1919 թվականի հունիսի 28 – Ստորագրվեց Վերսալյան պայմանագիրը, որով ավարտվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը։

Հայերը ակտիվ մասնակցություն ունեցան Առաջին համաշխարհային պատերազմին միայն 1914-1915 թթ.Օսմանյան կայսրությունում ապրող մոտ 3 միլիոն հայերից բանակ զորակոչվեցին ավելի քան 300 հազար

Հայ երիտասարդներին, որոնք օգտագործվեցին աշխատանքային գումարտակներում, հետո գրեթե ամբողջությամբ ավերվեցին թուրքերի կողմից։  Բացի այդ, Օսմանյան կայսրության խաղաղ հայ բնակչությունը դարձավ ցեղասպանության զոհ՝ զոհերի ընդհանուր թիվը հասցնելով 1,5 միլիոնի։
1914 թվականին Օսմանյան կայսրության՝ պատերազմի մեջ մտնելով, ձևավորվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի Կովկասյան ճակատը։  Օսմանյան բանակը սկսեց պարտություններ կրել և սկսեց նահանջել, մինչդեռ դա տեղի ունեցավ հայ բնակչության կոմպակտ բնակության տարածքում։  Այս նահանջող թուրքական զորքերը, միանալով քրդական զինված ջոկատներին, սկսեցին կոտորել հայերին և թալանել նրանց ունեցվածքը։  Վանի վիլայեթի մի շարք թաղամասերում (Շատախ, Հայոց ձոր, Աոչեշ, Թիմար, Ալջավազ և այլն) հայերը դիմեցին ինքնապաշտպանության։

Մուշը միշտ համարվել է հայկական շարժման օջախ, ուստի այստեղ կենտրոնացած է եղել մինչև 15 հազար պահեստազոր։  1914-ի սեպտեմբերին մուշցիները առաջարկ ստացան գերի ընկած կորպուսի հրամանատար Իշխան փաշայից և Մուշի մութեսարիֆ Սերվեթ բեկից՝ միավորվել թուրքերի հետ, օգնել հավաքել պատերազմի հարկերը և ընդհանրապես օգնել թուրքերին պատերազմում։  Հայերը հրաժարվեցին և, զգալով մոտալուտ վտանգը, հայտարարեցին, որ ջարդերի և բռնի տեղահանման դեպքում կդիմեն ինքնապաշտպանության։
Հատկապես համառ դարձավ Վանի պաշտպանությունը։  Վանի հայերը միջոցներ ձեռնարկեցին մոտալուտ հարձակումը հետ մղելու համար։  Ինքնապաշտպանությունը ղեկավարելու համար ստեղծվել է միասնական զինվորական մարմին («Վանի հայկական ինքնապաշտպանության զինվորական մարմին»), որի կազմում ընդգրկվել են Արմենակ Եկարյանը, Արամ Մանուկյանը, Կայծակ Առաքելը, Բուլգարացի Գրիգորը, Գաբրիել Սեմերջյանը, Հրանտ Գալիկյանը և Ֆանոս Թերլեմեզյանը։  Հայտնվել են սննդի, բժշկական օգնության տրամադրման և բաշխման ծառայություններ, զենքի արտադրամաս (այն արտադրում էր վառոդ և զենք, ձուլվում էր երկու թնդանոթ), «Կանանց միություն», որը հիմնականում զբաղվում էր մարտիկների հագուստի արտադրությամբ։  Թշնամու գերակա ուժերի (12 հազար կանոնավոր բանակի զինվորներ, մեծ թվով ավազակային զորամիավորումներ, 12 հրանոթներ, Վանա լճի նավեր) դեմ Վանի պաշտպաններն ունեին ոչ ավելի, քան 1500 զինվոր, ովքեր ունեին ընդամենը 505 հրացան և 750 մաուզեր՝ զինամթերքի փոքր մատակարարում.  Սակայն Վանի հայերը դիմակայեցին թուրքական կանոնավոր բանակի դեմ պաշարմանը, որը տևեց 1915 թվականի ապրիլի 19-ից մինչև մայիսի 16-ը, երբ մոտեցան ռուսական զորքերը։
Ռուս գեներալ-մայոր Եվգենի Մասլովսկին գրել է.
«Մարտի 31 – ապրիլի 1-ը Վանում սկսվեց հայկական ապստամբությունը։  Հայերը ջախջախեցին ու Վանից վտարեցին այնտեղ գտնվող ժանդարմերիայի փոքր ստորաբաժանումներին։  Թուրքերը Վան ուղարկեցին Քազըմ բեյի 5-րդ միացյալ դիվիզիան, որը պաշարեց քաղաքում ու միջնաբերդում արմատավորված հայերին։  Մոտավորապես ապրիլի կեսերին Վանի իրադարձությունների մասին տեղեկություն ստանալով՝ բանակի հրամանատարը ուժեղացնում է Անդրբայկալյան Ղազախստանի 2-րդ կովկասյան կորպուսը։  գեներալ Տրուխինի բրիգադը, որը գտնվում էր բանակի ռեզերվում, և հրամայում է անհրաժեշտ ստորաբաժանումները ուղարկել Վան՝ օգնելու հայերին և ազատագրել նրանց։  Այս բրիգադը Բայազետի հովիտ ժամանելուն պես անմիջապես մեկ սահմանապահ գումարտակի հետ ուղարկվեց Վան։  Շուտով Կովկասյան 4-րդ կորպուսի հրամանատարը ուղարկեց նաև Անդրկասպյան Կովկասյան  կոզակների բրիգադի գեն.  Նիկոլաևը».

June 28, 1919 – The Treaty of Versailles is signed, ending the First World War.
Armenians took an active part in the First World War; only in 1914-1915, out of approximately 3 million Armenians living in the Ottoman Empire, more than 300 thousand young Armenians were drafted into the army, who were first used in labor battalions, and then were almost completely destroyed by the Turks  .  In addition, the civilian Armenian population of the Ottoman Empire became victims of genocide, bringing the total number of victims to 1.5 million people.
In 1914, with the entry of the Ottoman Empire into the war, the Caucasian Front of the First World War was formed.  The Ottoman army began to suffer defeats and began to retreat, while this happened in the territory of compact residence of the Armenian population.  These retreating Turkish troops, joined by armed Kurdish bands, began to massacre the Armenians and plunder their property.  In a number of districts of the Van vilayet (Shatakh, Hayots Dzor, Aochesh, Timar, Aljavaz, etc.) the Armenians resorted to self-defense.

There was strong movement in the Mush district.  Mush has always been considered a hotbed of the Armenian movement, and therefore up to 15 thousand reserve troops were concentrated here.  In September 1914, the Mush people received an offer from the now captured corps commander Iskhan Pasha and the Mush mutesarif Servet Bey to unite with the Turks, help collect war taxes and generally assist the Turks in the war.  The Armenians refused and, sensing impending danger, declared that in the event of massacres and forced relocation, they would turn to self-defense.
The Van defense became especially stubborn.  The Armenians of Van took measures to repel the imminent attack.  To manage self-defense, a single military body was created (“Military Body of the Armenian Self-Defense of Van”), which included Armenak Yekaryan, Aram Manukyan, Kaytsak Arakel, Bulgaratsi Grigor, Gabriel Semerdzhyan, Hrant Galikyan and Fanos Terlemezyan.  Services for the provision and distribution of food, medical care, a weapons workshop appeared (it produced gunpowder and weapons, two cannons were cast), and a “Women’s Union”, which was mainly engaged in the production of clothing for fighters.  Against superior enemy forces (12 thousand regular army soldiers, a large number of bandit military formations, 12 artillery pieces, ships of Lake Van), the defenders of Van had no more than 1,500 soldiers, who had only 505 rifles and 750 Mausers with a small supply of ammunition.  However, the Armenians of Van withstood a siege against the regular Turkish army, which lasted from April 19 to May 16, 1915, when Russian troops approached.
Russian Major General Evgeny Maslovsky wrote:
“March 31 – April 1, the Armenian uprising began in Van.  The Armenians defeated and expelled the small gendarmerie units that were there from Van.  The Turks sent the 5th Combined Division of Kazim Bey to Van, which besieged the Armenians entrenched in the city and the citadel.  Around mid-April, upon receiving information about the events in Van, the army commander strengthens the 4th Caucasian Corps of the 2nd Transbaikal Kazakstan.  brigade of General Trukhin, which was in the army reserve, and orders the necessary units to be sent to Van to assist the Armenians and liberate them.  Immediately upon the arrival of this brigade in the Bayazet Valley, it, together with one border battalion, was sent to Van.  Soon the commander of the 4th Caucasian Corps also sent the Trans-Caspian Kaz.  brigade gen.  Nikolaev”.

28 июня 1919 года — подписание Версальского мирного договора, положившего конец Первой мировой войне.
Армяне принимали активное участие в Первой мировой войне, только в 1914—1915 годах из примерно 3 миллионов армян, проживающих в Османской империи, более 300 тысяч молодых армян были призваны в армию, которые сначала использовались в трудовых батальонах, а затем почти полностью были уничтожены турками. Кроме того, жертвами геноцида стало мирное армянское население Османской империи, доведя общее число жертв до 1,5 миллиона человек.
В 1914 году, со вступлением Османской империи в войну, образовался Кавказский фронт Первой мировой войны. Османская армия стала нести поражения и начала отступать, при этом это происходило на территории компактного проживания армянского населения. Эти отступавшие турецкие войска, к которым присоединились вооруженные курдские банды, стали вырезать армян и грабить их имущество. В ряде уездов Ванского вилайета (Шатах, Айоц дзор, Аочеш, Тимар, Алджаваз и т.д.) армяне прибегали к самообороне.
Сильное движение было в Мушском районе. Муш всегда считался очагом армянского движения, и потому здесь были сосредоточены до 15 тысяч резервных войск. В сентябре 1914 года мушцы получили предложение со стороны ныне плененного корпусного командира Исхан-паши и мушского мутесарифа Сервет-бея соединиться с турками, помочь собрать военные налоги и вообще оказать содействие туркам в войне. Армяне отказали и, чувствуя надвигающуюся опасность, заявили, что в случае массовой резни и насильственного переселения они обратятся к самозащите.
Особенно упорной стала Ванская оборона. Армяне Вана приняли меры для отражения неминуемого нападения. Для руководства самообороной был создан единый военный орган («Военный орган армянской самообороны Вана»), в состав которого вошли Арменак Екарян, Арам Манукян, Кайцак Аракел, Булгараци Григор, Габриел Семерджян, Грант Галикян и Фанос Терлемезян. Появились службы обеспечения и распределения продуктов, медицинской помощи, оружейная мастерская (в ней было налажено изготовление пороха, оружия, были отлиты две пушки), и «Союз женщин», который занимался в основном изготовлением одежды для бойцов. Против превосходящих сил противника (12 тысяч солдат регулярной армии, большое количество бандитских военных формирований, 12 артиллерийских орудий, корабли озера Ван) защитники Вана имели не более 1500 бойцами, у которых было всего 505 винтовок и 750 маузеров с небольшим запасом патронов. Тем не менее, армяне Вана выдержали осаду против регулярное турецкой армии, длившуюся с 19 апреля по 16 мая 1915 году, когда подступили русские войска.
Русский генерал-майор Евгений Масловский писал:
«31 марта — 1 апреля началось армянское восстание в Ване. Армяне разбили и изгнали из Вана, бывшие там, небольшие жандармские части. Турки направили к Вану 5-ю Сводную дивизию Кязим-бея, которая осадила армян, засевших в городе и цитадели. Около середины апреля, по получении сведений о событиях в Ване, командующий армией усиливает 4-й Кавказский корпус 2-й Забайкальской каз. бригадой генерала Трухина, бывшей в армейском резерве, и приказывает направить необходимые части к Вану для содействия армянам и освобождения их. Тотчас же по прибытии этой бригады в Баязетскую долину она вместе с одним пограничным батальоном была направлена к Вану. Вскоре туда же командир 4-го Кавказского корпуса направил и Закаспийскую каз. бригаду ген. Николаева».