Հռոմեական կայսրություն 150 թ Римская Империя 150 год – Roman Empire – 150 ad

Հռոմեական կայսրություն Римская Империя – Roman Empire

Հռոմեական կայսրություն – Римская Империя – Roman Empire

Հռոմեական կայսրություն (կարմիր), Պարթևական կայսրություն (շագանակագույն), Հան դինաստիայի չինական կայսրություն (դեղին): -Карта Евразии I века. Римская империя (красный), Парфянская империя (коричневый), Китайская империя династии Хань (жёлтый) -Map of Eurasia in the 1st century. Roman Empire (red), Parthian Empire (brown), Chinese Empire of the Han Dynasty (yellow)

Հռոմեական կայսրություն (կարմիր), Պարթևական կայսրություն (շագանակագույն), Հան դինաստիայի չինական կայսրություն (դեղին): -Карта Евразии I века. Римская империя (красный), Парфянская империя (коричневый), Китайская империя династии Хань (жёлтый) -Map of Eurasia in the 1st century. Roman Empire (red), Parthian Empire (brown), Chinese Empire of the Han Dynasty (yellow)

Հռոմեական կայսրություն Римская Империя – Roman Empire

ՀԱՅՈՑ ԲՈԼՈՐ ԱՐՔԱՆԵՐԸ (նորացված ցանկ)

Մոտ 120 հայ արքաներ իշխեցին մոտ 3.900 տարի (մ.թ.ա. 25-րդ դարից մինչև մ.թ. 14-րդ դարն՝ ընդմիջումներով)՝ 40.000 կմ²-ից մինչև 1.000.000 կմ² տարածքների վրա, դառնալով հայ ժողովրդի անկախության, անվտանգության և ինքնիշխանության երաշխավորները:

Այս ցանկը ներառում է Հայկազունիների թագավորությունից մինչև Սիսի հայոց թագավորության արքաներին։ Բացակայում են Բագրատունիների օրոք ու նրանցից անմիջապես հետո իշխած հայոց մանր թագավորությունների (Տարոնի, Վասպուրականի, Սյունիքի, Կարս-Վանանդի, Լոռիի, Արցախի, Տայքի, Գարդման-Փառիսոսի, նաև՝ Զաքարյան-Երկայնաբազուկ) արքաները:

Հնարավոր է, որ հայոց որոշ արքաներ տեղ չեն գտել այստեղ, ուստի ընթերցողը կարող է սեփական հավաստի տեղեկություններն առաջարկել այդ առիթով՝ բացը լրացնելու նպատակով։

ՀԱՅԿԱԶՈՒՆԻՆԵՐԻ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ.ա. 2.492 – մ.թ.ա. 883թթ., 35 արքա՝ իշխել են 1.609 տարի).

1. Հայկ Նահապետ (մ.թ.ա. 2492-2411),

2. Արամայիս (մ.թ.ա. 1980-1940),

3. Ամասիա (մ.թ.ա. 1940-1908),

4 .Գեղամ (մ.թ.ա. 1908-1858),

5. Հարմա (մ.թ.ա. 1858-1827),

6. Արամ Ա Միավորիչ (մ.թ.ա. 1827-1769),

7. Արա Ա Գեղեցիկ (մ.թ.ա. 1769-1743),

8. Արա Բ Կարդոս (մ.թ.ա. 1743-1725),

9. Անուշավան Սոսանվեր (մ.թ.ա. 1725-1662),

10. Պարետ (մ.թ.ա. 1662-1612),

11. Արբակ (մ.թ.ա. 1612-1568),

12. Զավան (մ.թ.ա. 1568-1531),

13. Փառնակ Ա (մ.թ.ա. 1531-1478),

14. Սուրեն Ա (մ.թ.ա. 1478-1433),

15. Հավանակ (մ.թ.ա. 1433-1403),

16. Վաշտակ (մ.թ.ա. 1403-1381),

17. Հայկակ Ա (մ.թ.ա. 1381-1363),

18. Ամբակ Ա (մ.թ.ա. 1363-1349),

19. Առնակ (մ.թ.ա. 1349-1332),

20. Շավարշ Ա (մ.թ.ա. 1332-1326),

21. Նորայր (մ.թ.ա. 1326-1302),

22. Վստամ (մ.թ.ա. 1302-1289),

23. Կար (մ.թ.ա. 1289-1285),

24. Հորակ (մ.թ.ա. 1285-1267),

25. Հրանտ Ա (մ.թ.ա. 1267-1242),

26. Էնզակ (մ.թ.ա. 1242-1227),

27. Գլակ (մ.թ.ա. 1227-1197),

28. Հորո (մ.թ.ա. 1197-1194),

29. Զարմայր (մ.թ.ա. 1194-1180),

30. Շավարշ Բ (մ.թ.ա. 1180-1137),

31. Պերճ Ա (մ.թա. 1137-1102),

32. Արբուն (մ.թ.ա. 1102-1075),

33. Պերճ Բ (մ.թ.ա. 1075-1035),

34. Բազուկ (մ.թ.ա. 1035-985),

35. Ամբակ Բ (մ.թ.ա. 910-883)։

Փառնավազ Բ (մ.թ.ա. մոտ 590-588, այս արքայի գահակալման տարեթվերը ճշտման ենթակա են, քանի որ Վանի թագավորության արքայացանկի հետ հակասության մեջ են):

ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ (ՎԱՆ, ՈՒՐԱՐՏՈՒ)

ՀԱՅՈՑ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ.ա. 858 – 585թթ., 15 արքա՝ իշխել են 273 տարի).

1. Արամե (մ.թ.ա.858 – 844),(մ.թ.ա. 859 – 843),

2. Լուտիպրի (մ.թ.ա. 844 – 834),

3. Սարդուրի Ա (մ.թ.ա. 834 – 828), (մ.թ.ա.835 – 825),

4. Իշպուինի (մ.թ.ա. 828 – 810), (մ.թ.ա.825 – 810),

5. Մենուա (մ.թ.ա. 810 – 786),

6. Արգիշտի Ա (մ.թ.ա. 786 – 764),

7. Սարդուրի Բ (մ.թ.ա. 764 – 735),

8. Ռուսա Ա (մ.թ.ա. 735 – 714),

9. Արգիշտի Բ (մ.թ.ա. 714 – 680), (մ.թ.ա.714 – 685),

10. Ռուսա Բ (մ.թ.ա.680 – 639), (մ.թ.ա.685 – 645),

11. Սարդուրի Գ (մ.թ.ա. 639 – 625),

12. Սարդուրի Դ (մ.թ.ա. 625 – 620),

13. Էրիմենա (մ.թ.ա. 620 – 605),

14. Ռուսա Գ (մ.թ.ա. 605 – 595), (մ.թ.ա.605 – 585),

15. Ռուսա Դ (մ.թ.ա.595 – 585)։

ԵՐՎԱՆԴՈՒՆՅԱՑ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ.ա. 570 – 200 թթ, 9 արքա՝ կառավարել են 370 տարի).

1. Երվանդ Ա Սակավակյաց (մ.թ.ա. մոտ 570–560-ական թթ.),

2. Տիգրան Երվանդյան (մ.թ.ա. մոտ 560–535 թթ.),

3. Հյուդարնես Ա (մ.թ.ա. VI դարի վերջ),

4. Հյուդարնես Բ (մ.թ.ա. V դարի սկիզբ),

5. Հյուդարնես Գ (մ.թ.ա. V դարի կես),

6. Արտաշիր (մ.թ.ա. V դարի 2-րդ կես),

7. Երվանդ Բ (մ.թ.ա. 404–360 ական թթ., ընդհատումներով),

8. Երվանդ Գ (մ.թ.ա. 331 – մոտ 300 թթ.), այնուհետև հաջորդել է անվան «… անես»

վերջավորությամբ մի գահակալ, ապա տոհմը տրոհվել է,

9. Երվանդ Դ Վերջին (մ.թ.ա. III դարի վերջ – մոտ 200 թ.)

ԱՐՏԱՇԵՍՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ.ա. 189 – մ.թ. 1 թթ, 10 արքա՝ կառավարել են 190 տարի)

1. Արտաշես Ա (մ.թ.ա. 189 թ. – մոտ 160 թ.),

2. Արտավազդ Ա (մ.թ.ա. մոտ 160 թ.– մոտ 115 թ.),

3. Տիրան/Տիգրան Ա (մ.թ.ա. մոտ 115 թ. – 95 թ.),

4. Տիգրան Բ Մեծ (մ.թ.ա. 95 – 55 թթ.),

5. Արտավազդ Բ (մ.թ.ա. 55 – 34 թթ.),

6. Արտաշես Բ (մ.թ.ա. 30 – 20 թթ.),

7. Տիգրան Գ (մ.թ.ա. 20 թ. – մոտ 8 թ.),

8. Տիգրան Դ (մ.թ.ա. մոտ 8 – 5 թթ.

և մ.թ.ա. 2 – 1 թթ.),

9. Արտավազդ Գ (մ.թ.ա. 5 – 2 թթ.),

10. Տիգրան Դ և Էրատո (մ.թ.ա. 2 – մ.թ. 1 թթ)։

ԱՐՇԱԿՈՒՆՅԱՑ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ. 52 – 428 թթ, 15 արքա՝ կառավարել են 376 տարի).

1. Տրդատ Ա (52 թ-ից, պաշտոնապես` 66–88 թթ.),

2. Սանատրուկ (88–110 թթ.),

3. Աշխադար (110–113 թթ.),

4. Պարթամասիր (113–114 թթ.),

5. Վաղարշ Ա (117–144 թթ.),

5. Բակուր (161–163 թթ.),

6. Վաղարշ Բ (186–198 թթ.),

7. Խոսրով Ա Մեծ (198–216 թթ.),

8. Տրդատ Բ (217–252 թթ.),

Խոսրով Բ (279–287 թթ.),

Տրդատ Գ Մեծ (287–330 թթ.),

Խոսրով Գ Կոտակ (330–338 թթ.),

9. Տիրան (330–350 թթ.),

10. Արշակ Բ (350–368 թթ.),

11. Պապ (370–374 թթ.),

12. Վարազդատ (374–378 թթ.),

13. Արշակ Գ (378–389 թթ.),

14. Խոսրով Դ (384–388 թթ., 414 թ.– մոտ 415 թ.),

15. Վռամշապուհ (385-415 թթ.),

Արտաշես Գ (423–428 թթ.)։

ԲԱԳՐԱՏՈՒՆՅԱՑ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ. 885 – 1045 թթ, 10 արքա՝ կառավարել են 160 տարի).

1. Աշոտ Ա Մեծ (885–890 թթ.),

2. Սմբատ Ա (890–914 թթ.),

3. Աշոտ Բ Երկաթ (914–929 թթ.),

4. Աբաս (929–953 թթ.),

5. Աշոտ Գ Ողորմած (953–977 թթ.),

6. Սմբատ Բ (977–989 թթ.),

7. Գագիկ Ա (989–1020 թթ.),

8. Հովհաննես-Սմբատ (1020–41թթ.),

9. Աշոտ Դ (1022–40 թթ.),

10. Գագիկ Բ (1042–45 թթ.)։

ԿԻԼԻԿՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ. 1080 – 1375թթ, 25 արքա՝ կառավարել են 295 տարի).

1. Ռուբեն Ա (1080 – 1095թթ.),

2. Կոստանդին Ա (1095 – 1100թթ.),

3. Թորոս Ա (1100 – 1129թթ.),

4. Լևոն Ա (1129- 1137թթ.),

5. Թորոս Բ (1145 – 1169թթ.),

6. Ռուբեն Բ (1169 – 1169թթ.),

7. Մլեհ (1169 – 1175թթ.),

8. Ռուբեն Գ (1175 – 1187թթ.),

9. Լևոն Բ (1187 – 1219թթ.),

10. Զաբել (1222 – 1252թթ.),

11. Հեթում Ա (1226 – 1270թթ.),

12. Լևոն Գ (1270 – 1289թթ.),

13. Հեթում Բ (1289 – 1294թթ.),

14. Թորոս Գ (1293 – 1298թթ.),

15. Հեթում Բ (1295 – 1296թթ.),

16. Սմբատ (1296 – 1298թթ.),

17. Կոստանդին Բ (1298 – 1299թթ.),

18. Հեթում Բ (1299 – 1303թթ.),

19. Լևոն Դ (1303 – 1307թթ.),

20. Օշին Ա (1307 – 1320թթ.),

21. Լևոն Ե (1320 – 1341թթ.),

22. Կոստանդին Գ (1343 – 1345թթ.),

23. Կոստանդին Դ (1344 – 1362թթ.),

24. Կոստանդին Ե (1362 – 1373թթ.),

25. Լևոն Զ (1374 – 1375թթ.)։

Ալբերտ Միքայելյան

Փոքր Հայք – Малая Армения – Lesser Armenia

Համշենահայերի դրոշը Флаг Амшенских Армян Flag of Hamshen Armenians

Փոքր Հայք (Lesser Armenia) — պատմական տարածք Մեծ Հայքից դեպի արևմուտք՝ Եփրատ գետից արևմուտք, որը գտնվում էր Հայկական լեռնաշխարհի և Փոքր Ասիայի սահմանագծին։
Պատմական նշանակությունը: Փոքր Հայքը դարեր շարունակ եղել է կարևոր ռազմավարական և մշակութային խաչմերուկ։ Այն տարբեր ժամանակաշրջաններում գտնվել է Աքեմենյան Պարսկաստանի, Սելևկյան պետության, Հռոմեական կայսրության և Բյուզանդիայի ազդեցության կամ տիրապետության տակ։
Հիմնական քաղաքները: Նիկոպոլիս, Սեբաստիա, Մելիտենե (Մալաթիա) և Եվդոկիա (Թոքաթ)։
Մշակույթն ու ժողովուրդը: Տարածքը հիմնականում բնակեցված է եղել հայերով, ովքեր պահպանել են իրենց մշակութային ինքնությունն ու քրիստոնեական հավատքը՝ չնայած օտար կայսրությունների մշտական ճնշումներին։

6.1.Փոքր Հայքի թագավորություն
(մ.թ.ա. մոտ 230-201)
7. Միհրդատ (մ.թ.ա. 201-189 կառավարիչ, մ.թ.ա. 189-160 արքա) 8. Անտիպատր (մ.թ.ա. մոտ 160-110) 9. Արկաֆի Միհրդատ VI-ի որդի (մ.թ.ա. մոտ 110-65 ունիա Պոնտոսի հետ)
10. Դեյոտարոս Գալաթացի (մ.թ.ա. 65-48, 44-41 ունիա Պոնտոսի և Գալաթիայի հետ) 11. Արիոբարզան Կապադովկիացի (մ.թ.ա. 48-44 ունիա Կապադովկիայի հետ)
12. Ամյունատես Գալաթացի (մ.թ.ա. 41-33 ունիա Գալաթիայի հետ) 13. Պոլեմոն Պոնտացի (մ.թ.ա. 33-30 ունիա Պոնտոսի հետ)
14. Արտավազդ Ատրպատականցի (մ.թ.ա. 30-20)
15. Արքելայոս Կապադովկիացի (մ.թ.ա. 20 – մ.թ. 17 ունիա Կապադովկիայի հետ) 16. Հռոմի պրովինցիա (17-38) 17. Կոտիս Թրակիացի (38-54, 41-47 ունիա Մեծ Հայքի հետ)
18. Արիստոբուլ Քալկիդիկացի (54-72)
19. Հռոմի պրովինցիա (72-395)վ

Малая Армения (Lesser Armenia) — историческая область к западу от Великой Армении и реки Евфрат, расположенная на стыке Армянского нагорья и Малой Азии.
Историческое значение: На протяжении веков Малая Армения служила важным стратегическим и культурным перекрестком. В разные периоды она находилась под влиянием или властью империи Ахеменидов, государства Селевкидов, Римской и Византийской империй.
Основные города: Никополь, Себастия, Мелитена (Малатия) и Евдокия (Токат).
Культура и население: Регион был населен армянами, которые сохраняли свою культурную идентичность и христианскую веру, несмотря на постоянное давление со стороны внешних империй.

6.1. Малое Армянское царство
(ок. 230-201 до н.э.)
7. Михрдат (201-189 до н.э.: правитель, 189-160 до н.э.: царь)
8. Антипатр (ок. 160-110 до н.э.: сын Михрдата VI Аркадийского (ок. 110-65 до н.э.: союз с Понтом)
10. Дейотарус Галатийский (65-48, 44-41 до н.э.: союз с Понтом и Галатией)
11. Ариобарзан Каппадокийский (48-44 до н.э.: союз с Каппадокией)
12. Аминаты Галатийские (41-33 до н.э.: союз с Галатией)
13. Полемон Понтийский (33-30 до н.э.: союз с Понтом)
14. Артаваздес Атрапаканский (30-20 до н.э.: (объединение с Каппадокией)
15. Архелай Каппадокийский (20 г. до н.э. – 17 г. н.э.: объединение с Каппадокией)
16. Римская провинция (17-38)
17. Котис Фракийский (38-54, 41-47: объединение с Великой Арменией)
18. Аристобул Халкидский (54-72)
19. Римская провинция (72-395)

Lesser Armenia (Armenia Minor) — a historical region located west of Greater Armenia and the Euphrates River, situated at the junction of the Armenian Highlands and Asia Minor.
Historical Significance: For centuries, Lesser Armenia served as a crucial strategic and cultural crossroads. Throughout history, it fell under the domain or influence of the Achaemenid Empire, the Seleucid Empire, the Roman Empire, and the Byzantine Empire.
Key Cities: Nikopolis, Sebastia, Melitene (Malatya), and Eudokia (Tokat).
Culture and People: The region was predominantly inhabited by Armenians who preserved their rich cultural identity and Christian faith despite continuous rule by foreign empires.

6.1. Kingdom of Armenia Minor
(c. 230-201 BC)
7. Mihrdat (201-189 BC: ruler, 189-160 BC: king)
8. Antipater (c. 160-110 BC: son of Mihrdat VI of Arcadia (c. 110-65 BC: union with Pontus)
10. Deiotarus of Galatia (65-48, 44-41 BC: union with Pontus and Galatia)
11. Ariobarzanes of Cappadocia (48-44 BC: union with Cappadocia)
12. Amynates of Galatia (41-33 BC: union with with Galatia)
13. Polemon of Pontus (33-30 BC: union with Pontus)
14. Artavazdes of Atrpatakan (30-20 BC: union with Cappadocia)
15. Archelaus of Cappadocia (20 BC – 17 AD: union with Cappadocia)
16. Roman province (17-38)
17. Cotys of Thrace (38-54, 41-47: union with Greater Armenia)
18. Aristobulus of Chalcidice (54-72)
19. Roman province (72-395)

Փոքր Հայք – Малая Армения – Lesser Armenia