Մեր արևելյան հարևաններին շատ են հետաքրքրում Արցախի և Ուտիքի վերաբերյալ տեղեկությունները – Нашим соседям с Востока очень интересуют сведения про Арцах и Утик – Our neighbors from the East are very interested in information about Artsakh and Utik

Մեր արևելյան հարևաններին շատ են հետաքրքրում Արցախի և Ուտիքի վերաբերյալ տեղեկությունները։ Նրանք պնդում են, թե իբր դրանք երբեք չեն մտել Հայաստանի կազմի մեջ։ Դե ինչ, եկեք նայենք ըստ ՍՏՐԱԲՈՆԻ.

• «Արաքս գետը հոսում է մինչև Ալբանիայի (Աղվանքի) սահմանները՝ թափվելով Կասպից ծով» – Գիրք XI, գլուխ XIV, 4
• «Սակասենայում և Արաքսենայում՝ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՇՐՋԱՆՆԵՐՈՒՄ» – Գիրք II, գլուխ I, 14
• «Սակասենայում և Արաքսենայում՝ Հայաստանում» – Գիրք XI, գլուխ VII, 2
• «Հայաստանի նահանգներն են Փավենան, ինչպես նաև Կոմիսենան և ՕՐԽԻՍՏԵՆԱՆ (Արցախ – Մ.Հ.)» – Գիրք XI, գլուխ XIV, 4
• «Այս դաշտավայրից (Արաքսի – Մ.Հ.) հետո գալիս է Սակասենան (կենտրոնական Ուտիքի տարածքը – Մ.Հ.), ՈՐԸ ՆՈՒՅՆՊԵՍ ՍԱՀՄԱՆԱԿԻՑ Է ԱԼԲԱՆԻԱՅԻՆ ԵՎ ԿՈՒՐ ԳԵՏԻՆ. էլ ավելի հեռու գտնվում է Գուգարքը» – Գիրք XI, գլուխ XIV, 4
• «Սակերը… տիրացան ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԼԱՎԱԳՈՒՅՆ ՀՈՂԵՐԻՆ, որոնց իրենց անունով թողեցին Սակասենա անվանումը» – Գիրք XI, գլուխ VIII, 5

Բացի այդ, առաջարկում եմ ծանոթանալ Ստրաբոնի հետևյալ հաղորդումներին.

Այս հատվածում տրվում է մերձկասպյան տարածաշրջանների սահմանների ընդհանուր նկարագրությունը։ Մասնավորապես, Արաքսի թափվելը Կուր գետի մեջ նշվում է որպես Հայաստանի և Ալբանիայի միջև սահման։

«5. …հետո արևելքից՝ նույնն է թե Կասպից ծովից, մինչև Ալբանիայի և Հայաստանի սահմանը, որտեղ ծովն են թափվում Կուր և Արաքս գետերը. Արաքսը հոսում է Հայաստանով, իսկ Կուրը՝ Իբերիայով և Ալբանիայով» – Ստրաբոն, Աշխարհագրություն, գիրք 11, գլուխ 1

Իսկ այս հատվածում Կամբիսենե (Cambysene) տարածաշրջանը հիշատակվում է որպես մի վայր, որտեղ հպվում են երեք երկրների (Հայաստանի, Իբերիայի և Ալբանիայի) սահմանները։ Այս տարածաշրջանը գտնվում է Ալազանիի ստորին հոսանքում։

«1. Ալբանացիներն ավելի շատ հակված են անասնապահությանը և ավելի մոտ են կոչվորներին, սակայն նրանք վայրենի չեն և այդ պատճառով էլ շատ ռազմատենչ չեն։ Նրանք ապրում են իբերացիների և Կասպից ծովի միջև. արևելքում նրանց երկիրը հարում է ծովին, իսկ արևմուտքում սահմանակից է իբերացիներին։ Ինչ վերաբերում է մյուս կողմերին, ապա հյուսիսայինը շրջապատված է Կովկասյան լեռներով, որովհետև այդ լեռները բարձրանում են դաշտավայրերի վրա և կոչվում են, հատկապես ծովի մոտ գտնվող մասերը, Կերավնյան լեռներ, ԻՍԿ ՎԵՐՋԻՆ ԿՈՂՄԸ ՁԵՎԱՎՈՐՈՒՄ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ, ՈՐԸ ՍԱՀՄԱՆԱԿԻՑ Է ՆՐԱՆ. Հայաստանը մասամբ դաշտավայր է, մասամբ էլ լեռնային երկիր, ԻՆՉՊԵՍ ԿԱՄԲԻՍԵՆԵՆ, ՈՐՏԵՂ ՀԱՅԵՐԸ ՍԱՀՄԱՆԱԿԻՑ ԵՆ ՄԻԱԺԱՄԱՆԱԿ ԻԲԵՐԱՑԻՆԵՐԻՆ ԵՎ ԱԼԲԱՆԱՑԻՆԵՐԻՆ» – Ստրաբոն, Աշխարհագրություն, գիրք 11, գլուխ 4

Կարծում եմ՝ ամեն ինչ ասված է առավել քան պարզ. Կուր գետը հանդիսանում էր Հայաստանի և Ալբանիայի սահմանը, ընդ որում, արևելյան հարևաններ, հաշվի առեք նաև, որ Ալբանիան ամենևին էլ Ադրբեջանը չէ։

Ներքևում՝ Մեծ Հայքի քարտեզն ըստ Անանիա Շիրակացու։

Нашим соседям с Востока очень интересуют сведения про Арцах и Утик

Нашим соседям с Востока очень интересуют сведения про Арцах и Утик. Они утверждают, мол они никогда не входили в состав Армении. Ну чтож, давайте смотреть по СТРАБОНУ:

“Река Аракс течет до границ Албании, впадая в Каспийское море” – Книга XI, глава XIV, 4

“В Сакасене и Араксене, ОБЛАСТЯХ АРМЕНИИ” – Книга II, глава I, 14

“В Сакасене и Араксене В Армении” – Книга XI, глава VII, 2

“Провинцией Армении являются Фавена, а также Комисена и ОРХИСТЕНА (Арцах – M.H.)” – Книга XI, глава XIV, 4

“За этой равниной (Аракса – M.H.) идет Сакасена (территория центрального Утика – M.H.), ТОЖЕ ГРАНИЧАЩАЯ С АЛБАНИЕЙ И РЕКОЙ КИРОМ; еще далее идет Гогарена” – Книга XI, глава XIV, 4

“Саки… завладели ЛУЧШЕЙ ЗЕМЛЕЙ В АРМЕНИИ, которой они оставили название от своего имени – Сакасена” – Книга XI, глава VIII, 5

Кроме того предлагаю ознакомится с следующими сообщениями Страбона:

В этом отрывке дается общее описание границ прикаспийских регионов. В частности место вливание Аракса в Куру указана как граница между Арменией и Албанией.

“5. …далее с востока – то же самое Каспийского моря; вплоть до границы Албании и Армении, где впадают в море реки Кир и Аракс; Аракс протекает через Армению, а Кир – через Иберию и Албанию” – Страбон, География, книга 11, глава 1

А в этом отрывке регион Cambysene упомянут как место, где границы трех стран (Армении, Иверии и Албании) смыкаются. Этот регион находиться в нижнем течении Алазани.

“1. Албанцы больше привержены к скотоводству и стоят ближе к кочевникам; однако они не дики и поэтому не очень воинственны. Они живут между иберийцами и Каспийским морем; на востоке их страна прилегает к морю, а на западе граничит с иберийцами. Что касается остальных сторон, то северная окружена Кавказскими горами, потому что эти горы возвышаются над равнинами и называются, в особенности их части что у моря, Керавнийскими горами, а последнюю сторону образует Армения, граничащая с ней; Армения частично представляет равнину, частью же – гористая страна, ПОДОБНО КАМБИСЕНЕ, ГДЕ АРМЯНЕ ГРАНИЧАТ ОДНОВРЕМЕННО С ИБЕРИЙЦАМИ И АЛБАНЦАМИ” – Страбон, География, книга 11, глава 4

Думаю все сказано предельно ясно – Река Кур выступала границей Армении и Албании, при том, соседи с Востока, еще и учтите, что Албания вовсе и не Азербайджан.

Ниже: Карта Великого Айка по Анании Ширакаци.

Our neighbors from the East are very interested in information about Artsakh and Utik. They claim that these regions were never part of Armenia. Well, let’s look at what STRABO says:

• “The Araxes River flows to the borders of Albania, emptying into the Caspian Sea” – Book XI, Chapter XIV, 4
• “In Sakasene and Araxene, REGIONS OF ARMENIA” – Book II, Chapter I, 14
• “In Sakasene and Araxene in Armenia” – Book XI, Chapter VII, 2
• “The provinces of Armenia are Phavena, as well as Komisena and ORCHISTENA (Artsakh – M.H.)” – Book XI, Chapter XIV, 4
• “Beyond this plain (of Araxes – M.H.) comes Sakasene (the territory of central Utik – M.H.), WHICH ALSO BORDERS ALBANIA AND THE CYRUS RIVER; even further is Gogarene” – Book XI, Chapter XIV, 4
• “The Sacae… took possession of THE BEST LAND IN ARMENIA, to which they left a name after their own — Sakasene” – Book XI, Chapter VIII, 5

In addition, I suggest reviewing the following reports by Strabo:

In this passage, a general description of the borders of the Caspian regions is given. In particular, the confluence of the Araxes into the Cyrus (Kura) is indicated as the border between Armenia and Albania.

“5. …further from the east — the same of the Caspian Sea; up to the border of Albania and Armenia, where the rivers Cyrus and Araxes empty into the sea; the Araxes flows through Armenia, and the Cyrus through Iberia and Albania” – Strabo, Geography, Book 11, Chapter 1

And in this passage, the region of Cambysene is mentioned as a place where the borders of three countries (Armenia, Iberia, and Albania) meet. This region is located in the lower reaches of the Alazani River.

“1. The Albanians are more inclined to cattle-breeding and are closer to nomads; however, they are not wild and therefore not very warlike. They live between the Iberians and the Caspian Sea; in the east, their country adjoins the sea, and in the west, it borders the Iberians. As for the other sides, the northern one is surrounded by the Caucasus Mountains, because these mountains rise above the plains and are called, especially those parts near the sea, the Ceraunian Mountains, AND THE LAST SIDE IS FORMED BY ARMENIA, WHICH BORDERS IT; Armenia is partly a plain and partly a mountainous country, LIKE CAMBYSENE, WHERE THE ARMENIANS BORDER IBERIANS AND ALBANIANS AT THE SAME TIME” – Strabo, Geography, Book 11, Chapter 4

I think everything is stated perfectly clearly: the Cyrus River served as the border between Armenia and Albania. Moreover, neighbors from the East, please keep in mind that Albania is by no means Azerbaijan.

Below: The map of Greater Armenia (Mets Hayk) according to Anania Shirakatsi.