controlled by
Armenian		Iberian
2492 – 220		220-189
189 -387		387 -388
388-407		407 – 408
408 – 428		428-451
450-450 Tashir
Bahratid Armenia885 — 1045
Zakarid Armenia IX–XIII
1918 – 1920 Armenian republic

Гугарское Бдешхство = Գուգարքի բդեշխություն , – Гугаркское бдешхство , – გუგარეთის პიტიախოსობა – The Pitiachate of Gugark – გუგარეთის პიტიახსობა

Գուգարքի բդեշխությունը. Հայկականև վրացական պատմական առնչությունները (Հնագույն ժամանակներից մինչև XIII դար)

Գուգարքը Մեծ Հայքի հյուսիսային նահանգն ու գլխավոր սահմանապահ բդեշխություններից մեկն էր, որն առանցքային դեր է խաղացել Հայկական բարձրավանդակի հյուսիսային սահմանների պաշտպանության ու տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ։

Քո ներկայացրած ժամանակագրական աղյուսակի համաձայն՝ տարածքի պատմական զարգացումն ու փոփոխությունները անցել են հետևյալ փուլերով.

Հնագույն շրջան (մ.թ.ա. 2492 – 220 թթ և 220–189 թթ.) — Գուգարքի հողերը հայկական միջավայրի ու պետական կազմավորումների մաս են կազմել դեռևս հնագույն ժամանակներից։

Հայկական բդեշխության շրջան (մ.թ.ա. 189 – մ.թ. 387 թ.) — Մ.թ.ա. 189 թվականից (Արտաշես Ա-ի օրոք) այն պաշտոնապես հաստատվել է որպես Մեծ Հայքի սահմանապահ բդեշխություն։

Անցումային և վրացական վերահսկողության շրջան (387 – 451 թթ.) — Մեծ Հայքի առաջին բաժանումից հետո (387–388, 388–407, 407–408, 408–428, 428–451 թթ.) տարածքն անցել է Վիրքի (Իբերիայի) վերահսկողության տակ։ Այս շրջանում՝ 450–451 թվականներին, Տաշիրում տեղի ունեցան կարևորագույն պատմական ու կրոնական իրադարձություններ, այդ թվում՝ Սուրբ Շուշանիկի նահատակությունը։

Վերամիավորման շրջան (885 թ. – XIII դդ.) — Հայոց Բագրատունյաց թագավորության (Անիի թագավորություն, 885–1045 թթ.) և Զաքարյանների իշխանության օրոք (IX–XIII դդ.) Գուգարքն ու Տաշիր-Ձորագետը կրկին լիովին վերամիավորվեցին հայկական պետականությանը։

Բանալի բառեր (Keywords): Գուգարք, Բդեշխություն, Մեծ Հայք, Վիրք, Տաշիր, Արտաշես Ա, Շուշանիկ, Բագրատունյաց Հայաստան, Զաքարյաններ, հայ-վրացական հարաբերություններ։

Гугаркское бдешхство: Армяно-иберийские исторические связи (С древнейших времен до XIII века)

Гугарк (Гугаретия) являлся северной приграничной провинциастью и одним из главных бдешхств Великой Армении, играя ключевую роль в защите северных границ и региональной политике.

Согласно представленной вами хронологической таблице, история региона проходила через следующие этапы:

Древнейший период (2492–220 и 220–189 гг. до н.э.) — земли Гугарка входили в армянскую среду и государственные образования с древнейших времен.

Период армянского бдешхства (189 г. до н.э. – 387 г. н.э.) — с 189 г. до н.э. (эпоха Арташеса I) Гугарк прочно входил в состав Великой Армении в качестве приграничного бдешхства.

Переходный период и иберийский контроль (387 – 451 гг.) — после первого раздела Великой Армении (периоды 387–388, 388–407, 407–408, 408–428, 428–451 гг.) территория перешла под контроль Иберии. В этот период, в 450–451 гг., в Ташире развернулись важнейшие историко-религиозные события (включая мученичество святой Шушаник).

Период воссоединения (885 г. – XIII вв.) — в эпоху Армянского царства Багратидов (Анийское царство, 885–1045 гг.) и правления Закарянов (XII–XIII вв.) земли Гугарка и Ташир-Дзорагета были вновь полностью возвращены в состав армянской государственности.

გუგარეთის პიტიახსობა: სომხურ-ქართული ისტორიული ურთიერთობები (უძველესი დროიდან XIII საუკუნემდე)

გუგარეთი იყო დიდი სომხეთის ჩრდილოეთი პროვინცია და ერთ-ერთი მთავარი საზღვრისპირა პიტიახსობა, რომელსაც საკვანძო ადგილი ეკავა რეგიონულ პოლიტიკაში.

თქვენი წარმოდგენილი ქრონოლოგიური ცხრილის თანახმად, რეგიონის ისტორიული განვითარება შემდეგ ეტაპებს მოიცავდა:

უძველესი პერიოდი (ძვ. წ. 2492–220 და 220–189 წწ.) — გუგარეთის მიწები სომხური სამყაროსა და სახელმწიფოებრიობის ნაწილი იყო უძველესი დროიდან.

სომხური პიტიախოსობის პერიოდი (ძვ. წ. 189 – ახ. წ. 387 წწ.) — ძვ. წ. 189 წლიდან (არტაშეს I-ის დროიდან) იგი მტკიცედ შედიოდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში, როგორც სომხური საზღვრისპირა პიტიախოსობა.

გარდამავალი და ქართული კონტროლის პერიოდი (387 – 451 წწ.) — დიდი სომხეთის პირველი გაყოფის შემდეგ (387–388, 388–407, 407–408, 408–428, 428–451 წწ.), ტერიტორია იბერიის კონტროლს დაექვემდებარა. ამ პერიოდში, 450–451 წლებში, ტაშირში მნიშვნელოვანი ისტორიული და რელიგიური მოვლენები განვითარდა (მათ შორის წმინდა შუშანიკის წამება).

ხელახალი გაერთიანების პერიოდი (885 წ. – XIII სს.) — სომხეთის ბაგრატიონთა სამეფოს (ანიის სამეფო, 885–1045 წწ.) და მხარგრძელების (ზაქარიანების) ეპოქაში, გუგარეთისა და ტაშირ-ძորაგეტის ძირითადი ნაწილი კვლავ სრულად დაუბრუნდა სომხურ სახელმწიფოებრიობას.

საკვანძო სიტყვები (Keywords): გუგარეთი, პიტიախოსობა, დიდი სომხეთი, იბერია, ტაშირი, შუშანიკი, არტაშეს I, ბაგრატიონები, ზაქარიანები.

The Pitiachate of Gugark: Armenian-Georgian Historical Relations (From Ancient Times to the 13th Century)

Gugark was the northern frontier province and one of the primary marches of Greater Armenia, playing a crucial role in defending the northern borders and regional politics.

According to the chronological table you provided, the history of the region evolved through the following stages:

Ancient Period (2492–220 BC and 220–189 BC) — The lands of Gugark were part of the Armenian sphere and state structures since ancient times.

Armenian Pitiachate Period (189 BC – 387 AD) — From 189 BC (during the reign of Artashes I), it was firmly established within Greater Armenia as an Armenian border march.

Transition and Iberian Control Period (387 – 451 AD) — Following the First Partition of Greater Armenia (spanning 387–388, 388–407, 407–408, 408–428, and 428–451 AD), the region came under Iberian rule. During this period, in 450–451 AD, major historical and religious events took place in Tashir, most notably the martyrdom of Saint Shushanik.

Reunification Period (885 AD – 13th Century) — During the Bagratid Armenian Kingdom (Ani Kingdom, 885–1045 AD) and the Zakarid (Zakarian) rule (12th–13th centuries), the lands of Gugark and Tashir-Dzoraget were once again fully reintegrated into Armenian statehood.