Гугарское Бдешхство = Գուգարքի բդեշխություն , – Гугаркское бдешхство , – გუგარეთის პიტიախოსობა – The Pitiachate of Gugark – გუგარეთის პიტიახსობა

	controlled by
Armenian		Iberian
2492 – 220		220-189
189 -387		387 -388
388-407		407 – 408
408 – 428		428-451
450-450 Tashir
Bahratid Armenia885 — 1045
Zakarid Armenia IX–XIII
1918 – 1920 Armenian republic

Գուգարքի բդեշխությունը. Հայկականև վրացական պատմական առնչությունները (Հնագույն ժամանակներից մինչև XIII դար)

Գուգարքը Մեծ Հայքի հյուսիսային նահանգն ու գլխավոր սահմանապահ բդեշխություններից մեկն էր, որն առանցքային դեր է խաղացել Հայկական բարձրավանդակի հյուսիսային սահմանների պաշտպանության ու տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ։

Քո ներկայացրած ժամանակագրական աղյուսակի համաձայն՝ տարածքի պատմական զարգացումն ու փոփոխությունները անցել են հետևյալ փուլերով.

Հնագույն շրջան (մ.թ.ա. 2492 – 220 թթ և 220–189 թթ.) — Գուգարքի հողերը հայկական միջավայրի ու պետական կազմավորումների մաս են կազմել դեռևս հնագույն ժամանակներից։

Հայկական բդեշխության շրջան (մ.թ.ա. 189 – մ.թ. 387 թ.) — Մ.թ.ա. 189 թվականից (Արտաշես Ա-ի օրոք) այն պաշտոնապես հաստատվել է որպես Մեծ Հայքի սահմանապահ բդեշխություն։

Անցումային և վրացական վերահսկողության շրջան (387 – 451 թթ.) — Մեծ Հայքի առաջին բաժանումից հետո (387–388, 388–407, 407–408, 408–428, 428–451 թթ.) տարածքն անցել է Վիրքի (Իբերիայի) վերահսկողության տակ։ Այս շրջանում՝ 450–451 թվականներին, Տաշիրում տեղի ունեցան կարևորագույն պատմական ու կրոնական իրադարձություններ, այդ թվում՝ Սուրբ Շուշանիկի նահատակությունը։

Վերամիավորման շրջան (885 թ. – XIII դդ.) — Հայոց Բագրատունյաց թագավորության (Անիի թագավորություն, 885–1045 թթ.) և Զաքարյանների իշխանության օրոք (IX–XIII դդ.) Գուգարքն ու Տաշիր-Ձորագետը կրկին լիովին վերամիավորվեցին հայկական պետականությանը։

Բանալի բառեր (Keywords): Գուգարք, Բդեշխություն, Մեծ Հայք, Վիրք, Տաշիր, Արտաշես Ա, Շուշանիկ, Բագրատունյաց Հայաստան, Զաքարյաններ, հայ-վրացական հարաբերություններ։

Гугаркское бдешхство: Армяно-иберийские исторические связи (С древнейших времен до XIII века)

Гугарк (Гугаретия) являлся северной приграничной провинциастью и одним из главных бдешхств Великой Армении, играя ключевую роль в защите северных границ и региональной политике.

Согласно представленной вами хронологической таблице, история региона проходила через следующие этапы:

Древнейший период (2492–220 и 220–189 гг. до н.э.) — земли Гугарка входили в армянскую среду и государственные образования с древнейших времен.

Период армянского бдешхства (189 г. до н.э. – 387 г. н.э.) — с 189 г. до н.э. (эпоха Арташеса I) Гугарк прочно входил в состав Великой Армении в качестве приграничного бдешхства.

Переходный период и иберийский контроль (387 – 451 гг.) — после первого раздела Великой Армении (периоды 387–388, 388–407, 407–408, 408–428, 428–451 гг.) территория перешла под контроль Иберии. В этот период, в 450–451 гг., в Ташире развернулись важнейшие историко-религиозные события (включая мученичество святой Шушаник).

Период воссоединения (885 г. – XIII вв.) — в эпоху Армянского царства Багратидов (Анийское царство, 885–1045 гг.) и правления Закарянов (XII–XIII вв.) земли Гугарка и Ташир-Дзорагета были вновь полностью возвращены в состав армянской государственности.

გუგარეთის პიტიახსობა: სომხურ-ქართული ისტორიული ურთიერთობები (უძველესი დროიდან XIII საუკუნემდე)

გუგარეთი იყო დიდი სომხეთის ჩრდილოეთი პროვინცია და ერთ-ერთი მთავარი საზღვრისპირა პიტიახსობა, რომელსაც საკვანძო ადგილი ეკავა რეგიონულ პოლიტიკაში.

თქვენი წარმოდგენილი ქრონოლოგიური ცხრილის თანახმად, რეგიონის ისტორიული განვითარება შემდეგ ეტაპებს მოიცავდა:

უძველესი პერიოდი (ძვ. წ. 2492–220 და 220–189 წწ.) — გუგარეთის მიწები სომხური სამყაროსა და სახელმწიფოებრიობის ნაწილი იყო უძველესი დროიდან.

სომხური პიტიախოსობის პერიოდი (ძვ. წ. 189 – ახ. წ. 387 წწ.) — ძვ. წ. 189 წლიდან (არტაშეს I-ის დროიდან) იგი მტკიცედ შედიოდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში, როგორც სომხური საზღვრისპირა პიტიախოსობა.

გარდამავალი და ქართული კონტროლის პერიოდი (387 – 451 წწ.) — დიდი სომხეთის პირველი გაყოფის შემდეგ (387–388, 388–407, 407–408, 408–428, 428–451 წწ.), ტერიტორია იბერიის კონტროლს დაექვემდებარა. ამ პერიოდში, 450–451 წლებში, ტაშირში მნიშვნელოვანი ისტორიული და რელიგიური მოვლენები განვითარდა (მათ შორის წმინდა შუშანიკის წამება).

ხელახალი გაერთიანების პერიოდი (885 წ. – XIII სს.) — სომხეთის ბაგრატიონთა სამეფოს (ანიის სამეფო, 885–1045 წწ.) და მხარგრძელების (ზაქარიანების) ეპოქაში, გუგარეთისა და ტაშირ-ძորაგეტის ძირითადი ნაწილი კვლავ სრულად დაუბრუნდა სომხურ სახელმწიფოებრიობას.

საკვანძო სიტყვები (Keywords): გუგარეთი, პიტიախოსობა, დიდი სომხეთი, იბერია, ტაშირი, შუშანიკი, არტაშეს I, ბაგრატიონები, ზაქარიანები.

The Pitiachate of Gugark: Armenian-Georgian Historical Relations (From Ancient Times to the 13th Century)

Gugark was the northern frontier province and one of the primary marches of Greater Armenia, playing a crucial role in defending the northern borders and regional politics.

According to the chronological table you provided, the history of the region evolved through the following stages:

Ancient Period (2492–220 BC and 220–189 BC) — The lands of Gugark were part of the Armenian sphere and state structures since ancient times.

Armenian Pitiachate Period (189 BC – 387 AD) — From 189 BC (during the reign of Artashes I), it was firmly established within Greater Armenia as an Armenian border march.

Transition and Iberian Control Period (387 – 451 AD) — Following the First Partition of Greater Armenia (spanning 387–388, 388–407, 407–408, 408–428, and 428–451 AD), the region came under Iberian rule. During this period, in 450–451 AD, major historical and religious events took place in Tashir, most notably the martyrdom of Saint Shushanik.

Reunification Period (885 AD – 13th Century) — During the Bagratid Armenian Kingdom (Ani Kingdom, 885–1045 AD) and the Zakarid (Zakarian) rule (12th–13th centuries), the lands of Gugark and Tashir-Dzoraget were once again fully reintegrated into Armenian statehood.

Խոսելով Արտաշեսի և Զարեհի Արևելյան արշավանքի մասին՝ հին հույն պատմիչ Ստրաբոնն ասում է – Рассказывая о Восточном походе Арташеса и Зареха, древнегреческий историк Страбон говори – Recounting the Eastern campaign of Artashes and Zareh, the ancient Greek historian Strabo says – არტაშესისა და ზარეხის აღმოსავლეთ ლაშქრობაზე საუბრისას, ძველი ბერძენი ისტორიკოსი სტრაბონი ამბობს

Խոսելով Արտաշեսի և Զարեհի Արևելյան արշավանքի մասին՝ հին հույն պատմիչ Ստրաբոնն ասում է. նրանք ընդարձակեցին իրենց տիրույթները և ազատագրեցին հայալեզու ցեղերին: Մարերից նրանք հետ վերցրեցին հայալեզու Կասպիանեն, Փաունիտիդը և Բասոլրոպեդեն:

Հյուսիսային արշավանք. Վրացիներից [ազատագրեց] Պարիադր լեռան կողմը, Խորձենեն, ինչպես նաև Կուրից այն կողմ գտնվող Գողարենեն,— Ստրաբոն:

Արևմտյան արշավանք. Խալիբներից ու մոսինոյկներից [նրանք ազատագրեցին] Կարենիտիսը և Դերքսենեն, որոնք գտնվում են Մեծ կամ Մալխ (Մալա) Հայքի սահմանների մոտ և մինչև հիմա էլ կազմում են դրա մի մասը. կատաոններից՝ Ակիլիսենեն և Անտիտավրի հարևան շրջանը… — Ստրաբոն:

Рассказывая о Восточном походе Арташеса и Зареха, древнегреческий историк Страбон говорит: они расширили свои владения и освободили армяноязычные племена. У мидян они отвоевали армяноязычные Каспиану, Фаунитиду и Басолропеду.

Северный поход: От иверов [освободил] бок горы Париадра, Хордзене, равно и Гогарене, лежащую по ту сторону Куры, — Страбон.

Западный поход: У халибов и мосинойков [они освободили] Каренитис и Дерксене, находящиеся у самых пределов Малой Армении и теперь ещё составляющие часть её; у катаонов — Акилисене и соседнюю область Антитавра… — Страбон.

Recounting the Eastern campaign of Artashes and Zareh, the ancient Greek historian Strabo says: they expanded their possessions and liberated the Armenian-speaking tribes. From the Medes, they reconquered the Armenian-speaking Caspiane, Phaunitis, and Basolropede.

Northern Campaign: From the Iberians [he liberated] the flank of Mount Paryadres, Khordzene, as well as Gogarene, lying on the other side of the Kura — Strabo.

Western Campaign: From the Chalybes and Mosynoeci [they liberated] Carenitis and Derxene, located at the very borders of Lesser Armenia and still constituting a part of it; from the Cataonians — Acilisene and the neighboring region of Anti-Taurus… — Strabo.

არტაშესისა და ზარეხის აღმოსავლეთ ლაშქრობაზე საუბრისას, ძველი ბერძენი ისტორიკოსი სტრაბონი ამბობს: მათ გააფართოვეს თავიანთი სამფლობელოები და გაათავისუფლეს სომხურენოვანი ტომები. მიდიელთაგან მათ დაიბრუნეს სომხურენოვანი კასპიანე, ფაუნიტიდი და ბასოლროპედე.

ჩრდილოეთ ლაშქრობა: იბერიელთაგან [გაათავისუფლა] პარიადრის მთის ფერდობი, ხორძენე, ისევე როგორც მტკვრის გაღმა მდებარე გოგარენე, — სტრაბონი.

დასავლეთ ლაშქრობა: ქალიბთა და მოსინიკთაგან [მათ გაათავისუფლეს] კარენიტიდი და დერქსენე, რომლებიც მცირე სომხეთის საზღვრებთან მდებარეობენ და დღემდე მისი ნაწილია; კატაონთაგან — აკილისენე და ანტიტავრის მეზობელი რეგიონი… — სტრაბონი.

Հայասստանը Տիգրան I 120 95 մթա – Армения при Тигран I 120 -95 года до нашой эры – Armenia bay Tigran I 120 -95 BCE – ტიგრან I

Հայասստանը Տիգրան I 120 95 մթա – Армения при Тигран I 120 -95 года до нашой эры – Armenia bay Tigran I 120 -95 BCE – ტიგრან I

Տիգրան Ա (Արտաշեսյան հարստություն)

Տիգրան Ա (Արտաշեսյան հարստություն) Տիգրան Ա-ն հին Հայաստանի Արտաշեսյան հարստության կարևորագույն թագավորներից մեկն էր, որը կառավարել է մ.թ.ա. մոտավորապես 120–95 թվականներին: Նա հայոց նշանավոր արքա Արտաշես Ա-ի որդին էր և հաջորդել էր իր եղբորը՝ Արتاваզդ Ա-ին: Թեև Տիգրան Ա-ի կառավարման շրջանի մասին պահպանված պատմական տեղեկությունները շատ չեն, պատմագիտության մեջ նա հայտնի է որպես խաղաղասեր, բայց միևնույն ժամանակ վճռական կառավարիչ: Նա հաջողությամբ պաշտպանել է Հայաստանի սահմանները պարթևական վտանգից և ներքին քաղաքականություն վարել երկրի կենտրոնացման ուղղությամբ: Հայ պատմիչ Մովսես Խորենացին նրան հաճախ հիշատակում է Տիրան անունով: Նրա որդին և հաջորդն էր համաշխարհային պատմության մեջ հայտնի Մեծն Տիգրանը (Տիգրան Բ):

Тигран I (Династия Арташеситов)Тигран I — царь Великой Армении из династии Арташеситов, правивший примерно в 120–95 гг. до н. э. Он был сыном основателя династии Арташеса I и сменил на престоле своего бездетного брата Артавазда I. Несмотря на скудность письменных источников того периода, античные авторы и современные исследователи отмечают его роль в укреплении армянского государства. Тигран I успешно противостоял внешним угрозам, в частности со стороны Парфии, и проводил политику внутреннего укрепления царской власти. Его правление заложило прочный фундамент для будущего расцвета Армении при его сыне и преемнике — великом царе царей Тигране II.

Tigranes I (Artaxiad Dynasty) Tigranes I was a king of Armenia from the Artaxiad dynasty, reigning from approximately 120 to 95 BC. He was the son of Artaxias I, the founder of the kingdom, and ascended the throne after the death of his brother Artavasdes I. Although historical records detailing his specific reign are relatively scarce, Tigranes I is recognized as a steady and capable ruler. He successfully defended Armenia against external pressures, notably from the Parthian Empire, and maintained internal stability. His reign provided a stable foundation for the subsequent golden age of Armenia under his famous son and successor, Tigranes II the Great.

ტიგრან I (არტაშესიანთა დინასტია) ტიგრან I იყო ძველი სომხეთის მეფე არტაშესიანთა დინასტიიდან, რომელიც მართავდა ძვ. წ. დაახლოებით 120–95 წლებში. იგი იყო არტაშეს I-ის ძე და ტახტზე ავიდა თავისი ძმის, არტავაზდ I-ის გარდაცვალების შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ მისი მმართველობის პერიოდის შესახებ მცირე ისტორიული ცნობებია შემორჩენილი, ტიგრან I ცნობილია, როგორც წარმატებული მმართველი, რომელმაც შეძლო ქვეყნის საზღვრების დაცვა და შიდა სტაბილურობის შენარჩუნება. მან მყარი საფუძველი შექმნა იმ ძლიერებისთვის, რომელსაც სომხეთმა მიაღწია მისი ძის და მემკვიდრის, დიდი ტიგრანის (ტიგრან II) დროს.

Հայոց Գիսաստղ – Гидастх Айоц – Гисастх Айоц

Գիսաստղ Комета Армянская Հայոց Comet Armenian

Գիսաստղ Հայոց Комета Армянская(Гисастх Айоц) Comet Armenian

Тайна Гисастха Айоц-Гисастх Айоц Показывает Количество Измирений- главная перевая Измирения в Центре и 8 суб Измирении вокруг главной Измирении, а суб измирении имеют свои 8 суб Измирении,и так бесконечно.

флаг Урарту-Армении

Առյուծներով որմնանկար Էրեբունից (VIII դ. Մինչև ն..) Фреска со львами из Эребуни (VIII в. до н. э.) Fresco with lions from Erebuni (VIII c. To n. E.)

Երվանունիների դրոշը флаг Ервандидов Yervandids flag

Արտաշեսյանների դրոշը флаг Арташесидов Artashesid flag

«Հայոց գիսաստղ» (կամ ավելի հայտնի որպես Հայկի գիսաստղ) ասելով պատմության մեջ հիմնականում հասկանում ենք լեգենդար Հալեյի գիսաստղը, որի ամենատպավորիչ երևումներից մեկը կապված է հենց հայոց պատմության ու Տիգրան Մեծի հետ։

https://the-armenian-highland.org/2021/02/03/գիսաստղ-комета-армянская-հայոց-comet-armenian/%d0%b0%d1%80%d0%bc%d1%8f%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%8f-%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%b8%d6%81-comet-armenian

Հայոց գիսաստղ. Տիգրան Մեծի երկնային թագը

Երկնային երևույթները հնում միշտ համարվել են աստվածային նշաններ, բայց հայոց պատմության մեջ կա մի բացառիկ դրվագ, երբ գիսաստղը դարձել է հզոր կայսրության խորհրդանիշ։ Խոսքը Մ.թ.ա. 87 թվականին Հայաստանի երկնքում հայտնված և պատմության մեջ «Հայոց գիսաստղ» կամ «Տիգրանի գիսաստղ» անվամբ մնացած երևույթի մասին է:

Պատմական համատեքստը և գիտական բացահայտումը

2000-ականների սկզբին հայ և օտարերկրյա գիտնականները (այդ թվում՝ աստղագետ Վաչե Գուրզադյանը) ուշագրավ հետազոտություն հրապարակեցին։ Համադրելով հին հռոմեական ու չինական տարեգրությունները՝ նրանք ապացուցեցին, որ Մ.թ.ա. 87թ. օգոստոսին Երկրին է մոտեցել հայտնի Հալեյի գիսաստղը։

Այդ ժամանակահատվածը համընկնում է Հայոց աշխարհակալ արքա Տիգրան Մեծի գահակալման և նրա հզորացման գագաթնակետի հետ։

Գիսաստղը Տիգրան Մեծի դրամների վրա

Այս երկնային մարմինն այնքան մեծ տպավորություն է թողել հայերի և անձամբ արքայի վրա, որ այն պատկերվել է Տիգրան Մեծի արծաթե ու պղնձե դրամների (մետաղադրամների) վրա։

Թագի խորհրդանիշը. Տիգրան Մեծի ավանդական թագի (խույրի) վրա, արծվի կողքին, հստակ երևում է աստղ՝ ծռված պոչով։
Նշանակությունը. Դա սովորական աստղ չէ, այլ հենց գիսաստղ։ Տիգրան Մեծն այն օգտագործել է որպես աստվածային ընտրյալ լինելու և իր հաղթանակների երկնային ապացույց։

Հետաքրքիր է. Սա պատմության մեջ Հալեյի գիսաստղի առաջին պատկերումներից մեկն է մետաղադրամների վրա, ինչը հայկական դրամագիտությունը դարձնում է բացառիկ ողջ աշխարհում։

Ինչո՞ւ էր դա կարևոր

Հին աշխարհում գիսաստղերը հաճախ ընկալվում էին որպես պատերազմների կամ արհավիրքների նշան, սակայն Տիգրան Մեծի համար այն դարձավ հաջողության, թագավորության ընդարձակման և «Արքայից արքա» տիտղոսի հաստատման սիմվոլ։ Երկնային այդ «հրաշքը» փաստացի լեգիտիմացնում էր նրա իշխանությունը հպատակ ժողովուրդների աչքում։

Ամփոփում. «Հայոց գիսաստղը» պարզապես աստղագիտական անցյալ չէ. այն հայկական մեծության, հզոր պետականության և հին աշխարհի գիտական ու մշակութային ընկալումների փառահեղ միահյուսումն է:

На русском: Армянская комета: Небесная корона Тиграна Великого

Небесные явления в древности всегда считались божественными знамениями, но в армянской истории есть исключительный эпизод, когда комета стала символом могущественной империи. Речь идет о явлении, зафиксированном в небе Армении в 87 году до н.э. и оставшемся в истории под названием «Армянская комета» или «Комета Тиграна».

Исторический контекст и научное открытие

В начале 2000-х годов армянские и зарубежные ученые (в том числе астрофизик Ваге Гурзадян) опубликовали примечательное исследование. Сопоставив древнеримские и китайские летописи, они доказали, что в августе 87 года до н.э. к Земле приблизилась знаменитая комета Галлея.

Этот период в точности совпадает с пиком правления и могущества армянского императора Тиграна Великого.

Комета на монетах Тиграна Великого

Это небесное тело произвело такое неизгладимое впечатление на армян и лично на царя, что его изображение было выбито на серебряных и медных монетах Тиграна Великого.

Символ на короне: На традиционной короне (тиаре) Тиграна Великого, рядом с орлом, четко видна звезда с изогнутым хвостом.
Значение: Это не обычная звезда, а именно комета. Тигран Великий использовал ее как небесное доказательство своей божественной избранности и побед.

Интересный факт: Это одно из первых в истории изображений кометы Галлея на монетах, что делает армянскую нумизматику уникальной во всем мире.

Почему это было важно?

В древнем мире кометы часто воспринимались как предвестники войн или бедствий, но для Тиграна Великого она стала символом удачи, расширения империи и утверждения титула «Царь царей». Это небесное «чудо» фактически легитимизировало его власть в глазах покоренных народов.

The Armenian Comet: The Celestial Crown of Tigranes the Great

In antiquity, celestial phenomena were always viewed as divine signs, but in Armenian history, there is an exceptional episode where a comet became the symbol of a powerful empire. This refers to the appearance in the skies of Armenia in 87 BC, remembered in history as the “Armenian Comet” or “Tigranes’ Comet.”

Historical Context and Scientific Discovery

In the early 2000s, Armenian and international scientists (including astrophysicist Vahe Gurzadyan) published a remarkable study. By comparing ancient Roman and Chinese chronicles, they proved that the famous Halley’s Comet approached Earth in August of 87 BC.

This period perfectly coincides with the peak of the reign and expansion of the Armenian Emperor, Tigranes the Great.

The Comet on the Coins of Tigranes the Great

This celestial body left such a massive impression on the Armenian people and the king himself that it was depicted on the silver and bronze coins of Tigranes the Great.

The Symbol on the Crown: On the traditional crown (tiara) of Tigranes the Great, next to the eagle, a star with a curved tail is clearly visible.
Significance: This is not a regular star, but a comet. Tigranes the Great used it as celestial proof of being divinely chosen and to signify his victories.

Interesting Fact: This is one of the earliest depictions of Halley’s Comet on coins in human history, making Armenian numismatics uniquely valuable worldwide.

Why Was It Important?

In the ancient world, comets were often perceived as omens of war or disaster, but for Tigranes the Great, it became a symbol of good fortune, imperial expansion, and the consolidation of his title “King of Kings.” This celestial “miracle” effectively legitimized his rule in the eyes of his subjects.

Հայկական Բարձրավանդակի և Հայկական լեռնաշխարհի տարբերությունը – Разница между Армянским нагорьем и Армянским плоскогорьемThe Difference Between the Armenian Highland and the Armenian Plateau – Armenisches Hochland und Armenisches Hochplateau – სომხეთის მთიანეთი და სომხეთის ზეგანი

Հայկական Բարձրավանդակի և Հայկական լեռնաշխարհի տարբերությունը – Разница между Армянским нагорьем и Армянским плоскогорьемThe Difference Between the Armenian Highland and the Armenian Plateau – Armenisches Hochland und Armenisches Hochplateau – სომხეთის მთიანეთი და სომხეთის ზეგანი

Հայկական Բարձրավանդակ – Армянским плоскогорье – Armenian Plateau – Armenisches Hochplateau – სომხეთის ზეგანი

Հայկական լեռնաշխարհ – Армянское нагорье – Armenian Highland – Armenisches Hochland – სომხეთის მთიანეთი

Մենք հայ ենք, մեր հայրենիքը Հայկական լեռնաշխարհն է, ոչ թե Կովկասը։ Մենք գիտենք ճշմարտությունը և չենք վախենում այն ասելուց։ Հիշեք, հայերը կովկասցի չեն.

Мы – Армяне, наша Родина – это Армянское Нагорье, а не Кавказ. Мы знаем правду и не боимся сказать её. Помните, Армяне не кавказцы!

We are Armenians, our homeland is the Armenian Highlands, not the Caucasus. We know the truth and are not afraid to say it. Remember, Armenians are not Caucasians!

ՀԱՅԵՐԵՆ (ARMENIAN)

Թեմա. Հայկական լեռնաշխարհի և Հայկական բարձրավանդակի տարբերությունը

Ընդհանուր սահմանում. Հայկական լեռնաշխարհը ավելի լայն աշխարհագրական և երկրաբանական համակարգ է, որն ընդգրկում է տարածաշրջանի ողջ լեռնային համակարգը՝ իր լեռնաշղթաներով, հովիտներով և նույնիսկ ցածրադիր հատվածներով։ Հայկական բարձրավանդակը մասնագիտական տերմին է, որը վերաբերում է միայն լեռնաշխարհի այն բարձրադիր հատվածներին (միջինում 1500–1800 մ), որոնք ունեն հարթ կամ ալիքավոր մակերևույթ։
Ուտիքի գործոնը. Ուտիքի դաշտավայրը (մոտ 200 մ բարձրություն) աշխարհագրորեն և պատմականորեն Հայկական լեռնաշխարհի անբաժանելի մասն է՝ որպես նրա արևելյան ցածրադիր եզրաշերտ։ Սակայն այն չի համարվում Հայկական բարձրավանդակի մաս, քանի որ իր բարձրությամբ զգալիորեն ցածր է հիմնական սարահարթից։
Երկրաբանական և պատմական կողմը. Երկրաբանորեն լեռնաշխարհը միասնական բնաշխարհիկ «կղզի» է, որը ձևավորվել է Ալպ-Հիմալայան լեռնակազմության արդյունքում։ Պատմականորեն այն հայ ժողովրդի բնօրրանն ու հայրենիքն է, որտեղ Ուտիքը եղել է Մեծ Հայքի 15 նահանգներից մեկը։

Իմաստային նրբերանգները

Թեև առօրյա խոսքում դրանք նույնն են, աշխարհագրական տեսանկյունից տարբերությունը հետևյալն է.

Լեռնաշխարհ (Highland): Սա ավելի լայն հասկացություն է։ Այն ներառում է լեռնաշղթաների, հովիտների, լճերի և բարձրավանդակների ամբողջական համակարգը։ Սա բնական «կղզի» է, որը վեր է խոյացած հարևան տարածքներից (Միջագետքի դաշտավայր, Իրանական սարահարթ և Փոքրասիական բարձրավանդակ)։
Բարձրավանդակ (Plateau/Upland): Սա ավելի շատ բնութագրում է տեղանքի ռելիեֆը՝ շեշտելով բարձրադիր հարթավայրային կամ ալիքավոր բնույթը։ Մասնագիտական որոշ համատեքստերում «բարձրավանդակ» ասելով հասկանում ենք լեռնաշխարհի այն հատվածները, որոնք ունեն հարթ կամ սարահարթային տեսք։

Կարևոր է. Միջազգային գիտական գրականության մեջ ամենատարածված տերմինը Armenian Highland-ն է (ռուսերենում՝ Армянское нагорье):շ

Ճիշտ դիտարկում է։ Սա այն կարևոր նրբություններից է, որն օգնում է տարբերակել այդ երկու տերմինները՝ հաշվի առնելով տեղանքի բարձրությունն ու աշխարհագրական ամբողջականությունը։

Ահա այդ լրացումը թարգմանված տարբերակներով.

Ուտիքի դաշտավայրի պատկանելությունը

Լեզու	Բացատրություն
Հայերեն	Ուտիքի դաշտավայրը (Կուր-Արաքսյան դաշտավայրի մի մասը) աշխարհագրորեն մտնում է Հայկական լեռնաշխարհի կազմի մեջ, սակայն չի համարվում Հայկական բարձրավանդակի մաս, քանի որ իր բացարձակ բարձրությամբ զգալիորեն ցածր է (մոտ 200 մետր)։
Русский	Утикская равнина географически входит в состав Армянского нагорья, но не считается частью Армянского плоскогорья, так как её высота над уровнем моря значительно ниже основной части плато.
English	The Utik Plain is geographically part of the Armenian Highland, but it is not considered part of the Armenian Plateau (Upland) because its elevation is significantly lower than the surrounding high-altitude terrain.

Export to Sheets

Gemini said

Հայերենում «Հայկական բարձրավանդակ» և «Հայկական լեռնաշխարհ» տերմինները հաճախ օգտագործվում են որպես հոմանիշներ, սակայն մասնագիտական գրականության մեջ կան նրբերանգներ։ Լեռնաշխարհն ավելի ընդգրկուն աշխարհագրական հասկացություն է, իսկ բարձրավանդակը շեշտում է տեղանքի բարձր դիրքը հարևան տարածքների նկատմամբ։

Ահա թարգմանությունները և հիմնական տարբերությունները.

1. Թարգմանություն (Перевод / Translation)

Հայերեն	Ռուսերեն	Անգլերեն
Հայկական լեռնաշխարհ	Армянское нагорье	Armenian Highland
Հայկական բարձրավանդակ	Армянское плоскогорье	Armenian Plateau

Export to Sheets

2. Իմաստային նրբերանգները

Թեև առօրյա խոսքում դրանք նույնն են, աշխարհագրական տեսանկյունից տարբերությունը հետևյալն է.

Լեռնաշխարհ (Highland): Սա ավելի լայն հասկացություն է։ Այն ներառում է լեռնաշղթաների, հովիտների, լճերի և բարձրավանդակների ամբողջական համակարգը։ Սա բնական «կղզի» է, որը վեր է խոյացած հարևան տարածքներից (Միջագետքի դաշտավայր, Իրանական սարահարթ և Փոքրասիական բարձրավանդակ)։
Բարձրավանդակ (Plateau/Upland): Սա ավելի շատ բնութագրում է տեղանքի ռելիեֆը՝ շեշտելով բարձրադիր հարթավայրային կամ ալիքավոր բնույթը։ Մասնագիտական որոշ համատեքստերում «բարձրավանդակ» ասելով հասկանում ենք լեռնաշխարհի այն հատվածները, որոնք ունեն հարթ կամ սարահարթային տեսք։

Կարևոր է. Միջազգային գիտական գրականության մեջ ամենատարածված տերմինը Armenian Highland-ն է (ռուսերենում՝ Армянское нагорье):

Ցանկանո՞ւմ եք, որ օգնեմ ձեզ նաև այս տերմինների պատմական կամ երկրաբանական սահմանումների հարցում

Ինչո՞ւ է դա այդպես

Այս տարբերակումը հիմնված է բարձրության վրա.

Հայկական լեռնաշխարհը դիտարկվում է որպես մեկ միասնական ֆիզիկաաշխարհագրական միավոր, որի սահմանները հասնում են մինչև Կուր և Արաքս գետերի միախառնման վայրը։
Հայկական բարձրավանդակը վերաբերում է միայն այն տարածքներին, որոնք ունեն բարձր դիրք (ծովի մակերևույթից միջինում 1500-1800 մետր)։ Ուտիքի ցածրադիր հատվածները պարզապես չեն համապատասխանում «բարձրավանդակ» տերմինի չափանիշներին։

Կցանկանա՞ք, որ առանձնացնեմ նաև Հայկական լեռնաշխարհի այլ ցածրադիր գոտիները, որոնք նույնպես դուրս են մնում «բարձրավանդակ» հասկացությունից:

Հիմնական տարբերությունը (Ուտիքի օրինակով)

Ամենաէական տարբերությունն այն է, որ Ուտիքի դաշտավայրը չի համարվում բարձրավանդակի մաս, քանի որ այն ցածրադիր է, բայց այն Հայկական լեռնաշխարհի անբաժանելի մասն է։

Հայերեն: Ուտիքի դաշտավայրը մտնում է Հայկական լեռնաշխարհի մեջ որպես նրա արևելյան ցածրադիր եզրաշերտ, սակայն չի մտնում Հայկական բարձրավանդակի մեջ, քանի որ վերջինս սահմանափակվում է միայն բարձրադիր գոտիներով։
Русский: Утикская равнина входит в состав Армянского нагорья как его восточная низменная часть, но не является частью Армянского плоскогорья, так как плоскогорье охватывает только высокогорные районы.
English: The Utik Plain is part of the Armenian Highland as its eastern lowland region, but it is not included in the Armenian Plateau, as the latter is strictly defined by high-altitude terrain.

Հայերեն

Թեև առօրյա խոսքում այս երկու տերմինները հաճախ նույնացվում են, աշխարհագրական տեսանկյունից դրանք ունեն էական տարբերություն։ Հայկական լեռնաշխարհը ավելի ընդգրկուն հասկացություն է, որը ներառում է տարածաշրջանի ողջ լեռնային համակարգը՝ իր լեռնաշղթաներով, հովիտներով և նույնիսկ ցածրադիր հատվածներով։ Ի հակադրություն դրան, Հայկական բարձրավանդակը վերաբերում է միայն այն տարածքներին, որոնք ունեն բարձրադիր դիրք (միջինում 1500-1800 մետր)։

Կարևոր օրինակ է Ուտիքի դաշտավայրը. այն աշխարհագրորեն մտնում է Հայկական լեռնաշխարհի կազմի մեջ որպես նրա արևելյան ցածրադիր եզրաշերտ, սակայն իր ցածր դիրքի պատճառով (մոտ 200 մետր) չի համարվում Հայկական բարձրավանդակի մաս։

Աշխարհագրական տեսանկյունից այս երկու տերմիններն ունեն սկզբունքային տարբերություն, որը հիմնված է տեղանքի բարձրության և կառուցվածքի վրա։

Տերմին (Term)	Ռուսերեն (Russian)	Անգլերեն (English)	Սահմանումը
Հայկական լեռնաշխարհ	Армянское нагорье	Armenian Highland	Ավելի լայն հասկացություն է։ Այն ներառում է ամբողջ աշխարհագրական համակարգը՝ լեռնաշղթաները, հովիտները և նույնիսկ ցածրադիր հատվածները (օրինակ՝ Ուտիքի դաշտավայրը)։
Հայկական բարձրավանդակ	Армянское плоскогорье	Armenian Plateau	Նեղ մասնագիտական տերմին է։ Այն վերաբերում է միայն լեռնաշխարհի այն բարձրադիր հատվածներին, որոնք ունեն հարթ կամ ալիքավոր մակերևույթ։

ՀԱՅԵՐԵՆ (ARMENIAN)

Սահմանում: Լեռնաշխարհն ավելի ընդգրկուն է (ներառում է լեռնաշղթաներ, հովիտներ, լճեր)։ Բարձրավանդակը շեշտում է միայն բարձրադիր հարթավայրային տեղանքը (1500–1800 մ)։
Ուտիքի գործոնը: Ուտիքի դաշտավայրը (մոտ 200 մ) աշխարհագրորեն և պատմականորեն Հայկական լեռնաշխարհի մաս է, բայց չի համարվում բարձրավանդակի մաս՝ ցածր դիրքի պատճառով։

Տարածք	Լեռնաշխարհ (Highland)	Բարձրավանդակ (Plateau)
Ուտիքի դաշտավայր	Այո (Included)	Ոչ (Excluded)
Արարատյան դաշտ	Այո	Այո
Ջավախքի սարահարթ	Այո	Այո

Բացի Ուտիքից, Հայկական բարձրավանդակի մեջ չեն մտնում նաև Մեծ Հայքի հետևյալ ցածրադիր հատվածները.

Փայտակարան. Մեծ Հայքի ամենացածրադիր նահանգը (Կասպից ծովի ափամերձ շրջան), որի բարձրությունը մոտ է ծովի մակարդակին։
Հայոց Միջագետք. Աղձնիքի հարավային հատվածը, որը սահմանակից է Միջագետքի դաշտավայրին։
Գուգարքի հյուսիս. Դեբեդի ստորին հոսանքի ձորերն ու հովիտները։

Разница между Армянским нагорьем и Армянским плоскогорьем

Важное примечание: В международной научной литературе наиболее распространенным термином является Armenian Highland (Армянское нагорье).

Общее определение: Армянское нагорье — это обширная географическая и геологическая система, охватывающая всю горную сеть региона (хребты, долины, озера). Армянское плоскогорье — это более узкий технический термин, относящийся только к высокогорным участкам (в среднем 1500–1800 м) с плоским или волнистым рельефом.

Фактор Утика: Утикская равнина (высота около 200 м) географически и исторически является неотъемлемой частью Армянского нагорья как его восточная низменная окраина. Однако она не считается частью Армянского плоскогорья, так как её высота значительно ниже основного плато.

Геология и история: Геологически нагорье представляет собой единый природный «остров», сформированный в результате Альпийско-Гималайской складчатости. Исторически это колыбель армянского народа, где Утик был одной из 15 провинций Великой Армении.

РУССКИЙ (RUSSIAN)

Определение: Нагорье — широкая система (хребты, долины). Плоскогорье — только высокогорные равнины (1500–1800 м).
Фактор Утика: Утикская равнина (~200 м) входит в состав нагорья, но не считается частью плоскогорья из-за низкой высоты.

Территория	Нагорье (Highland)	Плоскогорье (Plateau)
Утикская равнина	Да (Входит)	Нет (Не входит)
Араратская равнина	Да	Да
Джавахетское плато	Да	Да

Помимо Утика, в состав Армянского плоскогорья не входят следующие низменные области Великой Армении:

Пайтакаран: Самая низменная провинция (прибрежный район Каспийского моря), высота которой близка к уровню моря.
Армянская Месопотамия: Южная часть провинции Алдзник, граничащая с Месопотамской низменностью.
Север Гугарка: Ущелья и долины нижнего течения реки Дебед.

ENGLISH (ENGLISH)

Topic: The Difference Between the Armenian Highland and the Armenian Plateau

General Definition: The Armenian Highland is a broad geographical and geological system encompassing the region’s entire mountain network (ranges, valleys, lakes). The Armenian Plateau is a more specific technical term referring only to high-altitude sections (averaging 1,500–1,800 m) with a flat or undulating surface.
The Utik Plain Factor: The Utik Plain (elevation approx. 200 m) is geographically and historically an integral part of the Armenian Highland as its eastern lowland periphery. However, it is not considered part of the Armenian Plateau because its altitude is significantly lower than the main plateau.
Geology and History: Geologically, the highland is a unified “natural island” formed by the Alp-Himalayan orogeny. Historically, it is the homeland of the Armenian people, where Utik was one of the 15 provinces of Greater Armenia.
Key Point: The most common term in international scientific literature is Armenian Highland.

ENGLISH (ENGLISH)

Definition: Highland is a broad system (ranges, valleys). Plateau refers only to high-altitude plains (1,500–1,800 m).
The Utik Factor: The Utik Plain (~200 m) is part of the Highland, but excluded from the Plateau due to its low elevation.

Region	Armenian Highland	Armenian Plateau
Utik Plain	Yes (Included)	No (Excluded)
Ararat Plain	Yes	Yes
Javakheti Plateau	Yes	Yes

FRANÇAIS (FRENCH)

Sujet : La différence entre le Haut-plateau Arménien et le Plateau Arménien

Définition générale : Le Haut-plateau Arménien (Armenian Highland) est un concept géographique vaste incluant tout le système montagneux de la région (chaînes, vallées, lacs). Le Plateau Arménien est un terme technique désignant uniquement les zones de haute altitude (1500-1800 m) au relief plat ou vallonné.
Le facteur de la plaine d’Utik : La plaine d’Utik (altitude env. 200 m) fait partie du Haut-plateau Arménien en tant que bordure orientale basse, mais elle n’est pas incluse dans le Plateau Arménien car son altitude est bien inférieure à la moyenne du plateau.
Géologie et Histoire : Géologiquement, c’est une « île naturelle » formée par l’orogenèse alpino-himalayenne. Historiquement, c’est le berceau du peuple arménien, l’Utik étant l’une des 15 provinces de la Grande Arménie.
À noter : Dans la littérature scientifique internationale, le terme le plus utilisé est Armenian Highland.

FRANÇAIS (FRENCH)

Définition: Le Haut-plateau est un système vaste. Le Plateau désigne uniquement les zones hautes et planes (1500–1800 m).
Le facteur d’Utik: La plaine d’Utik (~200 m) fait partie du Haut-plateau, mais est exclue du Plateau en raison de sa basse altitude.

Région	Haut-plateau (Highland)	Plateau (Plateau)
Plaine d’Utik	Oui (Inclus)	Non (Exclu)
Plaine d’Ararat	Oui	Oui
Plateau de Javakhétie	Oui	Oui

In addition to Utik, the following lowland regions of Greater Armenia are not included in the Armenian Plateau:

Paytakaran: The lowest province (Caspian Sea coastal region), with elevations near sea level.
Armenian Mesopotamia: The southern part of the Arzanene (Al積極nik) province, bordering the Mesopotamian plains.
Northern Gugark: The lower valleys and gorges of the Debed River.

DEUTSCH (GERMAN)

Thema: Der Unterschied zwischen dem Armenischen Hochland und dem Armenischen Plateau

Allgemeine Definition: Das Armenische Hochland (Armenian Highland) ist ein umfassender geografischer Begriff, der das gesamte Gebirgssystem (Ketten, Täler, Seen) umfasst. Das Armenische Plateau bezieht sich nur auf die hochebenen Bereiche (1500–1800 m) mit flachem oder gewelltem Relief.
Der Utik-Faktor: Die Utik-Ebene (ca. 200 m Höhe) gehört geografisch und historisch zum Armenischen Hochland als dessen östlicher Tieflandrand, wird aber nicht zum Armenischen Plateau gezählt, da ihre Höhe deutlich unter dem Niveau der Hauptebene liegt.
Geologie und Geschichte: Geologisch ist das Hochland eine „natürliche Insel“, die durch die alpidische Orogenese entstand. Historisch ist es die Wiege des armenischen Volkes, in der Utik eine der 15 Provinzen Großarmeniens war.
Wichtig: In der internationalen Fachliteratur ist der Begriff Armenian Highland am gebräuchlichsten.

Outre l’Utik, les régions basses suivantes de la Grande Arménie ne font pas partie du Plateau Arménien :

Paytakaran : La province la plus basse (région côtière de la mer Caspienne), avec des altitudes proches du niveau de la mer.
Mésopotamie Arménienne : La partie sud de la province d’Al積極nik, bordant les plaines de Mésopotamie.
Nord du Gougark : Les basses vallées et les gorges de la rivière Debed.

DEUTSCH (GERMAN)

Definition: Hochland ist ein umfassendes System. Plateau bezieht sich nur auf hochebene Bereiche (1500–1800 m).
Der Utik-Faktor: Die Utik-Ebene (~200 m) ist Teil des Hochlands, gehört aber wegen ihrer geringen Höhe nicht zum Plateau.

Region	Hochland (Highland)	Plateau (Plateau)
Utik-Ebene	Ja (Inbegriffen)	Nein (Ausgeschlossen)
Ararat-Ebene	Ja	Ja
Dschawachetien-Plateau	Ja	Ja

Neben Utik sind folgende Tieflandregionen Großarmeniens nicht im Armenischen Plateau enthalten:

Paytakaran: Die am tiefsten gelegene Provinz (Küstenregion am Kaspischen Meer), deren Höhe nahe dem Meeresspiegel liegt.
Armenisches Mesopotamien: Der südliche Teil der Provinz Arzanene (Al積極nik), der an die mesopotamische Tiefebene grenzt.
Nördliches Gugark: Die unteren Täler und Schluchten des Flusses Debed.

ქართული (GEORGIAN)

თემა: განსხვავება სომხეთის მთიანეთსა და სომხეთის ზეგანს შორის

ზოგადი განმარტება: სომხეთის მთიანეთი (Armenian Highland) უფრო ფართო გეოგრაფიული ცნებაა, რომელიც მოიცავს რეგიონის მთელ მთიან სისტემას (ქედებს, ხეობებს, ტბებს). სომხეთის ზეგანი კი ტექნიკური ტერმინია და ეხება მხოლოდ მაღალმთიან ნაწილებს (საშუალოდ 1500–1800 მ), რომლებსაც აქვთ ვაკე ან ტალღოვანი რელიეფი.
უტიკის ფაქტორი: უტიკის დაბლობი (სიმაღლე დაახლ. 200 მ) გეოგრაფიულად და ისტორიულად სომხეთის მთიანეთის განუყოფელი ნაწილია, როგორც მისი აღმოსავლეთი დაბლობი კიდე. თუმცა ის არ ითვლება სომხეთის ზეგნის ნაწილად, რადგან მისი სიმაღლე მნიშვნელოვნად დაბალია ძირითად პლატოზე.
გეოლოგია და ისტორია: გეოლოგიურად მთიანეთი არის ერთიანი „ბუნებრივი კუნძული“, რომელიც წარმოიქმნა ალპურ-ჰიმალაური დანაოჭების შედეგად. ისტორიულად ეს არის სომეხი ხალხის სამშობლო, სადაც უტიკი იყო დიდი სომხეთის 15 პროვინციიდან ერთ-ერთი.
მნიშვნელოვანია: საერთაშორისო სამეცნიერო ლიტერატურაში ყველაზე გავრცელებული ტერმინია Armenian Highland.

ქართული (GEORGIAN)

განმარტება: მთიანეთი ფართო სისტემაა (ქედები, ხეობები). ზეგანი მხოლოდ მაღალმთიან ვაკეებს მოიცავს (1500–1800 მ).
უტიკის ფაქტორი: უტიკის დაბლობი (~200 მ) მთიანეთის ნაწილია, მაგრამ დაბალი სიმაღლის გამო ზეგნის შემადგენლობაში არ შედის.

ტერიტორია	მთიანეთი (Highland)	ზეგანი (Plateau)
უტიკის დაბლობი	დიახ (შედის)	არა (არ შედის)
არარატის ვაკე	დიახ	დიახ
ჯავახეთის ზეგანი	დიახ	დიახ

ქართული (GEORGIAN)

უტიკის გარდა, სომხეთის ზეგნის შემადგენლობაში არ შედის დიდი სომხეთის შემდეგი დაბლობი რეგიონები:

ფაიტაკარანი: ყველაზე დაბალი პროვინცია (კასპიის ზღვის სანაპირო რეგიონი), რომლის სიმაღლე ზღვის დონესთან ახლოსაა.
სომხეთის შუამდინარეთი: ალძნიკის პროვინციის სამხრეთი ნაწილი, რომელიც მესოპოტამიის დაბლობს ესაზღვრება.
ჩრდილოეთ გუგარქი: მდინარე დებედას ქვემო წელის ხეობები.

Ամփոփիչ Աղյուսակ (Summary Table)

Province	Highland (Լեռնաշխարհ)	Plateau (Բարձրավանդակ)
Utik / Ուտիք	Yes	No
Paytakaran / Փայտակարան	Yes	No
Ararat / Արարատ	Yes	Yes
Tayk / Տայք	Yes	Yes

Հայկական Բարձրավանդակ – Армянским плоскогорье – Armenian Plateau – Armenisches Hochplateau – სომხეთის ზეგანი

Հայկական Բարձրավանդակ – Армянским плоскогорье – Armenian Plateau – Armenisches Hochplateau – სომხეთის ზეგანი

Պատմական Հայաստան – Историческая Армения – Historical Armenia

Հին աշխարհ մթա 1300 թ.- Ancient world bce 1300- Древний Мир , 1300 год д.н.э.gif

հին աշխարհ մթա 1000 թ.- Ancient world bce 1000- Древний Мир , 1000 год д.н.э.gif

Հին աշխարհ մթա 625 թ.- Ancient world bce 625- Древний Мир , 625 год д.н.э.gif

Հին աշխարհ մթա 600 թ.- Ancient world bce 600- Древний Мир , 600 год д.н.э

ԱՅՍ ՔԱՐՏԵԶԸ ՊԱՐՏԱՍՏՎԵԼ Է 11-րդ ԴԱՐՈՒՄ, ԳԵՐՄԱՆԻԱՅՈՒՄ – Эта карта была составлена в XI (одиннадцатом) веке, в Германии – This map was prepared in the 11th century, in Germany

ԱՅՍ ՔԱՐՏԵԶԸ ՊԱՐՏԱՍՏՎԵԼ Է 11-րդ ԴԱՐՈՒՄ, ԳԵՐՄԱՆԻԱՅՈՒՄ – Эта карта была составлена в XI (одиннадцатом) веке, в Германии – This map was prepared in the 11th century, in Germany.

ԱՅՍ ՔԱՐՏԵԶԸ ՊԱՐՏԱՍՏՎԵԼ Է 11-րդ ԴԱՐՈՒՄ, ԳԵՐՄԱՆԻԱՅՈՒՄ:

Այստեղ ցուցադրված է բնակելի աշխարհի հյուսիս-արևելյան քառորդը, որի հյուսիսը գտնվում է ձախում: Նման քարտեզներում միշտ ներկա են Արարատը, Նոյյան տապանը և Հայաստանը:

Այստեղ համար 2-ով նշված են հայկական լեռները կամ բարձրավանդակը,

համար 3-ով՝ Արարատը և

համար 4-ով` Նոյյան տապանը։

1 – Armenia superior- Մեծ կամ Վերին Հայք,

2 – Montes Armenie – Հայկական լեռներ կամ Հայկական Պար,

3 – Ararat – Արարատն իր երկու գագաթներով,

4 – Archa Noe – Նոյյան տապանը,

5 – Porte Caspie- Կասպից Դարպասները, այստեղ` Դարյալի կիրճը,

6 – Regio amazonii – Ամազոնուհիների բնակված տարածքը,

7 – Hircania Superior – Վերին Հիրկանիա,

8 – Albania Superior – Վերին Աղվանք,

9 – Sarmatharia – Ռուսաստանի շրջան,

10 – Mons Caucasus – Կովկասյան լեռներ,

11 – Mons Taurus կամ Tauris – Տավրոսյան լեռներ,

12 – Tigris – Տիգրիս,

13 – Euphrates – Եփրատ,

14 – Araxis – Արաքս,

15 – Ganges – Գանգես,

16 – Indus – Ինդոս,

17 – Meotide paludes – Մեոտիսյան կամ Ազովյան ճահիճներ,

18 – Սև ծով,

19 – Mons Acroceraunis – Ակրոկերավնյան լեռներ,

20 – Mare Caspiu – Կասպից ծով,

21 – Միջերկրական ծով։

Ռուբեն Գալչյան

Երևան, 2008

Русский перевод

ЭТА КАРТА БЫЛА СОСТАВЛЕНА В XI ВЕКЕ, В ГЕРМАНИИ. Здесь представлена северо-восточная четверть обитаемого мира, где север находится слева. На подобных картах всегда присутствуют Арарат, Ноев ковчег и Армения. Здесь под номером 2 указаны Армянские горы или нагорье, под номером 3 — Арарат, а под номером 4 — Ноев ковчег.

․

Средиземное море

Armenia Superior – Великая или Верхняя Армения

Montes Armenie – Армянские горы или Армянское нагорье

Ararat – Арарат с его двумя вершинами

Archa Noe – Ноев ковчег

Porte Caspie – Каспийские ворота (Дарьяльское ущелье)

Regio Amazonii – Область, населенная амазонками

Hircania Superior – Верхняя Гиркания

Albania Superior – Верхняя Албания (Кавказская)

Sarmatharia – Сарматия (регион России)

Mons Caucasus – Кавказские горы

Mons Taurus / Tauris – Таврские горы

Tigris – Тигр

Euphrates – Евфрат

Araxis – Аракс

Ganges – Ганг

Indus – Инд

Meotide Paludes – Меотийские болота (Азовское море)

Черное море

Mons Acroceraunis – Акрокераунские горы

Mare Caspiu – Каспийское море

Рубен Галчян Ереван, 2008

English Translation

THIS MAP WAS PREPARED IN THE 11TH CENTURY, IN GERMANY. It displays the north-eastern quadrant of the inhabited world, where North is located on the left. In such maps, Ararat, Noah’s Ark, and Armenia are always present. Here, number 2 marks the Armenian mountains or highlands, number 3 marks Ararat, and number 4 marks Noah’s Ark.

Mediterranean Sea

Armenia Superior – Greater or Upper Armenia

Montes Armenie – Armenian Mountains or Armenian Plateau

Ararat – Ararat with its two peaks

Archa Noe – Noah’s Ark

Porte Caspie – Caspian Gates (Darial Gorge)

Regio Amazonii – Region inhabited by the Amazons

Hircania Superior – Upper Hyrcania

Albania Superior – Upper Albania (Caucasian Albania)

Sarmatharia – Sarmatia (Region of Russia)

Mons Caucasus – Caucasus Mountains

Mons Taurus / Tauris – Taurus Mountains

Tigris – Tigris

Euphrates – Euphrates

Araxis – Araxes

Ganges – Ganges

Indus – Indus

Meotide Paludes – Maeotian Marshes (Sea of Azov)

Black Sea

Mons Acroceraunis – Acroceraunian Mountains

Mare Caspiu – Caspian Sea

Rouben Galichian Yerevan, 2008

Մեծ Հայք, ըստ Մովսես Խորենացու – Великая Армения, по Мовсеса Хоренаци – Greater Armenia, according to Movses Khorenatsi

http://arbugo.am/

Մեծ Հայք, ըստ Մովսես Խորենացու – Великая Армения, по Мовсеса Хоренаци – Greater Armenia, according to Movses Khorenatsi

Փոքր Հայք – Малая Армения – Lesser Armenia

Համշենահայերի դրոշը Флаг Амшенских Армян Flag of Hamshen Armenians

Փոքր Հայք (Lesser Armenia) — պատմական տարածք Մեծ Հայքից դեպի արևմուտք՝ Եփրատ գետից արևմուտք, որը գտնվում էր Հայկական լեռնաշխարհի և Փոքր Ասիայի սահմանագծին։
Պատմական նշանակությունը: Փոքր Հայքը դարեր շարունակ եղել է կարևոր ռազմավարական և մշակութային խաչմերուկ։ Այն տարբեր ժամանակաշրջաններում գտնվել է Աքեմենյան Պարսկաստանի, Սելևկյան պետության, Հռոմեական կայսրության և Բյուզանդիայի ազդեցության կամ տիրապետության տակ։
Հիմնական քաղաքները: Նիկոպոլիս, Սեբաստիա, Մելիտենե (Մալաթիա) և Եվդոկիա (Թոքաթ)։
Մշակույթն ու ժողովուրդը: Տարածքը հիմնականում բնակեցված է եղել հայերով, ովքեր պահպանել են իրենց մշակութային ինքնությունն ու քրիստոնեական հավատքը՝ չնայած օտար կայսրությունների մշտական ճնշումներին։

6.1.Փոքր Հայքի թագավորություն
(մ.թ.ա. մոտ 230-201)
7. Միհրդատ (մ.թ.ա. 201-189 կառավարիչ, մ.թ.ա. 189-160 արքա) 8. Անտիպատր (մ.թ.ա. մոտ 160-110) 9. Արկաֆի Միհրդատ VI-ի որդի (մ.թ.ա. մոտ 110-65 ունիա Պոնտոսի հետ)
10. Դեյոտարոս Գալաթացի (մ.թ.ա. 65-48, 44-41 ունիա Պոնտոսի և Գալաթիայի հետ) 11. Արիոբարզան Կապադովկիացի (մ.թ.ա. 48-44 ունիա Կապադովկիայի հետ)
12. Ամյունատես Գալաթացի (մ.թ.ա. 41-33 ունիա Գալաթիայի հետ) 13. Պոլեմոն Պոնտացի (մ.թ.ա. 33-30 ունիա Պոնտոսի հետ)
14. Արտավազդ Ատրպատականցի (մ.թ.ա. 30-20)
15. Արքելայոս Կապադովկիացի (մ.թ.ա. 20 – մ.թ. 17 ունիա Կապադովկիայի հետ) 16. Հռոմի պրովինցիա (17-38) 17. Կոտիս Թրակիացի (38-54, 41-47 ունիա Մեծ Հայքի հետ)
18. Արիստոբուլ Քալկիդիկացի (54-72)
19. Հռոմի պրովինցիա (72-395)վ

Малая Армения (Lesser Armenia) — историческая область к западу от Великой Армении и реки Евфрат, расположенная на стыке Армянского нагорья и Малой Азии.
Историческое значение: На протяжении веков Малая Армения служила важным стратегическим и культурным перекрестком. В разные периоды она находилась под влиянием или властью империи Ахеменидов, государства Селевкидов, Римской и Византийской империй.
Основные города: Никополь, Себастия, Мелитена (Малатия) и Евдокия (Токат).
Культура и население: Регион был населен армянами, которые сохраняли свою культурную идентичность и христианскую веру, несмотря на постоянное давление со стороны внешних империй.

6.1. Малое Армянское царство
(ок. 230-201 до н.э.)
7. Михрдат (201-189 до н.э.: правитель, 189-160 до н.э.: царь)
8. Антипатр (ок. 160-110 до н.э.: сын Михрдата VI Аркадийского (ок. 110-65 до н.э.: союз с Понтом)
10. Дейотарус Галатийский (65-48, 44-41 до н.э.: союз с Понтом и Галатией)
11. Ариобарзан Каппадокийский (48-44 до н.э.: союз с Каппадокией)
12. Аминаты Галатийские (41-33 до н.э.: союз с Галатией)
13. Полемон Понтийский (33-30 до н.э.: союз с Понтом)
14. Артаваздес Атрапаканский (30-20 до н.э.: (объединение с Каппадокией)
15. Архелай Каппадокийский (20 г. до н.э. – 17 г. н.э.: объединение с Каппадокией)
16. Римская провинция (17-38)
17. Котис Фракийский (38-54, 41-47: объединение с Великой Арменией)
18. Аристобул Халкидский (54-72)
19. Римская провинция (72-395)

Lesser Armenia (Armenia Minor) — a historical region located west of Greater Armenia and the Euphrates River, situated at the junction of the Armenian Highlands and Asia Minor.
Historical Significance: For centuries, Lesser Armenia served as a crucial strategic and cultural crossroads. Throughout history, it fell under the domain or influence of the Achaemenid Empire, the Seleucid Empire, the Roman Empire, and the Byzantine Empire.
Key Cities: Nikopolis, Sebastia, Melitene (Malatya), and Eudokia (Tokat).
Culture and People: The region was predominantly inhabited by Armenians who preserved their rich cultural identity and Christian faith despite continuous rule by foreign empires.

6.1. Kingdom of Armenia Minor
(c. 230-201 BC)
7. Mihrdat (201-189 BC: ruler, 189-160 BC: king)
8. Antipater (c. 160-110 BC: son of Mihrdat VI of Arcadia (c. 110-65 BC: union with Pontus)
10. Deiotarus of Galatia (65-48, 44-41 BC: union with Pontus and Galatia)
11. Ariobarzanes of Cappadocia (48-44 BC: union with Cappadocia)
12. Amynates of Galatia (41-33 BC: union with with Galatia)
13. Polemon of Pontus (33-30 BC: union with Pontus)
14. Artavazdes of Atrpatakan (30-20 BC: union with Cappadocia)
15. Archelaus of Cappadocia (20 BC – 17 AD: union with Cappadocia)
16. Roman province (17-38)
17. Cotys of Thrace (38-54, 41-47: union with Greater Armenia)
18. Aristobulus of Chalcidice (54-72)
19. Roman province (72-395)

Փոքր Հայք – Малая Армения – Lesser Armenia