Հայկ Նահապետ – 2492 մթա Հայոց ձորի Ճակատամարտ – Айк Наапет – 2492 г. до н.э. Битва при Айоц Дзоре – Hayk Nahapet – 2492 BC Battle of Hayots Dzor-ჰაიკ ნაჰაპეტი და აიოც ძორის ბრძოლა (ძვ. წ. 2492 წ.)

Հայկ Նահապետ – 2492 մթա Հայոց ձորի Ճակատամարտ – Айк Наапет – 2492 г. до н.э. Битва при Айоц Дзоре – Hayk Nahapet – 2492 BC Battle of Hayots Dzor-ჰაიკ ნაჰაპეტი და აიოც ძორის ბრძოლა (ძვ. წ. 2492 წ.)

Հայկ Նահապետ – 2492 մթա Հայոց ձորի Ճակատամարտ – Айк Наапет – 2492 г. до н.э. Битва при Айоц Дзоре – Hayk Nahapet – 2492 BC Battle of Hayots Dzor-ჰაიკ ნահապეტი და აიოც ძორის ბრძოლა (ძვ. წ. 2492 წ.)

Հայկ Նահապետ – 2492 մթա Հայոց ձորի Ճակատամարտ – Айк Наапет – 2492 г. до н.э. Битва при Айоц Дзоре – Hayk Nahapet – 2492 BC Battle of Hayots Dzor

Հայկ Նահապետ և Հայոց ձորի ճակատամարտ (մ.թ.ա. 2492)

Հայկ Նահապետը հայ ժողովրդի լեգենդար նախահայրն ու հիմնադիրն է, ազատության և անկախության խորհրդանիշը։ Համաձայն հայոց ավանդական պատմության (մասնավորապես՝ Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության»)՝ Հայկը չկամեցավ հնազանդվել բռնակալ արքա Բելին (Նեբրովթին) և իր տոհմով, որդիներով, դուստրերով ու մոտ երեք հարյուր զինված կտրիճներով հեռացավ Միջագետքից՝ հաստատվելով Վանա լճի ավազանում։

Բելը մեծ զորքով շարժվեց Հայկի դեմ՝ նրան ստորադասելու նպատակով։ Մ.թ.ա. 2492 թվականի օգոստոսի 11-ին Վանա լճի արևելյան ափին՝ Հայոց ձոր տեղանքում, տեղի ունեցավ վճռական ճակատամարտ։

  • Ճակատամարտի ընթացքը. Թեև Բելն ուներ թվային գերակշռություն, հայկական զորքն առանձնանում էր բարձր մարտական ոգով։ Ճակատամարտի վճռական պահին Հայկ Նահապետն իր երկթևյան նետով խոցեց և սպանեց ամբարտավան Բելին՝ անցք բացելով նրա զրահի միջով։ Բելի մահից հետո թշնամական բանակը խուճապի մատնվեց և փախուստի դիմեց։
  • Նշանակություն. Այս հաղթանակով հիմք դրվեց հայոց պետականությանը և անկախությանը։ Հայոց հին տոմարում այս օրը համարվում է Նոր տարվա՝ Ամանորի (Բահլի) սկիզբը, և հայկական լրացուցիչ օրացույցով այն նշվում է որպես Հայոց Ազգային Բանակի կամ Նահապետական հաղթանակի օր։

Айк Наапет и Битва при Айоц Дзоре (2492 г. до н.э.)

Айк Наапет — легендарный прародитель и основатель армянского народа, символ свободы и независимости. Согласно традиционной армянской истории (в частности, «Истории Армении» Мовсеса Хоренаци), Айк отказался подчиняться тираническому царю Бэлу (Нимроду) и вместе со своим родом, сыновьями, дочерьми и примерно тремястами вооруженными воинами переселился из Месопотамии, обосновавшись в районе озера Ван.

Бёл двинулся с огромным войском против Айка, чтобы подчинить его своей воле. 11 августа 2492 г. до н.э. на восточном берегу озера Ван, в местности Айоц Дзор (Армянское ущелье), произошло решающее сражение.

  • Ход сражения: Несмотря на численное превосходство армии Бёла, армянские воины отличались высочайшим боевым духом. В решающий момент сражения Айк Наапет своей трехперой стрелой пробил панцирь и поразил надменного Бёла навылет. После гибели предводителя вражеское войско охватила паника, и оно обратилось в бегство.
  • Значение: Эта победа заложила основу армянской государственности и независимости. В древнеармянском календаре этот день ознаменовал начало Нового года (Аманор), а в современной традиции он отмечается как важная дата национальной памяти и свободы.

Hayk Nahapet and the Battle of Hayots Dzor (2492 BC)

Hayk Nahapet is the legendary patriarch and founding father of the Armenian nation, serving as an enduring symbol of freedom and independence. According to traditional Armenian historiography (notably Movses Khorenatsi’s History of the Armenia), Hayk refused to submit to the tyrannical king Bel (Nimrod). He gathered his family, sons, daughters, and around three hundred armed warriors, leaving Mesopotamia to settle in the region around Lake Van.

Bel marched against Hayk with a vast army to force his subjugation. On August 11, 2492 BC, on the eastern shore of Lake Van in an area known as Hayots Dzor (the Armenian Gorge), a decisive battle took place.

  • The Course of the Battle: Although Bel possessed a numerical advantage, the Armenian forces fought with exceptional valor and high morale. At a critical moment in the battle, Hayk Nahapet drew his longbow and pierced arrogant Bel’s armor with a custom arrow, striking him dead. Upon Bel’s death, the enemy army panicked and fled in disarray.
  • Significance: This victory laid the foundation for Armenian statehood and freedom. In the ancient Armenian calendar, this historic date marked the beginning of the New Year (Amanor) and remains celebrated as a symbol of Armenian resilience and national identity.

ჰაიკ ნահაპეტი და ჰაոց ձორის ბრძოლა (ძვ. წ. 2492)

ჰაიკ ნահապეტი არის სომეხი ხალხის ლეგენდარული წინაპარი და დამაარსებელი, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის სიმბოლო. სომხური ტრადიციული ისტორიის (კერძოდ, მოვსეს ხორენაცის „სომხეთის ისტორიის“) თანახმად, ჰაიკმა არ ისურვა დამორჩილებოდა ტირან მეფე ბელს (ნებროთს) და თავისი ტომით, ვაჟებით, ქალიშვილებითა და დაახლოებით სამი ასეული შეიარაღებული მებრძოლით შუამდინარეთიდან წამოვიდა და ვანის ტბის აუზში დასახლდა.

ბელი დიდი ჯარით დაიძრა ჰაიკის წინააღმდეგ მის დასამორჩილებლად. ძვ. წ. 2492 წლის 11 აგვისტოს ვანის ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ჰაոց ձոր-ის (ჰაոց ձոր) ადგილვარდნილობაში, გადამწყვეტი ბრძოლა გაიმართა.

ბრძოლის მიმდინარეობა: მიუხედავად იმისა, რომ ბელს რიცხობრივი უპირატესობა ჰქონდა, სომხური ჯარი გამოირჩეოდა მაღალი საბრძოლო სულით. ბრძოლის გადამწყვეტ მომენტში ჰაიკ ნահապետმა თავისი ორფრთიანი ისრით დაჭრა და მოკლა ამპარტავანი ბელი, რომლის ჯავշანშიც ნასვრეტი გააკეთა. ბელის სიკვდილის შემდეგ მტრის არმია პანიკაში ჩავარდა და გაქცევას მიმართა.

მნიშვნელობა: ამ გამარჯვებით საძირკველი ჩაეყარა სომხურ სახელმწიფოებრიობასა და დამოუკიდებლობას. სომხურ ძველ კალენდარში ეს დღე ახალი წლის – ამანორის (ბაჰლის) დასაწყისად ითვლება, ხოლო სომხური დამატებითი კალენდრით ის აღინიშნება, როგორც სომხეთის ეროვნული არმიის ან ნահაპეტური გამარჯვების დღე.

Հայասստանը Տիգրան I 120 95 մթա – Армения при Тигран I 120 -95 года до нашой эры – Armenia bay Tigran I 120 -95 BCE – ტიგრან I

Հայասստանը Տիգրան I 120 95 մթա – Армения при Тигран I 120 -95 года до нашой эры – Armenia bay Tigran I 120 -95 BCE – ტიგრან I

Հայասստանը Տիգրան I 120 95 մթա – Армения при Тигран I 120 -95 года до нашой эры – Armenia bay Tigran I 120 -95 BCE – ტიგრან I

Տիգրան Ա (Արտաշեսյան հարստություն)

Տիգրան Ա (Արտաշեսյան հարստություն) Տիգրան Ա-ն հին Հայաստանի Արտաշեսյան հարստության կարևորագույն թագավորներից մեկն էր, որը կառավարել է մ.թ.ա. մոտավորապես 120–95 թվականներին: Նա հայոց նշանավոր արքա Արտաշես Ա-ի որդին էր և հաջորդել էր իր եղբորը՝ Արتاваզդ Ա-ին: Թեև Տիգրան Ա-ի կառավարման շրջանի մասին պահպանված պատմական տեղեկությունները շատ չեն, պատմագիտության մեջ նա հայտնի է որպես խաղաղասեր, բայց միևնույն ժամանակ վճռական կառավարիչ: Նա հաջողությամբ պաշտպանել է Հայաստանի սահմանները պարթևական վտանգից և ներքին քաղաքականություն վարել երկրի կենտրոնացման ուղղությամբ: Հայ պատմիչ Մովսես Խորենացին նրան հաճախ հիշատակում է Տիրան անունով: Նրա որդին և հաջորդն էր համաշխարհային պատմության մեջ հայտնի Մեծն Տիգրանը (Տիգրան Բ):

Тигран I (Династия Арташеситов)Тигран I — царь Великой Армении из династии Арташеситов, правивший примерно в 120–95 гг. до н. э. Он был сыном основателя династии Арташеса I и сменил на престоле своего бездетного брата Артавазда I. Несмотря на скудность письменных источников того периода, античные авторы и современные исследователи отмечают его роль в укреплении армянского государства. Тигран I успешно противостоял внешним угрозам, в частности со стороны Парфии, и проводил политику внутреннего укрепления царской власти. Его правление заложило прочный фундамент для будущего расцвета Армении при его сыне и преемнике — великом царе царей Тигране II.

Tigranes I (Artaxiad Dynasty) Tigranes I was a king of Armenia from the Artaxiad dynasty, reigning from approximately 120 to 95 BC. He was the son of Artaxias I, the founder of the kingdom, and ascended the throne after the death of his brother Artavasdes I. Although historical records detailing his specific reign are relatively scarce, Tigranes I is recognized as a steady and capable ruler. He successfully defended Armenia against external pressures, notably from the Parthian Empire, and maintained internal stability. His reign provided a stable foundation for the subsequent golden age of Armenia under his famous son and successor, Tigranes II the Great.

ტიგრან I (არტაშესიანთა დინასტია) ტიგრან I იყო ძველი სომხეთის მეფე არტაშესიანთა დინასტიიდან, რომელიც მართავდა ძვ. წ. დაახლოებით 120–95 წლებში. იგი იყო არტაშეს I-ის ძე და ტახტზე ავიდა თავისი ძმის, არტავაზდ I-ის გარდაცვალების შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ მისი მმართველობის პერიოდის შესახებ მცირე ისტორიული ცნობებია შემორჩენილი, ტიგრან I ცნობილია, როგორც წარმატებული მმართველი, რომელმაც შეძლო ქვეყნის საზღვრების დაცვა და შიდა სტაბილურობის შენარჩუნება. მან მყარი საფუძველი შექმნა იმ ძლიერებისთვის, რომელსაც სომხეთმა მიაღწია მისი ძის და მემკვიდრის, დიდი ტიგრანის (ტიგრან II) დროს.

Բագրատունյաց Հայաստան – Багратунидская Армения – Bagratid Armenia

Բագրատունյաց Հայաստան – Багратунидская Армения – Bagratid Armenia

Բագրատունյաց Հայաստան – Багратунидская Армения – Bagratid Armenia

Բագրատունյաց Հայաստան (Մ․Թ․ IX–XI դարեր)

Բագրատունյաց Հայաստանը կամ Հայոց Թագավորությունը միջնադարյան հայկական պետություն էր, որը գոյություն է ունեցել 885–1045 թվականներին։ Այն հիմնադրվել է Աշոտ Ա Բագրատունու կողմից, ով վերականգნა հայկական պետականությունը և ստացավ թագավորական տիտղոս ինչպես Բյուզանդիայի, այնպես էլ Արաբական խալիֆայության կողմից։

  • Մայրաքաղաքը: Անի («Հազար ու մի եկեղեցիների քաղաք»)։
  • Ծաղկման շրջանը: Հատկապես աչքի է ընկել Հայոց Թագավորությունը Գագիկ Ա-ի օրոք (X դարի վերջ – XI դարի սկիզբ), երբ երկիրը հասավ իր տնտեսական և մշակութային զարգացման գագաթնակետին։
  • Անկումը: Ներքին երկպառակությունների և արտաքին հարձակումների (Բյուզանդիա, ապա սելջուկ-թյուրքեր) հետևանքով 1045 թվականին Բագրատունյաց թագավորությունը անկում ապրեց։

Багратидская Армения (Армянское царство) — средневековое армянское государство, существовавшее с 885 по 1045 год. Оно было основано Ашотом I Багратуни, который восстановил армянскую государственность и получил царский титул как от Византийской империи, так и от Арабского халифата.

  • Столица: Ани («Город тысячи и одной церкви»).
  • Период расцвета: Особого могущества царство достигло при Гагике I (конец X – начало XI века), когда страна переживала экономический, политический и культурный подъем.
  • Падение: В результате внутренних распрей и внешних нашествий (сначала Византии, а затем сельджуков) в 1045 году Багратидское царство пало.

Bagratid Armenia (The Kingdom of Armenia) was a medieval Armenian state that existed from 885 to 1045 AD. It was founded by Ashot I Bagratuni, who successfully restored Armenian statehood and received royal recognition from both the Byzantine Empire and the Arab Caliphate.

  • Capital: Ani (known as the “City of a Thousand and One Churches”).
  • Peak Era: The kingdom reached its golden age during the reign of Gagik I (late 10th to early 11th century), marking a period of remarkable economic, architectural, and cultural prosperity.
  • Fall: Weakened by internal strife and external invasions (first by the Byzantines and later by the Seljuk Turks), the Bagratid kingdom eventually collapsed in 1045 AD.

ქართული

ბագրატოვანთა სომხეთი (სომხეთის სამეფო) — შუა საუკუნეების სომხური სახელმწიფო, რომელიც არსებობდა 885–1045 წლებში. იგი დააარსა აშოტ I ბագրატუნმა, რომელმაც აღადგინა სომხური სახელმწიფოებრიობა და მიიღო სამეფო ტიტული როგორც ბიზანტიის იმპერიისგან, ისე არაბთა სახალიფოსგან.

  • დედაქალაქი: ანი („ათას ერთი ეკლესიის ქალაქი“).
  • აყვავების ხანა: სამეფომ განსაკუთრებულ ძლიერებას მიაღწია გაგიკ I-ის მეფობის დროს (X საუკუნის მიწურული – XI საუკუნის დასაწყისი), როდესაც ქვეყანა ეკონომიკური და კულტურული განვითარების პიკში იმყოფებოდა.
  • დაცემა: შიდა არეულობებისა და გარეშე თავდასხმების (ჯერ ბიზანტიის, შემდეგ კი სელჩუკი თურქების) შედეგად, 1045 წელს ბაგრატოვანთა სამეფო დაეცა.

АРМЯНСКОЕ НАГОРЬЕ, А НЕ 🔹ВОСТОЧНАЯ АНАТОЛИЯ

АРМЯНСКОЕ НАГОРЬЕ, А НЕ 🔹ВОСТОЧНАЯ АНАТОЛИЯ

Айк, Армения, Армянское нагорье, Армянская возвышенность, а не Восточная Анатолия.

Ценным наследием армянского народа являются в том числе и географические названия, которые дошли до нас сквозь тысячелетия и имеют большое культурологическое значение.

▪️АЙК/ИСТОРИЧЕСКАЯ АРМЕНИЯ

У древних армянских авторов вместо топонима Армения употреблялось название Айк. Слово «Айк» заключает в себе понятия «Армения» и «армяне». Историческая Армения в политическом смысле была разделена на две части: Мец Айк или Великая Армения и Покр Айк или Малая Армения. Великая Армения состояла из 15 провинций, центральной была провинция Айрарат. Малая Армения протягивалась на запад от Евфрата до горного хребта Антитавр.

▪️АРМЕНИЯ – АЙАСТАН

Топоним «Армения» у разных народов звучит по-разному. Международно признанный вариант – латинское название Armenia. Есть также варианты Армания, Армени, Эрменистан, Сомхети. Сами же армяне называют свою страну Айастан. Топоним Армения-Айастан намного древнее Армянского нагорья. Термин Армянское нагорье используется в научной литературе на разных языках (Armenische Hochland, Armenian Higland).

▪️АЙК НААПЕТ И ХАЙАСА

Этимологию названия «Армения» комментируют двояко. Согласно первому варианту, оно происходит от имени Айка Наапета (родоначальник Айк), который является мифическим прародителем армян. Согласно второй трактовке, название произошло по этническому признаку от названия народа хайаса. В основе лежит название «хай», «ай» («армянин»), к которому в дальнейшем присоединилась буква «к», и это стало названием страны. Со временем частица «к» была заменена на пехлевийский суффикс «стан», который означает «страна». То есть Айастан означает «страна армян». Границы Армении в физическом, историческом, политическом плане и в смысле населения, разные.

Владения Тиграна Великого простирались от Средиземного до Каспийского моря и от Кавказского хребта до Месопотамии. Арменией назывались также государства, возникавшие в разное время в разных частях Армянского нагорья (Исторической Армении): Великий Айк, Анийское царство, Киликийское царство, Первая Республика Армения. Республикой Армения называется, во-первых, та часть исторической Армении, в которой была восстановлена армянская национальная государственность и которая признана международным сообществом. Во-вторых, для обозначения двух политических и территориальный образований – РА (де-факто и де-юре) и Нагорно-Карабахской республики (де-факто). В-третьих, говоря «Армения», мы подразумеваем Историческую Армению.

К западу от Армянского нагорья простирается Малоазиатское (Анатолийское) нагорье, на юго-востоке Армянское нагорье граничит с Иранским нагорьем. На севере Армянское нагорье замыкают Восточно-Понтийские горы, на западе – горы Малого Кавказа до Колхидской и Кура-Араксинской низменности. В южной части нагорья возвышается Армянский Тавр со своими горными ответвлениями. На западе оно доходит до Антитавра, Теджерского хребта. В этих границах площадь Армянского нагорья составляет 375-400 тысяч квадратных километров.

▪️АРМЯНСКАЯ ВОЗВЫШЕННОСТЬ

Центральную высокогорную часть Армянского нагорья занимает Армянская возвышенность. Условно в него входят горная система Нижнего Тавра, Армянская вулканическая возвышенность, межгорные котловины.

Топонимы Западной Армении постоянно переиначиваются на турецкий лад. Опаснее всего, что топонимы «Айк», «Армения», «Армянское нагорье», «Армянская возвышенность» исчезают с турецких карт, исторической и географической литературы. Вместо этого широкое распространение получает название «Восточная Анатолия».

▪️КАРТОГРАФИЧЕСКАЯ ВОЙНА

К сожалению, одной из составляющих пантюркизма стала «картографическая война» против армянских географических названий. Вплоть до конца XIX века в Турции (Османской империи) признавали существование Армянского нагорья и в своих картах на месте армянского государства писали «Эрменистан». Но в XX веке, особенно после Геноцида армян, слово «армянин» вышло из лексикона, а нашу страну назвали Восточной Анатолией.

▪️АНАТОЛИЯ

Одним из самых ярых апологетов названия «Анатолия» был географ Стамбульского университета, профессор Бесим Даркот, который в учебнике «География Турции» (Turkiye cografyasi, Istanbul, 1959) пишет: «Большую азиатскую часть территории Турции в народе принято называть Анатолией. Раньше так называли только полуостров Малая Азия. Однако дальнейшее изучение природных условий показало, что полуостров не может быть отделен от районов, лежащих к западу от него, и название «Анатолия» распространилось на всю территорию вплоть до границ Кавказа, Сирии и Ирака».

В этом утверждении «мудрый профессор» допускает несколько ошибок. Во-первых, в прошлом (V — IV вв. до н.э.) топоним «Анатолия» применялся лишь к северно-западной части полуострова Малая Азия. Но в Османской империи Анатолией (тур. Анадолу от греч. «восток») назывался только вилайет на северо-западе полуострова с центром в Кютахье.

Анатолия никак не связана с территорией на востоке от себя. Неправильно давать научное обоснование мнению, принятому среди неграмотного населения, поскольку с точки зрения природных условий, Анатолия (Малоазиатская возвышенность) никак не связана с Армянским нагорьем и Арменией к западу от своей территории. Тем не менее, если Даркот пытается обосновать расширение Анатолии физико-географическими факторами, что почему Анатоли искусственным образом сводится к государственным границам Сирии и Ирака? А если он основывается на политических и экономико-географических факторах, то почему он доводит границу до Кавказа?

Даркот и другие турецкие географы называют левобережную территорию верхнего течения реки Аракс и правобережную территорию верхнего течения Кура Карс-Эрзрумским (иногда Восточноанатолийским) нагорьем. Недопустимо и крайне ошибочно искусственно сокращать территорию Армянского нагорья, тем более называть ее по названиям городов. Горный хребет Айкакан пар (Армянский танец) у Даркота получил название Карсо-аракских гор. Своевольно и совершенно абсурдным образом горным системам были даны названия рек.

Именитые отечественные и зарубежные географы никогда не связывали топонимы «Армения», «Армянское нагорье», «Армянская возвышенность» с названиями «Анатолия» или «Малая Азия». В 1880 году в турецких документах было запрещено упоминание топонима «Армения». В соглашении от 1914 года по настоянию младотурков название «Армения» было заменено на «Восточную Анатолию». Именно тогда и было искажено значение этого термина.

▪️ТЕРМИНОЛОГИЧЕСКИЕ ОШИБКИ

За прошедшее столетие ряд авторов, например, российский географ С. Матвеев, связывают с Анатолией Армянское нагорье, которое ни в географическом, ни в историческом плане не имеет с ней ничего общего.

Он допустил не только терминологическую, но и номенклатурную ошибку, назвав всю азиатскую Турцию Анатолией. Еще в 1979 году армянский географ Левон Зограбян в своем фундаментальном труде «Картография гор Армянского нагорья» писал, что «Армянское нагорье либо отдельные ее части никогда не входили и не входят в Анатолию, которая занимает территорию Малой Азии». Более того, сейчас некоторые историки из армянской диаспоры, даже некоторые аналитики и дипломаты вместо Западной Армении употребляют фальшивый и вымышленный термин «Восточная Анатолия» и даже распространяют его на Восточную Армению. Профессиональный, гражданский и нравственный долг армянских географов, историков, этнографов, дипломатов, политических деятелей и других армян дать достойный ответ людям (и их спонсорам), которые фальсифицируют и искажают топонимы, являющиеся нашей культурной ценностью.

Автор: кандидат географических наук, профессор Юрик Мурадян

«ՀԻՇԻՐ, ԹԵ ԻՆՉ Է ԱՐԵԼ ՔԵԶ ԱՄԱՂԵԿԸ… …ՄԻ ՄՈՌԱՑԻՐ ԴԱ»։

«ՀԻՇԻՐ, ԹԵ ԻՆՉ Է ԱՐԵԼ ՔԵԶ ԱՄԱՂԵԿԸ… …ՄԻ ՄՈՌԱՑԻՐ ԴԱ»։

Սա է 2 լեզուներով՝ նիդեռլանդերեն և եբրայերեն գրված ցուցանակին։ Եվ այսպես՝ մեծ տառերով և տարբեր հուշարձանների վրա, հիմնականում,Եվրոպայի մայրաքաղաքներում, նրանք արդեն 2.500 տարի չեն մոռանում, թե ով է իրենց հիմնական թշնամին։

Կարծում եմ՝ կռահում եք, թե ում նկատի ունեն «Ամաղեկ» (Ամալեկ) ասելով …

Եվ այս պայմաններում մոռանալ Հայոց Ցեղասպանությունն ու դրա ամբողջական հատուցումը կրկնակի հանցագործություն է թե՛ հայ ժողովրդի հանդեպ, թե՛ ողջ մարդկության նկատմամբ, և թե՛ Արարչի առջև։

🔸Հատուցում լինելու է !!

ՈՎՔԵ՞Ր ԵՆ ԱՄԱԼԵԿՆԵՐԸ

(English text below 👇)

Երեկվա իմ «Որդի Աստվածը» գրառման տակ արված մեկնաբանություններից զգացվում է, որ մեծ հետաքրքրություն կա Ամալեկ (Ամաղեկ) անվան նկատմամբ: Ուստի որոշեցի շատ հակիրճ (ծանոթացման կարգով) անդրադառնալ այդ անվանը:

Ողջ աշխարհին Ամալեկ անունը (որպես ցեղանուն և անձնանուն) հայտնի է Հին կտակարանից: Հին կտակարանում Ամալեկ անունով է ներկայացվում այն ժողովուրդը, որ հրեաներին արգելում էր մտնել Քանան: Հին կտակարանն ամալեկներին ներկայացնում է որպես հրեաների մահացու թշնամի: Հրեաներն էլ Ամալեկ ասելով, մատնացույց են անում հայերին:

Ամալեկ էր նաև Եսավի թոռան անունը: Եսավը Հակոբ=Իսրայելի ավագ եղբայրն էր և Հակոբը խաբեությամբ նրանից խլեց անդրանիկության իրավունքը:

Ամալեկ անունը սեմական լեզուներում բացատրություն չունի, չի ստուգաբանվում և մինչ օրս անհայտ է համարվում բառի ծագումն ու իմաստը:

Ցեղանվան բացատրությունը տալիս է հայերենը։

Այն կազմված է բուն «ամալ» բառից և ցեղանուն, պատկանելիություն ցույց տվող «-եկ/-իկ» մասնիկից (հմմտ. Հայ-իկ>Հայկ=Հայ, պարս-իկ, հնդ-իկ, զարմ-իկ և այլն):

Նույն Ամալ և թեոս=«աստված» բառերով է կազմված հունական Ամալթեա դիցանունը: Սա այծի կերպարանքով ներկայացվող այն դիցուհին էր, ում եղջյուրից բխող նեկտարով սնվում էր մանուկ Զևսը: Այս առասպելական պատմությունից է ծագել «առատության եղջյուր» արտահայտությունը, ինչը փաստացի նշանակում է «Ամալ Աստծո եղջյուր»: Այս թեման առկա է նաև Հայոց հրաշապատում հեքիաթներում, որտեղ կովի եղջյուրից սնվում է որբ երեխան:

Հունական այս դիցական սյուժեն հուշում է, որ Ամալ անունը կապված է լցնելու, հեղելու, առատ դարձնելու գաղափարի հետ: Այստեղ է, որ մեջտեղ է գալիս բնիկ հայերեն ամալ=«լցնել, հեղել» բառը: Այստեղից էլ հարց է առաջանում, թե այս բառն ինչպե՞ս պիտի դառնար ցեղանուն:

Ժամանակակից աշխարհում այս հարցի պատասխանը կարող են տալ մի քանի հոգի, ովքեր զբաղվում են սեպագրական շրջանի դիցաբանության հետազոտությամբ: Նրանց է հայտնի A-MAL = Ամալ դիցանունը: Հայտնի է նաև, որ այն եղել է Որ Դի Աստծո (=Արամազդ, Արմենակ, Մարդուկ, Մարաթուկ, HAL.DI) անուններից մեկը, ով դեռևս մ․թ․ա․ 2-րդ հազարամյակի սկզբից է հռչակվել միակ Արարիչ։

Աշխարհարարման բաբելական (Քաջանց, «կասիտական») դյուցազնավեպում Որ Դի Աստվածը ներկայացված է 55 անուններով:

Այսպիսով, հայերենի տվյալները թույլ են տալիս ասել, որ Որ Դի Աստծո Ամալ անունը բացահայտում է նրա էության առատություն պարգևող հատկանիշը:

Այսպիսով, Ամալ դիցանունից ու “-եկ” մասնիկից կազմված ամալեկ ցեղանունով Հին կտակարանի հեղենակները նշել են Արամազդ=Մարդուկի պաշտամունքի հետևորդներին։ Հին աշխարհում շատ ցեղանուններ կազմված էին դիցարանի գերագույն աստծո անունով։

Հայերենում նույնական են «ամալ» և աման=«անոթ» բառերը: Մ.թ.ա. 4÷1 հազարամյակների պատկերագրության մեջ անոթի պատկերը Որ Դի=Մարդուկ Աստծո ատրիբուտներից մեկն է, որով գաղափարագրվել է նրա Ամալ անունը (տես լուսանկարը): Նրա տարածված անուններից մեկի գաղափարագիրը խաչի նշանն էր: Հաճախ է անոթով պատկերվել նաև HAL.DI Աստվածը:

Աստծո հիմնական Որդի անունը, սկսած Սյունիքի ժայռապատկերներից մինչև Միջագետք ու հին Եգիպտոս, գաղափարագրվել է հորթի պատկերով, որը հիմնված է բնիկ հայերեն որթ=”հորթ” և “որդի, որթի” բառերի համանունության վրա։ Հրեաների Մովսեսը մերժեց Որդի Աստծո պաշտամունքը /հորթի պաշտամունքը/ և մտցրեց Եհովայի պաշտամունքը։

Հին կտակարանն ամալեկներին բնութագրում է այսպես․ «Ամաղեկն ազգերի գլուխն է» (Թուոց իդ 20)։ Իսկ Աստծո որդիների՝ հայերի նկատմամբ Հին կտակարանի աղանդը ստեղծողների վերաբերմունքն իրենց «աստծո» բերանով այսպես է ձևակերպված․ «Ամաղէկի հիշատակը երկնքի տակիցը պիտի բոլորովին ջնջեմ» (Ելից ժէ 14)։

Արդյունքում կարող ենք փաստել, որ հրեաներն Ամալեկ են կոչել այն ժողովրդին, ով պաշտում էր առատություն պարգևող Ամալ Աստծուն: Նրանք մերժեցին այդ Աստծո պաշտամունքը, իսկ նրան պաշտողների ազգին համարեցին իրենց մահացու թշնամի:

Ստորև բերված են Ամալ Աստծո պատկերագրության մի քանի նմուշներ մ․թ․ա․ 2-րդ հազարամյակի Քաջանց կնիքներից։

15.06.2018

Համլետ Մարտիրոսյան, Hamlet Martirosyan

___________________________________________

WHO ARE THE AMALEKS?

From the comments made under my post “The Son of God” yesterday, it seems that there is a great interest in the name Amalek (Amalek). Therefore, I decided to very briefly (in order of introduction) touch upon that name.

The whole world knows the name Amalek (as a tribal name and a personal name) from the Old Testament. In the Old Testament, the people who forbade the Jews from entering Canaan are presented under the name Amalek. The Old Testament presents the Amalekites as the mortal enemies of the Jews. And the Jews, by saying Amalek, point to the Armenians.

Amalek was also the name of Esau’s grandson. Esau was the elder brother of Jacob=Israel, and Jacob took away his birthright through deception.

The name Amalek has no explanation in Semitic languages, is not etymologically studied, and the origin and meaning of the word are still unknown.

The explanation of the tribal name is given by Armenian.

It is composed of the word “amal” itself and the particle “-ek/-ik” indicating tribal name, belonging (cf. Hay-ik>Hayk=Armenian, Pars-ik (Persian), hnd-ik (Indian), zarm-ik (kinsman), etc.).

The Greek goddess Amalthea is composed of the same words Amal and theos=”god”. This was the goddess represented in the form of a goat, from whose horn the infant Zeus was fed with nectar. The expression “cornucopia” originated from this mythical story, which actually means “horn of God Amal.” This theme is also present in Armenian fairy tales, where an orphan child is fed from a cow’s horn.

This Greek mythological plot suggests that the name Amal is associated with the idea of filling, pouring out, making abundant. This is where the native Armenian word amal=”to fill, to pour out” comes in. This raises the question of how this word could have become a tribal name.

In the modern world, the answer to this question can be given by several people who are engaged in the study of the mythology of the cuneiform period. They are familiar with the deity name A-MAL = Amal. It is also known that it was one of the names of the God Vor Di (=Aramazd, Armenak, Marduk, Maratuk, HAL.DI), who was proclaimed the only Creator as early as the beginning of the 2nd millennium BC.

In the Babylonian (Kajants, “Kassite”) epic of the creation of the world, the God Who is Di is represented by 55 names.

Thus, the Armenian data allow us to say that the name Amal of the God Who is Di reveals the attribute of His essence that gives abundance.

Thus, with the Amalek tribal name, composed of the mythological name Amal and the particle “-ek”, the Old Testament Hebrews designated the followers of the cult of Aramazd=Marduk. Many tribal names in the ancient world were composed of the name of the supreme god of the myth.

In Armenian, the words “amal” and aman=”vessel” are identical. In the iconography of the 4th-1st millennium BC, the image of a vessel is one of the attributes of the God Who is Vor Di=Marduk, with which his name Amal was ideographed (see photo). The ideograph of one of His common names was the sign of the cross. The God HAL.DI was also often depicted with a vessel.

The name of the main Son of God, from the rock paintings of Syunik to Mesopotamia and ancient Egypt, was ideographed with the image of a calf, which is based on the homonymy of the native Armenian words vort= “hort” (calf) and “vordi (son), vorti”. The Jewish Moses rejected the worship of the Son of God /calf worship/ and introduced the worship of Jehovah.

The Old Testament characterizes the Amalekites as follows: “Amalek is the head of the nations” (Numbers 20). And the attitude of the creators of the Old Testament sect towards the sons of God, the Armenians, is formulated by the mouth of their “god” as follows: “I will completely erase the memory of Amalek from under heaven” (Exodus 14).

As a result, we can state that the Jews called the people who worshiped the God Amal, who gave abundance, Amalek. They rejected the worship of that God, and considered the nation that worshipped him their mortal enemy.

Below are some examples of the iconography of God Amal from the Kajan seals of the 2nd millennium BC.

15.06.2018

Hamlet Martirosyan

Translated by Albert Mikayelyan

Ալբերտ Միքայելյան

Показать меньше

ՈՎՔԵ՞Ր ԵՆ ԱՄԱԼԵԿՆԵՐԸ – WHO ARE THE AMALEKS

ՈՎՔԵ՞Ր ԵՆ ԱՄԱԼԵԿՆԵՐԸ – WHO ARE THE AMALEKS

ՈՎՔԵ՞Ր ԵՆ ԱՄԱԼԵԿՆԵՐԸ

(English text below 👇

)

Երեկվա իմ «Որդի Աստվածը» գրառման տակ արված մեկնաբանություններից զգացվում է, որ մեծ հետաքրքրություն կա Ամալեկ (Ամաղեկ) անվան նկատմամբ: Ուստի որոշեցի շատ հակիրճ (ծանոթացման կարգով) անդրադառնալ այդ անվանը:

Ողջ աշխարհին Ամալեկ անունը (որպես ցեղանուն և անձնանուն) հայտնի է Հին կտակարանից: Հին կտակարանում Ամալեկ անունով է ներկայացվում այն ժողովուրդը, որ հրեաներին արգելում էր մտնել Քանան: Հին կտակարանն ամալեկներին ներկայացնում է որպես հրեաների մահացու թշնամի: Հրեաներն էլ Ամալեկ ասելով, մատնացույց են անում հայերին:

Ամալեկ էր նաև Եսավի թոռան անունը: Եսավը Հակոբ=Իսրայելի ավագ եղբայրն էր և Հակոբը խաբեությամբ նրանից խլեց անդրանիկության իրավունքը:

Ամալեկ անունը սեմական լեզուներում բացատրություն չունի, չի ստուգաբանվում և մինչ օրս անհայտ է համարվում բառի ծագումն ու իմաստը:

Ցեղանվան բացատրությունը տալիս է հայերենը։

Այն կազմված է բուն «ամալ» բառից և ցեղանուն, պատկանելիություն ցույց տվող «-եկ/-իկ» մասնիկից (հմմտ. Հայ-իկ>Հայկ=Հայ, պարս-իկ, հնդ-իկ, զարմ-իկ և այլն):

Նույն Ամալ և թեոս=«աստված» բառերով է կազմված հունական Ամալթեա դիցանունը: Սա այծի կերպարանքով ներկայացվող այն դիցուհին էր, ում եղջյուրից բխող նեկտարով սնվում էր մանուկ Զևսը: Այս առասպելական պատմությունից է ծագել «առատության եղջյուր» արտահայտությունը, ինչը փաստացի նշանակում է «Ամալ Աստծո եղջյուր»: Այս թեման առկա է նաև Հայոց հրաշապատում հեքիաթներում, որտեղ կովի եղջյուրից սնվում է որբ երեխան:

Հունական այս դիցական սյուժեն հուշում է, որ Ամալ անունը կապված է լցնելու, հեղելու, առատ դարձնելու գաղափարի հետ: Այստեղ է, որ մեջտեղ է գալիս բնիկ հայերեն ամալ=«լցնել, հեղել» բառը: Այստեղից էլ հարց է առաջանում, թե այս բառն ինչպե՞ս պիտի դառնար ցեղանուն:

Ժամանակակից աշխարհում այս հարցի պատասխանը կարող են տալ մի քանի հոգի, ովքեր զբաղվում են սեպագրական շրջանի դիցաբանության հետազոտությամբ: Նրանց է հայտնի A-MAL = Ամալ դիցանունը: Հայտնի է նաև, որ այն եղել է Որ Դի Աստծո (=Արամազդ, Արմենակ, Մարդուկ, Մարաթուկ, HAL.DI) անուններից մեկը, ով դեռևս մ․թ․ա․ 2-րդ հազարամյակի սկզբից է հռչակվել միակ Արարիչ։

Աշխարհարարման բաբելական (Քաջանց, «կասիտական») դյուցազնավեպում Որ Դի Աստվածը ներկայացված է 55 անուններով:

Այսպիսով, հայերենի տվյալները թույլ են տալիս ասել, որ Որ Դի Աստծո Ամալ անունը բացահայտում է նրա էության առատություն պարգևող հատկանիշը:

Այսպիսով, Ամալ դիցանունից ու “-եկ” մասնիկից կազմված ամալեկ ցեղանունով Հին կտակարանի հեղենակները նշել են Արամազդ=Մարդուկի պաշտամունքի հետևորդներին։ Հին աշխարհում շատ ցեղանուններ կազմված էին դիցարանի գերագույն աստծո անունով։

Հայերենում նույնական են «ամալ» և աման=«անոթ» բառերը: Մ.թ.ա. 4÷1 հազարամյակների պատկերագրության մեջ անոթի պատկերը Որ Դի=Մարդուկ Աստծո ատրիբուտներից մեկն է, որով գաղափարագրվել է նրա Ամալ անունը (տես լուսանկարը): Նրա տարածված անուններից մեկի գաղափարագիրը խաչի նշանն էր: Հաճախ է անոթով պատկերվել նաև HAL.DI Աստվածը:

Աստծո հիմնական Որդի անունը, սկսած Սյունիքի ժայռապատկերներից մինչև Միջագետք ու հին Եգիպտոս, գաղափարագրվել է հորթի պատկերով, որը հիմնված է բնիկ հայերեն որթ=”հորթ” և “որդի, որթի” բառերի համանունության վրա։ Հրեաների Մովսեսը մերժեց Որդի Աստծո պաշտամունքը /հորթի պաշտամունքը/ և մտցրեց Եհովայի պաշտամունքը։

Հին կտակարանն ամալեկներին բնութագրում է այսպես․ «Ամաղեկն ազգերի գլուխն է» (Թուոց իդ 20)։ Իսկ Աստծո որդիների՝ հայերի նկատմամբ Հին կտակարանի աղանդը ստեղծողների վերաբերմունքն իրենց «աստծո» բերանով այսպես է ձևակերպված․ «Ամաղէկի հիշատակը երկնքի տակիցը պիտի բոլորովին ջնջեմ» (Ելից ժէ 14)։

Արդյունքում կարող ենք փաստել, որ հրեաներն Ամալեկ են կոչել այն ժողովրդին, ով պաշտում էր առատություն պարգևող Ամալ Աստծուն: Նրանք մերժեցին այդ Աստծո պաշտամունքը, իսկ նրան պաշտողների ազգին համարեցին իրենց մահացու թշնամի:

Ստորև բերված են Ամալ Աստծո պատկերագրության մի քանի նմուշներ մ․թ․ա․ 2-րդ հազարամյակի Քաջանց կնիքներից։

15.06.2018

Համլետ Մարտիրոսյան, Hamlet Martirosyan

___________________________________________

WHO ARE THE AMALEKS?

From the comments made under my post “The Son of God” yesterday, it seems that there is a great interest in the name Amalek (Amalek). Therefore, I decided to very briefly (in order of introduction) touch upon that name.

The whole world knows the name Amalek (as a tribal name and a personal name) from the Old Testament. In the Old Testament, the people who forbade the Jews from entering Canaan are presented under the name Amalek. The Old Testament presents the Amalekites as the mortal enemies of the Jews. And the Jews, by saying Amalek, point to the Armenians.

Amalek was also the name of Esau’s grandson. Esau was the elder brother of Jacob=Israel, and Jacob took away his birthright through deception.

The name Amalek has no explanation in Semitic languages, is not etymologically studied, and the origin and meaning of the word are still unknown.

The explanation of the tribal name is given by Armenian.

It is composed of the word “amal” itself and the particle “-ek/-ik” indicating tribal name, belonging (cf. Hay-ik>Hayk=Armenian, Pars-ik (Persian), hnd-ik (Indian), zarm-ik (kinsman), etc.).

The Greek goddess Amalthea is composed of the same words Amal and theos=”god”. This was the goddess represented in the form of a goat, from whose horn the infant Zeus was fed with nectar. The expression “cornucopia” originated from this mythical story, which actually means “horn of God Amal.” This theme is also present in Armenian fairy tales, where an orphan child is fed from a cow’s horn.

This Greek mythological plot suggests that the name Amal is associated with the idea of filling, pouring out, making abundant. This is where the native Armenian word amal=”to fill, to pour out” comes in. This raises the question of how this word could have become a tribal name.

In the modern world, the answer to this question can be given by several people who are engaged in the study of the mythology of the cuneiform period. They are familiar with the deity name A-MAL = Amal. It is also known that it was one of the names of the God Vor Di (=Aramazd, Armenak, Marduk, Maratuk, HAL.DI), who was proclaimed the only Creator as early as the beginning of the 2nd millennium BC.

In the Babylonian (Kajants, “Kassite”) epic of the creation of the world, the God Who is Di is represented by 55 names.

Thus, the Armenian data allow us to say that the name Amal of the God Who is Di reveals the attribute of His essence that gives abundance.

Thus, with the Amalek tribal name, composed of the mythological name Amal and the particle “-ek”, the Old Testament Hebrews designated the followers of the cult of Aramazd=Marduk. Many tribal names in the ancient world were composed of the name of the supreme god of the myth.

In Armenian, the words “amal” and aman=”vessel” are identical. In the iconography of the 4th-1st millennium BC, the image of a vessel is one of the attributes of the God Who is Vor Di=Marduk, with which his name Amal was ideographed (see photo). The ideograph of one of His common names was the sign of the cross. The God HAL.DI was also often depicted with a vessel.

The name of the main Son of God, from the rock paintings of Syunik to Mesopotamia and ancient Egypt, was ideographed with the image of a calf, which is based on the homonymy of the native Armenian words vort= “hort” (calf) and “vordi (son), vorti”. The Jewish Moses rejected the worship of the Son of God /calf worship/ and introduced the worship of Jehovah.

The Old Testament characterizes the Amalekites as follows: “Amalek is the head of the nations” (Numbers 20). And the attitude of the creators of the Old Testament sect towards the sons of God, the Armenians, is formulated by the mouth of their “god” as follows: “I will completely erase the memory of Amalek from under heaven” (Exodus 14).

As a result, we can state that the Jews called the people who worshiped the God Amal, who gave abundance, Amalek. They rejected the worship of that God, and considered the nation that worshipped him their mortal enemy.

Below are some examples of the iconography of God Amal from the Kajan seals of the 2nd millennium BC.

15.06.2018

Hamlet Martirosyan

Translated by Albert Mikayelyan Ալբերտ Միքայելյան

Показать меньше

Հայասա Хайаса Айаса Hayasa

Հայասան (երբեմն հիշատակվում է որպես Հայասա-Ազզի) հին ցեղային միություն կամ պետական կազմավորում էր, որը գոյություն է ունեցել Մ.թ.ա. III հազարամյակում՝ Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիս-արևմուտքում (հիմնականում Եփրատի վերին հովանքում և Մնձուրի լեռների շրջակայքում):

Այն հիշատակվում է խეთական սեպագիր արձանագրություններում, որոնցում նկարագրվում են խեթերի թագավորների (հատկապես Խատտուսիլի II-ի և Սուպիլուլիումա I-ի) և Հայասայի միջև տեղի ունեցած բազմաթիվ բախումներն ու դաշնագրերը: Հայասայի բնակչությունը հնդեվրոպական ծագում ուներ և կարևոր դեր է խաղացել հայ ժողովրդի և հայոց պետականության ձևավորման վաղ փուլերում:

Хайаса (иногда упоминается как Хайаса-Аззи) — древний племенной союз и ранненадгосударственное образование, существовавшее во III тысячелетии до нашей эры на северо-западе Армянского нагорья, преимущественно в верховьях реки Евфрат.

Хайаса упоминается в хеттских клинописных источниках, которые описывают частые военные столкновения, мирные договоры и дипломатические отношения между хеттскими царями (в частности, Хаттусили II и Суппилулиумой I) и правителями Хайасы. Население Хайасы имело индоевропейское происхождение и сыграло важнейшую роль в этногенезе Армянского народа и формировании ранней Армянской государственности.

Hayasa (often referred to as Hayasa-Azzi) was an ancient tribal confederation and political entity that existed in the 3nd millennium BC in the northwestern part of the Armenian Highlands, primarily around the upper reaches of the Euphrates River.

It is prominently mentioned in Hittite cuneiform inscriptions, which document numerous military conflicts, treaties, and diplomatic relations between Hittite rulers—such as Hattusili II and Suppiluliuma I—and the leaders of Hayasa. The population of Hayasa was of Indo-European origin and played a significant foundational role in the ethnogenesis of the Armenian people and the early stages of Armenian statehood.