(Մթ) используются следующие варианты – In English, the following options are used for the concepts of “Before the Common Era” (Մթա) and “Common Era” (Մթ)

Անգլերենում «մեր թվարկությունից առաջ» և «մեր թվարկության» հասկացությունների համար օգտագործվում են հետևյալ տարբերակները.

1. Ամենատարածված տարբերակը (Կրոնական հիմքով)

Սրանք ավանդական և ամենահաճախ հանդիպող ձևերն են.

BC (Before Christ) — Քրիստոսից առաջ (Մթա)
AD (Anno Domini) — Տիրոջ տարում (Մթ)

2. Ժամանակակից/Գիտական տարբերակը (Չեզոք)

Այս տարբերակը հիմնականում օգտագործվում է գիտական հոդվածներում և դասագրքերում՝ կրոնական շեշտադրումից խուսափելու համար.

BCE (Before Common Era) — Մինչ մեր դարաշրջանը (Մթա)
CE (Common Era) — Մեր դարաշրջանի (Մթ)

Ամփոփ աղյուսակ

Հայերեն	Անգլերեն (Ավանդական)	Անգլերեն (Գիտական)
Մթա (Քա)	BC	BCE
Մթ	AD	CE

Կարևոր նշում: BC, BCE և CE հապավումները միշտ գրվում են տարեթվից հետո (օրինակ՝ 500 BC): Իսկ AD-ն ընդունված է գրել տարեթվից առաջ (օրինակ՝ AD 2024), թեև ժամանակակից անգլերենում հաճախ այն էլ են դնում վերջում:

В английском языке для понятий «до нашей эры» (Մթա) и «нашей эры» (Մթ) используются следующие варианты:

1. Самый распространенный вариант (Религиозная основа)

Это традиционные и наиболее часто встречающиеся формы:

BC (Before Christ) — До Рождества Христова (Մթա)
AD (Anno Domini) — От Рождества Христова / В лето Господне (Մթ)

2. Современный/Научный вариант (Нейтральный)

Этот вариант в основном используется в научных статьях и учебниках, чтобы избежать религиозного акцента:

BCE (Before Common Era) — До нашей эры (Մթա)
CE (Common Era) — Нашей эры (Մթ)

Сводная таблица

Армянский	Английский (Традиционный)	Английский (Научный)
Մթա (Քա)	BC	BCE
Մթ	AD	CE

Важное примечание: Аббревиатуры BC, BCE и CE всегда пишутся после года (например, 500 BC). Сокращение AD принято писать перед годом (например, AD 2024), хотя в современном английском его часто ставят и в конце.

В английском языке для понятий «до нашей эры» (Մթա) и «нашей эры» (Մթ) используются следующие варианты:

In English, the following options are used for the concepts of “Before the Common Era” (Մթա) and “Common Era” (Մթ):

1. Most Common Version (Religious Basis)

These are the traditional and most frequently encountered forms:

BC (Before Christ) — Before Christ (Մթա)
AD (Anno Domini) — In the year of our Lord (Մթ)

2. Modern/Scientific Version (Neutral)

This version is mainly used in scientific articles and textbooks to avoid religious emphasis:

BCE (Before Common Era) — Before the Common Era (Մթա)
CE (Common Era) — Common Era (Մթ)

Summary Table

Armenian	English (Traditional)	English (Scientific)
Մթա (Քա)	BC	BCE
Մթ	AD	CE

Important Note: The abbreviations BC, BCE, and CE are always written after the year (e.g., 500 BC). AD, however, is traditionally written before the year (e.g., AD 2024), although in modern English, it is often placed at the end as well.

Տիգրան II Մեծ – Тигран II Великий – Tigran II Great

Վրացինները բողոքում են Թբիլիսիում Հեյդար Ալիևի անվան կենտրոն կառուցելուն

Նոյ՝ հայերի անմիջական նախնին – Ной Примой Предок Армян – Noah, the Direct Ancestor of the Armenians

Турана Сионистская глобальная угроза – Turana Zionist World Danger

ՀԱՅՈՑ ԲՈԼՈՐ ԱՐՔԱՆԵՐԸ

ՀԱՅՈՑ ԲՈԼՈՐ ԱՐՔԱՆԵՐԸ (նորացված ցանկ)

Մոտ 120 հայ արքաներ իշխեցին մոտ 3.900 տարի (մ.թ.ա. 25-րդ դարից մինչև մ.թ. 14-րդ դարն՝ ընդմիջումներով)՝ 40.000 կմ²-ից մինչև 1.000.000 կմ² տարածքների վրա, դառնալով հայ ժողովրդի անկախության, անվտանգության և ինքնիշխանության երաշխավորները:

Այս ցանկը ներառում է Հայկազունիների թագավորությունից մինչև Սիսի հայոց թագավորության արքաներին։ Բացակայում են Բագրատունիների օրոք ու նրանցից անմիջապես հետո իշխած հայոց մանր թագավորությունների (Տարոնի, Վասպուրականի, Սյունիքի, Կարս-Վանանդի, Լոռիի, Արցախի, Տայքի, Գարդման-Փառիսոսի, նաև՝ Զաքարյան-Երկայնաբազուկ) արքաները:

__________________________________________

ՀԱՅԿԱԶՈՒՆԻՆԵՐԻ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ.ա. 2.492 – մ.թ.ա. 883թթ., 35 արքա՝ իշխել են 1.609 տարի).

1. Հայկ Նահապետ (մ.թ.ա. 2492-2411),

2. Արամայիս (մ.թ.ա. 1980-1940),

3. Ամասիա (մ.թ.ա. 1940-1908),

4 .Գեղամ (մ.թ.ա. 1908-1858),

5. Հարմա (մ.թ.ա. 1858-1827),

6. Արամ Ա Միավորիչ (մ.թ.ա. 1827-1769),

7. Արա Ա Գեղեցիկ (մ.թ.ա. 1769-1743),

8. Արա Բ Կարդոս (մ.թ.ա. 1743-1725),

9. Անուշավան Սոսանվեր (մ.թ.ա. 1725-1662),

10. Պարետ (մ.թ.ա. 1662-1612),

11. Արբակ (մ.թ.ա. 1612-1568),

12. Զավան (մ.թ.ա. 1568-1531),

13. Փառնակ Ա (մ.թ.ա. 1531-1478),

14. Սուրեն Ա (մ.թ.ա. 1478-1433),

15. Հավանակ (մ.թ.ա. 1433-1403),

16. Վաշտակ (մ.թ.ա. 1403-1381),

17. Հայկակ Ա (մ.թ.ա. 1381-1363),

18. Ամբակ Ա (մ.թ.ա. 1363-1349),

19. Առնակ (մ.թ.ա. 1349-1332),

20. Շավարշ Ա (մ.թ.ա. 1332-1326),

21. Նորայր (մ.թ.ա. 1326-1302),

22. Վստամ (մ.թ.ա. 1302-1289),

23. Կար (մ.թ.ա. 1289-1285),

24. Հորակ (մ.թ.ա. 1285-1267),

25. Հրանտ Ա (մ.թ.ա. 1267-1242),

26. Էնզակ (մ.թ.ա. 1242-1227),

27. Գլակ (մ.թ.ա. 1227-1197),

28. Հորո (մ.թ.ա. 1197-1194),

29. Զարմայր (մ.թ.ա. 1194-1180),

30. Շավարշ Բ (մ.թ.ա. 1180-1137),

31. Պերճ Ա (մ.թա. 1137-1102),

32. Արբուն (մ.թ.ա. 1102-1075),

33. Պերճ Բ (մ.թ.ա. 1075-1035),

34. Բազուկ (մ.թ.ա. 1035-985),

35. Ամբակ Բ (մ.թ.ա. 910-883)։

Փառնավազ Բ (մ.թ.ա. մոտ 590-588, այս արքայի գահակալման տարեթվերը ճշտման ենթակա են, քանի որ Վանի թագավորության արքայացանկի հետ հակասության մեջ են):

__________________________________________

ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ (ՎԱՆ, ՈՒՐԱՐՏՈՒ)

ՀԱՅՈՑ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ.ա. 858 – 585թթ., 15 արքա՝ իշխել են 273 տարի).

1. Արամե (մ.թ.ա.858 – 844),(մ.թ.ա. 859 – 843),

2. Լուտիպրի (մ.թ.ա. 844 – 834),

3. Սարդուրի Ա (մ.թ.ա. 834 – 828), (մ.թ.ա.835 – 825),

4. Իշպուինի (մ.թ.ա. 828 – 810), (մ.թ.ա.825 – 810),

5. Մենուա (մ.թ.ա. 810 – 786),

6. Արգիշտի Ա (մ.թ.ա. 786 – 764),

7. Սարդուրի Բ (մ.թ.ա. 764 – 735),

8. Ռուսա Ա (մ.թ.ա. 735 – 714),

9. Արգիշտի Բ (մ.թ.ա. 714 – 680), (մ.թ.ա.714 – 685),

10. Ռուսա Բ (մ.թ.ա.680 – 639), (մ.թ.ա.685 – 645),

11. Սարդուրի Գ (մ.թ.ա. 639 – 625),

12. Սարդուրի Դ (մ.թ.ա. 625 – 620),

13. Էրիմենա (մ.թ.ա. 620 – 605),

14. Ռուսա Գ (մ.թ.ա. 605 – 595), (մ.թ.ա.605 – 585),

15. Ռուսա Դ (մ.թ.ա.595 – 585)։

_________________________________________

ԵՐՎԱՆԴՈՒՆՅԱՑ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ.ա. 570 – 200 թթ, 9 արքա՝ կառավարել են 370 տարի).

1. Երվանդ Ա Սակավակյաց (մ.թ.ա. մոտ 570–560-ական թթ.),

2. Տիգրան Երվանդյան (մ.թ.ա. մոտ 560–535 թթ.),

3. Հյուդարնես Ա (մ.թ.ա. VI դարի վերջ),

4. Հյուդարնես Բ (մ.թ.ա. V դարի սկիզբ),

5. Հյուդարնես Գ (մ.թ.ա. V դարի կես),

6. Արտաշիր (մ.թ.ա. V դարի 2-րդ կես),

7. Երվանդ Բ (մ.թ.ա. 404–360 ական թթ., ընդհատումներով),

8. Երվանդ Գ (մ.թ.ա. 331 – մոտ 300 թթ.), այնուհետև հաջորդել է անվան «… անես»

վերջավորությամբ մի գահակալ, ապա տոհմը տրոհվել է,

9. Երվանդ Դ Վերջին (մ.թ.ա. III դարի վերջ – մոտ 200 թ.)

__________________________________________

ԱՐՏԱՇԵՍՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ.ա. 189 – մ.թ. 1 թթ, 10 արքա՝ կառավարել են 190 տարի)

1. Արտաշես Ա (մ.թ.ա. 189 թ. – մոտ 160 թ.),

2. Արտավազդ Ա (մ.թ.ա. մոտ 160 թ.– մոտ 115 թ.),

3. Տիրան/Տիգրան Ա (մ.թ.ա. մոտ 115 թ. – 95 թ.),

4. Տիգրան Բ Մեծ (մ.թ.ա. 95 – 55 թթ.),

5. Արտավազդ Բ (մ.թ.ա. 55 – 34 թթ.),

6. Արտաշես Բ (մ.թ.ա. 30 – 20 թթ.),

7. Տիգրան Գ (մ.թ.ա. 20 թ. – մոտ 8 թ.),

8. Տիգրան Դ (մ.թ.ա. մոտ 8 – 5 թթ.

և մ.թ.ա. 2 – 1 թթ.),

9. Արտավազդ Գ (մ.թ.ա. 5 – 2 թթ.),

10. Տիգրան Դ և Էրատո (մ.թ.ա. 2 – մ.թ. 1 թթ)։

__________________________________________

ԱՐՇԱԿՈՒՆՅԱՑ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ. 52 – 428 թթ, 15 արքա՝ կառավարել են 376 տարի).

1. Տրդատ Ա (52 թ-ից, պաշտոնապես` 66–88 թթ.),

2. Սանատրուկ (88–110 թթ.),

3. Աշխադար (110–113 թթ.),

4. Պարթամասիր (113–114 թթ.),

5. Վաղարշ Ա (117–144 թթ.),

5. Բակուր (161–163 թթ.),

6. Վաղարշ Բ (186–198 թթ.),

7. Խոսրով Ա Մեծ (198–216 թթ.),

8. Տրդատ Բ (217–252 թթ.),

Խոսրով Բ (279–287 թթ.),

Տրդատ Գ Մեծ (287–330 թթ.),

Խոսրով Գ Կոտակ (330–338 թթ.),

9. Տիրան (330–350 թթ.),

10. Արշակ Բ (350–368 թթ.),

11. Պապ (370–374 թթ.),

12. Վարազդատ (374–378 թթ.),

13. Արշակ Գ (378–389 թթ.),

14. Խոսրով Դ (384–388 թթ., 414 թ.– մոտ 415 թ.),

15. Վռամշապուհ (385-415 թթ.),

Արտաշես Գ (423–428 թթ.)։

________________________________________

ԲԱԳՐԱՏՈՒՆՅԱՑ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ. 885 – 1045 թթ, 10 արքա՝ կառավարել են 160 տարի).

1. Աշոտ Ա Մեծ (885–890 թթ.),

2. Սմբատ Ա (890–914 թթ.),

3. Աշոտ Բ Երկաթ (914–929 թթ.),

4. Աբաս (929–953 թթ.),

5. Աշոտ Գ Ողորմած (953–977 թթ.),

6. Սմբատ Բ (977–989 թթ.),

7. Գագիկ Ա (989–1020 թթ.),

8. Հովհաննես-Սմբատ (1020–41թթ.),

9. Աշոտ Դ (1022–40 թթ.),

10. Գագիկ Բ (1042–45 թթ.)։

__________________________________________

ԿԻԼԻԿՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՔԱՅԱՑԱՆԿ

(մ.թ. 1080 – 1375թթ, 25 արքա՝ կառավարել են 295 տարի).

1. Ռուբեն Ա (1080 – 1095թթ.),

2. Կոստանդին Ա (1095 – 1100թթ.),

3. Թորոս Ա (1100 – 1129թթ.),

4. Լևոն Ա (1129- 1137թթ.),

5. Թորոս Բ (1145 – 1169թթ.),

6. Ռուբեն Բ (1169 – 1169թթ.),

7. Մլեհ (1169 – 1175թթ.),

8. Ռուբեն Գ (1175 – 1187թթ.),

9. Լևոն Բ (1187 – 1219թթ.),

10. Զաբել (1222 – 1252թթ.),

11. Հեթում Ա (1226 – 1270թթ.),

12. Լևոն Գ (1270 – 1289թթ.),

13. Հեթում Բ (1289 – 1294թթ.),

14. Թորոս Գ (1293 – 1298թթ.),

15. Հեթում Բ (1295 – 1296թթ.),

16. Սմբատ (1296 – 1298թթ.),

17. Կոստանդին Բ (1298 – 1299թթ.),

18. Հեթում Բ (1299 – 1303թթ.),

19. Լևոն Դ (1303 – 1307թթ.),

20. Օշին Ա (1307 – 1320թթ.),

21. Լևոն Ե (1320 – 1341թթ.),

22. Կոստանդին Գ (1343 – 1345թթ.),

23. Կոստանդին Դ (1344 – 1362թթ.),

24. Կոստանդին Ե (1362 – 1373թթ.),

25. Լևոն Զ (1374 – 1375թթ.)։

Ջեյմս թագավորի Աստվածաշունչը – The King James Bible – Библия короля Джеймса – La Bible du roi James – Die King-James-Bibel – La Bibbia di Re James – მეფე ჯეიმსის ბიბლია

Ջեյմս թագավորի Աստվածաշունչը – The King James Bible – Библия короля Джеймса – La Bible du roi James – Die King-James-Bibel – La Bibbia di Re James – მეფე ჯეიმსის ბიბლია

Ջեյմս թագավորի Աստվածաշունչը

2015-ին Ռեքսհեմի ծխական եկեղեցու քահանան հայտնաբերել է 1611-ի մայիսին հրատարակված «Ջեյմս թագավորի Աստվածաշնչի» առաջին օրինակներից մեկը, որի իսկությունը հաստատել է Ուելսի Ազգային գրադարանը։

«Թագավոր Ջեյմսի Աստվածաշունչն» անգլերեն թարգմանությունն է՝ կատարված Անգլիայի թագավոր Ջեյմս I (կամ՝ Հակոբ I) թագավորի հովանավորությամբ։

Աստվածաշնչի էջերից մեկում պատկերված է աշխարհի ծագումը՝ ողջ մարդկության տոհմածառը, իսկ ՏՈՀՄԱԾԱՌԻ ՀԻՄՔՈՒՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆՆ ՈՒ ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ ԼԵՌՆԵՐՆ ԵՆ:

Библия короля Джеймса В 2015 году священник приходской церкви в Рексеме обнаружил один из первых экземпляров «Библии короля Джеймса», опубликованной в мае 1611 года, подлинность которой была подтверждена Национальной библиотекой Уэльса. «Библия короля Джеймса» — это перевод на английский язык, выполненный под патронажем короля Англии Джеймса I. На одной из страниц Библии изображено происхождение мира — генеалогическое древо всего человечества, а в основании родословной находятся Армения и Араратские горы.

The King James Bible In 2015, a priest at a parish church in Wrexham discovered one of the first copies of the King James Bible, published in May 1611, the authenticity of which was confirmed by the National Library of Wales. The King James Bible is an English translation produced under the patronage of King James I of England. One of the pages of the Bible depicts the origin of the world—the genealogical tree of all humanity—and at the base of this genealogical tree are Armenia and the Mountains of Ararat.

La Bible du roi James En 2015, un prêtre d’une église paroissiale de Wrexham a découvert l’un des premiers exemplaires de la « Bible du roi James », publiée en mai 1611, dont l’authenticité a été confirmée par la Bibliothèque nationale du Pays de Galles. La « Bible du roi James » est une traduction anglaise réalisée sous le patronage du roi James Ier d’Angleterre. L’une des pages de la Bible dépeint l’origine du monde — l’arbre généalogique de toute l’humanité — et à la base de cet arbre généalogique se trouvent l’Arménie et les monts Ararat.

Die King-James-Bibel Im Jahr 2015 entdeckte ein Priester einer Pfarrkirche in Wrexham eines der ersten Exemplare der im Mai 1611 veröffentlichten „King-James-Bibel“, deren Echtheit von der Nationalbibliothek von Wales bestätigt wurde. Die „King-James-Bibel“ ist eine englische Übersetzung, die unter der Schirmherrschaft von König James I. von England erstellt wurde. Eine der Seiten der Bibel stellt den Ursprung der Welt dar – den Stammbaum der gesamten Menschheit – und an der Basis des Stammbaums befinden sich Armenien und die Berge von Ararat.

La Bibbia di Re James Nel 2015, un sacerdote di una chiesa parrocchiale di Wrexham ha scoperto una delle prime copie della “Bibbia di Re James”, pubblicata nel maggio 1611, la cui autenticità è stata confermata dalla Biblioteca Nazionale del Galles. La “Bibbia di Re James” è una traduzione inglese realizzata sotto il patrocinio di Re James I d’Inghilterra. Una delle pagine della Bible raffigura l’origine del mondo — l’albero genealogico di tutta l’umanità — e alla base dell’albero genealogico si trovano l’Armenia e i monti dell’Ararat.

მეფე ჯეიმსის ბიბლია 2015 წელს, რექსჰემის სამრევლო ეკლესიის მღვდელმა აღმოაჩინა 1611 წლის მაისში გამოცემული „მეფე ჯეიმსის ბიბლიის“ ერთ-ერთი პირველი ასლი, რომლის ავთენტურობაც უელსის ეროვნულმა ბიბლიოთეკამ დაადასტურა. „მეფე ჯეიმსის ბიბლია“ არის ინგლისური თარგმანი, შესრულებული ინგლისის მეფე ჯეიმს I-ის პატრონაჟით. ბიბლიის ერთ-ერთ გვერდზე გამოსახულია სამყაროს წარმოშობა — მთელი კაცობრიობის საგვარეულო ხე, ხოლო საგვარეულო ხის ფუძეში სომხეთი და არარატის მთებია.

Շհնորավոր մեր քույրեի,Տիկնանց և մայերի ապրիլի 7 և նաև Անահիտ աստվածուհու ծննդյան օրը – Поздравляем наших сестер, женщин и матерей с 7 апреля, а также богиню Анаит с днем рождения! – Happy April 7th to our sisters, ladies and mothers, and also to the goddess Anahit on her birthday. – ვულოცავთ 7 აპრილს ჩვენს დებს, ქალბატონებსა და დედებს, ასევე ქალღმერთ ანაჰიტს მის დაბადების დღეს.

Շհնորավոր մեր քույրերի,Տիկնանց և մայերի ապրիլի 7 և նաև Անահիտ աստվածուհու ծննդյան օրը – Поздравляем наших сестер, женщин и матерей с 7 апреля, а также богиню Анаит с днем рождения! – Happy April 7th to our sisters, ladies and mothers, and also to the goddess Anahit on her birthday. – ვულოცავთ 7 აპრილს ჩვენს დებს, ქალბატონებსა და დედებს, ასევე ქალღმერთ ანაჰიტს მის დაბადების დღეს.

Հայերեն: Շնորհավորում ենք մեր սիրելի քույրերին, տիկնանց և մայրերին Ապրիլի 7-ի կապակցությամբ։ Թող Անահիտ աստվածուհու օրհնությունն ու մայրական լույսը միշտ ուղեկցի ձեզ՝ պարգևելով անսպառ գեղեցկություն և ուժ։

Русский: Поздравляем наших дорогих сестер, женщин и матерей с праздником 7 апреля! В этот день, связанный с именем богини Анаит, желаем вам вечной красоты, гармонии и материнского счастья.

English: Happy April 7th to our dear sisters, ladies, and mothers! On this special day, which also celebrates the legacy of the Goddess Anahit, we wish you endless beauty, love, and grace.

ქართული: ვულოცავთ 7 აპრილს ჩვენს დებს, ქალბატონებსა და დედებს! ამ დიდებულ დღეს, როდესაც ქალღმერთ ანაჰიტის (დიანას) ხსენებაა, გისურვებთ სილამაზეს, ბედნიერებას და მარადიულ გაზაფხულს.

Քուր-արաքսյան մշակույթ – Куро-Араксская (Шенгавитская) культура – Kura-Araxes (Shengavitian) Culture – მტკვარ-არაქსის (შენგავითური) კულტურა – Kura-Araxes-Kultur (Schengawit-Kultur) – Cultura Kura-Araxes (Shengavitiana)

Քուր-արաքսյան մշակույթ – Куро-Араксская (Шенгавитская) культура – Kura-Araxes (Shengavitian) Culture – მტკვარ-არაქსის (შენგავითური) კულტურა – Kura-Araxes-Kultur (Schengawit-Kultur) – Cultura Kura-Araxes (Shengavitiana)

Քուր-արաքսյան (Շենգավիթյան) մշակույթ

Քուր-արաքսյան մշակույթը (նաև հայտնի որպես Շենգավիթյան) վաղ բրոնզի դարաշրջանի հնագիտական մշակույթ է (մ.թ.ա. IV–III հազարամյակ), որը տարածված էր Հայկական լեռնաշխարհում, Հարավային Կովկասում և Իրանի հյուսիս-արևմտյան ու կենտրոնական շրջաններում:

Խեցեգործություն: Հայտնի է իր սև-փայլեցված և կլոր օջախային զարդանախշերով խեցեղենով:
Տնտեսություն: Հիմնված էր նստակյաց երկրագործության, անասնապահության և զարգացած մետաղագործության վրա:
Ճարտարապետություն: Բնորոշ են կլոր կամ ուղղանկյուն կավաշեն տները՝ կենտրոնական սուրբ օջախով:

Куро-Араксская (Шенгавитская) культура

Куро-араксская культура (также известная как Шенгавитская) — археологическая культура раннего бронзового века (IV–III тыс. до н.э.), охватывающая территорию Армянского нагорья, Южного Кавказа, а также северо-западные и центральные регионы Ирана.

Керамика: Известна своей чернолощеной керамикой с розовой подкладкой и рельефными орнаментами.
Хозяйство: Основывалось на оседлом земледелии, скотоводстве и развитой металлургии.
Архитектура: Характерны круглые или прямоугольные сырцовые жилища с центральным священным очагом.

Kura-Araxes (Shengavitian) Culture

The Kura-Araxes culture (also known as the Shengavitian culture) is an Early Bronze Age archaeological culture (4th–3rd millennium BC) distributed across the Armenian Highland, the South Caucasus, and northwestern and central Iran.

Pottery: Famous for its black-burnished pottery with reddish interiors and relief decorations.
Economy: Based on sedentary agriculture, animal husbandry, and advanced metallurgy.
Architecture: Characterized by circular or rectangular mud-brick dwellings with a central sacred hearth.

მტკვარ-არაქსის (შენგავითური) კულტურა

მტკვარ-არაქსის კულტურა (ასევე ცნობილი როგორც შენგავითური) — ადრეული ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური კულტურა (ძვ.წ. IV–III ათასწლეული), რომელიც გავრცელებული იყო სომხეთის მთიანეთში, სამხრეთ კავკასიასა და ირანის ჩრდილო-დასავლეთ და ცენტრალურ ნაწილში.

კერამიკა: ცნობილია შავპრიალა კერამიკით, ვარდისფერი სარჩულით და რელიეფური ორნამენტებით.
მეურნეობა: ეფუძნებოდა ბინადარ მიწათმოქმედებას, მეცხოველეობასა და განვითარებულ მეტალურგიას.
არქიტექტურა: დამახასიათებელია წრიული ან მართკუთხა ალიზის ნაგებობები ცენტრალური წმინდა კერით.

Kura-Araxes-Kultur (Schengawit-Kultur)

Die Kura-Araxes-Kultur (auch bekannt als Schengawit-Kultur) ist eine frühbronzezeitliche archäologische Kultur (4.–3. Jahrtausend v. Chr.), die im Armenischen Hochland, im Südkaukasus sowie im nordwestlichen und zentralen Iran verbreitet war.

Keramik: Bekannt für ihre schwarz polierte Keramik mit rötlicher Innenseite und Reliefverzierungen.
Wirtschaft: Basierte auf sesshaftem Ackerbau, Viehzucht und fortgeschrittener Metallurgie.
Architektur: Charakteristisch sind kreisförmige oder rechteckige Lehmziegelbauten mit einer zentralen heiligen Feuerstelle.

Cultura Kura-Araxes (Shengavitiana)

La cultura Kura-Araxes (nota anche come cultura Shengavitiana) è una cultura archeologica dell’antica età del bronzo (IV-III millennio a.C.) diffusa nell’altopiano armeno, nel Caucaso meridionale e nell’Iran nord-occidentale e centrale.

Ceramica: Nota per la sua ceramica nera lucidata con interno rossastro e decorazioni a rilievo.
Economia: Basata sull’agricoltura stanziale, l’allevamento e una metallurgia avanzata.
Architettura: Caratterizzata da abitazioni circolari o rettangolari in mattoni crudi con un focolare sacro centrale.

Ադրբեջանում նրան համարում են Արցախյան շարժման գաղափարախոս և համար մեկ թշնամի

2026 թվականի ապրիլի 5-ին երևանում մահացել է Զորի Հայկի Բալայանը՝ գրող, լրագրող, բժիշկ, քաղաքական և հասարակական գործիչ

«Բայկալյան շարժում» միջազգային բնապահպանական կազմակերպության համանախագահ։ 12-րդ դարի հայկական Կիլիկիայի «Կիլիկիա» նավի Եվրոպայով մեկ նավարկության մասնակից (2004–2006 թթ.), «Շրջագայություն «Արմենիա» զբոսանավով (2009–2011) արշավախմբի կազմակերպիչ և ղեկավար։ Ունի բազմաթիվ մրցանակներ։
Զորի Բալայանը հատկապես հայտնի է դարձել իր «Օջախը» էսսեով, որը նվիրված է Հայաստանի պատմությանը և առանձին գիրք հրատարակվել է 1981 թվականին։
Այնուհետև Զ.Բալայանը դարձավ Ղարաբաղյան շարժման առաջնորդներից մեկը։ Որպես այդպիսին, նա բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանի հետ 1988 թվականի փետրվարի 26-ին (ԼՂԻՄ մարզխորհրդի Հայաստանին վերամիավորվելու մասին որոշումից անմիջապես հետո) հանդիպեց Միխայիլ Գորբաչովի հետ՝ հույս ունենալով համոզել նրան լուծել Ղարաբաղի հարցը։

5 апреля 2026:года в Ереване скончался – Зорий Айкович Балаян — писатель, журналист, врач, политический и общественный деятель, сопредседатель Международной экологической организации «Байкальское движение». Участник плавания на реплике армянского киликийского судна XII века «Киликия» вокруг Европы (2004—2006 гг.), организатор и начальник экспедиции «Кругосветное плавание на яхте „Армения“» (2009—2011 гг.). Имеет многочисленные награды.
Особую известность Зорию Балаяну принесло эссе «Очаг», посвященное истории Армении и изданное отдельной книгой в 1981 г.
Впоследствии З. Балаян стал одним из лидеров карабахского движения. В качестве такового, он вместе с поэтессой Сильвой Капутикян 26 февраля 1988 г (вскоре после постановления Облсовета НКАО о воссоединении с Арменией) встречался с Михаилом Горбачёвым, надеясь уговорить его разрешить карабахский вопрос.

On 04/05/2026 in Yerevan – Zori Aikovich Balayan died- writer, journalist, doctor, political and public figure, co-chairman of the International Environmental Organization “Baikal Movement”. Participant of the voyage on the replica of the Armenian Cilician vessel of the 12th century “Cilicia” around Europe (2004-2006), organizer and head of the expedition “Circumnavigation on the yacht “Armenia”” (2009-2011). Has numerous awards.
Zori Balayan became especially famous for his essay “Hearth”, dedicated to the history of Armenia and published as a separate book in 1981.
Subsequently, Z. Balayan became one of the leaders of the Karabakh movement. As such, he, together with the poetess Silva Kaputikyan, met with Mikhail Gorbachev on February 26, 1988 (shortly after the NKAO Regional Council’s resolution on reunification with Armenia), hoping to persuade him to resolve the Karabakh issue.