Խաչ – Хач – Xach – Khach

Խաչ – Хач – Xach – Khach

Հայակակն Ժողովրդական ասացվածքներ – Армянские народные поговорки – Armenian Folk Proverbs

Հայակակն Ժողովրդական ասացվածքներ – Армянские народные поговорки – Armenian Folk Proverbs

Ցանկ Արմենի թագավորների – Список царей Армени – List of the Kings of Armeni

Ցանկ Արմենի թագավորների – Список царей Армени – List of the Kings of Armeni

CREATOR: gd-jpeg v1.0 (using IJG JPEG v62), quality = 80

Ցանկ Արմենի թագավորների (չշփոթել Հայաստանի հետ. այստեղ նկատի է առնվում կոնկրետ թագավորության անունը, որը ստեղծվել է Արյան տերության փլուզումից հետո, երբ Հայկական թագավորությունը ևս բաժանվել էր հինգ մասի: Աղբյուրներում Արմենի թագավորությունը հայտնի է որպես Ուրմե, Արմե, Արմենիա-Սուբրիա և այլն):

Արմեի թագավորները Հայկազունի տոհմից ունեցել են անվանական իշխանություն և գերակայություն մյուս չորս թագավորությունների նկատմամբ, չնայած իրական ուժով հաճախ զիջել են նրանցից շատերին:

  1. Զավան որդի (մ.թ.ա. 1568-1531)
  2. Պառնակ I որդի (մ.թ.ա. 1531-1478)
  3. Սուրեն որդի (մ.թ.ա. 1478-1433)
  4. Հովնանակ որդի (մ.թ.ա. 1433-1403)
  5. Վաշտակ որդի (մ.թ.ա. 1403-1381)
  6. Հայկակ I որդի (մ.թ.ա. 1381-1363)
  7. Ամբակ I որդի (մ.թ.ա. 1363-1349)
  8. Արնակ որդի (մ.թ.ա. 1349-1332)
  9. Շավարշ I որդի (մ.թ.ա. 1332-1326)
  10. Նորայր որդի (մ.թ.ա. 1326-1302)
  11. Վստամ որդի (մ.թ.ա. 1302-1288)
  12. Կար որդի (մ.թ.ա. 1288-1285)
  13. Հորակ որդի (մ.թ.ա. 1285-1267)
  14. Հրանտ որդի (մ.թ.ա. 1267-1242)
  15. Ենզակ որդի (մ.թ.ա. 1242-1227)
  16. Հլակ որդի (մ.թ.ա. 1227-1197)
  17. Հորո որդի (մ.թ.ա. 1197-1194)
  18. Զարմայր որդի (մ.թ.ա. 1194-1180)
  19. Շավարշ II որդի (մ.թ.ա. 1180-1137)
  20. Պերճ I որդի (մ.թ.ա. 1137-1102)
  21. Արբուն որդի (մ.թ.ա. 1102-1075)
  22. Պերճ II որդի (մ.թ.ա. 1075-1035)
  23. Բազուկ որդի (մ.թ.ա. 1035-985)
  24. Հոյ որդի (մ.թ.ա. 985-941)
  25. Հուսիկ որդի (մ.թ.ա. 941-910)
  26. Ամբակ II որդի (մ.թ.ա. 910-883)
  27. Կախպակ որդի (մ.թ.ա. 883-838)
  28. Պառնավազ I որդի (մ.թ.ա. 838-805)
  29. Պառնակ II որդի (մ.թ.ա. 805-765)
  30. Անհայտներ (մ.թ.ա. 765 – մոտ 713)
  31. Ինիպ-Տեշուբ (կառավարիչ Վանից) (մ.թ.ա. մոտ 713 – 673)
  32. Հսկա տոհմից (մ.թ.ա. 673-664)
  33. Անդարի (մ.թ.ա. 664-656)
  34. Պարույր Սկայորդու որդի

 Список царей Армени – не путать с Арменией, здесь имеется ввиду название конкретного царства, который образовался после распада Арийской державы, когда и Армянское царство разделилась на пять частей. В источниках царство Армени известно как Урме, Арме, Армения-Субрия и тд.

Цари Арме из рода Айказуни имели номинальную власть и верховенство над остальными четырьмя царствами, хотя по реальной силе часто уступали многим из них.

1. Заван сын (1568-1531 д.н.э.)

2. Парнак I сын (1531-1478 д.н.э.)

3. Сурен сын (1478-1433 д.н.э.)

4. Овнанак сын (1433-1403 д.н.э.)

5. Ваштак сын (1403-1381 д.н.э.)

6. Айкак I сын (1381-1363 д.н.э.)

7. Амбак I сын (1363-1349 д.н.э.)

8. Арнак сын (1349-1332 д.н.э.)

9. Шаварш I сын (1332-1326 д.н.э.)

10. Норайр сын (1326-1302 д.н.э.)

11. Встам сын (1302-1288 д.н.э.)

12. Кар сын (1288-1285 д.н.э.)

13. Хорак сын (1285-1267 д.н.э.)

14. Грант сын (1267-1242 д.н.э.)

15. Энзак сын (1242-1227 д.н.э.)

16. Глак сын (1227-1197 д.н.э.)

17. Хоро сын (1197-1194 д.н.э.)

18. Зармайр сын (1194-1180 д.н.э.)

19. Шаварш II сын (1180-1137 д.н.э.)

20. Перч I сын (1137-1102 д.н.э.)

21. Арбун сын (1102-1075 д.н.э.)

22. Перч II сын (1075-1035 д.н.э.)

23. Базук сын (1035-985 д.н.э.)

24. Хой сын (985-941 д.н.э.)

25. Усик сын (941-910 д.н.э.)

26. Амбак II сын (910-883 д.н.э.)

27. Кахпак сын (883-838 д.н.э.)

28. Парнаваз I сын (838-805 д.н.э.)

29. Парнак II сын (805-765 д.н.э.)

30. Неизвестные (765 – ок. 713 д.н.э.)

31. Инип-Тешуб (правитель из Вана) (ок. 713 – точ. 673 д.н.э.)

32. Хска из рода (673-664 д.н.э.)

33. Андари (664-656 д.н.э.)

34. Паруир Скайорди сын

List of the Kings of Armeni — not to be confused with Armenia; this refers to the name of a specific kingdom formed after the collapse of the Aryan Empire, when the Armenian Kingdom also split into five parts. In historical sources, the kingdom of Armeni is known as Urme, Arme, Armenia-Subria, etc.

The kings of Arme from the Haykazuni dynasty held nominal power and supremacy over the other four kingdoms, although in actual strength they often yielded to many of them.

  1. Zavan, son of (1568–1531 BC)
  2. Parnak I, son of (1531–1478 BC)
  3. Suren, son of (1478–1433 BC)
  4. Hovnanak, son of (1433–1403 BC)
  5. Vashtak, son of (1403–1381 BC)
  6. Haykak I, son of (1381–1363 BC)
  7. Ambak I, son of (1363–1349 BC)
  8. Arnak, son of (1349–1332 BC)
  9. Shavarsh I, son of (1332–1326 BC)
  10. Norayr, son of (1326–1302 BC)
  11. Vstam, son of (1302–1288 BC)
  12. Kar, son of (1288–1285 BC)
  13. Horak, son of (1285–1267 BC)
  14. Hrant, son of (1267–1242 BC)
  15. Enzak, son of (1242–1227 BC)
  16. Hlak, son of (1227–1197 BC)
  17. Horo, son of (1197–1194 BC)
  18. Zarmayr, son of (1194–1180 BC)
  19. Shavarsh II, son of (1180–1137 BC)
  20. Perch I, son of (1137–1102 BC)
  21. Arbun, son of (1102–1075 BC)
  22. Perch II, son of (1075–1035 BC)
  23. Bazuk, son of (1035–985 BC)
  24. Hoy, son of (985–941 BC)
  25. Usik, son of (941–910 BC)
  26. Ambak II, son of (910–883 BC)
  27. Kahpak, son of (883–838 BC)
  28. Parnavaz I, son of (838–805 BC)
  29. Parnak II, son of (805–765 BC)
  30. Unknown (765 – c. 713 BC)
  31. Inip-Teshub (ruler from Van) (c. 713 – 673 BC)
  32. Hska of the dynasty (673–664 BC)
  33. Andari (664–656 BC)
  34. Paruyr, son of Skayord

არმენის სამეფოთა სია (არ აურიოთ სომხეთთან; აქ იგულისხმება კონკრეტული სამეფოს სახელი, რომელიც წარმოქმნა არიული სახელმწიფოს დაშლის შემდეგ, როდესაც სომხეთის სამეფოც ხუთ ნაწილად გაიყო. წყაროებში არმენის სამეფო ცნობილია როგორც ურმე, არმე, არმენია-სუბრია და ა.შ.): არმეს მეფეები ჰაიკაზუნის დინასტიიდან ფლობდნენ ნომინალურ ძალაუფლებას და უზენაესობას დანარჩენ ოთხ სამეფოზე, თუმცა რეალური ძალით ხშირად ჩამოუვარდებოდნენ მათგან ბევრს.

  1. ზავანის ძე (ძვ. წ. 1568-1531)
  2. ფარნაკ I-ის ძე (ძვ. წ. 1531-1478)
  3. სურენის ძე (ძვ. წ. 1478-1433)
  4. ჰოვნანაკის ძე (ძვ. წ. 1433-1403)
  5. ვაშტაკის ძე (ძვ. წ. 1403-1381)
  6. ჰაიკაკ I-ის ძე (ძვ. წ. 1381-1363)
  7. ამბაკ I-ის ძე (ძვ. წ. 1363-1349)
  8. არნაკის ძე (ძვ. წ. 1349-1332)
  9. შავარშ I-ის ძე (ძვ. წ. 1332-1326)
  10. ნორაირის ძე (ძვ. წ. 1326-1302)
  11. ვსტამის ძე (ძვ. წ. 1302-1288)
  12. კარის ძე (ძვ. წ. 1288-1285)
  13. ჰორაკის ძე (ძვ. წ. 1285-1267)
  14. ჰრანტის ძე (ძვ. წ. 1267-1242)
  15. ენზაკის ძე (ძვ. წ. 1242-1227)
  16. ჰლაკის ძე (ძვ. წ. 1227-1197)
  17. ჰოროს ძე (ძვ. წ. 1197-1194)
  18. ზარმაირის ძე (ძვ. წ. 1194-1180)
  19. შავარშ II-ის ძე (ძვ. წ. 1180-1137)
  20. პერჩ I-ის ძე (ძვ. წ. 1137-1102)
  21. არბუნის ძე (ძვ. წ. 1102-1075)
  22. პერჩ II-ის ძე (ძვ. წ. 1075-1035)
  23. ბაზუკის ძე (ძვ. წ. 1035-985)
  24. ჰოის ძე (ძვ. წ. 985-941)
  25. ჰუსიკის ძე (ძვ. წ. 941-910)
  26. ამბაკ II-ის ძე (ძვ. წ. 910-883)
  27. კახპაკის ძე (ძვ. წ. 883-838)
  28. ფარნავაზ I-ის ძე (ძვ. წ. 838-805)
  29. ფარნაკ II-ის ძე (ძვ. წ. 805-765)
  30. უცნობები (ძვ. წ. 765 – დაახლ. 713)
  31. ინიპ-ტეშუბი (მმართველი ვანიდან) (ძვ. წ. დაახლ. 713 – 673)
  32. ჰსკას საგროვოდან / ჰსკას ტომიდან (ძვ. წ. 673-664)
  33. ანდარი (ძვ. წ. 664-656)
  34. პარუირ სკაიორდის ძე

Հայաստան— Армения — Armenia, https://arbugo.am https://the-armenian-highland.org , https://MyArmenia.am

Հայաստան— Армения — Armenia, https://arbugo.am https://the-armenian-highland.org , https://MyArmenia.am

Հայաստան – Армения – Armenia , https://arbugo.am , https://the-armenian-highland.org , https://MyArmenia.am

Հայաստան – Армения – Armenia , https://arbugo.am , https://the-armenian-highland.org , https://MyArmenia.am Սա Պատմական Հայաստանն է Это истарическая Армения This is historic Armenia

Պատմության թանգարանի պատի քարտեզ – Настенная карта Исторического музея – History Museum wall map

Պատմության թանգարանի պատի քարտեզ – Настенная карта Исторического музея – History Museum wall map

Հայկ Նահապետ – 2492 մթա Հայոց ձորի Ճակատամարտ – Айк Наапет – 2492 г. до н.э. Битва при Айоц Дзоре – Hayk Nahapet – 2492 BC Battle of Hayots Dzor-ჰაიკ ნაჰაპეტი და აიოც ძორის ბრძოლა (ძვ. წ. 2492 წ.)

Հայկ Նահապետ – 2492 մթա Հայոց ձորի Ճակատամարտ – Айк Наапет – 2492 г. до н.э. Битва при Айоц Дзоре – Hayk Nahapet – 2492 BC Battle of Hayots Dzor-ჰაიკ ნაჰაპეტი და აიოც ძორის ბრძოლა (ძვ. წ. 2492 წ.)

Հայկ Նահապետ – 2492 մթա Հայոց ձորի Ճակատամարտ – Айк Наапет – 2492 г. до н.э. Битва при Айоц Дзоре – Hayk Nahapet – 2492 BC Battle of Hayots Dzor-ჰაიკ ნահապეტი და აიოც ძორის ბრძოლა (ძვ. წ. 2492 წ.)

Հայկ Նահապետ – 2492 մթա Հայոց ձորի Ճակատամարտ – Айк Наапет – 2492 г. до н.э. Битва при Айоц Дзоре – Hayk Nahapet – 2492 BC Battle of Hayots Dzor

Հայկ Նահապետ և Հայոց ձորի ճակատամարտ (մ.թ.ա. 2492)

Հայկ Նահապետը հայ ժողովրդի լեգենդար նախահայրն ու հիմնադիրն է, ազատության և անկախության խորհրդանիշը։ Համաձայն հայոց ավանդական պատմության (մասնավորապես՝ Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության»)՝ Հայկը չկամեցավ հնազանդվել բռնակալ արքա Բելին (Նեբրովթին) և իր տոհմով, որդիներով, դուստրերով ու մոտ երեք հարյուր զինված կտրիճներով հեռացավ Միջագետքից՝ հաստատվելով Վանա լճի ավազանում։

Բելը մեծ զորքով շարժվեց Հայկի դեմ՝ նրան ստորադասելու նպատակով։ Մ.թ.ա. 2492 թվականի օգոստոսի 11-ին Վանա լճի արևելյան ափին՝ Հայոց ձոր տեղանքում, տեղի ունեցավ վճռական ճակատամարտ։

  • Ճակատամարտի ընթացքը. Թեև Բելն ուներ թվային գերակշռություն, հայկական զորքն առանձնանում էր բարձր մարտական ոգով։ Ճակատամարտի վճռական պահին Հայկ Նահապետն իր երկթևյան նետով խոցեց և սպանեց ամբարտավան Բելին՝ անցք բացելով նրա զրահի միջով։ Բելի մահից հետո թշնամական բանակը խուճապի մատնվեց և փախուստի դիմեց։
  • Նշանակություն. Այս հաղթանակով հիմք դրվեց հայոց պետականությանը և անկախությանը։ Հայոց հին տոմարում այս օրը համարվում է Նոր տարվա՝ Ամանորի (Բահլի) սկիզբը, և հայկական լրացուցիչ օրացույցով այն նշվում է որպես Հայոց Ազգային Բանակի կամ Նահապետական հաղթանակի օր։

Айк Наапет и Битва при Айоц Дзоре (2492 г. до н.э.)

Айк Наапет — легендарный прародитель и основатель армянского народа, символ свободы и независимости. Согласно традиционной армянской истории (в частности, «Истории Армении» Мовсеса Хоренаци), Айк отказался подчиняться тираническому царю Бэлу (Нимроду) и вместе со своим родом, сыновьями, дочерьми и примерно тремястами вооруженными воинами переселился из Месопотамии, обосновавшись в районе озера Ван.

Бёл двинулся с огромным войском против Айка, чтобы подчинить его своей воле. 11 августа 2492 г. до н.э. на восточном берегу озера Ван, в местности Айоц Дзор (Армянское ущелье), произошло решающее сражение.

  • Ход сражения: Несмотря на численное превосходство армии Бёла, армянские воины отличались высочайшим боевым духом. В решающий момент сражения Айк Наапет своей трехперой стрелой пробил панцирь и поразил надменного Бёла навылет. После гибели предводителя вражеское войско охватила паника, и оно обратилось в бегство.
  • Значение: Эта победа заложила основу армянской государственности и независимости. В древнеармянском календаре этот день ознаменовал начало Нового года (Аманор), а в современной традиции он отмечается как важная дата национальной памяти и свободы.

Hayk Nahapet and the Battle of Hayots Dzor (2492 BC)

Hayk Nahapet is the legendary patriarch and founding father of the Armenian nation, serving as an enduring symbol of freedom and independence. According to traditional Armenian historiography (notably Movses Khorenatsi’s History of the Armenia), Hayk refused to submit to the tyrannical king Bel (Nimrod). He gathered his family, sons, daughters, and around three hundred armed warriors, leaving Mesopotamia to settle in the region around Lake Van.

Bel marched against Hayk with a vast army to force his subjugation. On August 11, 2492 BC, on the eastern shore of Lake Van in an area known as Hayots Dzor (the Armenian Gorge), a decisive battle took place.

  • The Course of the Battle: Although Bel possessed a numerical advantage, the Armenian forces fought with exceptional valor and high morale. At a critical moment in the battle, Hayk Nahapet drew his longbow and pierced arrogant Bel’s armor with a custom arrow, striking him dead. Upon Bel’s death, the enemy army panicked and fled in disarray.
  • Significance: This victory laid the foundation for Armenian statehood and freedom. In the ancient Armenian calendar, this historic date marked the beginning of the New Year (Amanor) and remains celebrated as a symbol of Armenian resilience and national identity.

ჰაიკ ნահაპეტი და ჰაոց ձორის ბრძოლა (ძვ. წ. 2492)

ჰაიკ ნահապეტი არის სომეხი ხალხის ლეგენდარული წინაპარი და დამაარსებელი, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის სიმბოლო. სომხური ტრადიციული ისტორიის (კერძოდ, მოვსეს ხორენაცის „სომხეთის ისტორიის“) თანახმად, ჰაიკმა არ ისურვა დამორჩილებოდა ტირან მეფე ბელს (ნებროთს) და თავისი ტომით, ვაჟებით, ქალიშვილებითა და დაახლოებით სამი ასეული შეიარაღებული მებრძოლით შუამდინარეთიდან წამოვიდა და ვანის ტბის აუზში დასახლდა.

ბელი დიდი ჯარით დაიძრა ჰაიკის წინააღმდეგ მის დასამორჩილებლად. ძვ. წ. 2492 წლის 11 აგვისტოს ვანის ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ჰაոց ձոր-ის (ჰაոց ձոր) ადგილვარდნილობაში, გადამწყვეტი ბრძოლა გაიმართა.

ბრძოლის მიმდინარეობა: მიუხედავად იმისა, რომ ბელს რიცხობრივი უპირატესობა ჰქონდა, სომხური ჯარი გამოირჩეოდა მაღალი საბრძოლო სულით. ბრძოლის გადამწყვეტ მომენტში ჰაიკ ნահապետმა თავისი ორფრთიანი ისრით დაჭრა და მოკლა ამპარტავანი ბელი, რომლის ჯავշანშიც ნასვრეტი გააკეთა. ბელის სიკვდილის შემდეგ მტრის არმია პანიკაში ჩავარდა და გაქცევას მიმართა.

მნიშვნელობა: ამ გამარჯვებით საძირკველი ჩაეყარა სომხურ სახელმწიფოებრიობასა და დამოუკიდებლობას. სომხურ ძველ კალენდარში ეს დღე ახალი წლის – ამანორის (ბაჰლის) დასაწყისად ითვლება, ხოლო სომხური დამატებითი კალენდრით ის აღინიშნება, როგორც სომხეთის ეროვნული არმიის ან ნահაპეტური გამარჯვების დღე.

Հայասստանը Տիգրան I 120 95 մթա – Армения при Тигран I 120 -95 года до нашой эры – Armenia bay Tigran I 120 -95 BCE – ტიგრან I

Հայասստանը Տիգրան I 120 95 մթա – Армения при Тигран I 120 -95 года до нашой эры – Armenia bay Tigran I 120 -95 BCE – ტიგრან I

Հայասստանը Տիգրան I 120 95 մթա – Армения при Тигран I 120 -95 года до нашой эры – Armenia bay Tigran I 120 -95 BCE – ტიგრან I

Տիգրան Ա (Արտաշեսյան հարստություն)

Տիգրան Ա (Արտաշեսյան հարստություն) Տիգրան Ա-ն հին Հայաստանի Արտաշեսյան հարստության կարևորագույն թագավորներից մեկն էր, որը կառավարել է մ.թ.ա. մոտավորապես 120–95 թվականներին: Նա հայոց նշանավոր արքա Արտաշես Ա-ի որդին էր և հաջորդել էր իր եղբորը՝ Արتاваզդ Ա-ին: Թեև Տիգրան Ա-ի կառավարման շրջանի մասին պահպանված պատմական տեղեկությունները շատ չեն, պատմագիտության մեջ նա հայտնի է որպես խաղաղասեր, բայց միևնույն ժամանակ վճռական կառավարիչ: Նա հաջողությամբ պաշտպանել է Հայաստանի սահմանները պարթևական վտանգից և ներքին քաղաքականություն վարել երկրի կենտրոնացման ուղղությամբ: Հայ պատմիչ Մովսես Խորենացին նրան հաճախ հիշատակում է Տիրան անունով: Նրա որդին և հաջորդն էր համաշխարհային պատմության մեջ հայտնի Մեծն Տիգրանը (Տիգրան Բ):

Тигран I (Династия Арташеситов)Тигран I — царь Великой Армении из династии Арташеситов, правивший примерно в 120–95 гг. до н. э. Он был сыном основателя династии Арташеса I и сменил на престоле своего бездетного брата Артавазда I. Несмотря на скудность письменных источников того периода, античные авторы и современные исследователи отмечают его роль в укреплении армянского государства. Тигран I успешно противостоял внешним угрозам, в частности со стороны Парфии, и проводил политику внутреннего укрепления царской власти. Его правление заложило прочный фундамент для будущего расцвета Армении при его сыне и преемнике — великом царе царей Тигране II.

Tigranes I (Artaxiad Dynasty) Tigranes I was a king of Armenia from the Artaxiad dynasty, reigning from approximately 120 to 95 BC. He was the son of Artaxias I, the founder of the kingdom, and ascended the throne after the death of his brother Artavasdes I. Although historical records detailing his specific reign are relatively scarce, Tigranes I is recognized as a steady and capable ruler. He successfully defended Armenia against external pressures, notably from the Parthian Empire, and maintained internal stability. His reign provided a stable foundation for the subsequent golden age of Armenia under his famous son and successor, Tigranes II the Great.

ტიგრან I (არტაშესიანთა დინასტია) ტიგრან I იყო ძველი სომხეთის მეფე არტაშესიანთა დინასტიიდან, რომელიც მართავდა ძვ. წ. დაახლოებით 120–95 წლებში. იგი იყო არტაშეს I-ის ძე და ტახტზე ავიდა თავისი ძმის, არტავაზდ I-ის გარდაცვალების შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ მისი მმართველობის პერიოდის შესახებ მცირე ისტორიული ცნობებია შემორჩენილი, ტიგრან I ცნობილია, როგორც წარმატებული მმართველი, რომელმაც შეძლო ქვეყნის საზღვრების დაცვა და შიდა სტაბილურობის შენარჩუნება. მან მყარი საფუძველი შექმნა იმ ძლიერებისთვის, რომელსაც სომხეთმა მიაღწია მისი ძის და მემკვიდრის, დიდი ტიგრანის (ტიგრან II) დროს.