Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան ծնվել է 1899 թվականի հունվարի 18-ին Վանում (Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն)՝ հայ թատերագետ, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1962), պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1939-ից), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)։ Մահացել է 1964 թվականի մայիսի 16-ին Երևանում։

Նախնական կրթությունն ստացել է Վանի Երամյան վարժարանում։ 1916 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ 1916–1918 թվականներին աշխատել է որպես գյուղական ուսուցիչ։ 1927–1930 թվականներին աշխատել է «Մարտակոչ», «Պրոլետար» (Թիֆլիս) թերթերի և «Նոր ուղի» (Երևան) հանդեսի խմբագրություններում։ 1946–1949 թվականներին դասախոսել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

1945 թվականին «Շեքսպիրը հայերեն» թեմայով պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն, իսկ 1963-ին՝ «Հայ դրամատուրգիայի պատմություն» թեմայով դոկտորական ատենախոսություն։ Կատարել է թարգմանություններ ֆրանսերենից, անգլերենից, ռուսերենից։ Կյանքի վերջին տարիներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի ինստիտուտում։

Հիմնական աշխատություններից են՝

• «Գիր ու արվեստ» (1926),
• «Պուշկին և Արևելք» (1937),
• «Շեքսպիրը հայերեն» (1956),
• «Հայ դրամատուրգիայի պատմություն» (գիրք 1՝ 1959, գիրք 2՝ 1964) և այլն։

Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյանը մնաց Վանից Երևան տանող հայ թատերագիտության և գրականագիտության կամուրջը՝ իր հետազոտություններով, թարգմանություններով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ արվեստի և դրամատուրգիայի խորքերով։

Русский

один из основоположников армянского театроведения и литературоведения

Ваграм Ваганович Терзибашян родился 18 января 1899 года в Ване (Ванский вилайет, Османская империя) — армянский театровед, литературовед, доктор филологических наук (1962), профессор, член Союза писателей СССР (с 1939), заслуженный деятель искусств Армянской ССР (1961). Умер 16 мая 1964 года в Ереване.

Начальное образование получил в Ерамянской школе Вана. В 1916 году окончил Нерсисяновскую школу в Тифлисе. В 1916–1918 годах работал сельским учителем. В 1927–1930 годах работал в редакциях газет «Мартакоч», «Пролетарий» (Тифлис) и журнала «Нор уги» (Ереван). В 1946–1949 годах преподавал в Ереванском художественно-театральном институте.

В 1945 году защитил кандидатскую диссертацию на тему «Шекспир по-армянски», в 1963 году — докторскую на тему «История армянской драматургии». Выполнил переводы с французского, английского, русского языков. В последние годы жизни работал в Институте искусств АН АрмССР.

Основные работы:

• «Письмо и искусство» (1926),
• «Пушкин и Восток» (1937),
• «Шекспир по-армянски» (1956),
• «История армянской драматургии» (книга 1 — 1959, книга 2 — 1964) и др.

Ваграм Ваганович Терзибашян остался мостом армянской театроведческой и литературоведческой мысли от Вана до Еревана — своими исследованиями, переводами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянского искусства и драматургии.

English

One of the Founders of Armenian Theater Studies and Literary Criticism

Vagram Vaganovich Terzibashyan was born on January 18, 1899, in Van (Van vilayet, Ottoman Empire) — Armenian theater scholar, literary critic, Doctor of Philological Sciences (1962), Professor, member of the USSR Writers’ Union (since 1939), Honored Artist of the Armenian SSR (1961). Died on May 16, 1964, in Yerevan.

Received primary education at the Eramyan School in Van. In 1916 graduated from the Nersisyan School in Tiflis. In 1916–1918 worked as a rural teacher. In 1927–1930 worked in the editorial offices of newspapers “Martakoch”, “Proletary” (Tiflis) and magazine “Nor Ugi” (Yerevan). In 1946–1949 taught at the Yerevan Art-Theater Institute.

In 1945 defended a candidate dissertation on “Shakespeare in Armenian”, in 1963 — a doctoral dissertation on “History of Armenian Dramaturgy”. Performed translations from French, English, and Russian. In the last years of his life worked at the Institute of Arts of the Academy of Sciences of the Armenian SSR.

Main works:

• “Letter and Art” (1926),
• “Pushkin and the East” (1937),
• “Shakespeare in Armenian” (1956),
• “History of Armenian Dramaturgy” (Book 1 — 1959, Book 2 — 1964) and others.

Vagram Vaganovich Terzibashyan remained the bridge of Armenian theater studies and literary criticism from Van to Yerevan — with his research, translations, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian art and dramaturgy.

1. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ հայ թատերագիտության և գրականագիտության հիմնադիր դեմքերից մեկը / Ваграм Ваганович Терзибашян — один из основоположников армянского театроведения и литературоведения / Vagram Vaganovich Terzibashyan — One of the Founders of Armenian Theater Studies and Literary Criticism
2. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ «Հայ դրամատուրգիայի պատմություն»-ի հեղինակ / Ваграм Ваганович Терзибашян — автор «Истории армянской драматургии» / Vagram Vaganovich Terzibashyan — Author of History of Armenian Dramaturgy
3. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ Վանից Երևան՝ հայ արվեստի նվիրյալ / Ваграм Ваганович Терзибашян — от Вана до Еревана: преданный армянскому искусству / Vagram Vaganovich Terzibashyan — From Van to Yerevan: Devoted to Armenian Art
4. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ և դոկտոր / Ваграм Ваганович Терзибашян — заслуженный деятель искусств АрмССР и доктор наук / Vagram Vaganovich Terzibashyan — Honored Artist of the Armenian SSR and Doctor of Sciences
5. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ հայ թատրոնի և գրականության պատմաբան / Ваграм Ваганович Терзибашян — историк армянского театра и литературы / Vagram Vaganovich Terzibashyan — Historian of Armenian Theater and Literature

Տիգրան Սիմեոնի Հախումյանը ծնվել է 1894 թվականի հունվարի 17-ին Երևանում՝ հայ բանաստեղծ, դրամատուրգ, գրականագետ, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, պրոֆեսոր (1961), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1943), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934-ից)։

1912 թվականին ավարտել է Բաքվի ռեալական դպրոցը, 1917-ին՝ Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական և բանասիրական ֆակուլտետները։ 1917–1920 թվականներին աշխատել է Թիֆլիսում՝ «Ժողովրդի ձայն» և «Մշակ» թերթերի խմբագիր։ 1922-ին վերադարձել է Երևան, աշխատել է քաղլուսգլխվարում, «Մաճկալ», «Խորհրդային Հայաստան» թերթերում, «Վերելք» ամսագրում։ 1923–1931 թվականներին եղել է դատապաշտպան։ 1931-ին Սունդուկյանի անվան թատրոնը բեմադրել է նրա «Թշվառներ» պիեսը։ 1943–1948 թվականներին դասախոսել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտում, Երևանի պետական համալսարանում և Վալերի Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների ինստիտուտում։ 1951-ին «Դերենիկ Դեմիրճյանի դրամատուրգիան» թեմայով պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն։

Ռուսերենից հայերեն է թարգմանել 99 պիես, այդ թվում՝ Մաքսիմ Գորկու «Վասա Ժելեզնովա», «Եգոր Բուլըչևը և ուրիշները», Գոլդենի «Վենետիկյան երկվորյակներ», Լոպե դե Վեգայի «Այլոց համար հիմար, իրեն համար խելոք», Լունչարսկու «Ազատագրված Դոն-Կիխոտ», Պոգոդինի «Հրացանավոր մարդը», «Կրեմլյան կուրանտներ»։

Հրատարակվել են նրա «Ասք սովետական դյուցազունների մասին» (1945), «Գրական հոդվածներ և հիշողություններ» (գիրք Ա՝ 1965, գիրք Բ՝ 1970)։

Տիգրան Սիմեոնի Հախումյանը մնաց Երևանից մինչև հայկական գրականության և թատրոնի բարձունքներ տանող կամուրջը՝ իր բանաստեղծություններով, դրամատուրգիայով, թարգմանություններով և գրականագիտական աշխատանքներով ոգեշնչելով սերունդներին հայ գրականության խորքերով և պրոֆեսիոնալիզմով։

Русский

преданный армянскому театру и литературе деятель, переводчик пьес Горького и Погодина

Тигран Симеонович Хачумян родился 17 января 1894 года в Ереване — армянский поэт, драматург, литературовед, переводчик, кандидат филологических наук, профессор (1961), заслуженный деятель искусств Армянской ССР (1943), член Союза писателей СССР (с 1934).

В 1912 году окончил Бакинское реальное училище, в 1917 году — юридический и филологический факультеты Московского университета. В 1917–1920 годах работал в Тифлисе редактором газет «Голос народа» и «Мшак». В 1922 году вернулся в Ереван, работал в Главполитпросвете, газетах «Мачкал», «Советская Армения», журнале «Восход». В 1923–1931 годах был защитником в суде. В 1931 году Театр им. Сундукяна поставил его пьесу «Несчастные». В 1943–1948 годах преподавал в Ереванском педагогическом институте им. Хачатура Абовяна, Ереванском государственном университете и Институте русского и иностранных языков им. Валерия Брюсова. В 1951 году защитил кандидатскую диссертацию на тему «Драматургия Дереника Демирчяна».

С русского на армянский перевёл 99 пьес, в том числе «Васса Железнова» и «Егор Булычов и другие» Максима Горького, «Венецианские близнецы» Гольдони, «Глупец для других, умный для себя» Лопе де Веги, «Освобождённый Дон-Кихот» Луначарского, «Человек с ружьём» и «Кремлёвские куранты» Погодина.

Опубликованы «Сказ о советских богатырях» (1945), «Литературные статьи и воспоминания» (книга А — 1965, книга Б — 1970).

Тигран Симеонович Хачумян остался мостом от Еревана до вершин армянской литературы и театра — своими стихами, драматургией, переводами и литературоведческими работами, вдохновляя поколения глубинами армянской литературы и профессионализмом.

English

Devoted to Armenian Theater and Literature Translator of Plays by Gorky and Pogodin

Tigran Simeonovitch Khachumyan was born on January 17, 1894, in Yerevan — Armenian poet, playwright, literary scholar, translator, Candidate of Philological Sciences, Professor (1961), Honored Artist of the Armenian SSR (1943), member of the USSR Writers’ Union (since 1934).

In 1912 graduated from Baku Real School, in 1917 — from the law and philology faculties of Moscow University. In 1917–1920 worked in Tiflis as editor of newspapers “Voice of the People” and “Mshak”. In 1922 returned to Yerevan, worked in Glavpolitprosvet, newspapers “Machkal”, “Soviet Armenia”, magazine “Verelk”. In 1923–1931 was a defense lawyer in court. In 1931 the Sundukyan Theater staged his play “The Unfortunate”. In 1943–1948 taught at the Khachatur Abovyan Pedagogical Institute, Yerevan State University and Valery Bryusov Institute of Russian and Foreign Languages. In 1951 defended a candidate dissertation on “Dramaturgy of Derenik Demirchyan”.

Translated 99 plays from Russian into Armenian, including “Vassa Zheleznova” and “Egor Bulychov and Others” by Maxim Gorky, “Venetian Twins” by Goldoni, “Fool for Others, Wise for Himself” by Lope de Vega, “Liberated Don Quixote” by Lunacharsky, “Man with a Gun” and “Kremlin Chimes” by Pogodin.

Published “Tale of Soviet Heroes” (1945), “Literary Articles and Memoirs” (Book A — 1965, Book B — 1970).

Tigran Simeonovitch Khachumyan remained the bridge from Yerevan to the heights of Armenian literature and theater — with his poems, dramaturgy, translations and literary studies, inspiring generations with the depths of Armenian literature and professionalism.

1. Տիգրան Սիմեոնի Հախումյան՝ հայ բանաստեղծ և դրամատուրգ / Тигран Симеонович Хачумян — армянский поэт и драматург / Tigran Simeonovitch Khachumyan — Armenian Poet and Playwright
2. Տիգրան Սիմեոնի Հախումյան՝ Գորկու և Պոգոդինի պիեսների թարգմանիչ / Тигран Симеонович Хачумян — переводчик пьес Горького и Погодина / Tigran Simeonovitch Khachumyan — Translator of Plays by Gorky and Pogodin
3. Տիգրան Սիմեոնի Հախումյան՝ Երևանից մինչև հայ գրականության բարձունքներ / Тигран Симеонович Хачумян — от Еревана до вершин армянской литературы / Tigran Simeonovitch Khachumyan — From Yerevan to the Heights of Armenian Literature
4. Տիգրան Սիմեոնի Հախումյան՝ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ և պրոֆեսոր / Тигран Симеонович Хачумян — заслуженный деятель искусств АрмССР и профессор / Tigran Simeonovitch Khachumyan — Honored Artist of the Armenian SSR and Professor
5. Տիգրան Սիմեոնի Հախումյան՝ հայ թատրոնի և գրականության նվիրյալ / Тигран Симеонович Хачумян — преданный армянскому театру и литературе / Tigran Simeonovitch Khachumyan — Devoted to Armenian Theater and Literature

Բենիկ Մկրտչի Սեյրանյանը ծնվել է 1913 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Ղազախի գավառի Կոթիգեղ (Կոթի) գյուղում՝ հայ խորհրդային արձակագիր, դրամատուրգ, թարգմանի

Վրացական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1971), Վրաստանի գրողների միության հայկական մասնաճյուղի նախագահ, «Կամուրջ» տարեգրքի խմբագրական խորհրդի նախագահ, ով իր կյանքը նվիրել է թբիլիսահայ գրականությանը՝ դառնալով «Քարափների կածանը» (1935), «Ծիրանաքար» (1945), «Ծաղկած հուշարձան» (1946), «Լեռնային բյուրեղ» (1949), «Ձուլարանի կրակները» (1950), «Աղբյուրներ» (1953), «Աստղերի հովիտ» (1959), «Աստղաձոր» (1963), «Ճամփաներ և ճակատագրեր» (1968) և 50-ից ավելի գրքերի հեղինակ։ Մահացել է 2003 թվականի մայիսի 24-ին Թբիլիսիում՝ կյանքի 90-րդ տարում, թաղված Խոջիվանքի պանթեոնում։ 

Փոքր տարիքից ապրել է Թբիլիսիում, 18 տարեկանում ավարտել մանկավարժական տեխնիկումը, աշխատել Օչամչիրեում և Թբիլիսիում որպես ուսուցիչ։ 1958 թվականին ավարտել Երևանի մանկավարժական ինստիտուտը։ 1933 թվականից՝ «Պրոլետար» (հետագայում՝ «Սովետական Վրաստան») թերթի խմբագրությունում, ապա՝ «Վրաստան» թերթի մշակույթի և գրականության բաժնի վարիչ։ Գրքերը հրատարակվել են Թբիլիսիում, Երևանում, Մոսկվայում, թարգմանվել վրացերեն, ռուսերեն։ 

Բենիկ Սեյրանյանը մնաց Կոթիգեղից Թբիլիսի տանող գրական կամուրջը՝ իր պատմվածքներով, վեպերով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին թբիլիսահայ գրականության խորքերով և խորհրդային մարդու հոգու գեղեցկությամբ։



### Русский
Неугасающий голос тбилисско-армянской литературы

Беник Мкртичевич Сейранян родился 12 декабря 1913 года в селе Котиге (Котих) Газахского уезда — армянский советский прозаик, драматург, переводчик, заслуженный деятель культуры Грузинской ССР (1971), председатель армянского отделения Союза писателей Грузии, председатель редколлегии альманаха «Камурдж», автор более 50 книг, в том числе «Карапнари катан» (1935), «Циранакар» (1945), «Цветущий памятник» (1946), «Горный хрусталь» (1949), «Огни плавильни» (1950), «Источники» (1953), «Долина звёзд» (1959), «Астхадзор» (1963), «Дороги и судьбы» (1968). Умер 24 мая 2003 года в Тбилиси на 90-м году жизни, похоронен в пантеоне Ходживанк.

С детства жил в Тбилиси, в 18 лет окончил педагогический техникум, работал учителем в Очамчире и Тбилиси. В 1958 окончил Ереванский педагогический институт. С 1933 — в редакции газеты «Пролетарий» (позже «Советская Грузия»), затем заведующий отделом культуры и литературы газеты «Врастан». Книги издавались в Тбилиси, Ереване, Москве, переводились на грузинский и русский.

Беник Сейранян остался литературным мостом от Котиге до Тбилиси — своими рассказами, романами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами тбилисско-армянской литературы и красотой души советского человека.



### English
Undying Voice of Tbilisi-Armenian Literature

Benik Mkrtichi Seyranyan was born on December 12, 1913, in the village of Kotigegh (Koti), Ghazakh district — Armenian Soviet prose writer, playwright, translator, Honored Cultural Figure of the Georgian SSR (1971), chairman of the Armenian branch of the Writers’ Union of Georgia, chairman of the editorial board of the almanac *Kamurj*, author of over 50 books, including *Karapnari Katan* (1935), *Tsiranakar* (1945), *Blooming Monument* (1946), *Mountain Crystal* (1949), *Fires of the Foundry* (1950), *Sources* (1953), *Valley of Stars* (1959), *Astghadzor* (1963), *Roads and Fates* (1968). Died on May 24, 2003, in Tbilisi at the age of 89, buried in Khojivank Pantheon.

From childhood lived in Tbilisi, at 18 graduated from pedagogical technical school, worked as a teacher in Ochamchire and Tbilisi. In 1958 graduated from Yerevan Pedagogical Institute. From 1933 — in the editorial office of *Proletar* (later *Soviet Georgia*), then head of the culture and literature department of *Vrastan*. Books published in Tbilisi, Yerevan, Moscow, translated into Georgian and Russian.

Benik Seyranyan remained the literary bridge from Kotigegh to Tbilisi — with his stories, novels, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Tbilisi-Armenian literature and the beauty of the Soviet man’s soul.

Ժիրայր Նորայրի Ավետիսյանը ծնվել է 1932 թվականի նոյեմբերի 21-ին Օշական գյուղում, Աշտարակի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1962 թվականից, ԽՄԿԿ անդամ 1957 թվականից, ով իր ստեղծագործություններով արտացոլել է գյուղական կյանքի խորքերը, սիրո և բնության գեղեցկությունը՝ դառնալով հայ գրականության անմոռաց դեմքերից։

Մահացել է 2001 թվականի դեկտեմբերի 26-ին Երևանում՝ կյանքի 69-րդ տարում։ 1955 թվականին ավարտել Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է գործարանային, շրջանային թերթերում, Արփա-Սևան կառույցում, «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում, «Հայաստան» հրատարակչությունում, ՀԳՄ-ում։ 1975 թվականից զբաղվել է միայն գրական աշխատանքով։ Առաջին բանաստեղծությունները տպագրվել են 1947 թվականին «Հոկտեմբերիկ» ամսագրում։ Գրել է «Մանուշակ» (1956), «Առավոտը գյուղում» (1958), «Ուր են տանում ճամփաները» (1959), «Կանաչ կածաններ» (1961), «Վերջին նամակը» (1960-ականներ), «Պատուհանները բաց պահիր» (1960-ականներ), «Աստղերը հարազատ և օտար» (1966), «Կապույտ արյուն» (1968), «Առուներ և կածաններ» (1971), «Ճանապարհներ, կա, ուրջներ» (1973), «Երկնագույն աղավնիներ» (1978), «Ամպ ու ծիածան» (1981), «Լուսաստղ. Պապը» (1981), «Սիմոն որդի Սիմոնի» (1984–1999, 4 գիրք), «Շիվու Ավագի երկրային արկածները» (1990–1991, 2 գիրք) և այլն։ Բեմադրվել են «Խաղաղ փողոց» (1962), «Խոտառատի Ծատուրը» (1964), «Ծիածան միշտ լինում է» (1972), «Փորձաշրջան» (1975), «Քո բաժին աշխարհը» (1976), «Ղողանջ փրկության» (1978), «Մենք տանտերեր ենք» (1980) պիեսները, ինքնագործ թատրոններում՝ «Հարմար թեկնածուն», «Բաբելի հարցը», «Քննություն», «Վատ ազգականը», «Քեռի Հովհաննեսի ճամպրուկները», «Անբուժելին», «Հողի կանչը»։ Թարգմանել է ռուս և էստոնացի գրողներից։ Մանկական գրքեր՝ «Միջակ Սոսը», «Ճնճղուկի ուզածը», «Նունեի զղջումը», «Ուրախ հանդիպում»։ 

Ժիրայր Ավետիսյանը մնաց Օշականից Երևան տանող գրական կամուրջը՝ իր բանաստեղծություններով, վեպերով, պիեսներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին գյուղի, սիրո և հայրենիքի խորքերով։

—

### Русский
Летописец сельской жизни

Жирайр Норайрович Аветисян родился 21 ноября 1932 года в селе Ошакан, Аштаракский район, Армянская ССР, АССР, СССР. Армянский поэт, прозаик, драматург, переводчик, член Союза писателей СССР с 1962 года, член КПСС с 1957 года, отразивший в работах глубины сельской жизни, любовь и красоту природы, став незабываемой фигурой армянской литературы. Умер 26 декабря 2001 года в Ереване на 70-м году жизни. В 1955 окончил филологический факультет Ереванского государственного университета. Работал в заводской и районной прессе, на стройке Арпа-Севан, в «Арменфильм», издательстве «Армения», в СП Армении. С 1975 года занимался только литературой. Первые стихи опубликованы в 1947 году в журнале «Октябрёнок».

Написал «Фиалка» (1956), «Утро в деревне» (1958), «Куда ведут дороги» (1959), «Зелёные мосты» (1961), «Последнее письмо» (1960-е), «Держи окна открытыми» (1960-е), «Звёзды родные и чужие» (1966), «Голубая кровь» (1968), «Ручьи и мосты» (1971), «Дороги, остановки, мосты» (1973), «Голубые голуби» (1978), «Облако и радуга» (1981), «Светлая звезда. Дед» (1981), «Симон сын Симона» (1984–1999, 4 книги), «Земные приключения Шиву Ага» (1990–1991, 2 книги) и др. Поставлены пьесы «Мирная улица» (1962), «Цатур из Хотарата» (1964), «Радуга всегда бывает» (1972), «Испытательный срок» (1975), «Твоя доля мира» (1976), «Звон спасения» (1978), «Мы хозяева» (1980), в самодеятельных театрах — «Удобный кандидат», «Вопрос Бабеля», «Экзамен», «Плохой родственник», «Чемоданы дяди Ованеса», «Неизлечимый», «Зов земли». Детские книги: «Средний Сос», «Что хочет воробей», «Раскаяние Нуне», «Весёлая встреча».

Жирайр Аветисян остался литературным мостом от Ошакана до Еревана — своими стихами, романами, пьесами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами деревни, любви и родины.

—

### English
Chronicler of Rural Life

Jirayr Norayri Avetisyan was born on November 21, 1932, in Oshakan village, Ashtarak district, Armenian SSR, USSR. Armenian poet, prose writer, playwright, translator, member of the USSR Writers’ Union since 1962, member of the CPSU since 1957, who reflected the depths of rural life, love, and nature’s beauty in his works, becoming an unforgettable figure in Armenian literature. Died on December 26, 2001, in Yerevan at the age of 69. In 1955 graduated from the Faculty of Philology at Yerevan State University. Worked in factory and district newspapers, at Arpa-Sevan construction, Armenfilm studio, Hayastan publishing house, Writers’ Union of Armenia. From 1975 devoted himself solely to literature. First poems published in 1947 in *Hoktem berik* magazine.

Wrote *Violet* (1956), *Morning in the Village* (1958), *Where the Roads Lead* (1959), *Green Bridges* (1961), *Last Letter* (1960s), *Keep the Windows Open* (1960s), *Native and Alien Stars* (1966), *Blue Blood* (1968), *Streams and Bridges* (1971), *Roads, Stops, Bridges* (1973), *Blue Doves* (1978), *Cloud and Rainbow* (1981), *Bright Star. Grandpa* (1981), *Simon Son of Simon* (1984–1999, 4 books), *Earthly Adventures of Shivu Aga* (1990–1991, 2 books), and others. Staged plays: *Peaceful Street* (1962), *Tsatur from Khotarat* (1964), *Rainbow Always Exists* (1972), *Probation Period* (1975), *Your Share of the World* (1976), *Bell of Salvation* (1978), *We Are the Hosts* (1980), in amateur theaters — *Convenient Candidate*, *Babel’s Question*, *Exam*, *Bad Relative*, *Uncle Hovhannes’s Suitcases*, *Incurable*, *Call of the Land*. Children’s books: *Average Sos*, *What the Sparrow Wants*, *Nune’s Regret*, *Joyful Meeting*.

Jirayr Avetisyan remained the literary bridge from Oshakan to Yerevan — with his poems, novels, plays, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of village life, love, and homeland.

—

Լևոն Մութաֆյանը մահացել է 2015 թվականի նոյեմբերի 11-ին Երևանի «Աստորիա» հյուրանոցում՝ կյանքի 61-րդ տարում, թողնելով հետևում հայ թատրոնի անսպառ էներգիան՝ որպես Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2007), Հայաստանի գրողների միության անդամ, Հայկական հանրագիտարանի արվեստի խորհրդի անդամ, «Արտավազդ» ոսկե մեդալակիր (2015) և «Գրական վաստակի համար» մեդալակիր։

Ծնվել է 1954 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Նիժնի Տագիլում, ՌՍՖՍՀ։ Ավարտել է Կիրովականի դրամատիկական ստուդիան և Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը։ 

Աշխատել է Վանաձորի, Գյումրիի, Արտաշատի թատրոններում, Հայաստանի հեռուստատեսությունում, դասավանդել Վանաձորի, Գյումրիի, Երևանի բուհերում, նույնիսկ Ստամբուլի, Բեյրութի և Հալեպի համալսարաններում։ Գրել է «Ուրախ ճամփորդություն», «Աղավնին», «Օրորցային երկուսի համար» պիեսները, թարգմանել Չեխովի, Գարսիա Լորկայի, Բուլգակովի, Գորկու, Մյուսեի, Պուշկինայի գործերը։ Հեղինակել է 25 գիրք՝ նվիրված Հրաչյա Ղափլանյանին, Արմեն Խանդիկյանին, Պիտեր Բրուկին, Արման Վարդանյանին, Ռոզա Մխիթարյանին։ Եղել է «Շիրակ» հանդեսի խմբագրի տեղակալ, Գյումրիի դպրոցների տնօրեն, «Թատրոն Իքս» փառատոնի խորհրդի անդամ, Աղասի Այվազյանի անվան փառատոնի ժյուրիի նախագահ։ 

Լևոն Մութաֆյանը մնաց հայ թատրոնի անվերջանալի շարժիչը՝ Նիժնի Տագիլից մինչև Երևան, Վանաձորից մինչև Ստամբուլ՝ իր պիեսներով, թարգմանություններով, գրքերով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական բեմի կախարդանքով և խոսքի ուժով։

—

### Русский
Неугасающий свет армянского театра

Левон Мутафян скончался 11 ноября 2015 года в ереванской гостинице «Астория» на 62-м году жизни, оставив неиссякаемую энергию армянского театра как заслуженный деятель искусств Армении (2007), член Союза писателей Армении, член художественного совета Армянской энциклопедии, обладатель золотой медали «Артавазд» (2015) и медали «За литературные заслуги». Родился 7 октября 1954 года в Нижнем Тагиле, РСФСР. Окончил драматическую студию в Кировакане и режиссёрский факультет Ереванского художественно-театрального института.

Работал в театрах Ванадзора, Гюмри, Арташата, на армянском телевидении, преподавал в вузах Ванадзора, Гюмри, Еревана, а также в университетах Стамбула, Бейрута и Алеппо. Написал пьесы «Весёлое путешествие», «Голубь», «Колыбельная для двоих», перевёл Чехова, Гарсиа Лорку, Булгакова, Горького, Мюссе, Пушкину. Автор 25 книг о Храчья Капланяне, Армене Хандикяне, Питере Бруке, Армане Варданяне, Розе Мхитарян. Был зам. главного редактора журнала «Ширак», директором школ Гюмри, членом совета фестиваля «Театр Икс», председателем жюри фестиваля им. Агася Айвазяна.

Левон Мутафян остался неиссякаемым двигателем армянского театра — от Нижнего Тагила до Еревана, от Ванадзора до Стамбула — своими пьесами, переводами, книгами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения магией армянской сцены и силой слова.

—

### English
Undying Light of Armenian Theatre

Levon Mutafyan passed away on November 11, 2015, in Yerevan’s Astoria Hotel at the age of 61, leaving behind the inexhaustible energy of Armenian theatre as Honored Artist of Armenia (2007), member of the Writers’ Union of Armenia, member of the Armenian Encyclopedia’s arts council, recipient of the golden “Artavazd” medal (2015) and “For Literary Merit” medal. Born on October 7, 1954, in Nizhny Tagil, RSFSR. Graduated from the Kirovakan drama studio and the directing faculty of Yerevan State Institute of Theatre and Cinema.

Worked in Vanadzor, Gyumri, and Artashat theatres, Armenian television, taught at universities in Vanadzor, Gyumri, Yerevan, and even Istanbul, Beirut, and Aleppo. Wrote plays *Merry Journey*, *The Dove*, *Lullaby for Two*, translated Chekhov, García Lorca, Bulgakov, Gorky, Musset, Pushkina. Author of 25 books dedicated to Hrachya Ghaplanyan, Armen Khandikyan, Peter Brook, Arman Vardanyan, Roza Mkhitaryan. Served as deputy editor of *Shirak* journal, school director in Gyumri, member of “Theatre X” festival council, chairman of the Aghasi Ayvazyan Theatre Festival jury.

Levon Mutafyan remained the relentless engine of Armenian theatre — from Nizhny Tagil to Yerevan, from Vanadzor to Istanbul — with his plays, translations, books, and boundless devotion, inspiring generations with the magic of the Armenian stage and the power of the word.

—

Վահան Աղաբեկի Միրաքյանը ծնվել է 1866 թվականի նոյեմբերի 6-ին Շուլավեր գյուղում (հետագայում՝ Շահումյան քաղաքատիպ ավան, Մառնեուլի շրջան, Վրացական ԽՍՀ), Թիֆլիսի գավառ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն։ Հայ բանաստեղծ, դրամատուրգ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից

«Լալվարի որսը» պոեմի հեղինակ, որը դարձել է հայ գրականության դասական՝ թարգմանվելով ռուսերեն (1942), պարսկերեն, հիմք դառնալով պիեսի, օպերայի և կինոնկարի։ Մահացել է 1942 թվականի մարտի 21-ին Թբիլիսիում՝ կյանքի 75-րդ տարում, թաղվել Երևանում։ 1873 թվականին սովորել է Սանահինի Սուրբ Աստվածածին վանքի դպրոցում, 1880-1886 թվականներին՝ արհեստավորաց դպրոցում, 1888 թվականին ավարտել է Գորիի ուսուցչական սեմինարիան։ 1889 թվականից ուսուցչություն է արել Շուլավերում, Ջալալօղլիում, Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, Նուխիում, Նոր Նախիջևանում, Թիֆլիսում։ 1924 թվականին փոխադրվել է Երևան, աշխատել Ձերժինսկու անվան դպրոցում որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ Առաջին բանաստեղծությունը՝ «Երեք վարդ», լույս է տեսել 1887 թվականին «Աղբյուր» ամսագրում (Թիֆլիս), «Լալվարի որսը» պոեմը առաջին անգամ տպագրվել է 1901 թվականին «Մուրճ» ամսագրում։ Գրել է նաև «Մանուշի հարսանիքը», «Նոր գյուղի շեմքին» (արժանացել գյուղատնտեսական գեղարվեստական գրականության մրցանակին), «Խոզարածի կինը» պիեսները, «Սև կաթը» պատմվածքը։ Հրատարակված գրքեր՝ «Առանց լարերի» (բանաստեղծություններ, 1897, Միր Կոնո ստորագրությամբ), «Լալվարի որսը» (1901, 1929, 1935, 1936, 1948, 1953, 1967), «Նոր գյուղի շեմքին» (1927), «Մանուշի հարսանիքը» (1927), «Խոզարածի կինը» (1928), «Սև կաթը» (1938), «Երկեր» (1980, հայ դասականների գրադարանում)։ Վահան Միրաքյանը հայ գրականության վարպետ էր, ով իր պոեմներով և պիեսներով արտահայտել է գյուղական կյանքի խորությունը, սիրո և բնության գեղեցկությունը՝ ոգեշնչելով սերունդներին հայկական գրականության դասականներով և մանկավարժական նվիրվածությամբ։

—

### Русский
Автор поэмы «Охота на Лалвар»: Армянский поэт, драматург

Ваган Агабекович Миракян родился 6 ноября 1866 года в селе Шулавери (позже посёлок городского типа Шаумян, Марнеульский район, Грузинская ССР), Тифлисский уезд, Кавказское наместничество, Российская империя. Армянский поэт, драматург, член Союза писателей СССР с 1934 года, автор поэмы «Охота на Лалвар», ставшей классикой армянской литературы, переведённой на русский (1942) и персидский языки, послужившей основой для пьесы, оперы и художественного фильма. Скончался 21 марта 1942 года в Тбилиси на 75-м году жизни, похоронен в Ереване. В 1873 году учился в школе монастыря Святой Богородицы в Санаине, в 1880–1886 годах — в ремесленном училище, в 1888 году окончил Горийскую учительскую семинарию. С 1889 года преподавал в Шулавери, Джалалоглы, Геваргиевской семинарии в Эчмиадзине, Нухе, Новом Нахичеване, Тифлисе. В 1924 году переехал в Ереван, работал учителем армянского языка и литературы в школе имени Дзержинского. Первое стихотворение «Три розы» опубликовано в 1887 году в журнале «Агбюур» (Тифлис), поэма «Охота на Лалвар» впервые напечатана в 1901 году в журнале «Мурч». Написал также пьесы «Свадьба Мануш», «На пороге новой деревни» (удостоена премии за сельскохозяйственную художественную литературу), «Жена свиновода», рассказ «Чёрное молоко». Опубликованные книги: «Без струн» (стихи, 1897, под псевдонимом Мир Коно), «Охота на Лалвар» (1901, 1929, 1935, 1936, 1948, 1953, 1967), «На пороге новой деревни» (1927), «Свадьба Мануш» (1927), «Жена свиновода» (1928), «Чёрное молоко» (1938), «Произведения» (1980, в библиотеке армянских классиков). Ваган Миракян — мастер армянской литературы, выразивший в поэмах и пьесах глубину сельской жизни, красоту любви и природы, вдохновляя поколения армянскими классическими произведениями и педагогической преданностью.

—

### English
Author of The Hunt for Lalvar: Armenian Poet, Playwright

Vahan Aghabekovich Mirakyan was born on November 6, 1866, in the village of Shulaver (later urban-type settlement Shaumyan, Marneuli District, Georgian SSR), Tiflis Governorate, Caucasian Viceroyalty, Russian Empire. Armenian poet, playwright, member of the USSR Writers’ Union since 1934, author of the poem *The Hunt for Lalvar*, which became a classic of Armenian literature, translated into Russian (1942) and Persian, serving as the basis for a play, opera, and feature film. Died on March 21, 1942, in Tbilisi at the age of 75, buried in Yerevan. In 1873, studied at the school of the Holy Mother of God Monastery in Sanahin; from 1880 to 1886 — at a crafts school; in 1888 graduated from Gori Teachers’ Seminary. From 1889 taught in Shulaver, Jalal-oghlu, Gevorgian Seminary in Etchmiadzin, Nukha, New Nakhichevan, Tiflis. In 1924 moved to Yerevan, worked as a teacher of Armenian language and literature at Dzerzhinsky School. His first poem, “Three Roses,” was published in 1887 in *Aghbyur* magazine (Tiflis); the poem *The Hunt for Lalvar* first appeared in 1901 in *Murch* magazine. Also wrote plays *Manush’s Wedding*, *On the Threshold of the New Village* (awarded a prize for agricultural artistic literature), *The Swineherd’s Wife*, and the story *Black Milk*. Published books: *Without Strings* (poems, 1897, under the pseudonym Mir Kono), *The Hunt for Lalvar* (1901, 1929, 1935, 1936, 1948, 1953, 1967), *On the Threshold of the New Village* (1927), *Manush’s Wedding* (1927), *The Swineherd’s Wife* (1928), *Black Milk* (1938), *Works* (1980, in the library of Armenian classics). Vahan Mirakyan was a master of Armenian literature, expressing the depth of rural life, the beauty of love and nature in his poems and plays, inspiring generations with Armenian classics and pedagogical dedication.

—

Գրիգոր Արամի Տեր-Գրիգորյանը մահացել է 1981 թվականի նոյեմբերի 5-ին Երևանում՝ կյանքի 65-րդ տարում, թողնելով հետևում հայ դրամատուրգիայի և երգիծանքի հարուստ ժառանգություն՝ որպես ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1962), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1940 թվականից, ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից, «Ոզնի» երգիծական հանդեսի խմբագիր 1955-1981 թվականներին և բազմաթիվ բեմադրված պիեսների հեղինակ։

Ծնվել է 1916 թվականի հունվարի 15-ին Երևանում, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն։ Ավարտել է Երևանի Կրուպսկայայի անվան ցուցադրական դպրոցը, 1931-1932 թվականներին ուսուցչություն արել Հոկտեմբերյանի շրջանում, 1932-1934 թվականներին՝ Երևանի Աղասի Խանջյանի անվան դպրոցում։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետը, 1940-1941 թվականներին աշխատել որպես կառուցող ինժեներ Ռիբինսկում և Երևանի գործարաններում, 1941-1946 թվականներին՝ ռազմա-օդային ուժերի հատուկ դպրոցում։ 1947 թվականին էքստեռն ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը, նույն թվականին աշխատել ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտում որպես գիտաշխատող։ 1947-1948 թվականներին՝ հրահանգիչ և պրոպագանդայի ու ագիտացիայի բաժնի վարիչ ՀԿԿ Երևանի Օրջոնիկիձեի շրջանում, 1948-1951 թվականներին՝ ՀԿԿ Կենտկոմում պրոպագանդայի ու ագիտացիայի, ապա արվեստի ու գրականության սեկտորի վարիչ։ 1951-1955 թվականներին՝ Հայաստանի գրողների միության վարչության քարտուղար և «Գրական թերթի» խմբագիր, 1955-1981 թվականներին՝ «Ոզնի» երգիծական հանդեսի խմբագիր։ Եղել է սովետա-լեհական բարեկամության հայկական բաժանմունքի նախագահ, 1969 թվականից՝ խաղաղության պաշտպանության հանրապետական կոմիտեի նախագահ։ Բեմադրվել են նրա պիեսները՝ «Այս աստղերը մերն են» (հեղինակակից Լևոն Կարագյոզյան, Սունդուկյանի թատրոն, 1949), «Սոֆիկի սխալը» (Երաժշտական կոմեդիայի թատրոն, 1956), «Վերջին մեխակները» (Սունդուկյանի թատրոն, 1958), «Մեռնող ֆլորա» (Սունդուկյանի թատրոն, 1962), «Ամեն ինչ կամ ոչինչ» (Ստանիսլավսկու ռուսական թատրոն, 1961), «Իմ սիրելի Ժորժ…» (Երաժշտական կոմեդիայի թատրոն, 1963), «Թռչնակը վանդակում» (Երաժշտական կոմեդիայի թատրոն, 1964), «Ախ, ներվեր, ներվեր» (Մռավյանի թատրոն, 1969), «Գարնան անձրև» (Սունդուկյանի թատրոն, 1969), «Հաջի Փայլակ» (Սունդուկյանի թատրոն, 1973), «Առանց այլանդակի» (Մռավյանի թատրոն, 1974), «Զգուշացեք, նա դեռ կա» (Երաժշտական կոմեդիայի թատրոն, 1979)։ Ռուսերեն առանձին գրքով լույս է տեսել «Սոֆիկի սխալը» պիեսների ժողովածուն (Մոսկվա, 1966)։ Հրատարակված գրքեր՝ «Այս աստղերը մերն են» (1949), «Պիեսների ժողովածու» (1959), «Գարնան անձրև» (1962), «Տասը տարի» (1969), «Իմ խեղճ Պորտոս» (1977)։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, «Պատվո նշան» շքանշանով (2 անգամ)։ Նրա անունով է կոչվում Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնի և ՀՀ գլխավոր դատախազության շենքերի միջև գտնվող փողոցը (Զաքիյան և Վազգեն Սարգսյան փողոցները միացնող)։ Գրիգոր Տեր-Գրիգորյանը հայ երգիծանքի և դրամատուրգիայի վարպետ էր, ով իր պիեսներով և խմբագրական աշխատանքով նպաստել է հայ թատրոնի և գրականության զարգացմանը՝ ոգեշնչելով սերունդներին հումորով և սոցիալական խորությամբ։

—

### Русский
Редактор «Возни» и автор пьес

Григор Тер-Григорян скончался 5 ноября 1981 года в Ереване на 65-м году жизни, оставив богатое наследие армянской драматургии и сатиры как заслуженный деятель искусств АрмССР (1962), член Союза писателей СССР с 1940 года, член КПСС с 1945 года, редактор сатирического журнала «Возни» в 1955–1981 годах и автор множества поставленных пьес. Родился 15 января 1916 года в Ереване, Кавказское наместничество, Российская империя. Окончил показательную школу имени Крупской в Ереване, в 1931–1932 годах преподавал в Октябрьянском районе, в 1932–1934 годах — в школе имени Агаси Ханджяна в Ереване. В 1939 году окончил строительный факультет Ереванского политехнического института, в 1940–1941 годах работал инженером-строителем в Рыбинске и на заводах Еревана, в 1941–1946 годах — в специальной школе военно-воздушных сил. В 1947 году экстерном окончил исторический факультет Ереванского армянского педагогического института имени Хачатура Абовяна, в том же году работал научным сотрудником в Институте истории АН АрмССР. В 1947–1948 годах — инструктор и заведующий отделом пропаганды и агитации в Орджоникидзевском районе Еревана ЦК КП(б) Армении, в 1948–1951 годах — заведующий сектором пропаганды и агитации, затем искусства и литературы в ЦК КП Армении. В 1951–1955 годах — секретарь правления Союза писателей Армении и редактор «Литературной газеты», в 1955–1981 годах — редактор сатирического журнала «Возни». Был председателем армянского отделения советско-польской дружбы, с 1969 года — председателем республиканского комитета защиты мира. Поставлены его пьесы: «Эти звёзды наши» (соавтор Левон Карагёзян, театр имени Сундукяна, 1949), «Ошибка Софики» (Театр музыкальной комедии, 1956), «Последние гвоздики» (театр имени Сундукяна, 1958), «Умирающая флора» (театр имени Сундукяна, 1962), «Всё или ничего» (Русский театр имени Станиславского, 1961), «Мой дорогой Жорж…» (Театр музыкальной комедии, 1963), «Птичка в клетке» (Театр музыкальной комедии, 1964), «Ах, нервы, нервы» (театр имени Мравяна, 1969), «Весенний дождь» (театр имени Сундукяна, 1969), «Хаджи Пайлак» (сатирическая публицистика, театр имени Сундукяна, 1973), «Без уродца» (театр имени Мравяна, 1974), «Осторожно, он ещё есть» (Театр музыкальной комедии, 1979). На русском отдельной книгой вышел сборник пьес «Ошибка Софики» (Москва, 1966). Опубликованные книги: «Эти звёзды наши» (1949), «Сборник пьес» (1959), «Весенний дождь» (1962), «Десять лет» (1969), «Мой бедный Портос» (1977). Награждён орденом Трудового Красного Знамени, орденом «Знак Почёта» (дважды). Его именем названа улица в Ереване между театром музыкальной комедии имени Акопа Пароняна и зданием Генпрокуратуры РА (соединяющая улицы Закияна и Вазгена Саргсяна). Григор Тер-Григорян — мастер армянской сатиры и драматургии, способствовавший развитию армянского театра и литературы своими пьесами и редакторской работой, вдохновляя поколения юмором и социальной глубиной.

—

### English
Editor of Vozni and Play Author

Grigor Ter-Grigoryan passed away on November 5, 1981, in Yerevan at the age of 65, leaving a rich legacy in Armenian dramaturgy and satire as Honored Art Worker of the Armenian SSR (1962), member of the USSR Writers’ Union since 1940, member of the CPSU since 1945, editor of the satirical magazine *Vozni* from 1955 to 1981, and author of numerous staged plays. Born on January 15, 1916, in Yerevan, Caucasian Viceroyalty, Russian Empire. Graduated from Krupskaya Demonstration School in Yerevan, taught in Oktemberyan district in 1931–1932, at Agasi Khanjyan School in Yerevan in 1932–1934. In 1939, graduated from the construction faculty of Yerevan Polytechnic Institute, worked as a construction engineer in Rybinsk and Yerevan factories in 1940–1941, in a special school of the air force in 1941–1946. In 1947, extramurally graduated from the history faculty of Khachatur Abovyan Armenian Pedagogical Institute in Yerevan, worked as a researcher at the Institute of History of the Armenian SSR Academy of Sciences. In 1947–1948 — instructor and head of propaganda and agitation department in Orjonikidze district of Yerevan CP(b)A, in 1948–1951 — head of propaganda and agitation sector, then art and literature sector at the CP Armenia Central Committee. In 1951–1955 — secretary of the board of the Writers’ Union of Armenia and editor of *Literary Newspaper*, in 1955–1981 — editor of *Vozni*. Chairman of the Armenian section of Soviet-Polish friendship, since 1969 — chairman of the republican committee for the defense of peace. Staged plays: *These Stars Are Ours* (co-author Levon Karagyozyan, Sundukyan Theater, 1949), *Sofik’s Mistake* (Musical Comedy Theater, 1956), *Last Carnations* (Sundukyan Theater, 1958), *Dying Flora* (Sundukyan Theater, 1962), *All or Nothing* (Stanislavsky Russian Theater, 1961), *My Dear George…* (Musical Comedy Theater, 1963), *Birdie in a Cage* (Musical Comedy Theater, 1964), *Ah, Nerves, Nerves* (Mravyan Theater, 1969), *Spring Rain* (Sundukyan Theater, 1969), *Haji Paylak* (satirical journalism, Sundukyan Theater, 1973), *Without the Freak* (Mravyan Theater, 1974), *Beware, He Still Exists* (Musical Comedy Theater, 1979). Published in Russian as a separate book: collection of plays *Sofik’s Mistake* (Moscow, 1966). Published books: *These Stars Are Ours* (1949), *Collection of Plays* (1959), *Spring Rain* (1962), *Ten Years* (1969), *My Poor Porthos* (1977). Awarded the Order of the Red Banner of Labor, Order of the Badge of Honor (twice). A street in Yerevan is named after him, connecting Zakiyan and Vazgen Sargsyan streets between the Hakob Paronyan State Musical Comedy Theater and the RA Prosecutor General’s Office building. Grigor Ter-Grigoryan was a master of Armenian satire and dramaturgy, contributing to the development of Armenian theater and literature through his plays and editorial work, inspiring generations with humor and social depth.

—

Անդրանիկ Ռուբենի Հովսեփյանը (կյանքի վերջին տարիներին ստորագրել է նաև Անդրանիկ Սևադա գրական անունով) մահացել է 1968 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ արձակագիր, դրամատուրգ, լրագրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից

իր ստեղծագործություններով արտացոլել է հայկական կյանքի խորքերը, սոցիալական պայքարը և մարդկային ճակատագրերը։ Ծնվել է 1914 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Խնձորուտ գյուղում (այժմ՝ Վանաձորի շրջագծում), Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Լենինականի «Մանածագործ» և «Բանվոր» թերթերի խմբագրություններում։ Եղել է Հայաստանի գրողների միության Լենինականի բաժանմունքի պատասխանատու քարտուղարը։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։

Հովսեփյանի ստեղծագործությունները ընդգրկում են վեպեր, դրամաներ և պատմվածքներ՝ նվիրված հայկական գյուղի և քաղաքի կյանքին, պատերազմին, սիրո և բարոյականության թեմաներին։ Նրա նշանավոր գործերից են՝ «Մուտք» (1938, Լենինական), «Սիրտը» վեպ (1940, Երևան; ռուսերեն՝ 1952; վերահրատարակումներ՝ 1947, 1957, 1974), «Կյանքի սերը» (1946, Լենինական), «Առավոտ» վեպ (1955, Երևան), «Ղուկաս Ղուկասյան» (1955, Երևան), «Անմահության ուղին» (1962, Երևան), «Հանգիստ խղճով» (1967, Երևան), «Բուք» (1970, Երևան)։ Լենինականի թատրոնը բեմադրել է նրա «Ղուկաս Ղուկասյան», «Արտակարգ լիազոր», «Բուք» դրամաները։ Գյումրիում նրա պատվին տեղադրված է հուշատախտակ այն շենքի պատին, որտեղ ապրել է 1942-1953 թվականներին։ Անդրանիկ Հովսեփյանի ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել հայ գրականության սերունդներին՝ ընդգծելով սոցիալական արդարության և մարդկային արժեքների թեմաները։

—

### Русский
Армянский прозаик, драматург, журналист

Андраник Рубенович Овсепян (в последние годы подписывался также литературным псевдонимом Андраник Севада) скончался 30 октября 1968 года в Ленинакане (ныне Гюмри), Армянская ССР, СССР. Армянский прозаик, драматург, журналист, член Союза писателей СССР с 1939 года, отразивший в своих произведениях глубины армянской жизни, социальную борьбу и человеческие судьбы. Родился 15 октября 1914 года в селе Хндзорут (ныне в окрестностях Ванадзора), Казакский уезд, Елизаветпольская губерния, Кавказское наместничество, Российская империя. Окончил филологический факультет Ереванского государственного университета. Работал в редакциях ленинаканских газет «Маназавор» и «Банвор». Был ответственным секретарём Ленинаканского отделения Союза писателей Армении. Член КПСС с 1939 года.

Произведения Овсепяна включают романы, пьесы и рассказы, посвящённые жизни армянской деревни и города, войне, темам любви и морали. Среди значимых работ: «Вход» (1938, Ленинакан), роман «Сердце» (1940, Ереван; на русском — 1952; переиздания — 1947, 1957, 1974), «Любовь к жизни» (1946, Ленинакан), роман «Утро» (1955, Ереван), «Гукас Гукасян» (1955, Ереван), «Путь к бессмертию» (1962, Ереван), «Со спокойной совестью» (1967, Ереван), «Буря» (1970, Ереван). Ленинаканский театр ставил его пьесы «Гукас Гукасян», «Чрезвычайный уполномоченный», «Буря». В Гюмри установлена мемориальная доска на здании, где он жил в 1942–1953 годах. Наследие Андраника Овсепяна продолжает вдохновлять поколения армянской литературы, подчёркивая темы социальной справедливости и человеческих ценностей.

—

### English
Armenian Prose Writer, Playwright, Journalist

Andranik Rubenovich Hovsepyan (in his later years also signed under the literary pseudonym Andranik Sevada) passed away on October 30, 1968, in Leninakan (now Gyumri), Armenian SSR, USSR. An Armenian prose writer, playwright, and journalist, member of the USSR Writers’ Union since 1939, who reflected the depths of Armenian life, social struggles, and human destinies in his works. Born on October 15, 1914, in the village of Khndzorut (now in the vicinity of Vanadzor), Kazak Uyezd, Elizavetpol Governorate, Caucasus Viceroyalty, Russian Empire. Graduated from the Philological Faculty of Yerevan State University. Worked in the editorial offices of Leninakan newspapers *Manazavod* and *Banvor*. Served as the responsible secretary of the Leninakan branch of the Writers’ Union of Armenia. Member of the CPSU since 1939.

Hovsepyan’s works encompass novels, plays, and stories dedicated to Armenian rural and urban life, war, and themes of love and morality. Notable works include *Entrance* (1938, Leninakan), the novel *Heart* (1940, Yerevan; Russian edition 1952; reprints 1947, 1957, 1974), *Love of Life* (1946, Leninakan), the novel *Morning* (1955, Yerevan), *Gukas Gukasyan* (1955, Yerevan), *Path to Immortality* (1962, Yerevan), *With a Clear Conscience* (1967, Yerevan), *Storm* (1970, Yerevan). The Leninakan Theater staged his plays *Gukas Gukasyan*, *Extraordinary Plenipotentiary*, and *Storm*. A memorial plaque in his honor is installed in Gyumri on the building where he lived from 1942 to 1953. Andranik Hovsepyan’s legacy continues to inspire generations of Armenian literature, emphasizing themes of social justice and human values.

—

Արտաշես Մնացականի Բաբայանը ծնվել է 1923 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Սարուխան գյուղում, Նոր Բայազետի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ: Հայ դրամատուրգ, թատերագետ, թարգմանիչ էր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1975), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1964 թվականից, ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից:

1941-1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում: 1951 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական ինստիտուտի թատերագիտական ֆակուլտետը: 1953-1966 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրությունում որպես խաղացանկային բաժնի պետ, գլխավոր խմբագիր, վարչության պետի տեղակալ: 1966-1974 թվականներին եղել է Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի տնօրեն ու գեղարվեստական ղեկավարը: 1974 թվականին եղել է Հայկական թատերական ընկերության նախագահի առաջին տեղակալ: Անդրկովկասի հայկական պետական թատրոններն ու թատերական ինքնագործ խմբերը բեմադրել են նրա «Հայրը» (1951), «Հարազատներ» (1957), «Մոր սիրտը չի խաբի», «Նրա որդին», «Նրանք նորից հանդիպեցին», «Տոսկանա, Տոսկանա…», «Քեռիների քեփը կիսատ մնաց» (Ղափան, 1979), «Հեռու և մոտիկ գիշեր» (Արտաշատ, 1979), «Խոզուկի և արջուկի արկածները» (տիկնիկային թատրոն, 1979), «Լեգենդ սիրո և պատերազմի մասին» (Ստեփանակերտ, 1984) պիեսները: Նրա «Հարազատները» դրաման բեմադրել են նաև Բուլղարիայի հայկական թատերախմբերը: Ա. Բաբայանը պիեսի է վերածել Րաֆֆու «Ոսկե աքաղաղը», որը բեմադրվել է Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր), Ղափանում (այժմ՝ Կապան) և Կամոյում (այժմ՝ Գավառ): Թարգմանել է մի շարք պիեսներ: Մահացել է 2009 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Երևանում:

Русский

Мастер Армянской Драматургии и Театра

Арташес Мнацаканович Бабаян родился 25 октября 1923 года в селе Сарухан, Ново-Баязетский уезд, Армянская ССР, ЗСФСР, СССР. Армянский драматург, театровед, переводчик, заслуженный деятель искусств АрмССР (1975), член Союза писателей СССР с 1964 года, член КПСС с 1945 года. В 1941–1945 годах служил в Советской армии. В 1951 году окончил театроведческий факультет Ереванского театрального института. В 1953–1966 годах работал в Министерстве культуры АрмССР начальником отдела репертуара, главным редактором, заместителем начальника управления. В 1966–1974 годах был директором и художественным руководителем Ереванского музыкального комедийного театра имени Акопа Пароняна. В 1974 году — первым заместителем председателя Армянского театрального общества. Закавказские армянские государственные театры и самодеятельные театральные коллективы ставили его пьесы «Отец» (1951), «Родные» (1957), «Сердце матери не обманешь», «Его сын», «Они снова встретились», «Тоскана, Тоскана…», «Дядюшкин кеп остался недоделанным» (Капан, 1979), «Далёкая и близкая ночь» (Арташат, 1979), «Приключения Поросёнка и Медвежонка» (кукольный театр, 1979), «Легенда о любви и войне» (Степанакерт, 1984). Его драму «Родные» ставили также армянские театральные группы Болгарии. А. Бабаян переработал в пьесу «Золотой петушок» Раффи, которая была поставлена в Кировакане (ныне Ванадзор), Капане и Камо (ныне Гавар). Перевёл ряд пьес. Умер 29 декабря 2009 года в Ереване.

English

Master of Armenian Playwriting and Theater

Artashes Mnatsakanovich Babayan was born on October 25, 1923, in the village of Sarukhan, Novo-Bayazet uezd, Armenian SSR, TSFSR, USSR. He was an Armenian playwright, theater scholar, and translator, Honored Artist of the ArmSSR (1975), member of the USSR Writers’ Union since 1964, and member of the CPSU since 1945. From 1941 to 1945, he served in the Soviet Army. In 1951, he graduated from the theater studies faculty of the Yerevan Theater Institute. From 1953 to 1966, he worked at the Ministry of Culture of the ArmSSR as head of the repertoire department, chief editor, and deputy head of the department. From 1966 to 1974, he was the director and artistic director of the Hakob Paronyan Musical Comedy Theater in Yerevan. In 1974, he served as the first deputy chairman of the Armenian Theater Society. Transcaucasian Armenian state theaters and amateur theater groups staged his plays “Father” (1951), “Relatives” (1957), “A Mother’s Heart Doesn’t Lie,” “His Son,” “They Met Again,” “Tuscany, Tuscany…,” “The Uncles’ Cap Remained Unfinished” (Kapan, 1979), “Far and Near Night” (Artashat, 1979), “The Adventures of Piglet and Bear Cub” (puppet theater, 1979), and “Legend of Love and War” (Stepanakert, 1984). His drama “Relatives” was also staged by Armenian theater groups in Bulgaria. A. Babayan adapted Raffi’s “The Golden Rooster” into a play, which was performed in Kirovakan (now Vanadzor), Kapan, and Kamo (now Gavar). He translated several plays. He passed away on December 29, 2009, in Yerevan.Attractive Headline

Կարո Սողոմոնի Ալվարյանը մահացել է 1963 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Ստեփանակերտում, ԼՂԻՄ։ Հայ ռեժիսոր, դերասան, Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1954)։

Ծնվել է 1895 թվականի ապրիլի 24-ին (մայիսի 6) Ախալցխայում, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն։ 1925 թվականին ավարտել է Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիան։ 1925-1947 թվականներին (ընդհատումով) դերասան է եղել Թիֆլիսի, Բաքվի հայկական, Լենինականի թատրոններում։ 1932 թվականին կազմակերպել է Ստեփանակերտի հայկական թատրոնը (1932-1935, 1947-1963 թվականներին՝ գլխավոր ռեժիսոր), 1935 թվականին՝ Կիրովաբադի հայկական թատրոնը (1935-1936 թվականներին)։ Բեմադրել է Վ. Վաղարշյանի «Օղակում», Շիրվանզադեի «Մորգանի խնամին», Գ. Սունդուկյանի «Խաթաբալա», Հ. Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար» և այլ ստեղծագործություններ։ Ստեփանակերտում կա Կարո Ալվարյանի անունով փողոց։ Կարո Ալվարյանը հայկական թատրոնագիտության հիմնադիրներից է, նրա ժառանգությունը կյանք է հաղորդել Արցախի ու Քէմախլու հայկական բեմերին՝ ոգեշնչելով սերունդներին հայ դրամատուրգիայի հզորությամբ ու արվեստի նվիրվածությամբ։

—

### Русский
Основатель Степанакертского театра 

Каро Соломонович Алварьян скончался 19 октября 1963 года в Степанакерте, Азербайджанская ССР, СССР. Армянский режиссёр, актёр, заслуженный деятель искусств Азербайджанской ССР (1954). Родился 24 апреля (6 мая) 1895 года в Ахалцихе, Тифлисская губерния, Российская империя. В 1925 году окончил Армянскую драматическую студию в Москве. В 1925–1947 годах (с перерывами) — актёр армянских театров Тифлиса, Баку, Ленинакана. В 1932 году основал Степанакертский армянский театр (1932–1935, 1947–1963 — главный режиссёр), в 1935 году — армянский театр в Кировабаде (1935–1936). Постановки: «В кольце» В. Вагаршяна, «Тёща Моргана» Ширванзаде, «Хатабала» Г. Сундукяна, «Пахтасар ахбар» Г. Параоняна и др. В Степанакерте есть улица имени Каро Алварьяна. Каро Алварьян — один из основателей армянского театроведения, его наследие оживило армянские сцены Арцаха и Гянджи, вдохновляя поколения мощью армянской драматургии и преданностью искусству.

—

### English
Founder of Stepanakert Theater 

Karo Solomonovich Alvaryan passed away on October 19, 1963, in Stepanakert, Azerbaijan SSR, USSR. Armenian director and actor, Merited Artist of the Azerbaijan SSR (1954). Born on April 24 (May 6), 1895, in Akhaltsikhe, Tiflis Province, Russian Empire. Graduated from the Armenian Dramatic Studio in Moscow in 1925. From 1925–1947 (with breaks), actor at Armenian theaters in Tiflis, Baku, and Leninakan. Founded the Stepanakert Armenian Theater in 1932 (1932–1935, 1947–1963 as chief director) and the Kirovabad Armenian Theater in 1935 (1935–1936). Productions include V. Vagharshyan’s “In the Ring,” Shirvanzade’s “Morgan’s Mother-in-Law,” G. Sundukyan’s “Khatabala,” H. Paronyan’s “Pahtasar Aghbar,” and more. A street in Stepanakert is named after Karo Alvaryan. Karo Alvaryan was one of the founders of Armenian theater studies; his legacy brought life to Artsakh and Gandja Armenian stages, inspiring generations with the power of Armenian dramaturgy and artistic dedication.

—