2000 թվականի օգոստոսի 12-ին Փարիզում մահացել է Ժան Գառզուն (Զուլումյան Գառնիկ Հարությունի), ֆրանսահայ նկարիչ, բեմանկարիչ, ֆիգուրատիվ արվեստի վարպետ, Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ, Ֆրանսիայի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամ (1979), Սուրբ Ֆրանսուա Ասիզեցու անվան մրցանակակիր (1938), Հոլմարկի մրցանակակիր (1943, 1951, 1953):

Ծնվել է 1907 թվականին Հալեպում, նա 1918 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Եգիպտոս: 14 տարեկանում նա ականատես է եղել հայ գաղթականների կախաղան բարձրացմանը, ինչը խորը ազդեցություն է թողել նրա վրա: Կրթություն է ստացել Կահիրեի Գալուստյան վարժարանում, ապա 1924 թվականին կրթաթոշակով ուսումը շարունակել է Փարիզում: 1929 թվականին ավարտել է Փարիզի ճարտարապետական դպրոցը և հաճախել Մոնպառնասի Գրան Շոմիեր ակադեմիան: Նրա «Ալքազարի հին պարտեզները» նկարը 1929 թվականին արժանացել է մրցանակի: Նա մասնակցել է Փարիզի հայ արվեստագետների «Անի» միության ցուցահանդեսներին և 1938 թվականին բացել իր առաջին անհատական ցուցահանդեսը: Գառզուի գործերը ցուցադրվել են «Գերանկախների», «Անկախների» և «Աշնանային» սալոններում: Նա նվիրել է 400 գործ Հայաստանի ազգային պատկերասրահին և ժամանակակից արվեստի թանգարանին, ինչպես նաև 50 գրաֆիկական աշխատանք՝ ի նպաստ Սպիտակի երկրաշարժից տուժած արվեստագետների: Նրա նկարչական ոճը առանձնանում է գծի և գույնի յուրօրինակ համադրությամբ, որտեղ արտացոլվում են ճարտարապետական մոտիվներ և մարդասիրական խորհրդանիշներ: Գառզու հայտնի է նաև որպես բեմանկարիչ՝ ձևավորելով ներկայացումներ Փարիզի ազգային թատրոնում, Կոմեդի Ֆրանսեզում, Գրանդ օպերայում և Միլանի Լա Սկալայում:

От Армении к парижским сценам

12 августа 2000 года в Париже скончался Жан Гарзу (Зулумян Гарник Арутюнович), франко-армянский художник, сценограф, мастер фигуративного искусства, кавалер ордена Почетного легиона, член Французской академии изящных искусств (1979), лауреат премии Святого Франциска Ассизского (1938), лауреат премии Холмарк (1943, 1951, 1953). Родившись в 1907 году в Алеппо, он в 1918 году переехал с семьей в Египет. В 14 лет он стал свидетелем казни армянских беженцев, что глубоко повлияло на него. Он получил образование в Каирской школе Галустян, а в 1924 году продолжил учебу в Париже благодаря стипендии. В 1929 году окончил Парижскую архитектурную школу и посещал академию Гран Шомьер в Монпарнасе. Его картина «Старые сады Альказара» получила награду в 1929 году. Он участвовал в выставках армянских художников Парижа в союзе «Ани» и в 1938 году открыл свою первую персональную выставку. Работы Гарзу выставлялись в салонах «Сверхнезависимых», «Независимых» и «Осеннем». Он подарил 400 работ Национальной галерее Армении и Музею современного искусства, а также 50 графических работ в поддержку художников, пострадавших от Спитакского землетрясения. Его стиль живописи отличается уникальным сочетанием линий и цвета, отражающим архитектурные мотивы и гуманистические символы. Гарзу также известен как сценограф, оформлявший спектакли в Национальном театре Парижа, Комеди Франсез, Гранд-опера и миланском Ла Скала.

From Armenia to Parisian Stages

On August 12, 2000, in Paris, Jean Carzou (Zulumyan Garnik Harutyunovich) passed away, a Franco-Armenian artist, stage designer, master of figurative art, knight of the Legion of Honor, member of the French Academy of Fine Arts (1979), recipient of the Saint Francis of Assisi Award (1938), and Hallmark Award winner (1943, 1951, 1953). Born in 1907 in Aleppo, he moved with his family to Egypt in 1918. At 14, he witnessed the execution of Armenian refugees, an event that profoundly impacted him. He was educated at the Galustyan School in Cairo and, in 1924, continued his studies in Paris on a scholarship. In 1929, he graduated from the Paris School of Architecture and attended the Grande Chaumière Academy in Montparnasse. His painting “The Old Gardens of Alcazar” won an award in 1929. He participated in exhibitions of Armenian artists in Paris with the “Ani” union and held his first solo exhibition in 1938. Carzou’s works were displayed in the “Super-Independents,” “Independents,” and “Autumn” salons. He donated 400 works to the National Gallery of Armenia and the Museum of Modern Art, as well as 50 graphic works to support artists affected by the Spitak earthquake. His painting style is distinguished by a unique blend of line and color, reflecting architectural motifs and humanistic symbols. Carzou was also renowned as a stage designer, creating sets for performances at the Paris National Theatre, Comédie-Française, Grand Opéra, and Milan’s La Scala.


De l’Arménie aux scènes parisiennes

Le 12 août 2000, à Paris, Jean Carzou (Zulumyan Garnik Harutyunovich) est décédé, artiste franco-arménien, scénographe, maître de l’art figuratif, chevalier de la Légion d’honneur, membre de l’Académie des beaux-arts de France (1979), lauréat du prix Saint-François d’Assise (1938) et du prix Hallmark (1943, 1951, 1953). Né en 1907 à Alep, il s’installe avec sa famille en Égypte en 1918. À 14 ans, il est témoin de l’exécution de réfugiés arméniens, un événement qui le marque profondément. Il étudie à l’école Galustyan du Caire, puis, en 1924, poursuit ses études à Paris grâce à une bourse. En 1929, il est diplômé de l’École d’architecture de Paris et fréquente l’Académie de la Grande Chaumière à Montparnasse. Sa peinture « Les vieux jardins de l’Alcazar » remporte un prix en 1929. Il participe aux expositions d’artistes arméniens à Paris au sein de l’union « Ani » et organise sa première exposition personnelle en 1938. Les œuvres de Carzou sont exposées dans les salons des « Super-Indépendants », des « Indépendants » et de l’« Automne ». Il fait don de 400 œuvres à la Galerie nationale d’Arménie et au Musée d’art moderne, ainsi que de 50 œuvres graphiques pour soutenir les artistes touchés par le tremblement de terre de Spitak. Son style pictural se distingue par une combinaison unique de lignes et de couleurs, reflétant des motifs architecturaux et des symboles humanistes. Carzou est également célèbre comme scénographe, ayant conçu des décors pour des spectacles au Théâtre national de Paris, à la Comédie-Française, au Grand Opéra et à La Scala de Milan.

1904 թվականի օգոստոսի 5-ին Թիֆլիսում ծնվել է Սուրեն Գևորգի Ավչյանը, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, դրամատուրգ, գրական-մշակութային գործիչ։

Սուրեն Ավչյանը ծնվել է Ռուսական կայսրության Թիֆլիս քաղաքում։ Փոքր հասակում զրկվել է մորից, և նրան դաստիարակել է տատը՝ բանասաց Աննա Մովսեսի Մարտիրոսյան-Ավչյանը։ Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի ծխական դպրոցներում, որտեղ նրա ուսուցիչներն էին Հակոբ Աղաբաբը, Աթաբեկ Խնկոյանը, Դանիել Ղազարյանը և Նինա Խանոյանը։ Հետագայում սովորել է Ներսիսյան դպրոցում, սակայն չի ավարտել այն։

Նրա առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է 1923 թվականին «Կարմիր ծիլեր» մանկական ամսագրում։ 1923-1937 թվականներին աշխատել է Վրաստանի կաշեգործների միության ակումբում՝ որպես գրադարանի աշխատակից, գրադարանապետ, ակումբի վարիչ և նկարիչ։ 1924 թվականին նույն ակումբում կազմակերպել է հայ բանվորների դրամատիկական խմբակ, որը գործել է երկար տարիներ։ 1941-1946 թվականներին Ռուբեն Աղաբաբի հետ ղեկավարել է Վրաստանի գրողների միության հայկական մասնաճյուղը, իսկ 1950-1961 թվականներին եղել է նույն մասնաճյուղի նախագահի տեղակալ։ 1961-1964 թվականներին աշխատել է Վրացական ԽՍՀ ԳԱ Շոթա Ռուսթավելու անվան վրաց գրականության պատմության ինստիտուտում որպես գիտաշխատող։ Ավելի ուշ կրկին դարձել է Վրաստանի գրողների միության հայկական մասնաճյուղի փոխնախագահ։ 1964 թվականին արժանացել է Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի կոչման։

Ավչյանի գրական գործունեությունը ներառում է բանաստեղծություններ, արձակ, դրամաներ և թարգմանություններ։ Նրա նշանավոր գործերից են «Լիանա» (1940) մանկական պատմվածքը, «Բանաստեղծություններ» (1959) ժողովածուն և «Գրական ակնարկներ» (1978)։ Նա բեմադրել է մի շարք դրամաներ, այդ թվում՝ «Սոս և Վարդիթեր» (1946), «Քյոռ-օղլի» (1948), «Սայաթ-Նովա» (1963), «Պըլը-Պուղի» (1962) և «Տնփեսան» (1972)։ Որպես թարգմանիչ՝ նա հայերեն է թարգմանել վրաց գրողների՝ Իլյա Ճավճավաձեի, Ակակի Ծերեթելիի, Կոստանտինե Գամսախուրդիայի և Նիկոլոզ Բարաթաշվիլիի գործերը։

Սուրեն Ավչյանը մահացել է 1985 թվականի հունիսի 2-ին Թբիլիսիում և թաղված է Խոջիվանք պանթեոնում։

—

### Русский

Путь Драматурга и Культурного Деятеля

5 августа 1904 года в Тифлисе родился Сурен Геворгович Авчян, армянский поэт, прозаик, переводчик, драматург, литературно-культурный деятель.

Сурен Авчян родился в Тифлисе, в Российской империи. В раннем возрасте он лишился матери, и его воспитывала бабушка, сказительница Анна Мовсесовна Мартиросян-Авчян. Начальное образование получил в местных приходских школах, где его учителями были Акоп Агабаб, Атабек Хнкоян, Даниел Казарян и Нина Ханоян. Позже учился в Нерсисянской школе, но не окончил её.

Его первое стихотворение было опубликовано в 1923 году в детском журнале «Красные ростки». В 1923–1937 годах Авчян работал в клубе профсоюза кожевников Грузии библиотекарем, заведующим библиотекой, руководителем клуба и художником. В 1924 году он организовал в этом же клубе драматический кружок из армянских рабочих, который действовал многие годы. В 1941–1946 годах совместно с Рубеном Агабабом руководил армянским отделением Союза писателей Грузии, а в 1950–1961 годах был заместителем председателя этого отделения. В 1961–1964 годах работал научным сотрудником в Институте истории грузинской литературы имени Шота Руставели Грузинской ССР. Позже вновь стал заместителем председателя армянского отделения Союза писателей Грузии. В 1964 году удостоен звания заслуженного деятеля искусств Грузинской ССР.

Литературная деятельность Авчяна включает поэзию, прозу, драматургию и переводы. Среди его известных работ — детская повесть «Лиана» (1940), сборник «Стихотворения» (1959) и «Литературные очерки» (1978). Он поставил ряд драм, включая «Сос и Вардитер» (1946), «Кёр-оглы» (1948), «Саят-Нова» (1963), «Плы-Пуги» (1962) и «Тнпесан» (1972). Как переводчик, он перевёл на армянский произведения грузинских авторов, таких как Илья Чавчавадзе, Акакий Церетели, Константин Гамсахурдия и Николоз Бараташвили.

Сурен Авчян скончался 2 июня 1985 года в Тбилиси и похоронен в пантеоне Ходживанк.

—

### English

On August 5, 1904, in Tiflis, Suren Gevorgovich Avchyan was born, an Armenian poet, prose writer, translator, playwright, and literary-cultural figure.

Suren Avchyan was born in Tiflis, in the Russian Empire. He lost his mother at an early age and was raised by his grandmother, the storyteller Anna Movsesovna Martirosyan-Avchyan. He received his primary education in local parish schools, where his teachers included Hakob Aghabab, Atabek Khnkoyan, Daniel Ghazaryan, and Nina Khanoyan. He later attended the Nersisyan School but did not complete it.

His first poem was published in 1923 in the children’s magazine *Red Sprouts*. From 1923 to 1937, Avchyan worked at the Georgian Leather Workers’ Union club as a librarian, head librarian, club manager, and artist. In 1924, he organized a drama group of Armenian workers at the same club, which operated for many years. From 1941 to 1946, together with Ruben Aghabab, he led the Armenian branch of the Georgian Writers’ Union, and from 1950 to 1961, he served as its deputy chairman. From 1961 to 1964, he worked as a researcher at the Shota Rustaveli Institute of the History of Georgian Literature in the Georgian SSR. Later, he resumed his role as deputy chairman of the Armenian branch of the Georgian Writers’ Union. In 1964, he was awarded the title of Honored Artist of the Georgian SSR.

Avchyan’s literary work encompasses poetry, prose, drama, and translations. His notable works include the children’s story *Liana* (1940), the poetry collection *Poems* (1959), and *Literary Essays* (1978). He staged several plays, including *Sos and Varditer* (1946), *Kyor-oghly* (1948), *Sayat-Nova* (1963), *Ply-Pughi* (1962), and *Tnpensan* (1972). As a translator, he brought the works of Georgian authors such as Ilia Chavchavadze, Akaki Tsereteli, Konstantine Gamsakhurdia, and Nikoloz Baratashvili into Armenian.

Suren Avchyan passed away on June 2, 1985, in Tbilisi and was buried in the Khojivank Pantheon.

—

1875 թվականի հուլիսի 25-ին Թիֆլիսում  մահացել է Նիկողայոս Հովհաննեսի Ալադաթյանը, հայ դրամատուրգ, հասարակական, քաղաքական և պետական գործիչ, Թիֆլիսի քաղաքագլուխ:

1856 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի գիմնազիան, ապա ուսումը շարունակել Մոսկվայի կայսերական համալսարանում: Դեռևս ուսանողական տարիներին Ալադաթյանը ակտիվորեն զբաղվել է թատերական գործունեությամբ: 1859 թվականին Մոսկվայում գրել է իր առաջին կենցաղագրական պիեսը՝ «Վա՜յ իմ կորած 50 ոսկի», հայերեն ներկայացումներ բեմադրող թատերասիրաց խմբի համար: Պիեսը առաջին անգամ բեմադրվել է 1859 թվականի հունվարի 27-ին՝ վաճառական Միքայել Ստեփանյանցի տանը: Այն երկար ժամանակ բեմադրվել է հայկական թատերական խմբերի կողմից: 1860 թվականին նա նպաստել է «Հյուսիսափայլ» ամսագրի հրատարակմանը: 1865 թվականին Մոսկվայում հայերեն բեմադրություններից մեկում կատարել է «հարուստ վաճառականի» դերը:

Համալսարանն ավարտելուց հետո Ալադաթյանը վերադարձել է Թիֆլիս: 1866 թվականին աշխատել է Թիֆլիսի Մարիամյան օրիորդաց ուսումնարանում որպես ուսուցիչ և եղել Ներսիսյան դպրոցի հոգաբարձու: 1868 թվականին ընտրվել է Թիֆլիսի ավագ ներկայացուցիչ, իսկ Երեմիա Արծրունու հրաժարականից հետո 1,5 տարի եղել է քաղաքագլուխ: Նրա պաշտոնավարման ընթացքում՝ 1868 թվականի նոյեմբերի 8-ին, բացվել է Թիֆլիսի քաղաքային նոր հիվանդանոցը: 1869 թվականին մասնակցել է Գայանյան օրիորդաց ուսումնարանի հիմնադրմանը:

Ալադաթյանի ստեղծագործությունները, մասնավորապես «Վա՜յ իմ կորած 50 ոսկի» վոդևիլը, արտացոլում են հայկական կենցաղն ու մշակույթը: Նրա գործունեությունը՝ որպես Թիֆլիսի քաղաքագլուխ և թատերական գործիչ, նպաստել է հայ համայնքի զարգացմանը: Նա մահացել է թոքախտից՝ թողնելով զգալի ժառանգություն հայ թատրոնի և Թիֆլիսի պատմության մեջ:

—

### Биография на русском языке

Городской голова и мастер театра

25 июля 1875 года в Тифлисе (Российская империя) умер Никогайос Ованесович Алададян, армянский драматург, общественный, политический и государственный деятель, городской голова Тифлиса.

В 1856 году окончил Тифлисскую гимназию, затем продолжил обучение в Императорском Московском университете. Ещё в студенческие годы активно занимался театральной деятельностью. В 1859 году в Москве написал свою первую бытовую пьесу «Вай, мои пропавшие 50 золотых» для любительской театральной группы, ставящей спектакли на армянском языке. Пьеса была впервые представлена 27 января 1859 года в доме купца Михаила Степанянца и долгое время ставилась армянскими театральными труппами. В 1860 году Алададян содействовал изданию журнала «Гюсисапайл» («Северное сияние»). В 1865 году в Москве исполнил роль «богатого купца» в одном из армянских спектаклей.

После окончания университета вернулся в Тифлис. В 1866 году работал учителем в Тифлисской Мариамской женской школе и был попечителем Нерсесяновской школы. В 1868 году избран старшиной Тифлиса, а после отставки городского головы Еремии Арцруни в течение 1,5 лет занимал эту должность. Во время его руководства, 8 ноября 1868 года, открылась новая городская больница Тифлиса. В 1869 году участвовал в создании женской школы Гаянян.

Произведения Алададяна, в частности водевиль «Вай, мои пропавшие 50 золотых», отражают армянский быт и культуру. Его деятельность как городского головы и театрального деятеля способствовала развитию армянской общины. Он умер от туберкулёза, оставив значительное наследие в истории армянского театра и Тифлиса.

—

### Biography in English

Mayor and Theatrical Master

On July 25, 1875, in Tiflis (Russian Empire), Nikoghayos Ovanesovich Aladadyan, an Armenian dramatist, public, political, and state figure, and mayor of Tiflis, passed away.

In 1856, he graduated from the Tiflis Gymnasium and continued his education at the Imperial Moscow University. During his student years, he was actively involved in theatrical activities. In 1859, in Moscow, he wrote his first domestic play, *Woe, My Lost 50 Gold Pieces*, for an amateur theater group staging Armenian-language performances. The play premiered on January 27, 1859, at the home of merchant Mikhail Stepanyan and was performed by Armenian theater troupes for many years. In 1860, Aladadyan supported the publication of the *Hyusisapayl* (*Northern Lights*) magazine. In 1865, he played the role of a “wealthy merchant” in an Armenian production in Moscow.

After graduating from the university, he returned to Tiflis. In 1866, he taught at the Tiflis Mariam Girls’ School and served as a trustee of the Nersisyan School. In 1868, he was elected a senior representative of Tiflis and, following the resignation of mayor Yeremia Artsruni, served as mayor for 1.5 years. During his tenure, on November 8, 1868, a new city hospital was opened in Tiflis. In 1869, he contributed to the establishment of the Gayanyan Girls’ School.

Aladadyan’s works, particularly the vaudeville *Woe, My Lost 50 Gold Pieces*, reflect Armenian life and culture. His activities as mayor of Tiflis and a theatrical figure contributed to the development of the Armenian community. He died of tuberculosis, leaving a significant legacy in the history of Armenian theater and Tiflis.

—

### ბიოგრაფია ქართულად

თბილისის მერი და თეატრის ოსტატი

1875 წლის 25 ივლისს თბილისში (რუსეთის იმპერია) გარდაიცვალა ნიკოღაიოს ოვანესის ძე ალადადიანი, სომეხი დრამატურგი, საზოგადო, პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, თბილისის მერი.

1856 წელს დაამთავრა თბილისის გიმნაზია, შემდეგ განაგრძო სწავლა მოსკოვის იმპერიულ უნივერსიტეტში. სტუდენტობის წლებში აქტიურად იყო ჩართული თეატრალურ საქმიანობაში. 1859 წელს მოსკოვში დაწერა თავისი პირველი საყოფაცხოვრებო პიესა „ვაი, ჩემი დაკარგული 50 ოქრო“ სომხურ ენაზე სპექტაკლების დამდგმელი სამოყვარულო თეატრალური ჯგუფისთვის. პიესის პრემიერა შედგა 1859 წლის 27 იანვარს ვაჭარ მიხეილ სტეპანიანცის სახლში და დიდხანს იდგმებოდა სომხური თეატრალური დასების მიერ. 1860 წელს ხელი შეუწყო ჟურნალ „ჰიუსისაპაილის“ („ჩრდილოეთის ნათება“) გამოცემას. 1865 წელს მოსკოვში ერთ-ერთ სომხურ სპექტაკლში შეასრულა „მდიდარი ვაჭრის“ როლი.

უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ დაბრუნდა თბილისში. 1866 წელს მუშაობდა თბილისის მარიამის გოგონათა სკოლაში მასწავლებლად და იყო ნერსისიანის სკოლის მეურვე. 1868 წელს აირჩიეს თბილისის უფროს წარმომადგენლად, ხოლო მერ ერემია არწრუნის გადადგომის შემდეგ 1,5 წლის განმავლობაში იყო ქალაქის მერი. მისი მმართველობის პერიოდში, 1868 წლის 8 ნოემბერს, გაიხსნა თბილისის ახალი საქალაქო საავადმყოფო. 1869 წელს მონაწილეობდა გაიანიანის გოგონათა სკოლის დაარსებაში.

ალადადიანის ნაწარმოებები, განსაკუთრებით ვოდევილი „ვაი, ჩემი დაკარგული 50 ოქრო“, ასახავს სომხურ ყოფასა და კულტურას. მისი საქმიანობა თბილისში, როგორც მერისა და თეატრალური მოღვაწის, ხელი შეუწყო სომხური თემის განვითარებას. ის გარდაიცვალა ტუბერკულოზით, დატოვა მნიშვნელოვანი მემკვიდრეობა სომხური თეატრისა და თბილისის ისტორიაში.

15 հուլիսի 2012, Երևան — Այս օրը նշանավոր է Երևանի հին կրկեսի շենքի պայթեցմամբ, որը դարձավ քաղաքի մշակútային պատմության կարևոր մի էտապ: Այս իրադարձությունը կապված էր Երևանի կրկեսի վերակառուցման և ժամանակակից ստանդարտներին համապատասխանեցման ծրագրի հետ:

Պայթեցման նախապատմություն և ընթացք: Երևանի հին կրկեսի շենքը, որը կառուցվել էր 1962 թվականին Վաղարշակ Բելուբեկյանի նախագծով, երկար ժամանակ չէր վերանորոգվել և գտնվում էր ոչ պիտանի վիճակում: 2011 թվականի մարտին Երևանի քաղաքապետարանը և «Տաշիր» խմբի ընկերությունները ստորագրեցին համագործակցության երկարաժամկետ համաձայնագիր, որի շրջանակներում նախատեսվում էր վերակառուցել և մոդեռնիզացնել կրկեսը: Սակայն հետագայում որոշվեց, որ հին կառույցը վերանորոգման համար անպիտան է, և ընդունվեց նոր շենք կառուցելու որոշում: Պայթեցման գործընթացը սկսվեց 2012 թվականի հուլիսի 15-ին՝ կրկեսի գմբեթի պայթեցմամբ, իսկ 8 սեպտեմբերի 2012-ին կայացավ ամբողջ շենքի ամբողջական պայթեցումը: Պայթյունը կազմակերպվեց Հայաստանի Արտակարգ իրավիճակների նախարարության սակրավորների և պայթյունի մասնագետների խմբի կողմից: Օգտագործվեց 60 կգ նիտրոգլիցերին, և, ըստ Երևանի փրկարական ծառայության պետ, գնդապետ Մուշեղ Ղազարյանի, պայթյունը հաջողությամբ անցավ՝ առանց տուժողների և հարակից շենքերին վնաս պատճառելու:

Կարևոր հետևանքներ և վերակառուցման պլաններ: Հին շենքի պայթեցումը մեծ քննարկումների առիթ դարձավ: Շատերը համարում էին, որ այդ շենքը պատմական արժեք էր ներկայացնում, և նրա քանդումը կարող էր մշակույթային կորուստների պատճառ դառնալ: Այնուամենայնիվ, «Տաշիր» խմբի ներկայացուցիչները, այդ թվում՝ Սոս Պետրոսյանը, վստահություն հայտնեցին, որ նոր շենքը համապատասխանելու է միջազգային բարձրագույն ստանդարտներին: Նախատեսվում էր կառուցել 8 հարկանի շենք՝ 2 ընդերքային հարկերով, որտեղ կտեղակայվի ավտոկայանատեղի, իսկ ընդհանուր ներդրումը կազմում էր մոտ 30 միլիոն դոլար: Ծրագրի շրջանակներում նախատեսվում էր նաև կառուցել հյուրանոց, ավարտել «Դալմա Գարդեն» առևտրա-ժամանցային կենտրոնի կառուցումը և ստեղծել հանգստի գոտիներ:

Ժամանակակից համատեքստ և մարտահրավերներ: Այսօր, նոր կրկեսի շենքը դեռևս չի բացվել, չնայած կառուցումը ավարտվել է: Այս ուշացումը պայմանավորված է տարբեր գործոններով, ներառյալ՝ «Տաշիր» խմբի սեփականատեր Սամվել Կարապետյանի կալանքը և Հայաստանի կառավարության կողմից 2025 թվականի հուլիսի 7-ին ներկայացված հայցը՝ շենքը և հողամասը բռռնելու պահանջով: Այս իրադարձությունները բարձրացրել են հարցեր՝ կապված մասնավոր ներդրումների և պետական սեփականության միջև հավասարակշռության հետ: Նոր կրկեսի բացումը, որը նախատեսված էր 2025 թվականի սեպտեմբերին, այժմ կախված է դատական գործընթացների արդյունքներից:

Մշակútային նշանակություն: Երևանի կրկեսը պատմականորեն եղել է մշակútային կենտրոն, որտեղ հանդես են եկել նշանավոր արտիստներ, ինչպիսիք են Կարանդաշը, Լեոնիդ Ենգիբարյանը և Ստեփան Իսահակյանը: Հին շենքի պայթեցումը խորհրդանշում է անցյալի և ապագայի միջև անցումը, սակայն այն նաև ընդգծում է պատմական ժառանգության պահպանման և ժամանակակից զարգացման միջև առկա մարտահրավերները:

—

### Русский

15 июля 2012, Ереван — старое здание Ереванского цирка было взорвано— Этот день стал знаковым в истории Еревана из-за взрыва старого здания Ереванского цирка, что стало важным этапом в культурной истории города. Событие связано с проектом реконструкции и приведения цирка в соответствие с современными стандартами.

Предыстория и ход взрыва: Старое здание Ереванского цирка, построенное в 1962 году по проекту Вагаршака Белубекяна, долгое время не ремонтировалось и находилось в аварийном состоянии. В марте 2011 года мэрия Еревана и группа компаний «Ташир» подписали долгосрочное соглашение о сотрудничестве, в рамках которого планировалась реконструкция и модернизация цирка. Однако позже было решено, что старое здание не подлежит ремонту, и принято решение о строительстве нового. Процесс сноса начался 15  июля 2012 года с взрыва купола цирка, а 8 сентября 2012 года было произведено полное разрушение здания. Взрыв организовала группа сапёров и взрывников Министерства по чрезвычайным ситуациям Армении. Для работ использовалось 60 кг нитроглицерина, и, по словам начальника спасательного управления Еревана, полковника Муша Казаряна, операция прошла успешно без пострадавших и повреждений соседних зданий.

Важные последствия и планы реконструкции: Взрыв старого здания вызвал широкие дискуссии. Многие считали, что оно представляло историческую ценность, и его снос мог привести к культурным потерям. Тем не менее, представители «Ташира», включая Соса Петросяна, выразили уверенность, что новое здание будет соответствовать высшим международным стандартам. Планировалось построить 8-этажное здание с двумя подземными уровнями, где разместится парковка, с общими инвестициями около 30 миллионов долларов. Проект также предусматривал строительство отеля, завершение торгово-развлекательного центра «Далма Гарден» и создание зон отдыха.

Современный контекст и вызовы: На сегодняшний день, 15 июля 2025 года, новое здание цирка ещё не открыто, несмотря на завершение строительства. Задержка связана с различными факторами, включая арест владельца «Ташира» Самвела Карапетяна и иск, поданный правительством Армении 7 июля 2025 года, с требованием конфисковать здание и земельный участок. Эти события подняли вопросы о балансе между частными инвестициями и государственным имуществом. Планируемое открытие в сентябре 2025 года теперь зависит от исхода судебного процесса.

Культурное значение: Ереванский цирк исторически был культурным центром, где выступали легендарные артисты, такие как Карандаш, Леонид Енгибаров и Степан Исаакян. Взрыв старого здания символизирует переход от прошлого к будущему, но также подчёркивает вызовы между сохранением исторического наследия и современным развитием.

—

### English

15 July 2012, Yerevan — the old building of the Yerevan Circus was demolished

15 July 2012, Yerevan — This day marked a significant moment in Yerevan’s history with the demolition of the old Yerevan Circus building, a key chapter in the city’s cultural narrative. The event was tied to a project aimed at reconstructing and modernizing the circus to meet contemporary standards.

Background and Process of the Demolition**: The old Yerevan Circus building, constructed in 1962 under the design of Vagarshak Belubekyan, had not been renovated for years and was in a dilapidated state. In March 2011, the Yerevan municipality and the Tashir Group signed a long-term cooperation agreement to reconstruct and modernize the circus. However, it was later determined that the old structure was beyond repair, leading to the decision to build a new one. The demolition process began on 15 July 2012 with the explosion of the circus dome, followed by the complete destruction of the building on 8 September 2012. The operation was carried out by a team of sappers and explosives experts from the Armenian Ministry of Emergency Situations, using 60 kg of nitroglycerin. According to Colonel Musheg Kazaryan, head of Yerevan’s rescue service, the demolition was executed flawlessly, with no injuries or damage to adjacent buildings.

Significant Consequences and Reconstruction Plans: The demolition sparked widespread debate. Many viewed the building as a historical asset, arguing that its destruction could result in cultural losses. Nevertheless, Tashir Group representatives, including Sos Petrosyan, expressed confidence that the new building would meet the highest international standards. Plans included an 8-story structure with two underground levels for parking, with total investments estimated at around 30 million dollars. The project also encompassed the construction of a hotel, completion of the Dalma Garden shopping and entertainment center, and the creation of recreational zones.

Contemporary Context and Challenges: As of today, the new circus building remains unopened despite construction completion. Delays are attributed to various factors, including the arrest of Tashir Group owner Samvel Karapetyan and a lawsuit filed by the Armenian government on 7 July 2025, demanding the confiscation of the building and land. These developments have raised questions about the balance between private investments and state property. The planned opening in September 2025 now hinges on the outcome of the legal proceedings.

Cultural Significance: The Yerevan Circus has historically been a cultural hub, hosting legendary performers like Karandash, Leonid Engibarov, and Stepan Isahakyan. The demolition of the old building symbolizes a transition from past to future, yet it also underscores the challenges of preserving historical heritage while pursuing modern development.

1898 թվականի հուլիսի 15-ին Նախիջևանի գավառի Ճահուկ գյուղում ծնվել է Վարսենիկ Գրիգորի Աղասյանը, հայ բանաստեղծուհի, դրամատուրգ, մանկագիր, արձակագիր և թարգմանիչ: 

Վարսենիկ Աղասյանը հայ գրականության նշանավոր դեմքերից է, ում բազմաշնորհ բնույթը կրող ստեղծագործությունները խոր հետք են թողել հայ և միջազգային գրականության մեջ: Նրա կյանքը սերտորեն կապված է հայ ժողովրդի մշակութային և հոգևոր ժառանգության հետ, որն արտացոլվել է նրա բանաստեղծություններում, մանկական գրականության մեջ, դրամաներում և թարգմանություններում: 1905 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Թիֆլիս, որտեղ նա ավարտել է Հայուհյաց բարեգործական ընկերության միջնակարգ դպրոցը: Նրա գրական ճանապարհը սկսվել է 1912 թվականին, երբ նրա առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է «Պատանի» հանդեսում: Վարսենիկը 1934 թվականից եղել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ՝ իր տաղանդով նպաստելով հայ գրականության զարգացմանը: 

Նրա ստեղծագործությունները բազմաբնույթ են՝ ընդգրկելով բանաստեղծություններ, մանկական գրքեր, դրամաներ և թարգմանություններ: Նրա բանաստեղծությունները, ինչպիսիք են «Բանաստեղծություններ» (1926, Թիֆլիս), «Օրերի երգը» (1933, Բաքու) և «Մայրամուտի շողերով» (1971, Երևան), առանձնանում են զգացմունքային խորությամբ, հայրենասիրությամբ և հայկական բնաշխարհի նկարագրություններով: Նրա մանկական գրքերը, օրինակ՝ «Ծիտիկի խինդը» (1940, Երևան) և «Նվեր երեխաներին» (1958, Երևան), գրավել են երիտասարդ ընթերցողների սրտերը իրենց պարզությամբ և ջերմությամբ: Նրա «Փոթորկված անտառը» դրաման Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին բեմադրվել է Բաքվի, Ստեփանակերտի և Գանձակի թատրոններում՝ արժանանալով մեծ ճանաչման: 

Վարսենիկ Աղասյանը նաև նշանակալի թարգմանիչ էր: Նա ռուսերենից հայերեն է թարգմանել այնպիսի գործեր, ինչպիսիք են Նիկոլայ Նեկրասովի բանաստեղծությունները (1953, 1962, 1971, Երևան), Ալեքսեյ Տոլստոյի «Առյուծը, ձուկն ու մարդը» (1941, Երևան), Սերգեյ Միխալկովի «Կոլյա Կուզնեցով» (1941, Երևան) և Նիզամի Գյանջևի «Իսկյանդարն ու հովիվը» (1941, Երևան): Նրա թարգմանությունները հայ ընթերցողներին ծանոթացրել են համաշխարհային գրականության գլուխգործոցներին՝ պահպանելով բնագրերի ոգին և գեղարվեստական արժեքը: 

1928-1929 թվականներին Վարսենիկը աշխատել է Բաքվի հայալեզու «Կոմունիստ» թերթի խմբագրությունում՝ որպես գեղարվեստական գրականության բաժնի վարիչ, իսկ հետագայում՝ Բաքվի ռադիոկոմիտեում որպես ասմունքող-հաղորդավարուհի: Նրա գրական և մշակութային գործունեությունը կամրջել է հայկական և խորհրդային մշակույթները՝ նպաստելով հայ գրականության միջազգային ճանաչմանը: Նրա ստեղծագործությունները, որոնք պահպանվում են Հայաստանի և Ադրբեջանի գրադարաններում, այդ թվում՝ Երևանի Ժամանակակից գրականության թանգարանում, վկայում են նրա բազմակողմանի տաղանդի մասին: 

Վարսենիկ Աղասյանի կյանքը նվիրված էր հայ մշակույթի հարստացմանը: Նրա ստեղծագործությունները, լինեն դրանք բանաստեղծություններ, մանկական պատմություններ, թե թարգմանություններ, արտացոլում են հայ ժողովրդի հոգևոր խորությունը և գեղարվեստական զգացողությունը: Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել ընթերցողներին և գրողներին՝ պահպանելով հայ գրականության հարուստ ավանդույթները: Նա մահացել է Երևանում 1974 թվականին, թողնելով անմոռանալի հետք հայ գրականության պատմության մեջ: 

—

Многогранный Мастер Армянской Литературы 

**Русский
15 июля 1898 года в селе Джахук Нахичеванской губернии родилась Варсеник Григорьевна Агасян, армянская поэтесса, драматург, детская писательница, прозаик и переводчица. 

Варсеник Агасян — одна из ярких фигур армянской литературы, чьё творчество оставило глубокий след в поэзии, детской литературе, драматургии и переводах. Родившись в армянской общине Джахука, она с детства впитала тепло и богатство армянской культуры, которые стали основой её творчества. В 1905 году её семья переехала в Тифлис, где Варсеник окончила среднюю школу при благотворительном обществе армянских женщин. Её литературный путь начался в 1912 году с публикации первого стихотворения в журнале «Патани». С 1934 года она была членом Союза писателей СССР, внося значительный вклад в развитие армянской литературы. 

Её творчество охватывает широкий спектр жанров: поэзия, детская литература, драматургия и переводы. Её стихи, опубликованные в сборниках «Стихи» (1926, Тифлис), «Песнь дней» (1933, Баку) и «В лучах заката» (1971, Ереван), отличаются эмоциональной глубиной, патриотизмом и яркими описаниями армянской природы. Детские книги, такие как «Радость птички» (1940, Ереван) и «Подарок детям» (1958, Ереван), завоевали любовь юных читателей своей простотой и теплотой. Её драма «Бурный лес» в годы Великой Отечественной войны ставилась в театрах Баку, Степанакерта и Гянджи (Кировабада), получив широкое признание. 

Варсеник Агасян также была выдающимся переводчиком. Она перевела на армянский язык произведения таких авторов, как Николай Некрасов («Стихотворения», 1953, 1962, 1971, Ереван), Алексей Толстой («Лев, рыба и человек», 1941, Ереван), Сергей Михалков («Коля Кузнецов», 1941, Ереван) и Низами Гянджеви («Искандар и пастух», 1941, Ереван). Её переводы познакомили армянских читателей с шедеврами мировой литературы, сохраняя дух и художественную ценность оригиналов. 

В 1928–1929 годах Варсеник работала в редакции бакинской армянской газеты «Коммунист» заведующей отделом художественной литературы, а позже — диктором и ведущей на Бакинском радиокомитете. Её литературная и культурная деятельность соединила армянскую и советскую культуры, способствуя международному признанию армянской литературы. Её произведения хранятся в библиотеках Армении и Азербайджана, включая Ереванский музей современной литературы, и свидетельствуют о её многогранном таланте. 

Жизнь Варсеник Агасян была посвящена обогащению армянской культуры. Её стихи, детские рассказы и переводы отражают духовную глубину и художественное чутьё армянского народа. Её наследие продолжает вдохновлять читателей и писателей, сохраняя богатые традиции армянской литературы. Она ушла из жизни в Ереване в 1974 году, оставив неизгладимый след в истории армянской литературы. 

—

A Multifaceted Master of Armenian Literature 

**English
On July 15, 1898, in the village of Jahuk, Nakhichevan Province, Varsenik Grigoryevna Aghasyan was born, an Armenian poetess, playwright, children’s writer, prose writer, and translator. 

Varsenik Aghasyan is a prominent figure in Armenian literature, whose multifaceted work has left a profound mark on poetry, children’s literature, drama, and translation. Born in the Armenian community of Jahuk, she absorbed the warmth and richness of Armenian culture from an early age, which became the foundation of her creative legacy. In 1905, her family moved to Tiflis, where she graduated from the secondary school of the Armenian Women’s Charitable Society. Her literary journey began in 1912 with the publication of her first poem in the “Patani” journal. From 1934, she was a member of the USSR Writers’ Union, making a significant contribution to the development of Armenian literature. 

Her creative output spans a wide range of genres: poetry, children’s books, drama, and translations. Her poems, published in collections such as *Poems* (1926, Tiflis), *Song of the Days* (1933, Baku), and *In the Rays of Sunset* (1971, Yerevan), are distinguished by their emotional depth, patriotism, and vivid depictions of Armenian landscapes. Her children’s books, like *The Joy of the Bird* (1940, Yerevan) and *A Gift to Children* (1958, Yerevan), won the hearts of young readers with their simplicity and warmth. Her drama *Stormy Forest* was staged during the Great Patriotic War in theaters in Baku, Stepanakert, and Gyandzha (Kirovabad), earning widespread acclaim. 

Varsenik Aghasyan was also an accomplished translator. She translated into Armenian works by authors such as Nikolai Nekrasov (*Poems*, 1953, 1962, 1971, Yerevan), Alexey Tolstoy (*The Lion, the Fish, and the Man*, 1941, Yerevan), Sergey Mikhalkov (*Kolya Kuznetsov*, 1941, Yerevan), and Nizami Ganjavi (*Iskandar and the Shepherd*, 1941, Yerevan). Her translations introduced Armenian readers to masterpieces of world literature, preserving the spirit and artistic value of the originals. 

From 1928 to 1929, Varsenik worked in the editorial office of the Baku Armenian-language newspaper *Kommunist* as head of the literary section and later as a reciter and presenter at the Baku Radio Committee. Her literary and cultural activities bridged Armenian and Soviet cultures, contributing to the international recognition of Armenian literature. Her works, preserved in libraries in Armenia and Azerbaijan, including the Yerevan Museum of Modern Literature, testify to her versatile talent. 

Varsenik Aghasyan’s life was dedicated to enriching Armenian culture. Her poems, children’s stories, and translations reflect the spiritual depth and artistic sensibility of the Armenian people. Her legacy continues to inspire readers and writers, preserving the rich traditions of Armenian literature. She passed away in Yerevan in 1974, leaving an indelible mark on the history of Armenian