Դրամատուրգի և Մշակութային Գործչի Ճանապարհ

1904 թվականի օգոստոսի 5-ին Թիֆլիսում ծնվել է Սուրեն Գևորգի Ավչյանը, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, դրամատուրգ, գրական-մշակութային գործիչ։

Սուրեն Ավչյանը ծնվել է Ռուսական կայսրության Թիֆլիս քաղաքում։ Փոքր հասակում զրկվել է մորից, և նրան դաստիարակել է տատը՝ բանասաց Աննա Մովսեսի Մարտիրոսյան-Ավչյանը։ Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի ծխական դպրոցներում, որտեղ նրա ուսուցիչներն էին Հակոբ Աղաբաբը, Աթաբեկ Խնկոյանը, Դանիել Ղազարյանը և Նինա Խանոյանը։ Հետագայում սովորել է Ներսիսյան դպրոցում, սակայն չի ավարտել այն։

Նրա առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է 1923 թվականին «Կարմիր ծիլեր» մանկական ամսագրում։ 1923-1937 թվականներին աշխատել է Վրաստանի կաշեգործների միության ակումբում՝ որպես գրադարանի աշխատակից, գրադարանապետ, ակումբի վարիչ և նկարիչ։ 1924 թվականին նույն ակումբում կազմակերպել է հայ բանվորների դրամատիկական խմբակ, որը գործել է երկար տարիներ։ 1941-1946 թվականներին Ռուբեն Աղաբաբի հետ ղեկավարել է Վրաստանի գրողների միության հայկական մասնաճյուղը, իսկ 1950-1961 թվականներին եղել է նույն մասնաճյուղի նախագահի տեղակալ։ 1961-1964 թվականներին աշխատել է Վրացական ԽՍՀ ԳԱ Շոթա Ռուսթավելու անվան վրաց գրականության պատմության ինստիտուտում որպես գիտաշխատող։ Ավելի ուշ կրկին դարձել է Վրաստանի գրողների միության հայկական մասնաճյուղի փոխնախագահ։ 1964 թվականին արժանացել է Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի կոչման։

Ավչյանի գրական գործունեությունը ներառում է բանաստեղծություններ, արձակ, դրամաներ և թարգմանություններ։ Նրա նշանավոր գործերից են «Լիանա» (1940) մանկական պատմվածքը, «Բանաստեղծություններ» (1959) ժողովածուն և «Գրական ակնարկներ» (1978)։ Նա բեմադրել է մի շարք դրամաներ, այդ թվում՝ «Սոս և Վարդիթեր» (1946), «Քյոռ-օղլի» (1948), «Սայաթ-Նովա» (1963), «Պըլը-Պուղի» (1962) և «Տնփեսան» (1972)։ Որպես թարգմանիչ՝ նա հայերեն է թարգմանել վրաց գրողների՝ Իլյա Ճավճավաձեի, Ակակի Ծերեթելիի, Կոստանտինե Գամսախուրդիայի և Նիկոլոզ Բարաթաշվիլիի գործերը։

Սուրեն Ավչյանը մահացել է 1985 թվականի հունիսի 2-ին Թբիլիսիում և թաղված է Խոջիվանք պանթեոնում։

—

### Русский

Путь Драматурга и Культурного Деятеля

5 августа 1904 года в Тифлисе родился Сурен Геворгович Авчян, армянский поэт, прозаик, переводчик, драматург, литературно-культурный деятель.

Сурен Авчян родился в Тифлисе, в Российской империи. В раннем возрасте он лишился матери, и его воспитывала бабушка, сказительница Анна Мовсесовна Мартиросян-Авчян. Начальное образование получил в местных приходских школах, где его учителями были Акоп Агабаб, Атабек Хнкоян, Даниел Казарян и Нина Ханоян. Позже учился в Нерсисянской школе, но не окончил её.

Его первое стихотворение было опубликовано в 1923 году в детском журнале «Красные ростки». В 1923–1937 годах Авчян работал в клубе профсоюза кожевников Грузии библиотекарем, заведующим библиотекой, руководителем клуба и художником. В 1924 году он организовал в этом же клубе драматический кружок из армянских рабочих, который действовал многие годы. В 1941–1946 годах совместно с Рубеном Агабабом руководил армянским отделением Союза писателей Грузии, а в 1950–1961 годах был заместителем председателя этого отделения. В 1961–1964 годах работал научным сотрудником в Институте истории грузинской литературы имени Шота Руставели Грузинской ССР. Позже вновь стал заместителем председателя армянского отделения Союза писателей Грузии. В 1964 году удостоен звания заслуженного деятеля искусств Грузинской ССР.

Литературная деятельность Авчяна включает поэзию, прозу, драматургию и переводы. Среди его известных работ — детская повесть «Лиана» (1940), сборник «Стихотворения» (1959) и «Литературные очерки» (1978). Он поставил ряд драм, включая «Сос и Вардитер» (1946), «Кёр-оглы» (1948), «Саят-Нова» (1963), «Плы-Пуги» (1962) и «Тнпесан» (1972). Как переводчик, он перевёл на армянский произведения грузинских авторов, таких как Илья Чавчавадзе, Акакий Церетели, Константин Гамсахурдия и Николоз Бараташвили.

Сурен Авчян скончался 2 июня 1985 года в Тбилиси и похоронен в пантеоне Ходживанк.

—

### English

On August 5, 1904, in Tiflis, Suren Gevorgovich Avchyan was born, an Armenian poet, prose writer, translator, playwright, and literary-cultural figure.

Suren Avchyan was born in Tiflis, in the Russian Empire. He lost his mother at an early age and was raised by his grandmother, the storyteller Anna Movsesovna Martirosyan-Avchyan. He received his primary education in local parish schools, where his teachers included Hakob Aghabab, Atabek Khnkoyan, Daniel Ghazaryan, and Nina Khanoyan. He later attended the Nersisyan School but did not complete it.

His first poem was published in 1923 in the children’s magazine *Red Sprouts*. From 1923 to 1937, Avchyan worked at the Georgian Leather Workers’ Union club as a librarian, head librarian, club manager, and artist. In 1924, he organized a drama group of Armenian workers at the same club, which operated for many years. From 1941 to 1946, together with Ruben Aghabab, he led the Armenian branch of the Georgian Writers’ Union, and from 1950 to 1961, he served as its deputy chairman. From 1961 to 1964, he worked as a researcher at the Shota Rustaveli Institute of the History of Georgian Literature in the Georgian SSR. Later, he resumed his role as deputy chairman of the Armenian branch of the Georgian Writers’ Union. In 1964, he was awarded the title of Honored Artist of the Georgian SSR.

Avchyan’s literary work encompasses poetry, prose, drama, and translations. His notable works include the children’s story *Liana* (1940), the poetry collection *Poems* (1959), and *Literary Essays* (1978). He staged several plays, including *Sos and Varditer* (1946), *Kyor-oghly* (1948), *Sayat-Nova* (1963), *Ply-Pughi* (1962), and *Tnpensan* (1972). As a translator, he brought the works of Georgian authors such as Ilia Chavchavadze, Akaki Tsereteli, Konstantine Gamsakhurdia, and Nikoloz Baratashvili into Armenian.

Suren Avchyan passed away on June 2, 1985, in Tbilisi and was buried in the Khojivank Pantheon.

—