Դեկտեմբերի  31-ին Մոսկվայում ծնվեց Գուրգեն Շահնազարի Գենը (Շահնազարով)՝ խորհրդային շրջանի հայ դերասան, որի տաղանդը փայլեց ինչպես թատրոնի բեմում, այնպես էլ կինոէկրանին՝ դառնալով ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1954) և թողնելով անջնջելի հետք մինչև իր մահը 1980 թվականի մարտի 18-ին Երևանում:

Այս բազմակողմանի արտիստը սկսեց բեմական գործունեությունը 1927 թվականին Բաքվում՝ խաղալով նաև Սվերդլովսկի, Կրասնոդարի, Թիֆլիսի և այլ քաղաքների ռուսական թատրոններում, իսկ 1937 թվականից դարձավ Երևանի Կ. Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնի դերասան՝ հմայելով հանդիսատեսին իր խարիզմայով և խորունկ կերպարներով: Լավագույն բեմական դերերից էին Տրուֆալդինոն Գոլդոնիի «Երկու տիրոջ ծառան»-ում, Շվանդյան և Պիկալովը Տրենյովի «Լյուբով Յարովայա»-ում, Պրոխորը և Ծերուկը Գորկու «Վասսա Ժելեզնովա»-ում և «Ծերուկ»-ում, Վուրմը Շիլլերի «Սեր և խարդավանք»-ում, Սաղաթելը, Մինթոևը և Ոսկանը Շիրվանզադեի «Պատվի համար», «Մորգանի խնամին» և «Չար ոգի» պիեսներում, Սերդյուկը Արբուզովի «Իրկուտսկյան պատմություն»-ում: Կինոյում նրա դերերը նույնպես անմոռաց էին՝ Մաթոսը «Արարատյան դաշտի աղջիկը» (1949), գյուտարարը «Հասցեատիրոջ որոնումները» (1955), շրջիկ գործակատարը «Անձամբ ճանաչում եմ (Կամո)» (1957), առևտրականը «Առաջին սիրո երգը» (1958), Գուրգեն Շահնազարյանը «Նրա երևակայությունը» (1959), Գուրգեն Գրիգորևիչը «Մեր թաղի ձայները» (1960), Թարյանը «Ճանապարհ դեպի կրկես» (1963), հացթուխ-վանականը «Կարինե» (1967), չինովնիկը «Պայթյուն կեսգիշերից հետո» (1969), դրվագային դերեր «Քաոս» (1973), «Երկունք» (1976) և «Զինվորն ու փիղը» (1977) ֆիլմերում: 1975 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի: Գուրգեն Գենը մնաց որպես դերասան, որի խաղը լցված էր կենդանությամբ, հումորով և խորունկ մարդկային ջերմությամբ՝ հավերժացնելով հայկական արվեստի փայլուն էջերը:

#### Русская версия

Армянская душа русского театра — от Труффальдино до Камо

31 декабря 1906 года в Москве родился Гурген Шахназарович Ген (Шахназаров) — советский армянский актёр, чей талант сиял на театральной сцене и киноэкране, став Народным артистом АрмССР (1954) и оставив неизгладимый след до своей смерти 18 марта 1980 года в Ереване. Этот многогранный артист начал сценическую деятельность в 1927 году в Баку, играл также в русских театрах Свердловска, Краснодара, Тбилиси и других городов, а с 1937 года стал актёром Ереванского русского драматического театра имени К. Станиславского, покоряя зрителей харизмой и глубокими образами. Лучшие театральные роли: Труффальдино в «Слуге двух господ» Гольдони, Швандя и Пикалов в «Любовь Яровая» Тренёва, Прохор и Старик в «Васса Железнова» и «Старик» Горького, Вурм в «Любовь и интрига» Шиллера, Сагател, Минтоев и Оскан в «Ради чести», «Намус» и «Злой дух» Ширянзаде, Сердюк в «Иркутская история» Арбузова. В кино его роли также незабываемы: Матос в «Девушка Араратской долины» (1949), изобретатель в «В поисках адресата» (1955), коммивояжёр в «Лично известен (Камо)» (1957), торговец в «Песня первой любви» (1958), Гурген Шахназарян в «Её фантазия» (1959), Гурген Григорьевич в «Голоса нашего квартала» (1960), Тарян в «Дорога к цирку» (1963), пекарь-монах в «Каринэ» (1967), чиновник в «Взрыв после полуночи» (1969), эпизодические роли в «Хаос» (1973), «Роды» (1976) и «Солдат и слон» (1977). В 1975 году удостоен Государственной премии АрмССР. Гурген Ген остался как актёр, чья игра была полна жизни, юмора и глубокой человеческой теплоты, увековечив яркие страницы армянского искусства.

#### English Version

The Armenian Soul of Russian Theater — From Truffaldino to Kamo

On December 31, 1906, in Moscow, Gurgen Shahnazarovich Gen (Shahnazarov) was born — a Soviet Armenian actor whose talent shone on theater stages and cinema screens, becoming People’s Artist of the ArmSSR (1954) and leaving an indelible mark until his death on March 18, 1980, in Yerevan. This versatile artist began his stage career in 1927 in Baku, performing also in Russian theaters in Sverdlovsk, Krasnodar, Tiflis, and other cities, and from 1937 became an actor at the K. Stanislavsky Russian Dramatic Theater in Yerevan, captivating audiences with his charisma and profound characters. Best theater roles: Truffaldino in Goldoni’s “Servant of Two Masters,” Shvandya and Pikalov in Trenyov’s “Lyubov Yarovaya,” Prokhor and the Old Man in Gorky’s “Vassa Zheleznova” and “The Old Man,” Wurm in Schiller’s “Love and Intrigue,” Sagatel, Mintoev, and Oskan in Shirvanzade’s “For Honor,” “Morgan’s In-Law,” and “Evil Spirit,” Serdyuk in Arbuzov’s “Irkutsk Story.” In cinema, his roles were equally unforgettable: Matos in “The Girl of Ararat Valley” (1949), inventor in “In Search of the Addressee” (1955), traveling agent in “Personally Known (Kamo)” (1957), merchant in “Song of First Love” (1958), Gurgen Shahnazaryan in “Her Fantasy” (1959), Gurgen Grigoryevich in “Voices of Our Quarter” (1960), Taryan in “Road to the Circus” (1963), baker-monk in “Karine” (1967), official in “Explosion After Midnight” (1969), episodic roles in “Chaos” (1973), “Birth” (1976), and “Soldier and Elephant” (1977). In 1975, he was awarded the State Prize of the ArmSSR. Gurgen Gen remained as an actor whose performances were filled with vitality, humor, and deep human warmth, eternalizing brilliant pages of Armenian art.

Սադդամ Հուսեյն Աբդ ալ-Մաջիդ ալ-Տիկրիտին մահապատժի ենթարկվեց 2006:թվականի դեկտեմբերի 30- ին-  միջազգային քաղաքականության ամենահակասական կերպարներից մեկը: Իրաքի նախագահը (1979-2003)

Հայերը Իրաքում կազմում էին փոքր, բայց նշանակալի համայնք, հիմնականում կենտրոնացած Բաղդադում և Բասրայում: Նրանք հիմնականում քրիստոնյա էին և զբաղվում էին առևտրով, արհեստներով ու մշակութային գործունեությամբ: Սադդամի ռեժիմի օրոք հայերը, ինչպես Իրաքի մյուս փոքրամասնությունները: Սակայն Իրաք-Իրան պատերազմը (1980-1988) և Քուվեյթի ներխուժումը (1990) ծանր հետևանքներ ունեցան հայ համայնքի համար՝ տնտեսական ճգնաժամերի և պատերազմական անկայունության պատճառով: Շատ հայեր ստիպված էին լքել Իրաքը:
Սադդամի քաղաքականությունը հայերի նկատմամբ չուներ հստակ թիրախավորված բնույթ: Նրա ռեժիմը կենտրոնացած էր ավելի մեծ էթնիկ և կրոնական խմբերի, մասնավորապես՝ քրդերի և շիաների վրա: Այնուամենայնիվ, հայերը, լինելով քրիստոնյա փոքրամասնություն, երբեմն զգում էին ճնշումներ, հատկապես Բաաս կուսակցության կողմից պետականացված կրոնական և մշակութային քաղաքականության պատճառով: Օրինակ, հայկական եկեղեցիները գտնվում էին կառավարության վերահսկողության ներքո, իսկ հայկական դպրոցները սահմանափակվում էին կրթական ծրագրերում:
2003 թվականին ԱՄՆ-ի գլխավորած կոալիցիայի կողմից Սադդամի ռեժիմի տապալումից հետո Իրաքում սկսվեց քաոս, որը խորապես ազդեց հայ համայնքի վրա: Շատ հայեր, վախենալով կրոնական ծայրահեղականների հարձակումներից, փախան երկրից՝ հաստատվելով Հայաստանում, ԱՄՆ-ում կամ Եվրոպայում: Սադդամի կառավարման ավարտը, թեև վերացրեց նրա բռնապետությունը, բայց չբերեց կայունություն Իրաքի հայերի համար:
Սադդամ Հուսեյնը մնում է պատմության ամենաուշագրավ և վիճահարույց կերպարներից մեկը: Նրա ժառանգությունը հայերի համար, թեև ոչ առանցքային, արտացոլում է Իրաքի բարդ էթնիկ և կրոնական խճանկարը: Նրա կառավարման ժամանակ հայերը փորձում էին գոյատևել՝ հարմարվելով ռեժիմի պայմաններին, իսկ նրա անկումից հետո նրանք կանգնեցին նոր մարտահավերների առջև:

Саддам Хусейн и армяне: История без предвзятости

Саддам Хусейн Абд аль-Маджид ат-Тикрити был казнен 30 декабря 2006 года — одна из самых противоречивых фигур в международной политике. Президент Ирака (1979–2003).. Президент Ирака (1979–2003) прославился жёсткой политикой, войнами и репрессиями. Но как его история связана с армянами?
Армяне в Ираке составляли небольшую, но значимую общину, сосредоточенную в основном в Багдаде и Басре. Они были преимущественно христианами и занимались торговлей, ремёслами и культурной деятельностью. Во времена режима Саддама армяне, как и другие меньшинства в Ираке, находились под контролем государства, но не подвергались столь жестоким репрессиям, как, например, курды или шииты. Тем не менее Ирано-Иракская война (1980–1988) и вторжение в Кувейт (1990) серьёзно повлияли на армянскую общину из-за экономических кризисов и военной нестабильности. Многие армяне были вынуждены покинуть Ирак.
Политика Саддама в отношении армян не носила целенаправленного характера. Его режим сосредотачивался на более крупных этнических и религиозных группах, таких как курды и шииты. Однако армяне, будучи христианским меньшинством, иногда ощущали давление, особенно из-за государственной политики партии Баас, которая контролировала религиозные и культурные институты. Например, армянские церкви находились под надзором властей, а армянские школы сталкивались с ограничениями в образовательных программах.
В 2003 году режим Саддама был свергнут коалицией во главе с США, что привело к хаосу в Ираке. Это сильно затронуло армянскую общину: многие армяне, опасаясь атак со стороны религиозных экстремистов, покинули страну, переселившись в Армению, США или Европу. Падение Саддама, хотя и положило конец его диктатуре, не принесло стабильности иракским армянам.
Саддам Хусейн остаётся одной из самых заметных и спорных фигур в истории. Его наследие для армян, хотя и не является ключевым, отражает сложную этническую и религиозную мозаику Ирака. Во времена его правления армяне старались выживать, адаптируясь к условиям режима, а после его падения столкнулись с новыми вызовами.

Saddam Hussein and the Armenians: A History Without Bias

Saddam Hussein Abd al-Majid al-Tikriti was executed on December 30, 2006 – one of the most controversial figures in international politics. President of Iraq (1979-2003), he was known for his harsh policies, wars, and repressions. But what connection does his story have with the Armenians?
The Armenian community in Iraq was small but significant, primarily concentrated in Baghdad and Basra. Mostly Christian, they engaged in trade, craftsmanship, and cultural activities. Under Saddam’s regime, Armenians, like other minorities in Iraq, were subject to state control but did not face the extreme violence directed at groups like the Kurds or Shiites. However, the Iran-Iraq War (1980–1988) and the invasion of Kuwait (1990) had severe consequences for the Armenian community due to economic crises and wartime instability. Many Armenians were forced to leave Iraq.
Saddam’s policies toward Armenians were not specifically targeted. His regime focused on larger ethnic and religious groups, such as Kurds and Shiites. Nevertheless, as a Christian minority, Armenians occasionally faced pressures, particularly due to the Ba’ath Party’s state-controlled religious and cultural policies. For instance, Armenian churches were under government oversight, and Armenian schools faced restrictions in their educational programs.
In 2003, Saddam’s regime was toppled by a U.S.-led coalition, plunging Iraq into chaos. This deeply affected the Armenian community, with many fleeing the country out of fear of attacks by religious extremists, resettling in Armenia, the U.S., or Europe. While the fall of Saddam ended his dictatorship, it did not bring stability to Iraq’s Armenians.
Saddam Hussein remains one of history’s most prominent and contentious figures. His legacy for the Armenians, though not central, reflects Iraq’s complex ethnic and religious tapestry. During his rule, Armenians sought to survive by adapting to the regime’s conditions, and after his downfall, they faced new challenges.

1935 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Աթենքում՝ ծայրահեղ աղքատության մեջ, մահացավ Լևոն Սողոմոնի Էսաճանյանը՝ հայ բանաստեղծ և մշակութային գործիչ, որի տողերը դարձան Մեծ Եղեռնի վկայությունը և հայ գրականության անմար էջը:

Այս տաղանդավոր գրողը, ծնված 1890 թվականին Թուրքիայի Շապին Գարահիսարում, կրթություն ստացավ Կոստանդնուպոլսում և սկսեց իր գրական ճանապարհը՝ հրապարակելով բանաստեղծությունների ժողովածուներ, ինչպես «Այրած քնար մը Բինկեանի մոխիրներուն վրայ» (1909) և «Փանդիռ» (1911), որոնք լցված էին հայրենասիրությամբ և սոցիալական թեմաներով: Վերապրելով Մեծ Եղեռնը՝ Լևոնը 1922 թվականից հաստատվեց Աթենքում, որտեղ զբաղվեց ուսուցչությամբ և շարունակեց ստեղծագործել՝ գրելով ուսումնասիրություններ հայտնի գրողների մասին, ինչպես Եղիա Տեմիրճիպաշեանի (1909), Դանիել Վարուժանի (1919) և Մինաս Չերազի (1928) մասին: Նրա կյանքի վերջին տարիները անցան ծայրահեղ աղքատության մեջ, սակայն նրա գրական ժառանգությունը մնաց որպես վկայություն հայ ժողովրդի դիմադրության և ստեղծագործական ոգու՝ ոգեշնչելով սերունդներին իր խորունկ և հուզիչ տողերով:

#### Русская версия

Увековечивший армянскую трагедию строками изгнания

30 декабря 1935 года в Афинах, в крайней нищете, ушёл в вечность Левон Согомонович Эсачян — армянский поэт и культурный деятель, чьи строки стали свидетельством Великого Геноцида и неугасаемой страницей армянской литературы. Этот талантливый писатель, родившийся в 1890 году в Шапин-Гарагисар (Турция), получил образование в Константинополе и начал литературный путь, опубликовав сборники стихов, такие как «Сожжённая лира на пепле Бинкеана» (1909) и «Пандыр» (1911), наполненные патриотизмом и социальными темами. Пережив Великий Геноцид, Левон с 1922 года поселился в Афинах, где занимался преподаванием и продолжал творить, написав исследования о известных писателях, таких как Егия Темирчибашян (1909), Даниел Варужан (1919) и Минас Чераз (1928). Последние годы его жизни прошли в крайней нищете, но литературное наследие осталось свидетельством сопротивления и творческого духа армянского народа, вдохновляя поколения своими глубокими и трогательными строками.

#### English Version

Immortalizing the Armenian Tragedy Through Lines of Exile

On December 30, 1935, in Athens, in extreme poverty, Levon Sogomonovich Esachanyan passed into eternity — an Armenian poet and cultural figure whose lines became a testimony to the Great Genocide and an indelible page in Armenian literature. This talented writer, born in 1890 in Shapin Garahisar (Turkey), received education in Constantinople and began his literary path, publishing poetry collections such as “Burned Lyre on the Ashes of Binkean” (1909) and “Pandyr” (1911), filled with patriotism and social themes. Surviving the Great Genocide, Levon settled in Athens from 1922, where he taught and continued creating, writing studies on famous writers like Yeghia Temirjibashian (1909), Daniel Varoujan (1919), and Minas Cheraz (1928). His last years were spent in extreme poverty, but his literary legacy remained a testimony to the Armenian people’s resistance and creative spirit, inspiring generations with his deep and touching lines.

1980 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Մոսկվայում մահացավ  Նադեժդա Յակովլևնա Մանդելշտամը՝ ռուս գրող, հուշագիր, լեզվաբան և ուսուցչուհի, որի անունը դարձավ 20-րդ դարի գրականության խորհրդանիշը և Շուշիի հայկական ջարդերի վկայության կարևոր աղբյուր:

Այս անմահ կինը, ծնված 1899 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Սարատովում, իր կյանքի վերջին տարիները նվիրեց ամուսնու՝ Օսիպ Մանդելշտամի ժառանգության պահպանմանը՝ հաճախ փոխելով բնակավայրը և անգիր սովորելով նրա գործերը՝ դրանք փրկելու համար: 1960-1970 թվականներին գրեց իր նշանավոր հուշերը, որոնցում, հատկապես «Երրորդ գրքում», նկարագրեց իր և ամուսնու այցելությունը Լեռնային Ղարաբաղ, Շուշիի 1920 թվականի ջարդերի հետևանքները՝ պատմելով ավերված հայկական թաղամասերի, սպանվածների և փախստականների մասին, որոնք նա տեսավ սեփական աչքերով՝ դառնալով այդ ողբերգության կարևոր վկան: Իոսիֆ Բրոդսկին նրա հուշերը անվանեց 20-րդ դարի մեծագույն գործերից մեկը: Մտերիմ էր Աննա Ախմատովայի հետ և ուղեկցեց ամուսնուն նրա ձերբակալությունների ժամանակ՝ Չերդին և Վորոնեժ: Նադեժդա Մանդելշտամը մնաց որպես կին, որի հուշերը ոչ միայն պահպանեցին Օսիպի ժառանգությունը, այլև վկայեցին Շուշիի հայկական ջարդերի մասին՝ հիշեցնելով 20-րդ դարի ողբերգությունների մասին:

#### Русская версия 

Свидетель резни армян в Шуши и бессмертный хранитель литературы

29 декабря 1980 года в Москве ушла в вечность Надежда Яковлевна Мандельштам — русская писательница, мемуаристка, лингвистка и учительница, чьё имя стало символом литературы XX века и важным источником свидетельств о резне армян в Шуши. Эта бессмертная женщина, родившаяся 30 октября 1899 года в Саратове, последние годы жизни посвятила сохранению наследия мужа Осипа Мандельштама — часто меняя места жительства и заучивая наизусть его произведения, чтобы спасти их. В 1960-1970-х годах написала знаменитые мемуары, в которых, особенно в «Третьей книге», описала свой и мужа визит в Нагорный Карабах, последствия резни в Шуши 1920 года — рассказав о разрушенных армянских кварталах, убитых и беженцах, которые она видела своими глазами, став важным свидетелем той трагедии. Иосиф Бродский назвал её мемуары одним из величайших произведений XX века. Была близка с Анной Ахматовой и сопровождала мужа во время его арестов — в Чердынь и Воронеж. Надежда Мандельштам осталась как женщина, чьи мемуары не только сохранили наследие Осипа, но и засвидетельствовали резню армян в Шуши — напоминая о трагедиях XX века.

#### English Version 

Witness to the Armenian Massacre in Shushi and Immortal Guardian of Literature

On December 29, 1980, in Moscow, Nadezhda Yakovlevna Mandelstam passed into eternity — a Russian writer, memoirist, linguist, and teacher whose name became a symbol of 20th-century literature and an important source of testimonies about the Armenian massacre in Shushi. This immortal woman, born on October 30, 1899, in Saratov, dedicated her last years to preserving her husband Osip Mandelstam’s legacy — frequently changing residences and memorizing his works to save them. In the 1960s-1970s, she wrote her famous memoirs, in which, especially in the “Third Book,” she described her and her husband’s visit to Nagorno-Karabakh, the aftermath of the 1920 Shushi massacre — recounting the destroyed Armenian quarters, the killed, and refugees she saw with her own eyes, becoming a key witness to that tragedy. Joseph Brodsky called her memoirs one of the greatest works of the 20th century. She was close to Anna Akhmatova and accompanied her husband during his arrests — to Cherdyn and Voronezh. Nadezhda Mandelstam remained as a woman whose memoirs not only preserved Osip’s legacy but also testified to the Armenian massacre in Shushi — reminding of the tragedies of the 20th century.

#### Azərbaycan dili versiyası 

Şuşidə erməni qırğınının şahidi və ədəbiyyatın ölməz qoruyucusu

29 dekabr 1980-ci ildə Moskvada əbədiyyətə qovuşdu Nadyejda Yakovlevna Mandelştam — rus yazıçısı, xatirəçi, dilçi və müəllimə, ki, adı XX əsrin ədəbiyyatının simvolu və Şuşidə erməni qırğını haqqında vacib şahidliklərin mənbəyi oldu. Bu ölməz qadın, 1899-cu il oktyabrın 30-da Saratovda doğulub, həyatının son illərini əri Osip Mandelştamın irsini qorumağa həsr etdi — tez-tez yaşayış yerini dəyişdirərək və əsərlərini yadda saxlayaraq onları xilas etmək üçün. 1960-1970-ci illərdə məşhur xatirələrini yazdı, ki, xüsusilə “Üçüncü kitab”da özünün və ərinin Dağlıq Qarabağa səfərini, 1920-ci il Şuşi qırğınının nəticələrini təsvir etdi — öz gözləri ilə gördüyü məhv edilmiş erməni məhəllələri, öldürülənlər və qaçqınlar haqqında danışaraq, o faciənin əsas şahidi oldu. İosif Brodski onun xatirələrini XX əsrin ən böyük əsərlərindən biri adlandırdı. Anna Axmatova ilə yaxın idi və ərini həbsləri zamanı müşayiət etdi — Çerdına və Voroneja. Nadyejda Mandelştam qadın kimi qaldı, ki, onun xatirələri nəinki Osipin irsini qorudu, həm də Şuşidə erməni qırğınına şahidlik etdi — XX əsrin faciələrini xatırladaraq.

1966 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Երևանում մահացավ  Սալոմե Գրիգորի Արեշյանը՝ հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր և ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, որի աշխատանքը դարձավ հայ գրականության և ռուս դասականների կամուրջը՝ ոգեշնչելով սերունդներին մինչև իր մահը:

Այս նշանավոր կինը, ծնված 1913 թվականի հունվարի 5-ին Թիֆլիսում, իր կյանքը նվիրեց գրականագիտությանը՝ դառնալով ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1948 թվականից և բացահայտելով հայկական ռեալիզմի խորքերը ռուս գրականության ազդեցության տակ: 1934-ին ավարտելով Լենինգրադի պատմության, փիլիսոփայության, գրականության և լեզվի ինստիտուտը, իսկ 1937-ին՝ Լենինգրադի պետական համալսարանի ասպիրանտուրան, նա աշխատեց ԽՍՀՄ ԳԱ Լենինգրադի արևելագիտության ինստիտուտում որպես գիտաշխատող և քարտուղար, ապա 1941-ին տեղափոխվեց Երևան՝ դասավանդելով Երևանի պետական համալսարանում, եղել ֆակուլտետի դեկանի տեղակալ և ՀԿԿ Կենտկոմի պրոպագանդայի բաժնի վարիչի տեղակալ, խմբագրել «Կոմունիստ» թերթը, իսկ 1954-ից աշխատել ՀԽՍՀ ԳԱ գրականության ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող և բաժնի վարիչ: 1958-ին պաշտպանեց դոկտորականը և հրապարակեց «Հայ մամուլը և ցարական գրաքննությունը» գիրքը (1957), իսկ նրա ռուսերեն մենագրությունը դարձավ կարևոր ներդրում գրականագիտության մեջ: Եղել է Խաղաղության կողմնակիցների համամիութենական կոնֆերանսի և 1945 թվականի Փարիզի Կանանց միջազգային կոնգրեսի պատգամավոր, ԽՄԿԿ անդամ 1943-ից: Սալոմե Արեշյանը մնաց որպես գրականագետ, որի աշխատանքները հավերժացրին հայ գրականության պատմությունը՝ ոգեշնչելով գիտնականներին և ընթերցողներին իր խորունկ վերլուծություններով:

#### Русская версия

Литературовед, чьё наследие увековечило армяно-русские связи

29 декабря 1966 года в Ереване ушла в вечность Саломе Григорьевна Арешян — армянский литературовед, доктор филологических наук и заслуженный деятель науки АрмССР, чья работа стала мостом между армянской литературой и русскими классиками, вдохновляя поколения до своей смерти. Эта выдающаяся женщина, родившаяся 5 января 1913 года в Тифлисе, посвятила жизнь литературоведению, став членом Союза писателей СССР с 1948 года и раскрывая глубины армянского реализма под влиянием русской литературы. В 1934 году окончив Ленинградский институт истории, философии, литературы и языка, а в 1937-м — аспирантуру Ленинградского государственного университета, она работала младшим научным сотрудником и секретарём в Институте востоковедения АН СССР в Ленинграде, затем в 1941 году переехала в Ереван, где преподавала в Ереванском государственном университете, была заместителем декана факультета, заместителем заведующего отделом пропаганды ЦК КП Армении, редактором газеты «Коммунист», а с 1954 года — старшим научным сотрудником Института литературы АН АрмССР и заведующей отделом. В 1958 году защитила докторскую и опубликовала книгу «Армянская печать и царская цензура» (1957), её русскоязычная монография стала важным вкладом в литературоведение. Была делегатом Всесоюзной конференции сторонников мира и Международного женского конгресса в Париже в 1945 году, членом КПСС с 1943 года. Саломе Арешян осталась как литературовед, чьи работы увековечили историю армянской литературы, вдохновляя учёных и читателей своими глубокими анализами.

#### English Version

The Literary Scholar Whose Legacy Eternalized Armenian-Russian Ties

On December 29, 1966, in Yerevan, Salome Grigori Areshyan passed into eternity — an Armenian literary scholar, Doctor of Philology and Honored Scientist of the ArmSSR, whose work became a bridge between Armenian literature and Russian classics, inspiring generations until her death. This distinguished woman, born on January 5, 1913, in Tiflis, dedicated her life to literary studies, becoming a member of the USSR Writers’ Union since 1948 and revealing the depths of Armenian realism under Russian literary influence. In 1934, graduating from the Leningrad Institute of History, Philosophy, Literature, and Language, and in 1937 — postgraduate studies at Leningrad State University, she worked as a junior researcher and secretary at the Institute of Oriental Studies of the USSR Academy of Sciences in Leningrad, then in 1941 moved to Yerevan, where she taught at Yerevan State University, was deputy dean of the faculty, deputy head of the propaganda department of the Central Committee of the Communist Party of Armenia, editor of the newspaper “Kommunist,” and from 1954 — senior researcher at the Institute of Literature of the Academy of Sciences of ArmSSR and head of department. In 1958, she defended her doctoral thesis and published the book “Armenian Press and Tsarist Censorship” (1957), her Russian-language monograph became an important contribution to literary studies. She was a delegate to the All-Union Conference of Peace Supporters and the International Women’s Congress in Paris in 1945, a member of the CPSU since 1943. Salome Areshyan remained as a literary scholar whose works eternalized the history of Armenian literature, inspiring scholars and readers with her profound analyses.

1930 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Աշտարակի շրջանի Օշական գյուղում ծնվեց Սոֆի Հովակիմի Ավագյանը՝ հայ թարգմանչուհի, որի աշխատանքը դարձավ հայ գրականության և համաշխարհային դասականների կամուրջ մինչև իր մահը 2025 թվականի մարտի 11-ին Երևանում:

Այս նշանավոր անձնավորությունը, 1976 թվականից ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ, իր կյանքը նվիրեց թարգմանչությանը՝ բացելով հայ ընթերցողի առջև ֆրանսիական և ռուս գրականության գանձերը: 1954-ին ավարտելով Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռոմանո-գերմանական բաժինը՝ նա սկսեց աշխատել «Սովետական գրականություն» ամսագրում որպես սրբագրիչ, այնուհետև դարձավ գրական աշխատող, գեղարվեստական արձակի բաժնի վարիչ և գրական կապերի բաժնի վարիչ Հայաստանի գրողների միությունում: Սոֆի Ավագյանը թարգմանել է ֆրանսերենից և ռուսերենից մի շարք դասականներ՝ Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերիի «Մարդկանց երկիրը» (1961), Չինգիզ Այթմատովի «Երեք վիպակ» (1965), «Ծաղկուն ճամփա» մոլդավական ժողովածու (1971), Անրի Թրուայայի «Սգավոր ձյունը» (1973) և «Էգլեթիերների ընտանիքը» (1980), Ալեն-Ֆուրնիեի «Երկար Մոլնը» (1978), Բորիս Վիշինսկու «Ստվերներ և ծարավ» (1981), Չինգիզ Այթմատովի «Եվ դարից երկար ձգվում է օրը» (1983), Գի դը Մոպասանի «Ձիթենու այգին» (1985), Անրի Վերնոյի «Մայրիկ» (1989), Պոլ Գոգենի «Նոա նոա» (1994), Անրի Մատիսի «Հոդվածներ նամակներ զրույցներ» (1999), Պրոսպեր Մերիմեի «Կառլոս IX-ի թագավորության ժամանակագրությունը» (2002), Էլի Ֆորի «Արվեստի պատմություն վերածնվող արվեստ» (2008) և կրկին Ալեն-Ֆուրնիեի «Երկար Մոլնը» (2013): Նրա թարգմանությունները ոչ միայն հարստացրին հայ գրականությունը, այլև դարձան կարևոր կամուրջ մշակութային փոխանակման համար: Սոֆի Ավագյանը մնաց որպես թարգմանչուհի, որի աշխատանքը հավերժացրեց համաշխարհային դասականները հայերենով՝ ոգեշնչելով սերունդներին գրականության սիրով:

#### Русская версия

Переводчица, чья кисть соединила миры

29 декабря 1930 года в селе Ошакан Аштаракского района родилась Софи Овакимовна Авагян — армянская переводчица, чья работа стала мостом между армянской литературой и мировыми классиками до её смерти 11 марта 2025 года в Ереване. Эта выдающаяся личность, член Союза писателей СССР с 1976 года, посвятила жизнь переводу, открывая армянскому читателю сокровища французской и русской литературы. В 1954 году окончив филологический факультет Ереванского университета по романо-германскому отделению, она работала в журнале «Советская литература» корректором, затем литературным сотрудником, заведующей отделом художественной прозы и заведующей отделом литературных связей Союза писателей Армении. Софи Авагян перевела с французского и русского множество классиков — Антуана де Сент-Экзюпери «Земля людей» (1961), Чингиза Айтматова «Три повести» (1965), сборник молдавских рассказов «Цветущая тропа» (1971), Анри Труайя «Траурный снег» (1973) и «Семья Эглетьер» (1980), Алена-Фурнье «Большой Мольн» (1978), Бориса Вишинского «Тени и жажда» (1981), Чингиза Айтматова «И дольше века длится день» (1983), Ги де Мопассана «Оливковая роща» (1985), Анри Верноя «Мамочка» (1989), Поля Гогена «Ноа ноа» (1994), Анри Матисса «Статьи письма беседы» (1999), Проспера Мериме «Хроника царствования Карла IX» (2002), Эли Фор «История искусства Возрождения» (2008) и снова Алена-Фурнье «Большой Мольн» (2013). Её переводы не только обогатили армянскую литературу, но и стали важным мостом культурного обмена. Софи Авагян осталась как переводчица, чья работа увековечила мировую классику на армянском, вдохновляя поколения любовью к литературе.

#### English Version

The Translator Whose Brush Connected Worlds

On December 29, 1930, in the village of Oshakan in Ashtarak district, Sofi Hovakim Avagyan was born — an Armenian translator whose work became a bridge between Armenian literature and world classics until her death on March 11, 2025, in Yerevan. This distinguished personality, a member of the USSR Writers’ Union since 1976, dedicated her life to translation, opening the treasures of French and Russian literature to the Armenian reader. In 1954, graduating from the Philology Faculty of Yerevan University in Romano-Germanic department, she worked at the journal “Soviet Literature” as a proofreader, then literary employee, head of the fiction prose department, and head of literary connections at the Writers’ Union of Armenia. Sofi Avagyan translated from French and Russian numerous classics — Antoine de Saint-Exupéry’s “Land of Men” (1961), Chingiz Aitmatov’s “Three Novellas” (1965), Moldavian collection “Blooming Path” (1971), Henri Troyat’s “Mourning Snow” (1973) and “Eglethier Family” (1980), Alain-Fournier’s “Le Grand Meaulnes” (1978), Boris Vishinsky’s “Shadows and Thirst” (1981), Chingiz Aitmatov’s “The Day Lasts More Than a Hundred Years” (1983), Guy de Maupassant’s “Olive Grove” (1985), Henri Verneuil’s “Mayrig” (1989), Paul Gauguin’s “Noa Noa” (1994), Henri Matisse’s “Articles Letters Conversations” (1999), Prosper Mérimée’s “Chronicle of the Reign of Charles IX” (2002), Élie Faure’s “History of Renaissance Art” (2008), and again Alain-Fournier’s “Le Grand Meaulnes” (2013). Her translations not only enriched Armenian literature but also became an important bridge for cultural exchange. Sofi Avagyan remained as a translator whose work eternalized world classics in Armenian, inspiring generations with love for literature.

1915 թվականի դեկտեմբերի 29-ին , Շուշիի գավառի Շոշ գյուղում , ծնվեց  Սարգիս Ավետիսի Աբրահամյանը՝ հայ արձակագիր, մանկավարժ և մշակութային գործիչ, ում ստեղծագործությունները դարձել են Արցախի գրական ժառանգության անբաժան մասը:

1960 թվականից նա եղել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ, իսկ նրա կյանքն ու աշխատանքը նվիրված են եղել հայ մշակույթի պահպանմանն ու զարգացմանը:
Սարգիս Աբրահամյանը ծնվել է Արցախի գեղատեսիլ Շոշ գյուղում, որտեղ մանկուց յուրացրել է իր ժողովրդի հարուստ ավանդույթներն ու պատմությունը: Նա ավարտել է Բաքվի մանկավարժական տեխնիկումը, այնուհետև՝ 1944 թվականին, Ադրբեջանի մանկավարժական ինստիտուտի հեռակա բաժնի պատմության ֆակուլտետը: Նրա մասնագիտական ուղին սկսվել է ուսուցչությունից. 1935–1937 թվականներին նա պատմություն է դասավանդել ԼՂԻՄ Մարտունու շրջանի Ննգի գյուղի դպրոցում, 1937–1939 թվականներին՝ Ղզղալա գյուղի միջնակարգ դպրոցում, իսկ 1940 թվականին եղել է Մարտունու շրջանի ժողկրթության բաժնի վարիչ: 1940–1941 թվականներին նա ղեկավարել է Ադրբեջանի ԼԿԵՄ Լեռնային Ղարաբաղի մարզային ժողկրթության բաժինը: Հետագայում նրա կարիերան ընդգրկել է բազմաթիվ պատասխանատու պաշտոններ. 1949–1950 թվականներին եղել է Ստեփանակերտի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցի ուսմասվար, 1950–1952 թվականներին՝ քաղաքական և գիտական գիտելիքների տարածման մարզային ընկերության պատասխանատու քարտուղար, 1952–1953 թվականներին՝ Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի մարքսիզմ-լենինիզմի ամբիոնի վարիչ: 1954–1955 թվականներին նա ղեկավարել է ԼՂԻՄ աշխատավորների դեպուտատների մարզային սովետի կուլտուրայի բաժինը և եղել է գործկոմի նախագահի տեղակալ: 1955–1957 թվականներին եղել է Ադրբեջանի ԿԿ Լեռնային Ղարաբաղի մարզկոմի քարտուղար, 1957–1961 թվականներին՝ մարզկոմի երկրորդ քարտուղար, 1961–1963 թվականներին՝ մարզային սովետի կուլտուրայի բաժնի վարիչ, իսկ 1963–1969 թվականներին՝ կինոֆիկացիայի մարզային վարչության պետ: Սարգիս Աբրահամյանը նաև եղել է Ադրբեջանի ԽՍՀ 5-րդ գումարման դեպուտատ և պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով:
Աբրահամյանի գրական ստեղծագործությունները ներառում են վեպեր, վիպակներ և պատմվածքներ, որոնք վառ կերպով ներկայացնում են Արցախի բնակիչների կյանքն ու ճակատագրերը: Նրա հիմնական գործերից են՝ «Սերունդների հետ» վեպը (գիրք 1 և 2, 1957–1958), «Մեր քաղաքը» (1963) և «Ոլորաններում» (1967) վիպակները, «Հավատարմություն» վեպը (1967), ինչպես նաև պատմվածքների ժողովածուներ՝ «Լեռնային վտակ» (1957, 1963, 1967) և «Կարմիր մեխակներ» (1973): Նրա ստեղծագործությունները թաթախված են հայրենի հողի, նրա պատմության և հայ ժողովրդի մշակույթի հանդեպ սիրով: Աբրահամյանը նաև զբաղվել է թարգմանություններով, մասնավորապես՝ ադրբեջանական քնարերգության, որը հրատարակվել է «Խազարի երգը» ժողովածուում (1982): Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել ընթերցողներին և մնում է հայ գրականության կարևոր մաս:

Мастер Пера, Создавший Литературное Наследие Арцаха

29 декабря 1915 года в селе Шош Шушского уезда  родился Саргис Аветис Абрамян: — выдающийся армянский прозаик, педагог и культурный деятель, чьи произведения стали важной частью литературного наследия Арцаха. С 1960 года он был членом Союза писателей СССР, а его жизнь и творчество были посвящены сохранению и развитию армянской культуры.
Саркис Абрамян родился в живописном селе Шош в Арцахе, где с детства впитывал богатые традиции и историю своего народа. Он окончил Бакинский педагогический техникум, а затем, в 1944 году, заочное отделение исторического факультета Азербайджанского педагогического института. Его профессиональная деятельность началась с преподавания: в 1935–1937 годах он работал учителем истории в школе села Ннги Мартунинского района НКАО, в 1937–1939 годах — в средней школе села Кзгала того же района, а в 1940 году стал заведующим отделом народного образования Мартунинского района. В 1940–1941 годах он занимал пост заведующего отделом народного образования ЛКСМ Нагорно-Карабахской области Азербайджана. После этого его карьера охватила множество ответственных должностей: в 1949–1950 годах он был замдиректора по учебной части средней школы №3 в Степанакерте, в 1950–1952 годах — ответственным секретарем областного общества по распространению политических и научных знаний, в 1952–1953 годах — заведующим кафедрой марксизма-ленинизма Степанакертского педагогического института. В 1954–1955 годах он руководил отделом культуры областного совета депутатов трудящихся НКАО и был заместителем председателя исполкома областного совета. В 1955–1957 годах занимал пост секретаря, а в 1957–1961 годах — второго секретаря обкома КП Азербайджана по Нагорно-Карабахской области. С 1961 по 1963 год вновь руководил отделом культуры областного совета, а с 1963 по 1969 год возглавлял областное управление кинофикации. Саркис Абрамян также был депутатом Верховного Совета Азербайджанской ССР 5-го созыва и награждён орденом «Знак Почёта».
Литературное творчество Абрамяна включает романы, повести и рассказы, отражающие жизнь и судьбы жителей Арцаха. Среди его ключевых произведений: роман «С поколениями» (книги 1 и 2, 1957–1958), повести «Наш город» (1963) и «На поворотах» (1967), роман «Верность» (1967), а также сборники рассказов, такие как «Горный ручей» (1957, 1963, 1967) и «Красные гвоздики» (1973). Его произведения проникнуты любовью к родной земле, историей и культурой армянского народа. Абрамян также занимался переводами, в частности, азербайджанской лирики, изданной в сборнике «Песнь Хазара» (1982). Его творчество продолжает вдохновлять читателей, а наследие остаётся важной частью армянской литературы.

The Master of the Pen Who Shaped Artsakh’s Literary Legacy

On December 29, 1915, in the village of Shosh, Shushi province, Sargis Avetis Abrahamyan was born:d — a prominent Armenian prose writer, educator, and cultural figure whose works became a cornerstone of Artsakh’s literary heritage. A member of the USSR Writers’ Union since 1960, his life and work were dedicated to preserving and advancing Armenian culture.
Sargis Abrahamyan was born in the picturesque village of Shosh in Artsakh, where he absorbed the rich traditions and history of his people from an early age. He graduated from the Baku Pedagogical College and, in 1944, completed the correspondence course at the History Faculty of the Azerbaijan Pedagogical Institute. His professional journey began as a teacher: from 1935 to 1937, he taught history at a school in Nngi village, Martuni district, NKAO; from 1937 to 1939, at a secondary school in Kzgala village in the same district; and in 1940, he served as head of the Martuni district’s public education department. From 1940 to 1941, he was head of the public education department of the Komsomol in the Nagorno-Karabakh region of Azerbaijan. His career spanned numerous significant roles: in 1949–1950, he was deputy director for academic affairs at Stepanakert’s Secondary School No. 3; in 1950–1952, he served as responsible secretary of the regional society for the dissemination of political and scientific knowledge; in 1952–1953, he headed the Marxism-Leninism department at Stepanakert Pedagogical Institute. From 1954 to 1955, he managed the culture department of the NKAO’s regional council of workers’ deputies and served as deputy chairman of the council’s executive committee. From 1955 to 1957, he was secretary, and from 1957 to 1961, second secretary of the Communist Party’s regional committee for Nagorno-Karabakh. From 1961 to 1963, he again led the culture department, and from 1963 to 1969, he headed the regional film distribution administration. Abrahamyan was also a deputy of the 5th convocation of the Supreme Soviet of the Azerbaijani SSR and was awarded the Order of the Badge of Honour.
Abrahamyan’s literary works include novels, novellas, and short stories that vividly depict the lives and destinies of Artsakh’s people. His major works include the novel With Generations (Books 1 and 2, 1957–1958), novellas Our City (1963) and On the Turns (1967), the novel Fidelity (1967), and collections of short stories such as Mountain Stream (1957, 1963, 1967) and Red Carnations (1973). His writings are imbued with love for his homeland, its history, and the culture of the Armenian people. Abrahamyan also translated Azerbaijani lyrical poetry, published in the collection The Song of Khazar (1982). His legacy continues to inspire readers and remains a vital part of Armenian literature.

Բրիջիթ Բարդոն մահացել է 2025 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Սեն-Տրոպեզում՝ 91 տարեկան հասակում, թողնելով հետևում ոչ միայն կինոյի լեգենդի կերպարը, այլև հայ ժողովրդի նկատմամբ անկեղծ համակրանքի և աջակցության վառ օրինակը։ Ծնվել է 1934 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Փարիզում։

Բրիջիթ Բարդոն դարձավ 1950-1960-ականների ֆրանսիական կինոյի ամենավառ աստղերից մեկը՝ «Եվ Աստված ստեղծեց կնոջը», «Բաբետը գնում է պատերազմ», «Վիվա Մարիա» և այլ ֆիլմերով։ 1970-ականներից նա ամբողջովին նվիրվեց կենդանիների իրավունքների պաշտպանությանը՝ հիմնելով Fondation Brigitte Bardot կազմակերպությունը։

Հայաստանի և հայ ժողովրդի նկատմամբ Բարդոյի համակրանքը դրսևորվել է բազմաթիվ ձևերով։ Նա բազմիցս բարձրաձայնել է 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ճանաչման անհրաժեշտության մասին, դատապարտել է Թուրքիայի ժխտողական քաղաքականությունը և աջակցել հայ ժողովրդի արդար պայքարին։ 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժից հետո նա ակտիվորեն մասնակցել է օգնության ծրագրերին և բազմիցս այցելել Հայաստան՝ անձամբ ծանոթանալու երկրի և ժողովրդի հետ։

Նրա հայտնի արտահայտություններից մեկը՝ «Հայերը արժանի են իրենց պատմության ճանաչմանը և հարգանքին», դարձել է հայկական համայնքում լայն տարածում գտած խոսք։ Բրիջիթ Բարդոն մնաց այն քիչ արևմտյան աստղերից մեկը, ով ոչ միայն խոսել է հայ ժողովրդի մասին, այլև գործով աջակցել է նրանց։

Բրիջիթ Բարդոն մնաց Փարիզից Սեն-Տրոպեզ տանող գեղեցկության և համակրանքի կամուրջը՝ իր ֆիլմերով, պայքարով և հայ ժողովրդի հանդեպ անկեղծ սիրով ոգեշնչելով սերունդներին։



**Русский** 

Брижит Бардо — Армения и армяне в её сердце 

Скончалась 28 декабря 2025 года в Сен-Тропе в возрасте 91 года — французская киноактриса, секс-символ 1950–1960-х, а с армянской точки зрения — искренний друг армянского народа и последовательный сторонник признания Геноцида армян. Родилась 28 сентября 1934 года в Париже.

Брижит Бардо стала всемирно известной благодаря фильмам «И Бог создал женщину», «Бабет идёт на войну», «Вива Мария!» и многим другим. С 1970-х годов она полностью посвятила себя защите прав животных, основав фонд Fondation Brigitte Bardot.

Отношение Бардо к Армении и армянам всегда было тёплым и искренним. Она неоднократно публично заявляла о необходимости признания Геноцида армян 1915 года, осуждала турецкий официальный отрицанизм и поддерживала справедливую борьбу армянского народа. После Спитакского землетрясения 1988 года она активно участвовала в программах помощи и несколько раз посещала Армению лично.

Одна из её известных фраз — «Армяне заслуживают признания и уважения своей истории» — стала широко известной в армянской среде. Брижит Бардо осталась одной из немногих западных звёзд, которая не просто говорила об армянах, но и реально помогала им.

Брижит Бардо стала мостом от Парижа до Сен-Тропе — своей красотой, борьбой и искренней любовью к армянскому народу, вдохновляя поколения.



**English** 

Brigitte Bardot — Armenia and Armenians in her heart 

Passed away on December 28, 2025, in Saint-Tropez at the age of 91 — French film actress, sex symbol of the 1950s–1960s, and from the Armenian perspective — a sincere friend of the Armenian people and consistent supporter of the recognition of the Armenian Genocide. Born on September 28, 1934, in Paris.

Brigitte Bardot became world-famous through films such as *And God Created Woman*, *Babette Goes to War*, *Viva Maria!* and many others. From the 1970s onward she devoted herself entirely to animal rights, founding the Brigitte Bardot Foundation.

Bardot’s attitude toward Armenia and Armenians was always warm and sincere. She repeatedly publicly stated the need to recognize the Armenian Genocide of 1915, condemned Turkey’s official denialism and supported the just struggle of the Armenian people. After the 1988 Spitak earthquake she actively participated in relief programs and visited Armenia several times personally.

One of her famous statements — “Armenians deserve recognition and respect for their history” — has become widely known in Armenian circles. Brigitte Bardot remains one of the few Western stars who not only spoke about Armenians, but truly helped them.

Brigitte Bardot became a bridge from Paris to Saint-Tropez — with her beauty, struggle and genuine love for the Armenian people, inspiring generations.



**Français** 

Brigitte Bardot — L’Arménie et les Arméniens dans son cœur

Est décédée le 28 décembre 2025 à Saint-Tropez à l’âge de 91 ans — actrice française, sex-symbol des années 1950-1960, et du point de vue arménien — une amie sincère du peuple arménien et une partisane constante de la reconnaissance du Génocide arménien. Née le 28 septembre 1934 à Paris.

Brigitte Bardot est devenue mondialement célèbre grâce à des films tels que *Et Dieu… créa la femme*, *Babette s’en va-t-en guerre*, *Viva Maria !* et bien d’autres. À partir des années 1970, elle s’est entièrement consacrée à la défense des droits des animaux, fondant la Fondation Brigitte Bardot.

L’attitude de Bardot envers l’Arménie et les Arméniens a toujours été chaleureuse et sincère. Elle a publiquement affirmé à plusieurs reprises la nécessité de reconnaître le Génocide arménien de 1915, a condamné le négationnisme officiel turc et soutenu la juste lutte du peuple arménien. Après le tremblement de terre de Spitak en 1988, elle a activement participé aux programmes d’aide et s’est rendue plusieurs fois en Arménie personnellement.

L’une de ses phrases célèbres — « Les Arméniens méritent la reconnaissance et le respect de leur histoire » — est devenue largement connue dans les milieux arméniens. Brigitte Bardot reste l’une des rares stars occidentales qui non seulement a parlé des Arméniens, mais les a réellement aidés.

Brigitte Bardot est restée un pont de Paris à Saint-Tropez — par sa beauté, son combat et son amour sincère pour le peuple arménien, inspirant des générations.