Արամ Բագրատի Նալբանդյան մահացել է 1987 թվականի հունվարի 24-ին Երևանում՝ 79 տարեկան հասակում, թողնելով հայկական և խորհրդային քիմիական ֆիզիկայի պատմության մեջ անմոռանալի հետք։ Ծնվել է 1908 թվականի հունվարի 1-ին Ղարաքիլիսայում (այժմ՝ Վանաձոր)՝ ծառայողի ընտանիքում։
1926-ին ավարտել է Կիրովականի միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական բաժինը։ Ավարտելուց հետո աշխատել է համալսարանում որպես ֆիզիկայի ամբիոնի ասիստենտ, ապա ընդունվել ԽՍՀՄ ԳԱ քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին կատարել է բեղմնավոր հետազոտություններ պայթուցիկ նյութերի ստացման և հատկությունների ուսումնասիրման բնագավառում։ 1943-ին շնորհվել է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի աստիճան, 1947-ին՝ պրոֆեսորի կոչում։
1957-ին գլխավորել է ԽՍՀՄ ԳԱ քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի ածխաջրածինների օքսիդացման լաբորատորիան Մոսկվայում, 1959-ին կազմակերպել ՀԽՍՀ ԳԱ քիմիական ֆիզիկայի լաբորատորիան Երևանում։ 1960-ին ընտրվել է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, 1963-ին՝ ակադեմիկոս։ 1967-ին տեղափոխվել է Երևան և նշանակվել Քիմիական ֆիզիկայի լաբորատորիայի տնօրեն։ 1975-ին լաբորատորիան վերակազմվել է Քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի, որի տնօրենը մնացել է մինչև կյանքի վերջը։
Ավելի քան 400 գիտական հոդվածների և 5 մոնոգրաֆիայի հեղինակ է։ Հիմնական հետազոտությունները նվիրված են ճյուղավորված շղթայական ռեակցիաների կինետիկային և մեխանիզմին, ջրածնի և ածխաջրածինների օքսիդացմանը, ֆոտոքիմիական հարուցման մեթոդներին, ԷՊՌ-ի կիրառմանը և ինքնատարածվող սինթեզին։ Նրա աշխատանքները հիմք են հանդիսացել ֆորմալդեհիդի արդյունաբերական ստացման, պլաստմասսաների և կատալիզատորների մշակման համար։
Արամ Նալբանդյանը մնաց Ղարաքիլիսայից Երևան տանող հայկական քիմիական ֆիզիկայի կամուրջը՝ իր գիտական խորքայնությամբ, նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին քիմիայի և ֆիզիկայի խորքերով։
Русский
один из основоположников армянской химической физики
Арам Багратович Налбандян скончался 24 января 1987 года в Ереване в возрасте 79 лет — выдающийся химик, академик АН Армянской ССР, лауреат Государственной премии, заслуженный деятель науки Армянской ССР, оставивший неизгладимый след в истории армянской и советской химической физики. Родился 1 января 1908 года в Каракилисе (ныне Ванадзор) в семье служащего.
В 1926 году окончил среднюю школу в Кировакане и поступил на физико-математический факультет Ереванского государственного университета. После окончания работал ассистентом кафедры физики в университете, затем поступил в аспирантуру Института химической физики АН СССР. В годы Великой Отечественной войны провёл плодотворные исследования по получению и изучению свойств взрывчатых веществ. В 1943 году ему присуждена степень доктора физико-математических наук, в 1947 — звание профессора.
В 1957 году возглавил лабораторию окисления углеводородов Института химической физики АН СССР в Москве, в 1959 году организовал лабораторию химической физики АН АрмССР в Ереване. В 1960 году избран членом-корреспондентом АН АрмССР, в 1963 — академиком. В 1967 году переехал в Ереван и стал директором Лаборатории химической физики. В 1975 году лаборатория преобразована в Институт химической физики, директором которого оставался до конца жизни.
Автор более 400 научных статей и 5 монографий. Основные исследования посвящены кинетике и механизму разветвлённых цепных реакций, окислению водорода и углеводородов, фотохимическим методам инициирования, применению ЭПР и самораспространяющемуся синтезу. Его работы легли в основу промышленного получения формальдегида, пластмасс и катализаторов.
Арам Багратович Налбандян остался мостом армянской химической физики от Каракилисы до Еревана — своей научной глубиной, преданностью и бесконечной любовью, вдохновляя поколения глубинами химии и физики.
English
one of the founders of Armenian chemical physics
Aram Bagratovich Nalbandyan died on January 24, 1987, in Yerevan at the age of 79 — outstanding chemist, academician of the Academy of Sciences of the Armenian SSR, laureate of the State Prize, Honored Scientist of the Armenian SSR, who left an indelible mark in the history of Armenian and Soviet chemical physics. Born on January 1, 1908, in Karakilisa (now Vanadzor) in a family of a clerk.
In 1926 graduated from secondary school in Kirovakan and entered the physics-mathematics department of Yerevan State University. After graduation worked as an assistant at the physics department, then entered the postgraduate program at the Institute of Chemical Physics of the USSR Academy of Sciences. During the Great Patriotic War conducted fruitful research on the production and properties of explosives. In 1943 awarded the degree of Doctor of Physical and Mathematical Sciences, in 1947 — the title of professor.
In 1957 headed the laboratory of hydrocarbon oxidation at the Institute of Chemical Physics of the USSR Academy of Sciences in Moscow, in 1959 organized the laboratory of chemical physics of the Academy of Sciences of the Armenian SSR in Yerevan. In 1960 elected corresponding member of the Academy of Sciences of the Armenian SSR, in 1963 — academician. In 1967 moved to Yerevan and became director of the Laboratory of Chemical Physics. In 1975 the laboratory was reorganized into the Institute of Chemical Physics, which he headed until the end of his life.
Author of more than 400 scientific articles and 5 monographs. Main research devoted to kinetics and mechanism of branched chain reactions, oxidation of hydrogen and hydrocarbons, photoinitiation methods, EPR application and self-propagating synthesis. His works formed the basis for industrial production of formaldehyde, plastics and catalysts.
Aram Bagratovich Nalbandyan remained the bridge of Armenian chemical physics from Karakilisa to Yerevan — with his scientific depth, dedication and boundless love, inspiring generations with the depths of chemistry and physics.
You must be logged in to post a comment.