Երվանդունիների Հայաստան – Ервандундская Армения – Ervandunids Armenia

Երվանդունիների Հայաստան – Ервандундская Армения – Ervandunids Armenia

Երվանդունիների Հայաստան – Ервандундская Армения – Ervandunids Armenia
Երվանդունիների Հայաստան (Մ.թ.ա. VI – Մ.թ.ա. II դարեր)
Երվանդունիների թագավորությունը Հայկական առաջին համահայկական պետություններից էր, որը պատմական ասպարեզ դուրս եկավ Ուրարտուի (Արարատյան թագավորության) անկումից հետո: Այն հիմնադրել է Երվանդ Ա Սակավակյացը մ.թ.ա. VI դարի սկզբին։

Մայրաքաղաքները: Տաշու, Արմավիր և Երվանդաշատ:

Կարևոր իրադարձություններ: Երվանդունիների օրոք Հայաստանը հաջողությամբ պահպանեց իր ինքնավարությունը Աքեմենյան Պարսկաստանի գերիշխանության օրոք՝ պահպանելով տեղական կառավարման համակարգը և մշակույթը։ Մ.թ.ա. 331 թվականին՝ Գավգամելայի ճակատամարտից հետո, Հայաստանը հռչակվեց անկախ թագավորություն։

Անկումը: Հարավային և Արևմտյան Հայաստանում Երվանդունիների իշխանությունը ավարտվեց Մ.թ.ա. II դարի սկզբին (մ.թ.ա. 200 թ.), երբ Սելևկյանները գրավեցին տարածաշրջանը, մինչդեռ Մեծ Հայքում իշխանությունը անցավ Արտաշեսյանների արքայատոհմին։

Երվանդունիների արքաները
Երվանդ Ա Սակավակյաց (մ.թ.ա. մոտ 570 – մոտ 560 թթ.) – թագավորության հիմնադիրը:

Տիգրան Երվանդյան (մ.թ.ա. մոտ 560 – մոտ 535 թթ.) – հայոց հզոր արքա, Կյուրոս Մեծի դաշնակիցը (հիշատակվում է Մովսես Խորենացու մոտ):

Վահագն – ավանդական հերոս-արքա, որը հաճախ նույնացվում կամ հաջորդել է Տիգրանին:

Երվանդ Բ (մ.թ.ա. IV դարի կեսեր) – մասնակցել է Գավգամելայի ճակատամարտին ընդդեմ Ալեքսանդր Մակեդոնացու։

Մιթրուս/Միհრան (մ.թ.ա. IV դարի վերջ) – կառավարել է որպես սատրապ/թագավոր։

Երվանդ Գ (մ.թ.ա. մոտ 320 – մոտ 260 թթ.) – հիմնադրել է Երվանդաշատ մայրաքաղաքը, կառուցել Արմավիրի տաճարները։

Սամ` (մ.թ.ա. III դարի կեսեր) – Երվանդ Գ-ի հաջորդը։

Արշամ (մ.թ.ա. III դարի կեսերից վերջ) – հիմնադրել է Արշամاشատ քաղաքը, ապաստան է տվել Անτιοքիա Հիերաքսին։

Քսերքսես (Շավարշ) (մ.թ.ա. մոտ 220 – 212 թթ.) – Սանատրուկի որդին, Ծոփքի ևԿոմագենեի արքա։

Աբդիսարես (մ.թ.ա. III դարի վերջ) – Ծոփքի արքա։

Երվանդ Դ Վերջին (մ.թ.ա. մոտ 212 – 200 թթ.) – Երվանդունիների վերջին գահակալը, կառուցել է Երվանդաշատը և տեղափոխել մայրաքաղաքը Արմավիրից։

Ервандундская Армения (VI в. до н.э. – II в. до н.э.)
Царство Ервандуни (Оронтиды) было одним из первых общеармянских государств, возникших на Армянском нагорье после падения Урарту. Династия была основана Ервандом I Сакавакяцем в начале VI века до н.э.

Столицы: Армавир и Ервандашат.

Ключевые события: В период правления Ервандуни Армения сохранила значительную автономию в составе Ахеменидской державы, удерживая свои культурные и политические институты. После битвы при Гавгамелах (331 г. до н.э.) Армения обрела полный суверенитет.

Закат: Власть династии подошла к концу в начале II века до н.э. (около 200 г. до н.э.), когда Селевкиды разделили Армению на части, а в Великой Армении к власти пришла династия Арташесидов.

Цари династии Ервандуни (Оронтидов)
Ерванд I Сакавакяц (ок. 570 – ок. 560 гг. до н.э.) – основатель династии и царства.

Тигран Ервандян (ок. 560 – ок. 535 гг. до н.э.) – могущественный армянский царь, союзник Кира Великого (согласно трудам Мовсеса Хоренаци).

Ваагн – эпический царь-богатырь, предшественник или преемник Тиграна.

Ерванд II (середина IV в. до н.э.) – армянский правитель, участвовавший в битве при Гавгамелах против Александра Македонского.

Михран (конец IV в. до н.э.) – правитель Армении.

Ерванд III (ок. 320 – ок. 260 гг. до н.э.) – основатель Ериваншата (Ервандашата), расширивший границы и укрепивший государство.

Сам (середина III в. до н.э.) – правитель из династии Ервандянов.

Аршам (середина – конец III в. до н.э.) – основатель города Аршамашат.

Ксеркс (Шаварш) (ок. 220 – 212 гг. до н.э.) – царь Софены и Коммагены.

Абдисар (конец III в. до н.э.) – царь Софены.

Ерванд IV Последний (ок. 212 – 200 гг. до н.э.) – последний царь из династии Ервандуни, перенесший столицу в Ервандашат.

Ervandunids Armenia / Orontid Armenia (6th c. BC – 2nd c. BC)
The Orontid Dynasty (Ervanduni) established one of the first unified Armenian kingdoms, emerging on the Armenian Highlands following the fall of Urartu. Founded by Yervand I Sakavakyats in the early 6th century BC, the kingdom marked a crucial chapter in Armenian statehood.

Capitals: Armavir and Yervandashat.

Key Highlights: During the Achaemenid Persian period, Armenia maintained internal autonomy and robust administrative structures. Following the Battle of Gaugamela in 331 BC, Armenia emerged as an independent kingdom.

Decline: The dynasty’s rule in Greater Armenia ended in the early 2nd century BC (c. 200 BC) as Seleucid influence fragmented the region, paving the way for the rise of the Artaxiad Dynasty.

Kings of the Orontid (Ervanduni) Dynasty
Yervand I Sakavakyats (c. 570 – c. 560 BC) – Founder of the dynasty and the early Armenian kingdom.

Tigran Yervandyan (c. 560 – c. 535 BC) – A powerful Armenian king and ally of Cyrus the Great (prominent in Movses Khorenatsi’s history).

Vahagn – Legendary heroic king associated with early Armenian myth and statehood.

Yervand II (mid-4th century BC) – Armenian ruler who commanded forces at the Battle of Gaugamela against Alexander the Great.

Mithranes / Mihran (late 4th century BC) – Governor and ruler in Armenia.

Yervand III (c. 320 – c. 260 BC) – Founder of Yervandashat, builder of temples at Armavir.

Sam (mid-3rd century BC) – Orontid ruler succeeding Yervand III.

Arsham (mid to late 3rd century BC) – Founder of Arshamashat.

Xerxes (Shavarsh) (c. 220 – 212 BC) – King of Sophene and Commagene.

Abdisares (late 3rd century BC) – King of Sophene.

Yervand IV the Last (c. 212 – 200 BC) – The final ruler of the Orontid Dynasty, who moved the capital to Yervandashat.

ერვანდუნიანთა სომხეთი (ძვ. წ. VI – ძვ. წ. II საუკუნეები)
ერვანდუნების (ორონտიდების) სამეფო იყო ერთ-ერთი პირველი სომხური გაერთიანებული სახელმწიფო, რომელიც წარმოიშვა ურარტუს დაცემის შემდეგ. დინასტიას საფუძველი ჩაუყარა ერვანდ I-მა ძვ. წ. VI საუკუნის დასაწყისში.

დედაქალაქები: არმავირი და ერვანდაშატი.

მნიშვნელოვანი მოვლენები: აჰემენიანთა სპარსეთის პერიოდში სომხეთმა შეინარჩუნა ავტոնომია და ადგილობრივი მმართველობა. ძვ. წ. 331 წლის გავგამელის ბრძოლის შემდეგ სომხეთმა სრული დამოუკიდებლობა მოიპოვა.

დასასრული: დინასტიის მმართველობა დიდ სომხეთში დასრულდა ძვ. წ. II საუკუნის დასაწყისში (დაახლ. ძვ. წ. 200 წ.), რის შემდეგაც ძალაუფლება არტაშესიანთა დინასტიას გადაეცემა.

ერვანდუნების (ორონტიდების) დინასტიის მეფეები
ერვანდ I საყავაკიაცი (დაახლ. ძვ. წ. 570 – 560 წწ.) – სამეფოს და დინასტიის დამაარსებელი.

ტიգրան ერვანդიანი (დაახლ. ძვ. წ. 560 – 535 წწ.) – ძლიერი სომხეთის მეფე, კიროს დიდის მოკავშირე (მოხსენიებულია მოვსეს ხորენაცთან).

ვაահագნი (ვაჰაგნი) – ეპიკური მეფე-გმირი.

ერვანდ II (ძვ. წ. IV საუკუნის შუა წლები) – სომხეთის მმართველი, რომელიც მონაწილეობდა გავგამელის ბრძოლაში ალექსანდრე მაკედոնელის წინააღმდეგ.

მიჰრანი (ძვ. წ. IV საუკუნის ბოლო) – მმართველი სომხეთში.

ერვანდ III (დაახლ. ძვ. წ. 320 – 260 წწ.) – ერვანდაშატის დამაარსებელი, არმავირის ტაძრების აღმშენებელი.

სამი (ძვ. წ. III საუკუნის შუა წლები) – ერვანდ III-ის მემკვიდრე.

არშამი (ძვ. წ. III საუკუნის შუა-ბოლო წლები) – ქალაქ არშამაშატის დამაარსებელი.

ქსერქსე (შავარში) (დაახლ. ძვ. წ. 220 – 212 წწ.) – წოფքის (სოფენეს) და კომაგენეს მეფე.

აბდისა (ძვ. წ. III საუკუნის ბოლო) – წოფքის მეფე.

ერვანდ IV უკანასკნელი (დაახლ. ძვ. წ. 212 – 200 წწ.) – ერვანდუნების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი, რომელმაც დედაქალაქი ერვანდაშატში გადაიტანა.
https://the-armenian-highland.org/2026/09/22/երվանդունիների-հայաստան-ервандундс/
https://armenia-in-map.blogspot.com/2026/09/ervandunids-armenia.html

Հայասստանը Տիգրան I 120 95 մթա – Армения при Тигран I 120 -95 года до нашой эры – Armenia bay Tigran I 120 -95 BCE – ტიგრან I

Հայասստանը Տիգրան I 120 95 մթա – Армения при Тигран I 120 -95 года до нашой эры – Armenia bay Tigran I 120 -95 BCE – ტიგრან I

Տիգրան Ա (Արտաշեսյան հարստություն)

Տիգրան Ա (Արտաշեսյան հարստություն) Տիգրան Ա-ն հին Հայաստանի Արտաշեսյան հարստության կարևորագույն թագավորներից մեկն էր, որը կառավարել է մ.թ.ա. մոտավորապես 120–95 թվականներին: Նա հայոց նշանավոր արքա Արտաշես Ա-ի որդին էր և հաջորդել էր իր եղբորը՝ Արتاваզդ Ա-ին: Թեև Տիգրան Ա-ի կառավարման շրջանի մասին պահպանված պատմական տեղեկությունները շատ չեն, պատմագիտության մեջ նա հայտնի է որպես խաղաղասեր, բայց միևնույն ժամանակ վճռական կառավարիչ: Նա հաջողությամբ պաշտպանել է Հայաստանի սահմանները պարթևական վտանգից և ներքին քաղաքականություն վարել երկրի կենտրոնացման ուղղությամբ: Հայ պատմիչ Մովսես Խորենացին նրան հաճախ հիշատակում է Տիրան անունով: Նրա որդին և հաջորդն էր համաշխարհային պատմության մեջ հայտնի Մեծն Տիգրանը (Տիգրան Բ):

Тигран I (Династия Арташеситов)Тигран I — царь Великой Армении из династии Арташеситов, правивший примерно в 120–95 гг. до н. э. Он был сыном основателя династии Арташеса I и сменил на престоле своего бездетного брата Артавазда I. Несмотря на скудность письменных источников того периода, античные авторы и современные исследователи отмечают его роль в укреплении армянского государства. Тигран I успешно противостоял внешним угрозам, в частности со стороны Парфии, и проводил политику внутреннего укрепления царской власти. Его правление заложило прочный фундамент для будущего расцвета Армении при его сыне и преемнике — великом царе царей Тигране II.

Tigranes I (Artaxiad Dynasty) Tigranes I was a king of Armenia from the Artaxiad dynasty, reigning from approximately 120 to 95 BC. He was the son of Artaxias I, the founder of the kingdom, and ascended the throne after the death of his brother Artavasdes I. Although historical records detailing his specific reign are relatively scarce, Tigranes I is recognized as a steady and capable ruler. He successfully defended Armenia against external pressures, notably from the Parthian Empire, and maintained internal stability. His reign provided a stable foundation for the subsequent golden age of Armenia under his famous son and successor, Tigranes II the Great.

ტიგრან I (არტაშესიანთა დინასტია) ტიგრან I იყო ძველი სომხეთის მეფე არტაშესიანთა დინასტიიდან, რომელიც მართავდა ძვ. წ. დაახლოებით 120–95 წლებში. იგი იყო არტაშეს I-ის ძე და ტახტზე ავიდა თავისი ძმის, არტავაზდ I-ის გარდაცვალების შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ მისი მმართველობის პერიოდის შესახებ მცირე ისტორიული ცნობებია შემორჩენილი, ტიგრან I ცნობილია, როგორც წარმატებული მმართველი, რომელმაც შეძლო ქვეყნის საზღვრების დაცვა და შიდა სტაბილურობის შენარჩუნება. მან მყარი საფუძველი შექმნა იმ ძლიერებისთვის, რომელსაც სომხეთმა მიაღწია მისი ძის და მემკვიდრის, დიდი ტიგრანის (ტიგრან II) დროს.

Բագրատունյաց Հայաստան – Багратунидская Армения – Bagratid Armenia

Բագրատունյաց Հայաստան – Багратунидская Армения – Bagratid Armenia

Բագրատունյաց Հայաստան (Մ․Թ․ IX–XI դարեր)

Բագրատունյաց Հայաստանը կամ Հայոց Թագավորությունը միջնադարյան հայկական պետություն էր, որը գոյություն է ունեցել 885–1045 թվականներին։ Այն հիմնադրվել է Աշոտ Ա Բագրատունու կողմից, ով վերականգნა հայկական պետականությունը և ստացավ թագավորական տիտղոս ինչպես Բյուզանդիայի, այնպես էլ Արաբական խալիֆայության կողմից։

Մայրաքաղաքը: Անի («Հազար ու մի եկեղեցիների քաղաք»)։
Ծաղկման շրջանը: Հատկապես աչքի է ընկել Հայոց Թագավորությունը Գագիկ Ա-ի օրոք (X դարի վերջ – XI դարի սկիզբ), երբ երկիրը հասավ իր տնտեսական և մշակութային զարգացման գագաթնակետին։
Անկումը: Ներքին երկպառակությունների և արտաքին հարձակումների (Բյուզանդիա, ապա սելջուկ-թյուրքեր) հետևանքով 1045 թվականին Բագրատունյաց թագավորությունը անկում ապրեց։

Багратидская Армения (Армянское царство) — средневековое армянское государство, существовавшее с 885 по 1045 год. Оно было основано Ашотом I Багратуни, который восстановил армянскую государственность и получил царский титул как от Византийской империи, так и от Арабского халифата.

Столица: Ани («Город тысячи и одной церкви»).
Период расцвета: Особого могущества царство достигло при Гагике I (конец X – начало XI века), когда страна переживала экономический, политический и культурный подъем.
Падение: В результате внутренних распрей и внешних нашествий (сначала Византии, а затем сельджуков) в 1045 году Багратидское царство пало.

Bagratid Armenia (The Kingdom of Armenia) was a medieval Armenian state that existed from 885 to 1045 AD. It was founded by Ashot I Bagratuni, who successfully restored Armenian statehood and received royal recognition from both the Byzantine Empire and the Arab Caliphate.

Capital: Ani (known as the “City of a Thousand and One Churches”).
Peak Era: The kingdom reached its golden age during the reign of Gagik I (late 10th to early 11th century), marking a period of remarkable economic, architectural, and cultural prosperity.
Fall: Weakened by internal strife and external invasions (first by the Byzantines and later by the Seljuk Turks), the Bagratid kingdom eventually collapsed in 1045 AD.

ქართული

ბագրატოვანთა სომხეთი (სომხეთის სამეფო) — შუა საუკუნეების სომხური სახელმწიფო, რომელიც არსებობდა 885–1045 წლებში. იგი დააარსა აშოტ I ბագրატუნმა, რომელმაც აღადგინა სომხური სახელმწიფოებრიობა და მიიღო სამეფო ტიტული როგორც ბიზანტიის იმპერიისგან, ისე არაბთა სახალიფოსგან.

დედაქალაქი: ანი („ათას ერთი ეკლესიის ქალაქი“).
აყვავების ხანა: სამეფომ განსაკუთრებულ ძლიერებას მიაღწია გაგიკ I-ის მეფობის დროს (X საუკუნის მიწურული – XI საუკუნის დასაწყისი), როდესაც ქვეყანა ეკონომიკური და კულტურული განვითარების პიკში იმყოფებოდა.
დაცემა: შიდა არეულობებისა და გარეშე თავდასხმების (ჯერ ბიზანტიის, შემდეგ კი სელჩუკი თურქების) შედეგად, 1045 წელს ბაგრატოვანთა სამეფო დაეცა.