Գագիկ Ռազմիկի Պետրոսյանը ծնվել է 1973 թվականի մարտի 10-ին Ստեփանակերտում, Արցախ։ Նա Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 6-րդ գումարման պատգամավոր է՝ համամասնական ընտրակարգով, «Ազատ հայրենիք» կուսակցության ցուցակով, քաղաքական գործիչ։

Ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 7 միջնակարգ դպրոցը, հաշվապահական դպրոցը, 1994 թվականին՝ Արցախի պետական համալսարանը՝ ստանալով պատմության և անգլերեն լեզվի ուսուցչի որակավորումը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում, զորացրվելուց հետո աշխատել առևտրի ոլորտում, 1982-1984 թվականներին սովորել Բաքվի ապրանքագիտական տեխնիկումում։ 1988 թվականին թողել է ուսումը և վերադարձել Ստեփանակերտ, որտեղ կամավորական ջոկատներով մասնակցել է Շուշիի, Մարտունու և Աղդամի շրջաններում տեղի ունեցած մարտերին։ 1992-1999 թվականներին ծառայել է ԼՂՀ Պաշտպանության բանակում՝ որպես շտաբի պետի օգնական, ուսումնական գնդի ֆիզիկական պատրաստության պետ, ՊԲ մարզական ակումբի պետ և ջոկի հրամանատար։ Զորացրվելուց հետո հիմնադրել է «Ռազմիկ+» ՓԲԸ-ն։

2000 թվականի հունիսի 18-ին ընտրվել է ԼՂՀ երրորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր Ստեփանակերտի թիվ 10 ընտրատարածքից, եղել է արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի փոխնախագահ։ 2005 թվականի հունիսի 19-ի ընտրություններում ընտրվել է չորրորդ գումարման պատգամավոր Ստեփանակերտի թիվ 8 ընտրատարածքից։ 2006 թվականի հոկտեմբերին դարձել է արտադրության և արտադրական ենթակառուցվածքների հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։ 2010 թվականի մայիսի 23-ի ընտրություններում ընտրվել է հինգերորդ գումարման պատգամավոր «Ազատ հայրենիք» կուսակցության ցուցակով, եղել է պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։ 2015 թվականի մայիսի 3-ի ընտրություններում ընտրվել է Արցախի ԱԺ պատգամավոր «Ազատ հայրենիք» կուսակցության ցուցակով, եղել է «Հայրենիք» խմբակցության անդամ և պետական-իրավական հարցերի հանձնաժողովի անդամ։ «Ազատ հայրենիք» կուսակցության հիմնադիր անդամ է, կուսակցության նախագահության անդամ։ Հեղինակ է միջազգային անվտանգության խնդիրների վերաբերյալ բազմաթիվ հոդվածների և հրապարակումների։ Գագիկ Պետրոսյանը կարևոր դեր է խաղացել Արցախի քաղաքական կյանքում, նպաստելով օրենսդրական գործընթացներին և անվտանգության հարցերին, նրա ներդրումը մնում է անգնահատելի Արցախի անկախության պայքարի համատեքստում։

### Русский

Преданный участник политической борьбы Арцаха

Гагик Размикович Петросян родился 10 марта 1973 года в Степанакерте, Нагорно-Карабахская автономная область. Он — депутат 6-го созыва Национального собрания Республики Арцах по пропорциональной системе от партии «Свободная Родина», политический деятель. Окончил среднюю школу №7 в Степанакерте, школу бухгалтерского учёта, в 1994 году — Степанакертский государственный университет, получив квалификацию учителя истории и английского языка. Служил в Советской армии, после демобилизации работал в сфере торговли, в 1982–1984 годах учился в Бакинском техникуме товароведения. В 1988 году оставил учёбу и вернулся в Степанакерт, где в составе добровольческих отрядов участвовал в боях в районах Шуши, Мартуни и Агдама. С 1992 по 1999 год служил в Армии обороны НКР в Центральном оборонительном округе в качестве помощника начальника штаба, начальника физической подготовки учебного полка, начальника спортивного клуба Армии обороны и командира взвода. После демобилизации основал ООО «Размик+».

18 июня 2000 года избран депутатом 3-го созыва Национального собрания НКР от избирательного округа №10 в Степанакерте, заместителем председателя постоянной комиссии по внешним отношениям. На парламентских выборах 19 июня 2005 года избран депутатом 4-го созыва от избирательного округа №8 в Степанакерте. В октябре 2006 года стал председателем постоянной комиссии по производству и производственной инфраструктуре. На выборах 23 мая 2010 года избран депутатом 5-го созыва по пропорциональной системе от партии «Свободная Родина», стал председателем постоянной комиссии по государственно-правовым вопросам. На выборах 3 мая 2015 года избран депутатом Национального собрания Арцаха от партии «Свободная Родина», член фракции «Родина» и постоянной комиссии по государственно-правовым вопросам. Основатель партии «Свободная Родина», член её правления. Автор многочисленных статей и публикаций по вопросам международной безопасности. Гагик Петросян сыграл важную роль в политической жизни Арцаха, способствуя законодательным процессам и вопросам безопасности, его вклад остаётся неоценимым в контексте борьбы за независимость Арцаха.

### English

Devoted Fighter in Artsakh’s Political Struggle

Gagik Razmikovich Petrosyan was born on March 10, 1973, in Stepanakert, Nagorno-Karabakh Autonomous Oblast. He is a deputy of the 6th convocation of the National Assembly of the Republic of Artsakh by proportional representation from the “Free Homeland” party list, a political figure. He graduated from Secondary School No. 7 in Stepanakert, the accounting school, and in 1994 from Artsakh State University, earning a qualification as a teacher of history and English language. He served in the Soviet Army, and after demobilization, worked in trade; from 1982 to 1984, he studied at the Baku Goods Expertise Technical School. In 1988, he left his studies and returned to Stepanakert, where he joined volunteer detachments and participated in battles in the Shushi, Martuni, and Aghdam districts. From 1992 to 1999, he served in the NKR Defense Army in the Central Defense District as assistant chief of staff, head of physical training for the training regiment, head of the Defense Army sports club, and platoon commander. After demobilization, he founded “Razmik+” LLC.

On June 18, 2000, he was elected deputy of the 3rd convocation of the NKR National Assembly from Stepanakert’s No. 10 electoral district, serving as deputy chairman of the standing committee on foreign relations. At the parliamentary elections on June 19, 2005, he was elected deputy of the 4th convocation from Stepanakert’s No. 8 electoral district. In October 2006, he became chairman of the standing committee on production and production infrastructure. At the elections on May 23, 2010, he was elected deputy of the 5th convocation by proportional representation from the “Free Homeland” party list, serving as chairman of the standing committee on state-legal issues. At the elections on May 3, 2015, he was elected deputy of the Artsakh National Assembly from the “Free Homeland” party list, a member of the “Homeland” faction and the standing committee on state-legal issues. He is a founding member of the “Free Homeland” party and a member of its board. Author of numerous articles and publications on international security issues. Gagik Petrosyan has played a key role in Artsakh’s political life, contributing to legislative processes and security matters; his contributions remain invaluable in the context of the struggle for Artsakh’s independence.

Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան ծնվել է 1912 թվականի  փետրվարի 7-ին նոր օրացույցովՂազախում (Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն)՝ հայ ակադեմիկոս, մանկավարժ, հասարակական և պետական գործիչ, ով իր կյանքը նվիրել է հայկական կրթության, մշակույթի և գիտության զարգացմանը։

1933–1937 թվականներին սովորել է Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, ապա ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1941-ին Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է բանակ՝ ծառայելով սպայական կազմում։ Պատերազմի ավարտից հետո նշանակվել է հանրապետության կառավարությանն առընթեր կուլտուր-լուսավորական հիմնարկների կենտրոնական մեթոդական կաբինետի վարիչի տեղակալ, ապա՝ վարիչ։ Աշխատել է «Սովետական դպրոց» թերթի խմբագիր, Հայաստանի կոմկուսի կենտկոմի դպրոցական բաժնի վարիչ։

1955–1973 թվականներին եղել է Հայկական ԽՍՀ լուսավորության մինիստր։ 1973-ից մինչև կյանքի վերջը՝ մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով, երկու Կարմիր դրոշի շքանշանով և այլ պարգևներով։

Նրա անունով է կոչվում Երևանի №112 փորձարարական ավագ դպրոցը, իսկ 2012 թվականի ապրիլի 18-ին Երևանի ավագանու որոշմամբ համաձայնություն է տրվել Երևան քաղաքի Թումանյան փողոց 39 շենք հասցեում տեղադրելու նրա հուշատախտակը։

Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյանը մնաց Ղազախից Երևան տանող հայկական կրթության և մշակույթի կամուրջը՝ իր պետական, մանկավարժական և հասարակական նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին կրթության, գիտության և հայրենասիրության խորքերով։

Русский

министр просвещения АрмССР и академик

Шаварш Степанович Симонян родился 7 февраля 1912 года в Казахе (Елизаветпольская губерния, Российская империя) — армянский академик, педагог, общественный и государственный деятель, посвятивший свою жизнь развитию армянского образования, культуры и науки.

В 1933–1937 годах учился в педагогическом институте им. Х. Абовяна, затем служил в Советской армии. В 1941 году во время Великой Отечественной войны был призван в армию, служил в офицерском составе. После окончания войны назначен заместителем, а затем руководителем центрального методического кабинета культурно-просветительских учреждений при правительстве республики. Работал редактором газеты «Советская школа», заведующим школьным отделом ЦК Компартии Армении.

В 1955–1973 годах был министром просвещения Армянской ССР. С 1973 года до конца жизни — директор Научно-исследовательского института педагогических наук.

Награждён орденом Ленина, двумя орденами Красного Знамени и другими наградами.

Его именем названа экспериментальная старшая школа №112 в Ереване, а 18 апреля 2012 года решением Ереванского совета депутатов дано согласие на установку мемориальной доски по адресу: Ереван, улица Туманяна, 39.

Шаварш Степанович Симонян остался мостом армянского образования и культуры от Казаха до Еревана — своим государственным, педагогическим и общественным подвигом, вдохновляя поколения глубинами образования, науки и патриотизма.

English

Minister of Education of the Armenian SSR and Academician

Shavarsh Stepan Simonyan was born on January February 7 1912 in Kazah (Elizavetpol province, Russian Empire) — Armenian academician, pedagogue, public and state figure who devoted his life to the development of Armenian education, culture, and science.

In 1933–1937 studied at the pedagogical institute named after Kh. Abovyan, then served in the Soviet army. In 1941 during the Great Patriotic War was drafted into the army, serving in the officer corps. After the war was appointed deputy, then head of the central methodological office of cultural-educational institutions under the government of the republic. Worked as editor of the newspaper “Soviet School”, head of the school department of the Central Committee of the Communist Party of Armenia.

In 1955–1973 served as Minister of Education of the Armenian SSR. From 1973 until the end of his life — director of the Scientific Research Institute of Pedagogical Sciences.

Awarded the Order of Lenin, two Orders of the Red Banner, and other awards.

A experimental senior school No. 112 in Yerevan is named after him, and on April 18, 2012, by decision of the Yerevan Council of Deputies, permission was given to install a memorial plaque at the address: Yerevan, Tumanyan Street, 39.

Shavarsh Stepan Simonyan remained the bridge of Armenian education and culture from Kazah to Yerevan — with his state, pedagogical, and public dedication, inspiring generations with the depths of education, science, and patriotism.

1. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ ՀԽՍՀ լուսավորության մինիստր և ակադեմիկոս / Шаварш Степанович Симонян — министр просвещения АрмССР и академик / Shavarsh Stepan Simonyan — Minister of Education of the Armenian SSR and Academician
2. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ Ղազախից Երևան՝ հայկական կրթության նվիրյալ / Шаварш Степанович Симонян — от Казаха до Еревана: преданный армянскому образованию / Shavarsh Stepan Simonyan — From Kazah to Yerevan: Devoted to Armenian Education
3. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ ՀՀ մշակույթի և գիտության վաստակավոր գործիչ / Шаварш Степанович Симонян — заслуженный деятель культуры и науки Армении / Shavarsh Stepan Simonyan — Honored Worker of Culture and Science of Armenia
4. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ մանկավարժ և պետական գործիչ / Шаварш Степанович Симонян — педагог и государственный деятель / Shavarsh Stepan Simonyan — Pedagogue and Statesman
5. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ հայկական դպրոցի և մշակույթի կերտող / Шаварш Степанович Симонян — творец армянской школы и культуры / Shavarsh Stepan Simonyan — Creator of the Armenian School and Culture

27 հունվարի 1973 թվականին 77-ամյա Գուրգեն Յանիկյանը Սանտա Բարբարայի «Բալթիմոր» հյուրանոցում հանդիպման է հրավիրել Լոս Անջելեսի թուրք հյուպատոս Մեհմեդ Բայդուրին (49 տարեկան) և փոխհյուպատոս Բահադուր Դեմիրին (31 տարեկան): Նա նրանց խոստացել էր նվիրել «գեղարվեստական գործ»՝ թուրքական կառավարությանը: Հանդիպման ժամանակ Յանիկյանը հանեց «Լյուգեր» ատրճանակը և կրակեց երկու դիվանագետների վրա, ապա արձակեց ևս երկու վերահսկողական կրակոց:

Դատարանում Գուրգեն Յանիկյանը հայտարարեց.
«Ես երկու մարդ չեմ սպանել, ես երկու չարիք եմ ոչնչացրել: Ինձ համար նրանք մարդիկ չէին»:

Ցեղասպանության տարիներին Գուրգեն Յանիկյանի 26 հարազատ էր զոհվել, իսկ նրա եղբոր կոկորդն էին կտրել նրա աչքի առաջ: Այս գործողությունը դարձավ 1970-ականների հայկական ակտիվիզմի և ցեղասպանության ճանաչման պայքարի խորհրդանիշներից մեկը: Թեև Յանիկյանը դատապարտվեց և մահացավ բանտում 1982 թվականին, նրա գործողությունը խոր հետք թողեց հայ-թուրքական հակամարտության պատմության մեջ և դարձավ հայկական վրեժի ու արդարության որոնման խորհրդանիշ:

Արագ փաստեր

• Ամսաթիվ: 1973 թ. հունվարի 27
• Վայր: «Բալթիմոր» հյուրանոց, Սանտա Բարբարա, Կալիֆորնիա, ԱՄՆ
• Զոհեր: Թուրք հյուպատոս Մեհմեդ Բայդուր և փոխհյուպատոս Բահադուր Դեմիր
• Մոտիվ: 1915 թ. Հայոց ցեղասպանության վրեժ և արդարության պահանջ
• Հետևանք: Գործողությունը դարձավ հայկական ակտիվիզմի խորհրդանիշ 1970-ականներին

---

Русская версия

акция Гургена Яникяна в Санта-Барбаре

27 января 1973 года 77-летний Гурген Яникян пригласил в отель «Балтимор» в Санта-Барбаре генерального консула Турции в Лос-Анджелесе Мехмета Байдура (49 лет) и вице-консула Бахадура Демира (31 год). Он пообещал передать им «произведение искусства» для турецкого правительства. Во время встречи Яникян достал пистолет «Люгер» и выстрелил в дипломатов, после чего произвёл два контрольных выстрела.

На суде Гурген Яникян заявил:
«Я не убивал двух людей, я уничтожил два зла. Для меня они не были людьми!»

Во время Геноцида погибли 26 родственников Гургена, а его брату перерезали горло на его глазах. Этот поступок стал одним из символов армянского активизма 1970-х годов и борьбы за признание Геноцида. Хотя Яникян был осуждён и умер в тюрьме в 1982 году, его акция оставила глубокий след в истории армяно-турецкого противостояния и стала символом армянской мести и поиска справедливости.

Краткие факты

• Дата: 27 января 1973 г.
• Место: отель «Балтимор», Санта-Барбара, Калифорния, США
• Жертвы: турецкий консул Мехмет Байдур и вице-консул Бахадур Демир
• Мотив: месть за Геноцид армян 1915 года и требование справедливости
• Последствия: акция стала символом армянского активизма 1970-х годов

---

English Version

Gurgan Yanikyan’s action in Santa Barbara

On January 27, 1973, 77-year-old Gurgan Yanikyan invited the Turkish Consul General in Los Angeles Mehmet Baydur (49) and Vice Consul Bahadır Demir (31) to the Baltimore Hotel in Santa Barbara, promising to present them with a “work of art” for the Turkish government. During the meeting, Yanikyan drew a Luger pistol and shot the diplomats, then fired two control shots.

In court, Gurgan Yanikyan stated:
“I did not kill two people, I destroyed two evils. To me, they were not human beings!”

During the Genocide, 26 of Gurgan’s relatives were killed, and his brother’s throat was slit in front of his eyes. This act became one of the symbols of Armenian activism in the 1970s and the struggle for recognition of the Genocide. Although Yanikyan was convicted and died in prison in 1982, his action left a deep mark in the history of Armenian-Turkish confrontation and became a symbol of Armenian revenge and the search for justice.

Key Facts

• Date: January 27, 1973
• Location: Baltimore Hotel, Santa Barbara, California, USA
• Victims: Turkish Consul Mehmet Baydur and Vice Consul Bahadır Demir
• Motive: Revenge for the Armenian Genocide of 1915 and demand for justice
• Consequences: The act became a symbol of Armenian activism in the 1970s

---

Հայերեն (Armenian)

1. «27 հունվարի 1973. Գուրգեն Յանիկյանի վրեժը և ցեղասպանության արձագանքը»
2. «Բալթիմոր հյուրանոց՝ որտեղ երկու դիվանագետ վճարեցին 1915-ի գինը»
3. «Երբ 77-ամյա հայը դարձավ ցեղասպանության վրեժի խորհրդանիշը»
4. «Հունվարի 27, 1973. Հայկական վրեժի և արդարության օր»
5. «Յանիկյանն ասաց՝ «Ես մարդ չեմ սպանել, չարիք եմ ոչնչացրել»»

Русский (Russian)

1. «27 января 1973. Месть Гургена Яникяна и отклик на Геноцид»
2. «Отель «Балтимор»: где два дипломата заплатили цену 1915 года»
3. «Когда 77-летний армянин стал символом мести за Геноцид»
4. «27 января 1973. День армянской мести и справедливости»
5. «Яникян заявил: «Я не убивал людей, я уничтожил зло»»

English (English)

1. «January 27, 1973. Gurgan Yanikyan’s Revenge and Response to the Genocide»
2. «Baltimore Hotel: Where Two Diplomats Paid the Price of 1915»
3. «When a 77-Year-Old Armenian Became a Symbol of Revenge for the Genocide»
4. «January 27, 1973. Day of Armenian Vengeance and Justice»
5. «Yanikyan Said: “I Did Not Kill People, I Destroyed Evil”»

Հունվսրի  21-ին, 1924 թ., մահացավ Վ.Ի. Լենինը՝ բոլշևիկների առաջնորդը, ով դարձավ Հայաստանի ճակատագրի առանցքային դեմքերից մեկը 20-րդ դարի սկզբին:

1920 թվականին, երբ Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունը ճգնաժամի մեջ էր թուրքական բանակի հարվածների տակ, Լենինը խաղադրույք կատարեց խորհրդայնացման վրա: 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Կարմիր բանակը մտավ Երևան, և Հայաստանը դարձավ խորհրդային: Սա փրկեց երկիրը լիակատար կործանումից, բայց ինչ գնով:
Լենինը դաշնակիցներ էր փնտրում և գտավ նրանց Մուստաֆա Քեմալի դեմքով: Խորհրդային Ռուսաստանը Թուրքիային աջակցեց զենքով և ոսկով՝ հույս ունենալով հեղափոխական դաշինք կնքել: Արդյունքում՝ Մոսկվայի (1921) և Կարսի պայմանագրերով Թուրքիային հանձնվեցին Կարսը, Արդահանը և սուրբ Արարատը: Նախիջևանը բաժին հասավ Ադրբեջանին: Հայաստանը, զրկվելով իր պատմական հողերից, մնաց սահմաններում, որոնք հեռու էին ազգային ձգտումներից:
Ոմանց համար Լենինը փրկիչ է, ով պատերազմների կրակի մեջ պահպանեց հայկական պետականությունը: Մյուսների համար՝ պրագմատիկ, ով զոհաբերեց Արարատը Քեմալի հետ դաշինքի համար: Խորհրդայնացումը Հայաստանին տվեց կայունություն ԽՍՀՄ կազմում, բայց կորուստների ցավը մնաց հավերժ:
Լենինն ու Հայաստանը՝ ընտրության պատմություն է գոյատևման և երազանքի միջև, որտեղ հաղթանակը խառնվեց դառնության հետ:

On 01-21 1924, V.I. Lenin, the Bolshevik leader, died, becoming a pivotal figure in Armenia’s fate in the early 20th century. In 1920, as the First Republic of Armenia was collapsing under Turkish military assaults, Lenin opted for Sovietization. On December 2, 1920, the Red Army entered Yerevan, and Armenia became Soviet. This saved the country from total destruction, but at what cost?
Lenin sought allies and found them in Mustafa Kemal. Soviet Russia supported Turkey with weapons and gold, hoping for a revolutionary alliance. The result was the Moscow (1921) and Kars treaties, which ceded Kars, Ardahan, and sacred Mount Ararat to Turkey. Nakhichevan was given to Azerbaijan. Armenia, stripped of historic lands, was left with borders far from national aspirations.
For some, Lenin is a savior who preserved Armenian statehood amid the flames of war. For others, he is a pragmatist who sacrificed Ararat for an alliance with Kemal. Sovietization brought Armenia stability within the USSR, but the pain of losses lingered forever.
Lenin and Armenia—a story of choosing between survival and dreams, where victory was bittersweet.

21 января 1924 года скончался В.И.Ленин, вождь большевиков, стал ключевой фигурой в судьбе Армении в начале XX века. В 1920 году, когда Первая Республика Армения агонизировала под ударами турецкой армии, Ленин сделал ставку на советизацию. 2 декабря 1920 года Красная Армия вошла в Ереван, и Армения стала советской. Это спасло страну от полного разгрома, но какой ценой?
Ленин искал союзников и нашел их в Мустафе Кемале. Советская Россия поддержала Турцию оружием и золотом, надеясь на революционный альянс. Итог — Московский (1921) и Карсский договоры, отдавшие Турции Карс, Ардаган и священный Арарат. Нахичеван достался Азербайджану. Армения, лишенная исторических земель, осталась в границах, далеких от национальных чаяний.
Для одних Ленин — спаситель, сохранивший армянскую государственность в огне войн. Для других — прагматик, пожертвовавший Араратом ради союза с Кемалем. Советизация дала Армении стабильность в составе СССР, но боль утрат осталась навсегда.
Ленин и Армения — история выбора между выживанием и мечтой, где победа смешалась с горечью.

Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյանը մահացել է 2010 թվականի հունվարի 10-ին Երևանում՝ 86 տարեկան հասակում, թողնելով հետևում հայկական գիտության, տեխնիկայի և պետական կառավարման ոսկե դարաշրջանի անմոռանալի ժառանգություն։ Ծնվել է 1923 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Երևանում։

Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյանը եղել է հայկական գիտության և պետական կյանքի ամենավառ դեմքերից մեկը։ 1940–1942 թվականներին սովորել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, 1942–1946 թվականներին՝ Լենինգրադի Ս. Մ. Բուդյոնու անվան ռազմական ակադեմիայում։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1975), պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1990, թղթակից անդամ՝ 1971-ից)։

1946–1959 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ Պաշտպանության նախարարության հրթիռահրետանային գլխավոր վարչությունում տարբեր ղեկավար պաշտոններում։ 1963–1977 թվականներին եղել է Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտի (ԵՄՄԳՀԻ) տնօրենը։ 1977–1989 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահը։ 1989–1993 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիկատեխնիկական գիտությունների և մեխանիկայի բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար, 1993–2006 թվականներին՝ ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագահը։ 2006 թվականից մինչև վերջը՝ ՀՀ վարչապետի խորհրդական։

Նրա գիտական գործունեությունը կենտրոնացած էր էլեկտրոնային հաշվողական տեխնիկայի, կառավարման ավտոմատացված համակարգերի և ռադիոլոկացիոն համակարգերի վրա։ Նա մեծ ներդրում ունեցավ հայկական գիտության զարգացման և պետական կառավարման արդիականացման գործում։

Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյանը մնաց Երևանից մինչև հայկական գիտության և պետականության բարձունքներ տանող կամուրջը՝ իր գիտական նվաճումներով, պետական առաջնորդությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական գիտության և պետականության խորքերով։

Русский

председатель Совета Министров АрмССР и академик

Фадей Тачатович Саркисян скончался 10 января 2010 года в Ереване в возрасте 86 лет — учёный, академик, государственный деятель, бывший председатель Национальной академии наук Армении, председатель Совета Министров Армянской ССР, бывший депутат Национального собрания РА, генерал.

В 1940–1942 годах учился в Ереванском политехническом институте, в 1942–1946 годах — в Ленинградской военной академии им. С. М. Будённого. Доктор технических наук (1975), профессор, академик НАН РА (1990, член-корреспондент с 1971).

В 1946–1959 годах работал на различных руководящих должностях в Главном артиллерийско-ракетном управлении Министерства обороны СССР. В 1963–1977 годах — директор Ереванского НИИ математических машин (ЕрНИИММ). В 1977–1989 годах — председатель Совета Министров Армянской ССР. В 1989–1993 годах — академик-секретарь отделения физико-технических наук и механики НАН РА, в 1993–2006 годах — президент Национальной академии наук Армении. С 2006 года до конца жизни — советник премьер-министра РА.

Его научная деятельность была сосредоточена на электронной вычислительной технике, автоматизированных системах управления и радиолокационных системах. Он внёс огромный вклад в развитие армянской науки и модернизацию государственного управления.

Фадей Тачатович Саркисян остался мостом от Еревана до вершин армянской науки и государственности — своими научными достижениями, государственным руководством и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской науки и государственности.

English

Chairman of the Council of Ministers of Armenian SSR and Academician

Fadey Tachatovich Sarkisyan died on January 10, 2010, in Yerevan at the age of 86 — scientist, academician, statesman, former President of the National Academy of Sciences of Armenia, Chairman of the Council of Ministers of the Armenian SSR, former deputy of the National Assembly of RA, general.

In 1940–1942 studied at the Yerevan Polytechnic Institute, in 1942–1946 — at the Leningrad Military Academy named after S. M. Budyonny. Doctor of Technical Sciences (1975), professor, academician of NAS RA (1990, corresponding member since 1971).

In 1946–1959 worked in various leadership positions in the Main Artillery-Rocket Directorate of the Ministry of Defense of the USSR. In 1963–1977 — director of the Yerevan Research Institute of Mathematical Machines (YerNIIMM). In 1977–1989 — Chairman of the Council of Ministers of the Armenian SSR. In 1989–1993 — academician-secretary of the department of physical-technical sciences and mechanics of NAS RA, in 1993–2006 — president of the National Academy of Sciences of Armenia. From 2006 until the end of his life — advisor to the Prime Minister of RA.

His scientific activity was focused on electronic computing technology, automated control systems and radar systems. He made a huge contribution to the development of Armenian science and the modernization of state administration.

Fadey Tachatovich Sarkisyan remained the bridge from Yerevan to the heights of Armenian science and statehood — with his scientific achievements, state leadership and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian science and statehood.

1. Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյան՝ գիտնական և ՀՀ ԳԱԱ նախկին նախագահ / Фадей Тачатович Саркисян — учёный и бывший президент НАН РА / Fadey Tachatovich Sarkisyan — Scientist and Former President of NAS RA
2. Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյան՝ ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահ և ակադեմիկոս / Фадей Тачатович Саркисян — председатель Совета Министров АрмССР и академик / Fadey Tachatovich Sarkisyan — Chairman of the Council of Ministers of Armenian SSR and Academician
3. Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյան՝ Երևանից մինչև հայկական գիտության գագաթներ / Фадей Тачатович Саркисян — от Еревана до вершин армянской науки / Fadey Tachatovich Sarkisyan — From Yerevan to the Heights of Armenian Science
4. Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյան՝ հայկական գիտության և պետականության խորհրդանիշ / Фадей Тачатович Саркисян — символ армянской науки и государственности / Fadey Tachatovich Sarkisyan — Symbol of Armenian Science and Statehood
5. Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյան՝ տեխնիկական գիտությունների դոկտոր և պետական գործիչ / Фадей Тачатович Саркисян — доктор технических наук и государственный деятель / Fadey Tachatovich Sarkisyan — Doctor of Technical Sciences and Statesman

1977 թվականի հունվարի 8-ին Մոսկվայում տեղի ունեցան երեք հաջորդական պայթյուններ՝ առաջինը մետրոյի գնացքում (Իզմայլովսկայա-Պերվոմայսկի գծում), երկրորդը և երրորդը՝ ԿԳԲ շենքին հարող երկու մթերային խանութներում:

Պայթյունների հետևանքով զոհվեց 7 մարդ, վիրավորվեց 37-ը: Չնայած որևէ կազմակերպություն կամ խումբ պատասխանատվություն չհամարեց, ԽՍՀՄ ԿԳԲ-ն արագորեն կապեց դեպքը հայկական ազգայնականության հետ և ձերբակալեց երեք երիտասարդ հայերի՝ Ստեփան Զատիկյանին (Ազգային Միացյալ Կուսակցության՝ ԱՄԿ հիմնադիր), Զավեն Բաղդասարյանին և Հակոբ Ստեփանյանին: Նրանք 1979 թվականի հունվարի 24-ին գաղտնի դատվեցին և 5 օր անց՝ հունվարի 29-ին գնդակահարվեցին:

Հետաքննություն և դատավարություն
Զատիկյանը, ով 1960-ականներին արդեն դատապարտվել էր հակախորհրդային գործունեության համար (4 տարի խիստ ռեժիմով բանտում), ազատ արձակվելուց հետո շարունակել էր ընդհատակյա աշխատանք: ԿԳԲ-ն նրան ներկայացրեց որպես գլխավոր կազմակերպիչ: Դատավարությունը եղավ ծայրահեղ գաղտնի՝ առանց հարազատների, փաստաբանների և հանրային հսկողության: Այլախոհներ Անդրեյ Սախարովը, Մոսկվայի և Հայաստանի Հելսինկյան խմբերը բարձրաձայնեցին, որ Զատիկյանն ալիբի ուներ (պայթյունների ժամանակ չի եղել Մոսկվայում), և կասկածի տակ դրեցին ամբողջ գործը՝ որպես ԿԳԲ-ի սադրանք՝ այլախոհներին ճնշելու համար:

Հայաստանի և հայերի համար նշանակությունը
Այս գործը խորհրդային իշխանությունների կողմից հայ ազգայնականության դեմ ծայրահեղ ճնշման վառ օրինակ է: Զատիկյանը և նրա ընկերները դարձան խորհրդային բանտերում նահատակված հայ երիտասարդ սերնդի խորհրդանիշը: Հայաստանում այս դեպքը ընկալվում է որպես ԽՍՀՄ-ի կողմից հայ ինքնության և ազգայնական գաղափարների ճնշման մաս: Չնայած պաշտոնական վարկածին, գործը մինչ օրս համարվում է չբացահայտված, և բազմաթիվ այլախոհներ (այդ թվում՝ Սախարովը) կասկածում էին ԿԳԲ-ի կազմակերպչական դերի մասին:

Արագ փաստեր

• Ամսաթիվ: 1977 թ. հունվարի 8
• Վայրեր: Մոսկվայի մետրո, երկու մթերային խանութներ
• Զոհեր: 7 մահ, 37 վիրավոր
• Դատապարտյալներ և մահապատիժ: Ստեփան Զատիկյան, Զավեն Բաղդասարյան, Հակոբ Ստեփանյան (գնդակահարվել են 1979 թ. հունվարի 29-ին)
• Վիճարկում: Գործը համարվում է անվստահելի, գաղտնի և չբացահայտված

(Աղբյուրներ՝ Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, «Ընթացիկ իրադարձությունների խրոնիկա», Անդրեյ Սախարովի հրապարակումներ, ռուսական և հայկական այլախոհական արխիվներ):

---

Русская версия

Дело Затикяна и провокация КГБ”(дело метро)

8 января 1977 года в Москве произошла серия из трёх взрывов: первый — в вагоне метро на перегоне «Измайловская»–«Первомайская», второй и третий — в двух продуктовых магазинах недалеко от здания КГБ. В результате погибли 7 человек, 37 были ранены. Никто не взял на себя ответственность, однако КГБ СССР быстро связал взрывы с армянским национализмом и арестовал трёх молодых армян — Степана Затикяна (основателя подпольной Национальной объединённой партии Армении), Завена Багдасаряна и Акопа Степаняна. В январе 1979 года после закрытого и сверхсекретного суда они были приговорены к расстрелу и казнены через 5 дней — 29 января 1979 года.

Следствие и суд
Затикян, уже осуждённый в 1960-х за антисоветскую деятельность (4 года строгого режима), после освобождения продолжал подпольную работу. КГБ представил его главным организатором. Суд проходил в полной секретности — без родственников, адвокатов и общественного контроля. Диссиденты Андрей Сахаров, Московская и Армянская Хельсинкские группы заявили, что у Затикяна было алиби (в момент взрывов он не был в Москве), и выразили подозрения, что это провокация КГБ для дискредитации диссидентов.

Значение для Армении и армян
Это дело — яркий пример крайних репрессий советской власти против армянского национализма. Затикян и его товарищи стали символом поколения армянской молодёжи, замученной в советских тюрьмах. В Армении событие воспринимается как часть политики подавления армянской идентичности и национальных идей. Несмотря на официальную версию, дело до сих пор считается нераскрытым, а многие диссиденты (включая Сахарова) подозревали организующую роль КГБ.

Краткие факты

• Дата: 8 января 1977 г.
• Места: Московское метро, два продуктовых магазина
• Жертвы: 7 погибших, 37 раненых
• Осуждённые и казнь: Степан Затикян, Завен Багдасарян, Акоп Степанян (расстреляны 29 января 1979 г.)
• Спорность: Дело считается недостоверным, секретным и нераскрытым

(Источники: Армянская Советская Энциклопедия, «Хроника текущих событий», публикации Андрея Сахарова, диссидентские архивы).

---

English Version

The Zatikyan case and KGB provocation”(Metro case)

On January 8, 1977, a series of three explosions occurred in Moscow: the first in a metro train between Izmaylovskaya and Pervomayskaya stations, the second and third in two grocery stores near the KGB building. The blasts killed 7 people and injured 37. Although no group claimed responsibility, the Soviet KGB quickly linked the attacks to Armenian nationalism and arrested three young Armenians — Stepan Zatikyan (founder of the underground National United Party of Armenia), Zaven Baghdasaryan, and Hakob Stepanyan. In January 1979, after a closed and highly secret trial, they were sentenced to death and executed five days later — on January 29, 1979.

Investigation and trial
Zatikyan, previously convicted in the 1960s for anti-Soviet activity (4 years in strict regime prison), continued underground work after release. The KGB presented him as the main organizer. The trial was extremely secretive — without relatives, lawyers, or public oversight. Dissidents Andrei Sakharov, the Moscow and Armenian Helsinki Groups stated that Zatikyan had an alibi (he was not in Moscow during the explosions) and expressed suspicions that it was a KGB provocation to discredit dissidents.

Significance for Armenia and Armenians
This case is a vivid example of extreme Soviet repression against Armenian nationalism. Zatikyan and his comrades became a symbol of the generation of Armenian youth tortured in Soviet prisons. In Armenia, the event is perceived as part of the policy of suppressing Armenian identity and national ideas. Despite the official version, the case remains unsolved, and many dissidents (including Sakharov) suspected the organizing role of the KGB.

Key Facts

• Date: January 8, 1977
• Locations: Moscow Metro, two grocery stores
• Victims: 7 killed, 37 injured
• Convicted and executed: Stepan Zatikyan, Zaven Baghdasaryan, Hakob Stepanyan (executed January 29, 1979)
• Controversy: Case considered unreliable, secret, and unsolved

(Sources: Armenian Soviet Encyclopedia, “Chronicle of Current Events”, publications by Andrei Sakharov, dissident archives).

---

Հայերեն (Armenian)

1. “1977 թ. Մոսկվայի պայթյուններ՝ Զատիկյանի գործ և ԿԳԲ-ի սադրանք”
2. “Հունվարի 8, 1977՝ Հայ ազգայնականության դեմ Խորհրդային ճնշում”
3. “Մետրոյի գործ՝ Զատիկյան, Բաղդասարյան, Ստեփանյան”
4. “Մոսկվայի պայթյուններ՝ Հայ երիտասարդների նահատակություն”
5. “1977՝ ԿԳԲ-ի և հայ ազգայնականության բախում”

Русский (Russian)

1. “Московские взрывы 1977: Дело Затикяна и провокация КГБ”
2. “8 января 1977: Советские репрессии против армянского национализма”
3. “Дело метро: Затикян, Багдасарян, Степанян”
4. “Взрывы в Москве: Мученичество армянской молодёжи”
5. “1977: Столкновение КГБ и армянского национализма”

English (English)

1. “1977 Moscow bombings: The Zatikyan case and KGB provocation”
2. “January 8, 1977: Soviet repression against Armenian nationalism”
3. “Metro case: Zatikyan, Baghdasaryan, Stepanyan”
4. “Moscow explosions: Martyrdom of Armenian youth”
5. “1977: KGB vs. Armenian nationalism”

Ֆրանսուա Միտերանը մահացել է 1996 թվականի հունվարի 8-ին Փարիզում՝ 79 տարեկան հասակում, թողնելով հետևում ոչ միայն Ֆրանսիայի նախագահի, այլև հայ ժողովրդի և Հայաստանի նկատմամբ անկեղծ համակրանքի ու աջակցության վառ օրինակը։ Ծնվել է 1916 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Ժառնակում։

Ֆրանսուա Միտերանը եղել է Ֆրանսիայի Հանրապետության նախագահը 1981–1995 թվականներին և մնացել է հայ ժողովրդի համար ամենահարգված արևմտյան առաջնորդներից մեկը։ Նա բազմիցս բարձրաձայնել է 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ճանաչման անհրաժեշտության մասին՝ դատապարտելով Թուրքիայի պաշտոնական ժխտողական քաղաքականությունը։

1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժից հետո Միտերանը անձամբ այցելել է Հայաստան, հանդիպել երկրի ղեկավարության հետ և աջակցել միջազգային օգնության ծրագրերին։ Նրա այցը և հայ ժողովրդի նկատմամբ ցուցաբերած ուշադրությունը խոր հետք են թողել հայկական հասարակության հիշողության մեջ։

Ֆրանսուա Միտերանը մնաց այն քաղաքական գործիչներից մեկը, ով ոչ միայն խոսել է հայերի մասին, այլև գործով ցույց տվել է համերաշխություն՝ դառնալով Հայաստանի և հայ ժողովրդի իսկական ընկեր։

Русский
символ армяно-французской солидарности

Франсуа Миттеран скончался 8 января 1996 года в Париже в возрасте 79 лет, оставив после себя не только образ президента Франции, но и яркий пример искренней симпатии и поддержки армянского народа и Армении. Родился 26 октября 1916 года в Жарнаке.

Франсуа Миттеран был президентом Французской Республики в 1981–1995 годах и остался одним из самых уважаемых западных лидеров в глазах армянского народа. Он неоднократно публично заявлял о необходимости признания Геноцида армян 1915 года, осуждая официальную отрицательскую политику Турции.

После Спитакского землетрясения 1988 года Миттеран лично посетил Армению, встретился с руководством страны и поддержал международные программы помощи. Его визит и внимание к армянскому народу оставили глубокий след в памяти армянского общества.

Франсуа Миттеран остался одним из тех политических деятелей, кто не только говорил об армянах, но и на деле проявил солидарность, став настоящим другом Армении и армянского народа.

English
symbol of Armenian-French solidarity

François Mitterrand passed away on January 8, 1996, in Paris at the age of 79, leaving behind not only the image of the President of France, but also a vivid example of sincere sympathy and support for the Armenian people and Armenia. Born on October 26, 1916, in Jarnac.

François Mitterrand served as President of the French Republic from 1981 to 1995 and remains one of the most respected Western leaders in the eyes of the Armenian people. He repeatedly publicly stated the need to recognize the Armenian Genocide of 1915, condemning Turkey’s official denial policy.

After the 1988 Spitak earthquake, Mitterrand personally visited Armenia, met with the country’s leadership, and supported international relief programs. His visit and attention to the Armenian people left a deep mark on the memory of Armenian society.

François Mitterrand remained one of those political figures who not only spoke about Armenians but also showed solidarity in action, becoming a true friend of Armenia and the Armenian people.

Français
symbole de la solidarité arméno-française

François Mitterrand est décédé le 8 janvier 1996 à Paris à l’âge de 79 ans, laissant derrière lui non seulement l’image d’un président de la République française, mais aussi un exemple éclatant de sympathie sincère et de soutien envers le peuple arménien et l’Arménie. Né le 26 octobre 1916 à Jarnac.

François Mitterrand a été président de la République française de 1981 à 1995 et reste l’un des dirigeants occidentaux les plus respectés aux yeux du peuple arménien. Il a maintes fois affirmé publiquement la nécessité de reconnaître le Génocide arménien de 1915, condamnant la politique officielle de négationnisme de la Turquie.

Après le séisme de Spitak en 1988, Mitterrand s’est rendu personnellement en Arménie, a rencontré les dirigeants du pays et a soutenu les programmes d’aide internationale. Sa visite et son attention portée au peuple arménien ont profondément marqué la mémoire de la société arménienne.

François Mitterrand reste l’un de ces hommes politiques qui non seulement ont parlé des Arméniens, mais qui ont aussi manifesté une solidarité concrète, devenant un véritable ami de l’Arménie et du peuple arménien.

1. Ֆրանսուա Միտերան՝ Հայաստանի և հայ ժողովրդի իսկական ընկեր / Франсуа Миттеран — настоящий друг Армении и армянского народа / François Mitterrand — true friend of Armenia and the Armenian people / François Mitterrand — véritable ami de l’Arménie et du peuple arménien
2. Ֆրանսուա Միտերան՝ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման կողմնակից / Франсуа Миттеран — сторонник признания Геноцида армян / François Mitterrand — supporter of Armenian Genocide recognition / François Mitterrand — partisan de la reconnaissance du Génocide arménien
3. Ֆրանսուա Միտերան՝ Սպիտակի երկրաշարժի և Հայաստանի այցելուն / Франсуа Миттеран — посетитель Армении после землетрясения в Спитаке / François Mitterrand — visitor to Armenia after the Spitak earthquake / François Mitterrand — visiteur en Arménie après le séisme de Spitak
4. Ֆրանսուա Միտերան՝ արևմտյան առաջնորդ և հայերի բարեկամ / Франсуа Миттеран — западный лидер и друг армян / François Mitterrand — Western leader and friend of Armenians / François Mitterrand — dirigeant occidental et ami des Arméniens
5. Ֆրանսուա Միտերան՝ հայ-ֆրանսական համերաշխության խորհրդանիշ / Франсуа Миттеран — символ армяно-французской солидарности / François Mitterrand — symbol of Armenian-French solidarity / François Mitterrand — symbole de la solidarité arméno-française

Մարկո Պոլոն մահացել է 1324 թվականի հունվարի 8-ին Վենետիկում՝ մոտ 70 տարեկան հասակում, թողնելով հետևում «Իլ Միլիոնե» գիրքը՝ միջնադարյան Եվրոպայի ամենակարևոր ճանապարհորդական պատմագրություններից մեկը, որտեղ առաջին անգամ եվրոպացի ընթերցողի առջև բացվում են Հայաստանի և հայ ժողովրդի մասին կենդանի նկարագրությունները։ Ծնվել է 1254 թվականին Վենետիկում։

Մարկո Պոլոն, իր հայր Նիկոլո Պոլոյի և հորեղբայր Մաֆեո Պոլոյի հետ միասին, 1271–1295 թվականներին կատարել է իր հայտնի ճանապարհորդությունը դեպի Արևելք՝ դառնալով առաջին եվրոպացիներից, ովքեր մանրամասն նկարագրել են Հայաստանը։ Նրա գրքում Հայաստանը ներկայացված է որպես «մեծ և հարուստ երկիր», որտեղ կան բազմաթիվ քաղաքներ, ամրոցներ և վանքեր։

Մարկո Պոլոն հատկապես նշում է Հայաստանի քրիստոնեական կրոնը՝ ընդգծելով, որ հայերը «իսկական քրիստոնյաներ են», ինչպես նաև խոսում է Արարատ լեռան մասին, որը նա անվանում է «Նոյյան տապանի լեռ»։ Նա նկարագրում է հայկական քաղաքները, առևտրային ուղիները, ինչպես նաև հայերի հյուրընկալությունը և առևտրային հմտությունները։

Մարկո Պոլոյի նկարագրությունները դարձել են առաջին եվրոպական աղբյուրներից, որոնք մանրամասն խոսում են Հայաստանի մասին՝ նպաստելով եվրոպական հասարակության մեջ հայ ժողովրդի և նրա պատմական հայրենիքի ճանաչմանը։

Русский
первый европеец, подробно рассказавший об Армении и армянах

Марко Поло скончался 8 января 1324 года в Венеции в возрасте около 70 лет, оставив после себя книгу «Книга чудес света» («Миллион»), одно из важнейших средневековых европейских путешествий, в котором впервые перед европейским читателем открывается живое описание Армении и армянского народа. Родился в 1254 году в Венеции.

Марко Поло вместе со своим отцом Никколо Поло и дядей Маффео Поло в 1271–1295 годах совершил знаменитое путешествие на Восток, став одним из первых европейцев, подробно описавших Армению. В его книге Армения представлена как «великая и богатая страна», где много городов, крепостей и монастырей.

Марко Поло особенно отмечает христианскую веру Армении, подчёркивая, что армяне — «истинные христиане», а также говорит о горе Арарат, которую называет «горой Ноевого ковчега». Он описывает армянские города, торговые пути, а также гостеприимство и торговые умения армян.

Описания Марко Поло стали одним из первых европейских источников, подробно рассказывающих об Армении, способствуя знакомству европейского общества с армянским народом и его исторической родиной.

English
the first European to describe Armenia and Armenians in detail

Marco Polo died on January 8, 1324, in Venice at the age of about 70, leaving behind «The Travels of Marco Polo» («Il Milione»), one of the most important medieval European travel accounts, in which Armenia and the Armenian people are first vividly described before European readers. Born in 1254 in Venice.

Marco Polo, together with his father Niccolò Polo and uncle Maffeo Polo, made his famous journey to the East in 1271–1295, becoming one of the first Europeans to describe Armenia in detail. In his book, Armenia is presented as a «great and rich country» with numerous cities, fortresses, and monasteries.

Marco Polo especially notes the Christian faith of Armenia, emphasizing that Armenians are «true Christians», and also speaks of Mount Ararat, which he calls «the mountain of Noah’s Ark». He describes Armenian cities, trade routes, as well as the hospitality and trading skills of Armenians.

Marco Polo’s descriptions became one of the first European sources to speak in detail about Armenia, contributing to the recognition of the Armenian people and their historical homeland in European society.

Italianoil primo europeo a descrivere in dettaglio l’Armenia e gli armeni

Marco Polo morì l’8 gennaio 1324 a Venezia all’età di circa 70 anni, lasciando dietro di sé «Il Milione», uno dei più importanti resoconti di viaggio medievali europei, in cui per la prima volta si apre davanti ai lettori europei una descrizione vivida dell’Armenia e del popolo armeno. Nato nel 1254 a Venezia.

Marco Polo, insieme a suo padre Niccolò Polo e a suo zio Maffeo Polo, compì il famoso viaggio verso l’Oriente tra il 1271 e il 1295, diventando uno dei primi europei a descrivere dettagliatamente l’Armenia. Nel suo libro l’Armenia è presentata come una «grande e ricca nazione», con numerose città, fortezze e monasteri.

Marco Polo sottolinea in particolare la fede cristiana dell’Armenia, affermando che gli armeni sono «veri cristiani», e parla anche del monte Ararat, che chiama «la montagna dell’arca di Noè». Descrive le città armene, le vie commerciali, nonché l’ospitalità e le abilità commerciali degli armeni.

Le descrizioni di Marco Polo divennero una delle prime fonti europee a parlare dettagliatamente dell’Armenia, contribuendo alla conoscenza del popolo armeno e della sua patria storica nella società europea.

1. Մարկո Պոլո՝ Հայաստանի և հայերի մասին խոսող առաջին եվրոպացի / Марко Поло — первый европеец, подробно рассказавший об Армении и армянах / Marco Polo — the first European to describe Armenia and Armenians in detail / Marco Polo — il primo europeo a descrivere in dettaglio l’Armenia e gli armeni
2. Մարկո Պոլո՝ Արարատի և հայերի մասին «Իլ Միլիոնե»-ում / Марко Поло — об Арарате и армянах в «Книге чудес света» / Marco Polo — on Ararat and Armenians in «The Travels» / Marco Polo — su Ararat e gli armeni ne «Il Milione»
3. Մարկո Պոլո՝ հայ ժողովրդի առաջին եվրոպացի նկարագրողը / Марко Поло — первый европеец, описавший армянский народ / Marco Polo — the first European to describe the Armenian people / Marco Polo — il primo europeo a descrivere il popolo armeno
4. Մարկո Պոլո՝ հայ-եվրոպական կապերի սկզբնաղբյուր / Марко Поло — исток армяно-европейских связей / Marco Polo — the origin of Armenian-European ties / Marco Polo — l’origine dei legami armeno-europei
5. Մարկո Պոլո՝ հայկական երկրի միջնադարյան պատմագիր / Марко Поло — средневековый летописец армянской земли / Marco Polo — medieval chronicler of the Armenian land / Marco Polo — cronista medievale della terra armena

Օնիկ Գասպարյանը ծնվել է 1970 թվականի հունվարի 6-ին Իջևանում՝ Հայաստանի ռազմական գործիչ, գեներալ-գնդապետ, Հայաստանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ (2020 թվականից)։

Վերապատրաստվել է Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում և ՌԴ ԶՈՒ Գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիայում։

1988–1990 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 1990 թվականից մասնակցել է մարտական գործողություններին Իջևանի ջոկատի կազմում, որտեղ ծանր վիրավորվել է ոտքի շրջանում՝ հակահետևակային ականի պայթյունից։

1993–2010 թվականներին անցել է Իջևանի գնդի հրամանատարի տեղակալից մինչև գնդի հրամանատարի պաշտոններ։ 2010–2012 թվականներին եղել է 3-րդ բանակային կորպուսի շտաբի պետ։ 2012 թվականի ապրիլի 11-ին նշանակվել է 3-րդ բանակային կորպուսի հրամանատար (պայմանագրով 5 տարի ժամկետով)։ 2016 թվականի հուլիսի 7-ին դարձել է ՀՀ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ, 2017 թվականի հունիսի 15-ին՝ առաջին տեղակալ։ 2020 թվականի հունիսի 8-ին՝ ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ։

Պարգևատրվել է գեներալ-մայոր (2015), գեներալ-լեյտենանտ (2019), գեներալ-գնդապետ (2020) կոչումներով, «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով (2014), Արիության մեդալով (2011), Հայաստանի վարչապետի հուշամեդալով (2013) և այլ գերատեսչական պարգևներով։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

Օնիկ Գասպարյանը մնաց Իջևանից մինչև Հայաստանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբ տանող ռազմական կամուրջը՝ իր մարտական ուղով, վիրավորումներով և առաջնորդությամբ ոգեշնչելով սերունդներին հայկական բանակի անկոտրում ոգով և պաշտպանության պատրաստակամությամբ։


**Русский** 

руководитель армянской армией во время 44-дневной войны
Оник Гаспарян родился 6 января 1970 года в Иджеване — армянский военный деятель, генерал-полковник, начальник Генерального штаба Вооружённых сил Армении (с 2020 года).

Прошёл переподготовку в Военной академии им. Фрунзе и Военной академии Генерального штаба ВС РФ.

В 1988–1990 годах служил в Советской армии. С 1990 года участвовал в боевых действиях в составе иджаванского отряда, где получил тяжёлое ранение ноги от взрыва противопехотной мины.

В 1993–2010 годах прошёл путь от заместителя командира батальона иджаванского полка до командира полка. В 2010–2012 годах — начальник штаба 3-го армейского корпуса. 11 апреля 2012 года назначен командиром 3-го армейского корпуса (контракт на 5 лет). 7 июля 2016 года стал заместителем начальника Генштаба ВС РА, 15 июня 2017 года — первым заместителем. 8 июня 2020 года назначен начальником Генерального штаба ВС РА.

Награждён званиями генерал-майор (2015), генерал-лейтенант (2019), генерал-полковник (2020), медалью «За заслуги перед Родиной» 1-й степени (2014), медалью «За отвагу» (2011), памятной медалью премьер-министра Армении (2013) и другими ведомственными наградами.

Женат, имеет двоих детей.

Оник Гаспарян остался военным мостом от Иджевана до Генерального штаба Армении — своим боевым путём, ранениями и руководством вдохновляя поколения несгибаемым духом армянской армии и готовностью к защите.



**English** 

Leader of the 44-Day War and the Army 
Onik Gasparyan  was born on January 6, 1970, in Ijevan — Armenian military figure, Colonel General, Chief of the General Staff of the Armed Forces of Armenia (since 2020).

Underwent retraining at the Frunze Military Academy and the Military Academy of the General Staff of the Russian Armed Forces.

In 1988–1990 served in the Soviet Army. Since 1990 participated in combat operations as part of the Ijevan detachment, where he was seriously wounded in the leg by an anti-personnel mine explosion.

In 1993–2010 progressed from deputy battalion commander of the Ijevan regiment to regimental commander. In 2010–2012 — Chief of Staff of the 3rd Army Corps. On April 11, 2012, appointed commander of the 3rd Army Corps (5-year contract). On July 7, 2016, became Deputy Chief of the General Staff of the RA Armed Forces, on June 15, 2017 — First Deputy. On June 8, 2020, appointed Chief of the General Staff of the RA Armed Forces.

Awarded ranks of Major General (2015), Lieutenant General (2019), Colonel General (2020), Medal “For Services to the Fatherland” 1st degree (2014), Medal “For Courage” (2011), commemorative medal of the Prime Minister of Armenia (2013), and other departmental awards.

Married, has two children.

Onik Gasparyan remained the military bridge from Ijevan to the General Staff of Armenia — with his combat path, wounds, and leadership inspiring generations with the indomitable spirit of the Armenian army and readiness for defense.

Ռուբեն Թադևոսի Եսայանը մահացել է 2026 թվականի հունվարի 1-ին՝ երկարատև հիվանդությունից հետո, 79 տարեկան հասակում, թողնելով հետևում հայկական ավիացիայի պատմության ամենավառ էջերից մեկը։ Ծնվել է 1946 թվականի նոյեմբերի 24-ին Երևանում։

Ռուբեն Եսայանը ծագում էր անվանի բժիշկների ընտանիքից։ Դպրոցական տարիներին հաճախել է Երևանի աերոակումբ, 17 տարեկանում կատարել առաջին թռիչքը։ 1968 թվականին ավարտել է Սասովոյի ավիաուսումնարանը և գործուղվել Երևան՝ Քաղաքացիական ավիացիայի հայկական վարչություն, որտեղ աշխատել է 13 տարի։ Այդ ընթացքում նա գործուղվել է Անգոլա, որտեղ քաղաքացիական պատերազմի պայմաններում եղել է Անգոլայի պաշտպանության նախարարի անձնական օդաչուն։ 1983 թվականին ՅԱԿ-40 ինքնաթիռով Անգոլայում հրթիռակոծության ժամանակ հաջողությամբ իջեցրել է կուբացի պատվիրակությանը՝ ստանալով «Ժողովուրդների բարեկամության» շքանշանը։

1987 թվականից Եսայանը դարձել է Քաղաքացիական ավիացիայի պետական գիտահետազոտական ինստիտուտի փորձարկող օդաչու, շուտով՝ ջոկատի հրամանատարի տեղակալ և Ռուսաստանի Ավիացիայի Ինստիտուտի թռիչքափորձարարական կենտրոնի ղեկավար։ Նրա ձեռքի տակով են անցել ԻԼ-96, ԻԼ-114, ՏՈւ-334, ՏՈւ-100, ԲԵ-200 և այլ նորագույն ինքնաթիռներ։ 2005 թվականին ԲԵ-200 ինքնաթիռով Հայաստանում սահմանել է համաշխարհային հինգ ավիացիոն ռեկորդ։ Նա ուսումնասիրել է Կրասնովոդսկի, Հալեպի և Խաբարովսկի վթարների պատճառները, մշակել է վթարների կանխարգելման բանաձևեր։ 2001-2004 թվականներին ղեկավարել է ԲԵ-200-ի փորձարկումները, այդ թվում՝ Սևանա լճում ջրի հավաքման ռեկորդային թռիչքը։ 2015 թվականին ռիսկի դիմելով ԻԼ-76 ինքնաթիռով իջեցրել է Անտարկտիդայի Նովոլազերևսկայա կայան։

Պարգևատրվել է «Ժողովուրդների բարեկամության» շքանշանով (1985), Ռուսաստանի վաստակավոր փորձարկող օդաչուի կոչումով (1999) և Ռուսաստանի Դաշնության հերոսի կոչումով (2006)։

Ռուբեն Եսայանը մնաց Երևանից մինչև Անտարկտիդա տանող ավիացիոն կամուրջը՝ իր համարձակությամբ, ռեկորդներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ օդաչուի հերոսական ոգով և երկնքի հաղթանակով։



**Русский** 

Герой России и легенда армянской авиации
Рубен Есаян скончался 1 января 2026 года после продолжительной болезни в возрасте 79 лет — выдающийся армянский лётчик-испытатель, руководитель лётно-испытательного центра Института авиации России, Герой Российской Федерации. Родился 24 ноября 1946 года в Ереване.

Рубен Есаян происходил из семьи известных врачей. В школьные годы посещал ереванский аэроклуб, в 17 лет совершил первый полёт. В 1968 году окончил Сасовское лётное училище и был направлен в Ереван в Армянское управление гражданской авиации, где проработал 13 лет. В этот период он был командирован в Анголу, где во время гражданской войны стал личным пилотом министра обороны Анголы. В 1983 году на Як-40 в Анголе под обстрелом сумел благополучно посадить кубинскую делегацию, за что получил орден «Дружбы народов».

С 1987 года Есаян стал лётчиком-испытателем Государственного научно-исследовательского института гражданской авиации, вскоре — заместителем командира отряда и руководителем лётно-испытательного центра Института авиации России. Через его руки прошли Ил-96, Ил-114, Ту-334, Ту-100, Бе-200 и другие новейшие самолёты. В 2005 году на Бе-200 в Армении установил пять мировых авиационных рекордов. Исследовал причины катастроф Ту-154 в Красноводске, Алеппо и Хабаровске, разработал формулы предотвращения аварий. В 2001–2004 годах руководил испытаниями Бе-200, в том числе рекордным забором 12 тонн воды за 14 секунд на Севане. В 2015 году рискнув, посадил тяжёлый Ил-76 на станцию Новолазаревская в Антарктиде.

Награждён орденом «Дружбы народов» (1985), званием Заслуженный лётчик-испытатель России (1999) и званием Героя Российской Федерации (2006).

Рубен Есаян остался мостом от Еревана до Антарктиды — своей смелостью, рекордами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения героическим духом армянского лётчика и победами в небе.



**English** 

Hero of Russia and Legend of Armenian Aviation
Ruben Yesayan passed away on January 1, 2026, after a long illness at the age of 79 — outstanding Armenian test pilot, head of the flight test center of the Russian Aviation Institute, Hero of the Russian Federation. Born on November 24, 1946, in Yerevan.

Ruben Yesayan came from a family of renowned doctors. In school years he attended the Yerevan aero club, made his first flight at 17. In 1968 graduated from Sasovo Flight School and was sent to Yerevan to the Armenian Civil Aviation Directorate, where he worked for 13 years. During this period he was sent to Angola, where during the civil war he became the personal pilot of Angola’s Minister of Defense. In 1983 on a Yak-40 in Angola under fire he safely landed a Cuban delegation, for which he received the Order of Friendship of Peoples.

From 1987 Yesayan became a test pilot at the State Research Institute of Civil Aviation, soon deputy squadron commander and head of the flight test center of the Russian Aviation Institute. Through his hands passed Il-96, Il-114, Tu-334, Tu-100, Be-200 and other latest aircraft. In 2005 on Be-200 in Armenia he set five world aviation records. Investigated the causes of Tu-154 crashes in Krasnovodsk, Aleppo and Khabarovsk, developed formulas for preventing accidents. In 2001–2004 led Be-200 tests, including the record water intake of 12 tons in 14 seconds on Lake Sevan. In 2015, taking a risk, landed a heavy Il-76 at Novolazarevskaya station in Antarctica.

Awarded the Order of Friendship of Peoples (1985), title Honored Test Pilot of Russia (1999) and Hero of the Russian Federation (2006).

Ruben Yesayan remained the bridge from Yerevan to Antarctica — with his courage, records and boundless dedication, inspiring generations with the heroic spirit of an Armenian pilot and victories in the sky.