2026  թվականի ապրիլի 5-ին երևանում մահացել է Զորի Հայկի  Բալայանը՝ գրող, լրագրող, բժիշկ, քաղաքական և հասարակական գործիչ

«Բայկալյան շարժում» միջազգային բնապահպանական կազմակերպության համանախագահ։  12-րդ դարի հայկական Կիլիկիայի «Կիլիկիա» նավի Եվրոպայով մեկ նավարկության մասնակից (2004–2006 թթ.), «Շրջագայություն «Արմենիա» զբոսանավով (2009–2011) արշավախմբի կազմակերպիչ և ղեկավար։  Ունի բազմաթիվ մրցանակներ։
Զորի Բալայանը հատկապես հայտնի է դարձել իր «Օջախը» էսսեով, որը նվիրված է Հայաստանի պատմությանը և առանձին գիրք հրատարակվել է 1981 թվականին։
Այնուհետև Զ.Բալայանը դարձավ Ղարաբաղյան շարժման առաջնորդներից մեկը։  Որպես այդպիսին, նա բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանի հետ 1988 թվականի փետրվարի 26-ին (ԼՂԻՄ մարզխորհրդի Հայաստանին վերամիավորվելու մասին որոշումից անմիջապես հետո) հանդիպեց Միխայիլ Գորբաչովի հետ՝ հույս ունենալով համոզել նրան լուծել Ղարաբաղի հարցը։

5 апреля 2026:года в  Ереване скончался –  Зорий Айкович Балаян —  писатель, журналист, врач, политический и общественный деятель, сопредседатель Международной экологической организации «Байкальское движение». Участник плавания на реплике армянского киликийского судна XII века «Киликия» вокруг Европы (2004—2006 гг.), организатор и начальник экспедиции «Кругосветное плавание на яхте „Армения“» (2009—2011 гг.). Имеет многочисленные награды.
Особую известность Зорию Балаяну принесло эссе «Очаг», посвященное истории Армении и изданное отдельной книгой в 1981 г.
Впоследствии З. Балаян стал одним из лидеров карабахского движения. В качестве такового, он вместе с поэтессой Сильвой Капутикян 26 февраля 1988 г (вскоре после постановления Облсовета НКАО о воссоединении с Арменией) встречался с Михаилом Горбачёвым, надеясь уговорить его разрешить карабахский вопрос.

On 04/05/2026 in Yerevan  – Zori Aikovich Balayan died- writer, journalist, doctor, political and public figure, co-chairman of the International Environmental Organization “Baikal Movement”. Participant of the voyage on the replica of the Armenian Cilician vessel of the 12th century “Cilicia” around Europe (2004-2006), organizer and head of the expedition “Circumnavigation on the yacht “Armenia”” (2009-2011). Has numerous awards.
Zori Balayan became especially famous for his essay “Hearth”, dedicated to the history of Armenia and published as a separate book in 1981.
Subsequently, Z. Balayan became one of the leaders of the Karabakh movement. As such, he, together with the poetess Silva Kaputikyan, met with Mikhail Gorbachev on February 26, 1988 (shortly after the NKAO Regional Council’s resolution on reunification with Armenia), hoping to persuade him to resolve the Karabakh issue.

Գագիկ Ռազմիկի Պետրոսյանը ծնվել է 1973 թվականի մարտի 10-ին Ստեփանակերտում, Արցախ։ Նա Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 6-րդ գումարման պատգամավոր է՝ համամասնական ընտրակարգով, «Ազատ հայրենիք» կուսակցության ցուցակով, քաղաքական գործիչ։

Ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 7 միջնակարգ դպրոցը, հաշվապահական դպրոցը, 1994 թվականին՝ Արցախի պետական համալսարանը՝ ստանալով պատմության և անգլերեն լեզվի ուսուցչի որակավորումը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում, զորացրվելուց հետո աշխատել առևտրի ոլորտում, 1982-1984 թվականներին սովորել Բաքվի ապրանքագիտական տեխնիկումում։ 1988 թվականին թողել է ուսումը և վերադարձել Ստեփանակերտ, որտեղ կամավորական ջոկատներով մասնակցել է Շուշիի, Մարտունու և Աղդամի շրջաններում տեղի ունեցած մարտերին։ 1992-1999 թվականներին ծառայել է ԼՂՀ Պաշտպանության բանակում՝ որպես շտաբի պետի օգնական, ուսումնական գնդի ֆիզիկական պատրաստության պետ, ՊԲ մարզական ակումբի պետ և ջոկի հրամանատար։ Զորացրվելուց հետո հիմնադրել է «Ռազմիկ+» ՓԲԸ-ն։

2000 թվականի հունիսի 18-ին ընտրվել է ԼՂՀ երրորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր Ստեփանակերտի թիվ 10 ընտրատարածքից, եղել է արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի փոխնախագահ։ 2005 թվականի հունիսի 19-ի ընտրություններում ընտրվել է չորրորդ գումարման պատգամավոր Ստեփանակերտի թիվ 8 ընտրատարածքից։ 2006 թվականի հոկտեմբերին դարձել է արտադրության և արտադրական ենթակառուցվածքների հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։ 2010 թվականի մայիսի 23-ի ընտրություններում ընտրվել է հինգերորդ գումարման պատգամավոր «Ազատ հայրենիք» կուսակցության ցուցակով, եղել է պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։ 2015 թվականի մայիսի 3-ի ընտրություններում ընտրվել է Արցախի ԱԺ պատգամավոր «Ազատ հայրենիք» կուսակցության ցուցակով, եղել է «Հայրենիք» խմբակցության անդամ և պետական-իրավական հարցերի հանձնաժողովի անդամ։ «Ազատ հայրենիք» կուսակցության հիմնադիր անդամ է, կուսակցության նախագահության անդամ։ Հեղինակ է միջազգային անվտանգության խնդիրների վերաբերյալ բազմաթիվ հոդվածների և հրապարակումների։ Գագիկ Պետրոսյանը կարևոր դեր է խաղացել Արցախի քաղաքական կյանքում, նպաստելով օրենսդրական գործընթացներին և անվտանգության հարցերին, նրա ներդրումը մնում է անգնահատելի Արցախի անկախության պայքարի համատեքստում։

### Русский

Преданный участник политической борьбы Арцаха

Гагик Размикович Петросян родился 10 марта 1973 года в Степанакерте, Нагорно-Карабахская автономная область. Он — депутат 6-го созыва Национального собрания Республики Арцах по пропорциональной системе от партии «Свободная Родина», политический деятель. Окончил среднюю школу №7 в Степанакерте, школу бухгалтерского учёта, в 1994 году — Степанакертский государственный университет, получив квалификацию учителя истории и английского языка. Служил в Советской армии, после демобилизации работал в сфере торговли, в 1982–1984 годах учился в Бакинском техникуме товароведения. В 1988 году оставил учёбу и вернулся в Степанакерт, где в составе добровольческих отрядов участвовал в боях в районах Шуши, Мартуни и Агдама. С 1992 по 1999 год служил в Армии обороны НКР в Центральном оборонительном округе в качестве помощника начальника штаба, начальника физической подготовки учебного полка, начальника спортивного клуба Армии обороны и командира взвода. После демобилизации основал ООО «Размик+».

18 июня 2000 года избран депутатом 3-го созыва Национального собрания НКР от избирательного округа №10 в Степанакерте, заместителем председателя постоянной комиссии по внешним отношениям. На парламентских выборах 19 июня 2005 года избран депутатом 4-го созыва от избирательного округа №8 в Степанакерте. В октябре 2006 года стал председателем постоянной комиссии по производству и производственной инфраструктуре. На выборах 23 мая 2010 года избран депутатом 5-го созыва по пропорциональной системе от партии «Свободная Родина», стал председателем постоянной комиссии по государственно-правовым вопросам. На выборах 3 мая 2015 года избран депутатом Национального собрания Арцаха от партии «Свободная Родина», член фракции «Родина» и постоянной комиссии по государственно-правовым вопросам. Основатель партии «Свободная Родина», член её правления. Автор многочисленных статей и публикаций по вопросам международной безопасности. Гагик Петросян сыграл важную роль в политической жизни Арцаха, способствуя законодательным процессам и вопросам безопасности, его вклад остаётся неоценимым в контексте борьбы за независимость Арцаха.

### English

Devoted Fighter in Artsakh’s Political Struggle

Gagik Razmikovich Petrosyan was born on March 10, 1973, in Stepanakert, Nagorno-Karabakh Autonomous Oblast. He is a deputy of the 6th convocation of the National Assembly of the Republic of Artsakh by proportional representation from the “Free Homeland” party list, a political figure. He graduated from Secondary School No. 7 in Stepanakert, the accounting school, and in 1994 from Artsakh State University, earning a qualification as a teacher of history and English language. He served in the Soviet Army, and after demobilization, worked in trade; from 1982 to 1984, he studied at the Baku Goods Expertise Technical School. In 1988, he left his studies and returned to Stepanakert, where he joined volunteer detachments and participated in battles in the Shushi, Martuni, and Aghdam districts. From 1992 to 1999, he served in the NKR Defense Army in the Central Defense District as assistant chief of staff, head of physical training for the training regiment, head of the Defense Army sports club, and platoon commander. After demobilization, he founded “Razmik+” LLC.

On June 18, 2000, he was elected deputy of the 3rd convocation of the NKR National Assembly from Stepanakert’s No. 10 electoral district, serving as deputy chairman of the standing committee on foreign relations. At the parliamentary elections on June 19, 2005, he was elected deputy of the 4th convocation from Stepanakert’s No. 8 electoral district. In October 2006, he became chairman of the standing committee on production and production infrastructure. At the elections on May 23, 2010, he was elected deputy of the 5th convocation by proportional representation from the “Free Homeland” party list, serving as chairman of the standing committee on state-legal issues. At the elections on May 3, 2015, he was elected deputy of the Artsakh National Assembly from the “Free Homeland” party list, a member of the “Homeland” faction and the standing committee on state-legal issues. He is a founding member of the “Free Homeland” party and a member of its board. Author of numerous articles and publications on international security issues. Gagik Petrosyan has played a key role in Artsakh’s political life, contributing to legislative processes and security matters; his contributions remain invaluable in the context of the struggle for Artsakh’s independence.

26 հունվարի 1992 թվականին Շուշիի մերձակայքում գտնվող Կարին Տակ գյուղի պաշտպանները՝ շրջափակված և գերազանցող թշնամու ուժերի դեմ, մղեցին 12 ժամ տևած հերոսական ինքնապաշտպանական մարտ:

Այս օրը հայկական պատմության մեջ մտավ որպես Կարին Տակի հերոսամարտի օր՝ հայ ժողովրդի անզիջում դիմադրության և արժանապատվության խորհրդանիշ: Գյուղը 1988 թվականից անընդհատ գտնվում էր հարձակման տակ, իսկ 1992-ի հունվարին ադրբեջանական ուժերը որոշեցին ամբողջությամբ ոչնչացնել բնակիչներին՝ համարելով նրանց լուրջ ռազմավարական սպառնալիք:

Աշոտ Գուլյանի գլխավորած ջոկատը արևելյան ուղղությունից ժամանեց՝ աջակցելու գյուղի պաշտպաններին: Չնայած թշնամու ճնշող թվային գերակշռությանը, մարտը տևեց մոտ 12 ժամ: Թշնամին կրեց ավելի քան 90 զոհ և մեծ քանակությամբ զենք ու զինամթերք թողնելով գյուղի ծայրամասում՝ ստիպված եղավ նահանջել: Այս հաղթանակը դարձավ Արցախյան ազատամարտի կարևորագույն էջերից մեկը:

Այսօր ադրբեջանական կողմը այս օրը անվանում է «Արյունոտ հունվար» և Կարին Տակը՝ «Արյունոտ կիրճ»: 2020 թվականի նոյեմբերի 4-ին՝ եռակողմ հայտարարությունից մի քանի օր առաջ, գյուղը օկուպացվեց Ադրբեջանի կողմից: 2021 թվականից սկսած ադրբեջանական իշխանությունները համակարգված կերպով ոչնչացրին գյուղը՝ 2024 թվականի ընթացքում այն ամբողջությամբ քանդելով: Կարին Տակի պատմական ժառանգությունը, եկեղեցիները, գերեզմանոցները և բնակելի տները ոչնչացվեցին՝ անդառնալի վնաս հասցնելով հայ ժողովրդի մշակութային և պատմական ժառանգությանը:

Արագ փաստեր

• Ամսաթիվ: 1992 թ. հունվարի 26
• Վայր: Կարին Տակ գյուղ, Շուշիի մերձակայք
• Հերոսամարտի տևողություն: Մոտ 12 ժամ
• Թշնամու կորուստներ: ավելի քան 90 զոհ, մեծ քանակությամբ զենք և զինամթերք
• Հետագա ողբերգություն: 2020 թ. նոյեմբերի 4-ից օկուպացում և ամբողջական քանդում մինչև 2024 թ.

---

день героической битвы за Карин Так в армянской истории

26 января 1992 года защитники села Карин Так, расположенного вблизи Шуши, вели героическую 12-часовую самооборону против окружившего их превосходящего силами противника. Этот день вошёл в армянскую историю как день героической битвы за Карин Так — символ несгибаемого сопротивления и достоинства армянского народа. Село с 1988 года постоянно подвергалось нападениям, а в январе 1992 года азербайджанские силы решили полностью уничтожить его жителей, считая их серьёзной стратегической угрозой.

Отряд под командованием Ашота Гуляна прибыл с восточного направления для поддержки защитников. Несмотря на подавляющее численное превосходство врага, бой длился около 12 часов. Противник потерял более 90 человек и, бросив большое количество оружия и боеприпасов на окраине села, вынужден был отступить. Эта победа стала одной из важнейших страниц Арцахской освободительной войны.

Сегодня азербайджанская сторона называет этот день «Кровавым январем», а Карин Так — «Кровавым каньоном». 4 ноября 2020 года, за несколько дней до подписания трёхстороннего заявления, село было оккупировано Азербайджаном. С 2021 года азербайджанские власти начали систематическое уничтожение села, которое продолжалось до 2024 года. Карин Так был полностью разрушен, историческое наследие и инфраструктура стёрты, что нанесло непоправимый ущерб культурному и историческому наследию армянского народа.

Краткие факты

• Дата: 26 января 1992 г.
• Место: село Карин Так, окрестности Шуши
• Продолжительность боя: около 12 часов
• Потери противника: более 90 убитых, большое количество оружия и боеприпасов
• Последующая трагедия: оккупация 4 ноября 2020 г. и полное уничтожение до 2024 г.

---

English Version

the day of the heroic battle of Karin Tak in Armenian history

On January 26, 1992, the defenders of Karin Tak village, located near Shushi, fought a heroic 12-hour self-defense battle against an enemy that had surrounded them with overwhelming forces. This day entered Armenian history as the day of the heroic battle of Karin Tak — a symbol of the unbreakable resistance and dignity of the Armenian people. The village had been under constant attack since 1988, and in January 1992 Azerbaijani forces decided to completely annihilate its inhabitants, considering them a serious strategic threat.

A detachment led by Ashot Gulyan arrived from the eastern direction to support the village defenders. Despite the enemy’s overwhelming numerical superiority, the battle lasted about 12 hours. The enemy suffered over 90 casualties and, abandoning large quantities of weapons and ammunition on the outskirts of the village, was forced to retreat. This victory became one of the most important pages of the Artsakh Liberation War.

Today, the Azerbaijani side calls this day “Bloody January” and Karin Tak — “Bloody Canyon”. On November 4, 2020, a few days before the signing of the infamous trilateral statement, the village was occupied by Azerbaijan. Since 2021, Azerbaijani authorities have systematically destroyed the village, a process that continued until 2024. Karin Tak was completely razed, its historical heritage and infrastructure erased, inflicting irreparable damage to the cultural and historical heritage of the Armenian people.

Key Facts

• Date: January 26, 1992
• Location: Karin Tak village, near Shushi
• Duration of the battle: about 12 hours
• Enemy losses: over 90 killed, large quantity of weapons and ammunition
• Subsequent tragedy: occupation on November 4, 2020, and complete destruction by 2024

---

Հայերեն (Armenian)

1. «26 հունվարի 1992. Կարին Տակի հերոսամարտը՝ հայ ժողովրդի անզիջում դիմադրության խորհրդանիշ»
2. «Կարին Տակ 1992. 12 ժամյա հերոսամարտը և թշնամու 90-ից ավելի կորուստները»
3. «Հունվարի 26՝ Կարին Տակի պաշտպանության փառապանծ օրը»
4. «Կարին Տակի հաղթանակը՝ Արցախյան պատերազմի ոսկե էջերից մեկը»
5. «1992 թ. հունվարի 26. Երբ Կարին Տակը դարձավ անպարտելի»

Русский (Russian)

1. «26 января 1992. Героическая битва за Карин Так — символ несгибаемого сопротивления армянского народа»
2. «Карин Так 1992. 12-часовой бой и более 90 потерь противника»
3. «26 января — день славной обороны Карин Така»
4. «Победа Карин Така — одна из золотых страниц Арцахской войны»
5. «26 января 1992. Когда Карин Так стал неприступным»

English (English)

1. «January 26, 1992. The Heroic Battle of Karin Tak — Symbol of Armenian Unyielding Resistance»
2. «Karin Tak 1992. 12-Hour Battle and Over 90 Enemy Losses»
3. «January 26 — Day of Glorious Defense of Karin Tak»
4. «Victory of Karin Tak — One of the Golden Pages of the Artsakh War»
5. «January 26, 1992. When Karin Tak Became Impregnable»

Վլադիկ Ռուբենի Խաչատրյան ծնվել է 1961 թվականի հունվարի 21-ին Դամխլու գյուղում (Լեռնային Ղարաբաղ)՝ պաշտպանության բանակի գեներալ-մայոր (2004), Արցախյան ազատամարտի մասնակից, ով իր կյանքը նվիրել է հայրենիքի պաշտպանությանը և զինված ուժերի զարգացմանը։

1988–1992 թվականներին եղել է Ձայլու գյուղի կամավորական ջոկատի ազատամարտիկ։ 1992–1993 թվականներին՝ Մարտակերտի Պաշտպանության շտաբի հրետանային դիվիզիոնի հրամանատար, ապա՝ հրետանու պետ։ 1994–1996 թվականներին՝ Պաշտպանության բանակի հրետանու շտաբի պետ, 1996–1997 թվականներին՝ Մարտակերտի Պաշտպանության շտաբի հրետանու պետ, 1997–1999 թվականներին՝ Պաշտպանության բանակի լեռնահրաձգային դիվիզիայի խառը հրետանային գնդի հրամանատար, 2000 թվականից՝ Պաշտպանության բանակի հրամանատարի տեղակալ։

Ավարտել է Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտը (1982)։ Նրա ռազմական կարիերան սկսվել է Արցախյան առաջին պատերազմի առաջին օրերից և շարունակվել է մինչև բարձրաստիճան պաշտոններ։

Վլադիկ Ռուբենի Խաչատրյանը մնաց Դամխլուից մինչև Արցախի պաշտպանության բանակի բարձունքներ տանող կամուրջը՝ իր անձնվեր ծառայությամբ, հրետանային գիտելիքներով և հայրենասիրությամբ ոգեշնչելով սերունդներին հայրենիքի պաշտպանության և զինվորական արվեստի խորքերով։

Русский

патриот-артиллерист и генерал

Владик Рубенович Хачатрян родился 21 января 1961 года в селе Дамхлу (Нагорный Карабах) — генерал-майор Армии обороны Нагорного Карабаха (2004), участник Карабахской освободительной войны, посвятивший свою жизнь защите Родины и развитию вооружённых сил.

В 1988–1992 годах был бойцом добровольческого отряда села Дзайлу. В 1992–1993 годах — командир артиллерийского дивизиона штаба обороны Мартакерта, затем — начальник артиллерии. В 1994–1996 годах — начальник штаба артиллерии Армии обороны, в 1996–1997 годах — начальник артиллерии штаба обороны Мартакерта, в 1997–1999 годах — командир смешанного артиллерийского полка горно-стрелковой дивизии Армии обороны, с 2000 года — заместитель командующего Армией обороны.

Окончил Степанакертский педагогический институт (1982). Его военная карьера началась с первых дней Карабахской войны и продолжилась до высоких командных должностей.

Владик Рубенович Хачатрян остался мостом от Дамхлу до вершин Армии обороны Арцаха — своей самоотверженной службой, артиллерийскими знаниями и патриотизмом, вдохновляя поколения глубинами защиты Родины и военного искусства.

English

Patriot Artilleryman and General

Vladik Rubenovich Khachatryan was born on January 21, 1961, in the village of Damkhlu (Nagorno-Karabakh) — Major General of the Nagorno-Karabakh Defense Army (2004), participant in the Karabakh Liberation War, who dedicated his life to defending the homeland and developing the armed forces.

In 1988–1992 he was a freedom fighter in the volunteer detachment of the village of Dzaylu. In 1992–1993 — commander of the artillery division of the Martakert Defense Headquarters, then — chief of artillery. In 1994–1996 — chief of the artillery headquarters of the Defense Army, in 1996–1997 — chief of artillery of the Martakert Defense Headquarters, in 1997–1999 — commander of the mixed artillery regiment of the mountain rifle division of the Defense Army, since 2000 — deputy commander of the Defense Army.

Graduated from Stepanakert Pedagogical Institute (1982). His military career began from the first days of the Karabakh war and continued to high command positions.

Vladik Rubenovich Khachatryan remained the bridge from Damkhlu to the heights of the Artsakh Defense Army — with his selfless service, artillery knowledge and patriotism, inspiring generations with the depths of homeland defense and military art.

1. Վլադիկ Ռուբենի Խաչատրյան՝ Արցախի պաշտպանության բանակի գեներալ-մայոր / Владик Рубенович Хачатрян — генерал-майор Армии обороны Арцаха / Vladik Rubenovich Khachatryan — Major General of the Artsakh Defense Army
2. Վլադիկ Ռուբենի Խաչատրյան՝ Ձայլու կամավորական ջոկատից մինչև հրամանատարի տեղակալ / Владик Рубенович Хачатрян — от добровольческого отряда Дзайлу до заместителя командующего / Vladik Rubenovich Khachatryan — From Volunteer Detachment of Dzaylu to Deputy Commander
3. Վլադիկ Ռուբենի Խաչատրյան՝ Դամխլուից մինչև Արցախի պաշտպանություն / Владик Рубенович Хачатрян — от Дамхлу до защиты Арцаха / Vladik Rubenovich Khachatryan — From Damkhlu to Defense of Artsakh
4. Վլադիկ Ռուբենի Խաչատրյան՝ հայրենասեր հրետանավոր և գեներալ / Владик Рубенович Хачатрян — патриот-артиллерист и генерал / Vladik Rubenovich Khachatryan — Patriot Artilleryman and General
5. Վլադիկ Ռուբենի Խաչատրյան՝ Արցախյան ազատամարտի և զինուժի նվիրյալ / Владик Рубенович Хачатрян — преданный освободительной войне Арцаха и вооружённым силам / Vladik Rubenovich Khachatryan — Devoted to the Liberation War of Artsakh and Armed Forces

Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյան ծնվել է 1917 թվականի հունվարի 17-ին Շուշիում՝ հայ արձակագիր, թատերագետ, թարգմանիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1980), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1960-ից)։ Մահացել է 1992 թվականի սեպտեմբերի 29-ին։

Ծնվել է Շուշիում։ 1942 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի Կիրովի անվան համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1935–1937 թվականներին ուսուցչություն է արել Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Ասկերանի շրջանի Շուշիքենդ և Նախջևանիկ գյուղերում։ 1937–1938 թվականներին որպես ուսմասվար և հայոց լեզվի ու գրականության ուսուցիչ աշխատել է Շուշիի հայկական միջնակարգ դպրոցում։ 1939–1977 թվականներին հայոց լեզու է դասավանդել Ստեփանակերտի թիվ 1, թիվ 2, թիվ 3 միջնակարգ դպրոցներում։ 1968 թվականից Ստեփանակերտի Մաքսիմ Գորկու անվան պետական հայկական դրամատիկական թատրոնի գրական բաժնի վարիչն է եղել։

Գրել է պիեսներ։ Ստեփանակերտի Մ. Գորկու անվան հայկական դրամատիկական թատրոնը բեմադրել է նրա «Սիրո ճանապարհին» (1954), «Հողի լեզուն» (1958), «Ախ, սեր» (1969) դրամաները։ Նրա պիեսները բեմադրվել են նաև հայկական այլ թատրոններում։

Հրատարակվել են նրա «Իմ սաները» (պատմվածքներ, 1964), «Թող խաղաղ մեծանա» (պատմվածքներ, 1969), «Անանուն մարդը» (պատմվածքներ, 1976), «Ծաղիկների երթը» (պատմվածքներ, գերկարճ նովելներ, մանրապատումներ, 1978), «Սիսակյանի օրագիրը» (վիպակ, 1984) գրքերը։

Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյանը մնաց Շուշիից Ստեփանակերտ տանող հայ գրականության կամուրջը՝ իր արձակով, դրամատուրգիայով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ գրականության խորքերով և հայրենի հողի սիրով։

Русский

голос армянской литературы и родной арцахской земли

Исаак Сергеевич Алавердян родился 17 января 1917 года в Шуши — армянский прозаик, театровед, переводчик, заслуженный деятель культуры Азербайджанской ССР (1980), член Союза писателей СССР (с 1960). Умер 29 сентября 1992 года.

Родился в Шуши. В 1942 году окончил филологический факультет Азербайджанского университета им. Кирова. В 1935–1937 годах учительствовал в сёлах Шушикенд и Нахиджеваник Аскеранского района Нагорно-Карабахской автономной области. В 1937–1938 годах работал завучем и учителем армянского языка и литературы в армянской средней школе Шуши. В 1939–1977 годах преподавал армянский язык в средних школах № 1, № 2, № 3 Степанакерта. С 1968 года — заведующий литературной частью Степанакертского государственного армянского драматического театра им. Максима Горького.

Писал пьесы. Степанакертский армянский драматический театр им. М. Горького поставил его драмы «На пути любви» (1954), «Язык земли» (1958), «Ах, любовь» (1969). Его пьесы ставились и в других армянских театрах.

Опубликованы книги: «Мои ученики» (рассказы, 1964), «Пусть мирно растёт» (рассказы, 1969), «Безымянный человек» (рассказы, 1976), «Шествие цветов» (рассказы, сверхкороткие новеллы, миниатюры, 1978), «Дневник Сисаакяна» (повесть, 1984).

Исаак Сергеевич Алавердян остался мостом армянской литературы от Шуши до Степанакерта — своей прозой, драматургией и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской литературы и любовью к родной земле.

English

Voice of Armenian Literature and Native Land

Isaak Sergeevich Alaverdyan was born on January 17, 1917, in Shushi — Armenian prose writer, theater scholar, translator, Honored Worker of Culture of the Azerbaijan SSR (1980), member of the USSR Writers’ Union (since 1960). Died on September 29, 1992.

Born in Shushi. In 1942 graduated from the philological faculty of Azerbaijan University named after Kirov. In 1935–1937 taught in the villages of Shushikend and Nakhijevanik of the Askeran district of the Nagorno-Karabakh Autonomous Region. In 1937–1938 worked as head teacher and teacher of Armenian language and literature in the Armenian secondary school in Shushi. In 1939–1977 taught Armenian language in secondary schools No. 1, No. 2, No. 3 in Stepanakert. Since 1968 — head of the literary department of the Stepanakert State Armenian Dramatic Theater named after Maxim Gorky.

Wrote plays. The Stepanakert Armenian Dramatic Theater named after M. Gorky staged his dramas “On the Path of Love” (1954), “Language of the Land” (1958), “Ah, Love” (1969). His plays were also staged in other Armenian theaters.

Published books: “My Students” (stories, 1964), “Let It Grow Peacefully” (stories, 1969), “Nameless Man” (stories, 1976), “Procession of Flowers” (stories, ultra-short novels, miniatures, 1978), “Diary of Sisakyan” (novella, 1984).

Isaak Sergeevich Alaverdyan remained the bridge of Armenian literature from Shushi to Stepanakert — with his prose, dramaturgy and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian literature and love for the native land.

1. Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյան՝ Շուշիի և հայ գրականության նվիրյալ / Исаак Сергеевич Алавердян — преданный Шуши и армянской литературы / Isaak Sergeevich Alaverdyan — Devoted to Shushi and Armenian Literature
2. Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյան՝ «Սիրո ճանապարհին» և «Հողի լեզուն»-ի հեղինակ / Исаак Сергеевич Алавердян — автор «На пути любви» и «Язык земли» / Isaak Sergeevich Alaverdyan — Author of On the Path of Love and Language of the Land
3. Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյան՝ Շուշիից Ստեփանակերտ / Исаак Сергеевич Алавердян — от Шуши до Степанакерта / Isaak Sergeevich Alaverdyan — From Shushi to Stepanakert
4. Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյան՝ հայ արձակագիր և թատերագետ / Исаак Сергеевич Алавердян — армянский прозаик и театровед / Isaak Sergeevich Alaverdyan — Armenian Prose Writer and Theater Scholar
5. Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյան՝ հայ գրականության և հայրենի հողի ձայնը / Исаак Сергеевич Алавердян — голос армянской литературы и родной земли / Isaak Sergeevich Alaverdyan — Voice of Armenian Literature and Native Land

1980 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Մոսկվայում մահացավ  Նադեժդա Յակովլևնա Մանդելշտամը՝ ռուս գրող, հուշագիր, լեզվաբան և ուսուցչուհի, որի անունը դարձավ 20-րդ դարի գրականության խորհրդանիշը և Շուշիի հայկական ջարդերի վկայության կարևոր աղբյուր:

Այս անմահ կինը, ծնված 1899 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Սարատովում, իր կյանքի վերջին տարիները նվիրեց ամուսնու՝ Օսիպ Մանդելշտամի ժառանգության պահպանմանը՝ հաճախ փոխելով բնակավայրը և անգիր սովորելով նրա գործերը՝ դրանք փրկելու համար: 1960-1970 թվականներին գրեց իր նշանավոր հուշերը, որոնցում, հատկապես «Երրորդ գրքում», նկարագրեց իր և ամուսնու այցելությունը Լեռնային Ղարաբաղ, Շուշիի 1920 թվականի ջարդերի հետևանքները՝ պատմելով ավերված հայկական թաղամասերի, սպանվածների և փախստականների մասին, որոնք նա տեսավ սեփական աչքերով՝ դառնալով այդ ողբերգության կարևոր վկան: Իոսիֆ Բրոդսկին նրա հուշերը անվանեց 20-րդ դարի մեծագույն գործերից մեկը: Մտերիմ էր Աննա Ախմատովայի հետ և ուղեկցեց ամուսնուն նրա ձերբակալությունների ժամանակ՝ Չերդին և Վորոնեժ: Նադեժդա Մանդելշտամը մնաց որպես կին, որի հուշերը ոչ միայն պահպանեցին Օսիպի ժառանգությունը, այլև վկայեցին Շուշիի հայկական ջարդերի մասին՝ հիշեցնելով 20-րդ դարի ողբերգությունների մասին:

#### Русская версия 

Свидетель резни армян в Шуши и бессмертный хранитель литературы

29 декабря 1980 года в Москве ушла в вечность Надежда Яковлевна Мандельштам — русская писательница, мемуаристка, лингвистка и учительница, чьё имя стало символом литературы XX века и важным источником свидетельств о резне армян в Шуши. Эта бессмертная женщина, родившаяся 30 октября 1899 года в Саратове, последние годы жизни посвятила сохранению наследия мужа Осипа Мандельштама — часто меняя места жительства и заучивая наизусть его произведения, чтобы спасти их. В 1960-1970-х годах написала знаменитые мемуары, в которых, особенно в «Третьей книге», описала свой и мужа визит в Нагорный Карабах, последствия резни в Шуши 1920 года — рассказав о разрушенных армянских кварталах, убитых и беженцах, которые она видела своими глазами, став важным свидетелем той трагедии. Иосиф Бродский назвал её мемуары одним из величайших произведений XX века. Была близка с Анной Ахматовой и сопровождала мужа во время его арестов — в Чердынь и Воронеж. Надежда Мандельштам осталась как женщина, чьи мемуары не только сохранили наследие Осипа, но и засвидетельствовали резню армян в Шуши — напоминая о трагедиях XX века.

#### English Version 

Witness to the Armenian Massacre in Shushi and Immortal Guardian of Literature

On December 29, 1980, in Moscow, Nadezhda Yakovlevna Mandelstam passed into eternity — a Russian writer, memoirist, linguist, and teacher whose name became a symbol of 20th-century literature and an important source of testimonies about the Armenian massacre in Shushi. This immortal woman, born on October 30, 1899, in Saratov, dedicated her last years to preserving her husband Osip Mandelstam’s legacy — frequently changing residences and memorizing his works to save them. In the 1960s-1970s, she wrote her famous memoirs, in which, especially in the “Third Book,” she described her and her husband’s visit to Nagorno-Karabakh, the aftermath of the 1920 Shushi massacre — recounting the destroyed Armenian quarters, the killed, and refugees she saw with her own eyes, becoming a key witness to that tragedy. Joseph Brodsky called her memoirs one of the greatest works of the 20th century. She was close to Anna Akhmatova and accompanied her husband during his arrests — to Cherdyn and Voronezh. Nadezhda Mandelstam remained as a woman whose memoirs not only preserved Osip’s legacy but also testified to the Armenian massacre in Shushi — reminding of the tragedies of the 20th century.

#### Azərbaycan dili versiyası 

Şuşidə erməni qırğınının şahidi və ədəbiyyatın ölməz qoruyucusu

29 dekabr 1980-ci ildə Moskvada əbədiyyətə qovuşdu Nadyejda Yakovlevna Mandelştam — rus yazıçısı, xatirəçi, dilçi və müəllimə, ki, adı XX əsrin ədəbiyyatının simvolu və Şuşidə erməni qırğını haqqında vacib şahidliklərin mənbəyi oldu. Bu ölməz qadın, 1899-cu il oktyabrın 30-da Saratovda doğulub, həyatının son illərini əri Osip Mandelştamın irsini qorumağa həsr etdi — tez-tez yaşayış yerini dəyişdirərək və əsərlərini yadda saxlayaraq onları xilas etmək üçün. 1960-1970-ci illərdə məşhur xatirələrini yazdı, ki, xüsusilə “Üçüncü kitab”da özünün və ərinin Dağlıq Qarabağa səfərini, 1920-ci il Şuşi qırğınının nəticələrini təsvir etdi — öz gözləri ilə gördüyü məhv edilmiş erməni məhəllələri, öldürülənlər və qaçqınlar haqqında danışaraq, o faciənin əsas şahidi oldu. İosif Brodski onun xatirələrini XX əsrin ən böyük əsərlərindən biri adlandırdı. Anna Axmatova ilə yaxın idi və ərini həbsləri zamanı müşayiət etdi — Çerdına və Voroneja. Nadyejda Mandelştam qadın kimi qaldı, ki, onun xatirələri nəinki Osipin irsini qorudu, həm də Şuşidə erməni qırğınına şahidlik etdi — XX əsrin faciələrini xatırladaraq.

1915 թվականի դեկտեմբերի 29-ին , Շուշիի գավառի Շոշ գյուղում , ծնվեց  Սարգիս Ավետիսի Աբրահամյանը՝ հայ արձակագիր, մանկավարժ և մշակութային գործիչ, ում ստեղծագործությունները դարձել են Արցախի գրական ժառանգության անբաժան մասը:

1960 թվականից նա եղել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ, իսկ նրա կյանքն ու աշխատանքը նվիրված են եղել հայ մշակույթի պահպանմանն ու զարգացմանը:
Սարգիս Աբրահամյանը ծնվել է Արցախի գեղատեսիլ Շոշ գյուղում, որտեղ մանկուց յուրացրել է իր ժողովրդի հարուստ ավանդույթներն ու պատմությունը: Նա ավարտել է Բաքվի մանկավարժական տեխնիկումը, այնուհետև՝ 1944 թվականին, Ադրբեջանի մանկավարժական ինստիտուտի հեռակա բաժնի պատմության ֆակուլտետը: Նրա մասնագիտական ուղին սկսվել է ուսուցչությունից. 1935–1937 թվականներին նա պատմություն է դասավանդել ԼՂԻՄ Մարտունու շրջանի Ննգի գյուղի դպրոցում, 1937–1939 թվականներին՝ Ղզղալա գյուղի միջնակարգ դպրոցում, իսկ 1940 թվականին եղել է Մարտունու շրջանի ժողկրթության բաժնի վարիչ: 1940–1941 թվականներին նա ղեկավարել է Ադրբեջանի ԼԿԵՄ Լեռնային Ղարաբաղի մարզային ժողկրթության բաժինը: Հետագայում նրա կարիերան ընդգրկել է բազմաթիվ պատասխանատու պաշտոններ. 1949–1950 թվականներին եղել է Ստեփանակերտի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցի ուսմասվար, 1950–1952 թվականներին՝ քաղաքական և գիտական գիտելիքների տարածման մարզային ընկերության պատասխանատու քարտուղար, 1952–1953 թվականներին՝ Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի մարքսիզմ-լենինիզմի ամբիոնի վարիչ: 1954–1955 թվականներին նա ղեկավարել է ԼՂԻՄ աշխատավորների դեպուտատների մարզային սովետի կուլտուրայի բաժինը և եղել է գործկոմի նախագահի տեղակալ: 1955–1957 թվականներին եղել է Ադրբեջանի ԿԿ Լեռնային Ղարաբաղի մարզկոմի քարտուղար, 1957–1961 թվականներին՝ մարզկոմի երկրորդ քարտուղար, 1961–1963 թվականներին՝ մարզային սովետի կուլտուրայի բաժնի վարիչ, իսկ 1963–1969 թվականներին՝ կինոֆիկացիայի մարզային վարչության պետ: Սարգիս Աբրահամյանը նաև եղել է Ադրբեջանի ԽՍՀ 5-րդ գումարման դեպուտատ և պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով:
Աբրահամյանի գրական ստեղծագործությունները ներառում են վեպեր, վիպակներ և պատմվածքներ, որոնք վառ կերպով ներկայացնում են Արցախի բնակիչների կյանքն ու ճակատագրերը: Նրա հիմնական գործերից են՝ «Սերունդների հետ» վեպը (գիրք 1 և 2, 1957–1958), «Մեր քաղաքը» (1963) և «Ոլորաններում» (1967) վիպակները, «Հավատարմություն» վեպը (1967), ինչպես նաև պատմվածքների ժողովածուներ՝ «Լեռնային վտակ» (1957, 1963, 1967) և «Կարմիր մեխակներ» (1973): Նրա ստեղծագործությունները թաթախված են հայրենի հողի, նրա պատմության և հայ ժողովրդի մշակույթի հանդեպ սիրով: Աբրահամյանը նաև զբաղվել է թարգմանություններով, մասնավորապես՝ ադրբեջանական քնարերգության, որը հրատարակվել է «Խազարի երգը» ժողովածուում (1982): Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել ընթերցողներին և մնում է հայ գրականության կարևոր մաս:

Мастер Пера, Создавший Литературное Наследие Арцаха

29 декабря 1915 года в селе Шош Шушского уезда  родился Саргис Аветис Абрамян: — выдающийся армянский прозаик, педагог и культурный деятель, чьи произведения стали важной частью литературного наследия Арцаха. С 1960 года он был членом Союза писателей СССР, а его жизнь и творчество были посвящены сохранению и развитию армянской культуры.
Саркис Абрамян родился в живописном селе Шош в Арцахе, где с детства впитывал богатые традиции и историю своего народа. Он окончил Бакинский педагогический техникум, а затем, в 1944 году, заочное отделение исторического факультета Азербайджанского педагогического института. Его профессиональная деятельность началась с преподавания: в 1935–1937 годах он работал учителем истории в школе села Ннги Мартунинского района НКАО, в 1937–1939 годах — в средней школе села Кзгала того же района, а в 1940 году стал заведующим отделом народного образования Мартунинского района. В 1940–1941 годах он занимал пост заведующего отделом народного образования ЛКСМ Нагорно-Карабахской области Азербайджана. После этого его карьера охватила множество ответственных должностей: в 1949–1950 годах он был замдиректора по учебной части средней школы №3 в Степанакерте, в 1950–1952 годах — ответственным секретарем областного общества по распространению политических и научных знаний, в 1952–1953 годах — заведующим кафедрой марксизма-ленинизма Степанакертского педагогического института. В 1954–1955 годах он руководил отделом культуры областного совета депутатов трудящихся НКАО и был заместителем председателя исполкома областного совета. В 1955–1957 годах занимал пост секретаря, а в 1957–1961 годах — второго секретаря обкома КП Азербайджана по Нагорно-Карабахской области. С 1961 по 1963 год вновь руководил отделом культуры областного совета, а с 1963 по 1969 год возглавлял областное управление кинофикации. Саркис Абрамян также был депутатом Верховного Совета Азербайджанской ССР 5-го созыва и награждён орденом «Знак Почёта».
Литературное творчество Абрамяна включает романы, повести и рассказы, отражающие жизнь и судьбы жителей Арцаха. Среди его ключевых произведений: роман «С поколениями» (книги 1 и 2, 1957–1958), повести «Наш город» (1963) и «На поворотах» (1967), роман «Верность» (1967), а также сборники рассказов, такие как «Горный ручей» (1957, 1963, 1967) и «Красные гвоздики» (1973). Его произведения проникнуты любовью к родной земле, историей и культурой армянского народа. Абрамян также занимался переводами, в частности, азербайджанской лирики, изданной в сборнике «Песнь Хазара» (1982). Его творчество продолжает вдохновлять читателей, а наследие остаётся важной частью армянской литературы.

The Master of the Pen Who Shaped Artsakh’s Literary Legacy

On December 29, 1915, in the village of Shosh, Shushi province, Sargis Avetis Abrahamyan was born:d — a prominent Armenian prose writer, educator, and cultural figure whose works became a cornerstone of Artsakh’s literary heritage. A member of the USSR Writers’ Union since 1960, his life and work were dedicated to preserving and advancing Armenian culture.
Sargis Abrahamyan was born in the picturesque village of Shosh in Artsakh, where he absorbed the rich traditions and history of his people from an early age. He graduated from the Baku Pedagogical College and, in 1944, completed the correspondence course at the History Faculty of the Azerbaijan Pedagogical Institute. His professional journey began as a teacher: from 1935 to 1937, he taught history at a school in Nngi village, Martuni district, NKAO; from 1937 to 1939, at a secondary school in Kzgala village in the same district; and in 1940, he served as head of the Martuni district’s public education department. From 1940 to 1941, he was head of the public education department of the Komsomol in the Nagorno-Karabakh region of Azerbaijan. His career spanned numerous significant roles: in 1949–1950, he was deputy director for academic affairs at Stepanakert’s Secondary School No. 3; in 1950–1952, he served as responsible secretary of the regional society for the dissemination of political and scientific knowledge; in 1952–1953, he headed the Marxism-Leninism department at Stepanakert Pedagogical Institute. From 1954 to 1955, he managed the culture department of the NKAO’s regional council of workers’ deputies and served as deputy chairman of the council’s executive committee. From 1955 to 1957, he was secretary, and from 1957 to 1961, second secretary of the Communist Party’s regional committee for Nagorno-Karabakh. From 1961 to 1963, he again led the culture department, and from 1963 to 1969, he headed the regional film distribution administration. Abrahamyan was also a deputy of the 5th convocation of the Supreme Soviet of the Azerbaijani SSR and was awarded the Order of the Badge of Honour.
Abrahamyan’s literary works include novels, novellas, and short stories that vividly depict the lives and destinies of Artsakh’s people. His major works include the novel With Generations (Books 1 and 2, 1957–1958), novellas Our City (1963) and On the Turns (1967), the novel Fidelity (1967), and collections of short stories such as Mountain Stream (1957, 1963, 1967) and Red Carnations (1973). His writings are imbued with love for his homeland, its history, and the culture of the Armenian people. Abrahamyan also translated Azerbaijani lyrical poetry, published in the collection The Song of Khazar (1982). His legacy continues to inspire readers and remains a vital part of Armenian literature.

Նվարդ Արամի Ավագյանը ծնվել է 1940 թվականի դեկտեմբերի 21-ին ԼՂԻՄ-ի Ստեփանակերտի շրջանի Սղնախ գյուղում՝ հայ բանաստեղծուհի, արձակագիր, լրագրող, ԼՂՀ կառավարության Եղիշեի անվան մրցանակի կրկնակի դափնեկիր՝

«Մատյան հառներգության» (1997) գրքի և «Պոեմ հայկական» եռապոեմի համար, «Կորած մեղեդի» (1969, առաջին գիրքը՝ Արամանույշ կեղծանունով), «Երկրորդ շնչառություն» (1978), «Դեմքով դեպի կրակը» (1988), «Հասուն իմ հասկ» (1990), «Ծանր լույս» (2004), «Թալիո» (2006) ժողովածուների հեղինակ։ 

Ավարտել է տեղի յոթամյա և Ավետարանոցի միջնակարգ դպրոցները, 1962 թվականին՝ Ադրբեջանի Վ. Ի. Լենինի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը։ 1962–1966 թվականներին հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ Դաշքեսանի Ալունտիդաղ ավանում։ 1967 թվականից՝ «Սովետական Ղարաբաղ» (այժմ՝ «Ազատ Արցախ») թերթում, 2005 թվականից՝ Արցախի հեռուստառադիոընկերության խորհրդում նախագահի խորհրդական։ 

Նվարդ Ավագյանը մնաց Սղնախից Ստեփանակերտ տանող արցախյան պոեզիայի կամուրջը՝ իր բանաստեղծություններով, պատմվածքներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին Արցախի հոգու խորքերով և հայկական գրականության գեղեցկությամբ։



### Русский
Поэтический голос Арцаха

Нвард Арами Авагян родилась 21 декабря 1940 года в селе Сгнах Степанакертского района НКАО — армянская поэтесса, прозаик, журналист, двукратная лауреатка премии имени Егише правительства НКР за книгу «Матян харнергутиун» (1997) и трилогию «Поэм армянский», автор сборников «Потерянная мелодия» (1969, первая книга под псевдонимом Арамануш), «Второе дыхание» (1978), «Лицом к огню» (1988), «Спелый мой колос» (1990), «Тяжёлый свет» (2004), «Талио» (2006).

Окончила местную семилетнюю и среднюю школу Аветараноц, в 1962 — историко-филологический факультет Азербайджанского педагогического института им. В. И. Ленина. В 1962–1966 учитель армянского языка и литературы в восьмилетней школе села Алунтидаг Дашкесанского района. С 1967 работала в газете «Советский Карабах» (ныне «Азат Арцах»), с 2005 — советник председателя совета Арцахского телерадиокомпании.

Нвард Авагян осталась мостом арцахской поэзии от Сгнаха до Степанакерта — своими стихами, рассказами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами души Арцаха и красотой армянской литературы.



### English
Poetic Voice of Artsakh

Nvard Arami Avagyan was born on December 21, 1940, in the village of Sgnakh, Stepanakert district of NKAR — Armenian poetess, prose writer, journalist, twice laureate of the Yegishe Prize of the NKR government for the book *Matyan Harnnergutyan* (1997) and the trilogy *Armenian Poem*, author of collections *Lost Melody* (1969, first book under pseudonym Aramanush), *Second Breath* (1978), *Face to the Fire* (1988), *My Ripe Ear* (1990), *Heavy Light* (2004), *Talio* (2006).

Graduated from local seven-year and Avetaranots secondary schools, in 1962 — history-philology faculty of Azerbaijan Pedagogical Institute named after V. I. Lenin. In 1962–1966 teacher of Armenian language and literature in the eight-year school of Aluntidagh village, Dashkesan district. From 1967 worked at the newspaper *Soviet Karabakh* (now *Azat Artsakh*), from 2005 — advisor to the chairman of the council of Artsakh TV and Radio Company.

Nvard Avagyan remained the bridge of Artsakh poetry from Sgnakh to Stepanakert — with her poems, stories, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Artsakh soul and the beauty of Armenian literature.

Սիմեոն Ալեքսանդրի Սարկիսովը (Սիմոն Սարգսյան) մահացել է 1971 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Մոսկվայում՝ կյանքի 76-րդ տարում, թողնելով հետևում նյարդաֆիզիոլոգիայի և նյարդամորֆոլոգիայի անգերազանցելի ժառանգություն՝ որպես ԽՍՀՄ ԲԳԱ ակադեմիկոս (1948), Ուղեղի ԳՀԻ-ի տնօրեն (1928–1968)

գլխուղեղի աստղաձև բջիջների և դենդրիտային «փշիկների» հատուկ դերի հիպոթեզի հեղինակ, որը հետագայում հաստատվել է էլեկտրոնային մանրադիտակով։ Ծնվել է 1895 թվականի փետրվարի 7-ին Շուշիում։ 

1915 թվականին ավարտել Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, 1923 թվականին՝ Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը և Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտը։ 1925 թվականին իր նախաձեռնությամբ Մոսկվայում ստեղծվել է ուղեղի ցիտոարխիտեկտոնիկայի լաբորատորիա, որը 1928 թվականին դարձել է Ուղեղի ԳՀԻ։ Հետազոտել է գլխուղեղի տեսողական ֆունկցիան, կենտրոնական նյարդային համակարգի կառուցվածքը, բնականոն և ախտաբանական պայմաններում կենսաէլեկտրական երևույթները, ուղեղաբնի ցանցանման գոյացության դերը, նյարդադեղաբանությունը, գլխուղեղի էլեկտրոնային մանրադիտումը, հյուսվածքաքիմիան, նյարդակիբեռնետիկան և անալիզատորների դինամիկ տեղայնացումը։ Եղել է ԽՍՀՄ առողջապահության նախարարության բժշկական գիտությունների խորհրդի, Նյարդախտաբանների և հոգեբույժների համամիութենական ընկերության նախագահ, Նյարդախտաբանների միջազգային ֆեդերացիայի փոխնախագահ։ Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 և «Պատվո նշան» շքանշաններով։ 

Սիմեոն Սարկիսովը մնաց Շուշիից Մոսկվա տանող նյարդագիտության կամուրջը՝ իր հիպոթեզներով, հետազոտություններով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին ուղեղի խորքերի և հայկական գիտության գեղեցկությամբ։



### Русский
Армянский гений структуры мозга

Симеон Александрович Саркисов скончался 13 декабря 1971 года в Москве на 77-м году жизни, оставив неоценимое наследие в нейрофизиологии и нейроморфологии как академик АМН СССР (1948), директор Института мозга (1928–1968), автор гипотезы о специальной роли звездчатых клеток мозга и дендритных «шипиков», подтверждённой позже электронно-микроскопическими исследованиями. Родился 7 февраля 1895 года в Шуши.

В 1915 окончил Тифлисскую Нерсисянскую семинарию, в 1923 — медицинский факультет Московского университета и Институт красной профессуры. В 1925 по его инициативе в Москве создана лаборатория цитоархитектоники мозга, в 1928 преобразованная в Институт мозга. Исследовал зрительную функцию головного мозга, структурные особенности центральной нервной системы, биоэлектрические явления в норме и патологии, роль ретикулярной формации ствола мозга, нейрофармакологию, электронную микроскопию мозга, тканевую химию, нейрокибернетику и динамическую локализацию анализаторов. Был председателем медицинского совета Минздрава СССР, Всесоюзного общества невропатологов и психиатров, вице-президентом Международной федерации невропатологов. Награждён орденами Ленина, Трудового Красного Знамени (дважды) и «Знак Почёта».

Симеон Саркисов остался мостом нейронауки от Шуши до Москвы — своими гипотезами, исследованиями и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами мозга и красотой армянской науки.


### English
Armenian Genius of Brain Structure

Simeon Alexandrovich Sarkisov passed away on December 13, 1971, in Moscow at the age of 76, leaving an invaluable legacy in neurophysiology and neuromorphology as Academician of the USSR Academy of Medical Sciences (1948), director of the Brain Institute (1928–1968), author of the hypothesis on the special role of brain stellate cells and dendritic spines, later confirmed by electron microscopy. Born on February 7, 1895, in Shushi.

In 1915 graduated from Tiflis Nersisyan Seminary, in 1923 — medical faculty of Moscow University and the Institute of Red Professorship. In 1925, on his initiative, a cytoarchitectonics laboratory of the brain was created in Moscow, transformed in 1928 into the Brain Institute. Investigated visual function of the brain, structural features of the central nervous system, bioelectric phenomena in normal and pathological conditions, role of the brainstem reticular formation, neuropharmacology, electron microscopy of the brain, tissue chemistry, neurocybernetics, and dynamic localization of analyzers. Chairman of the Medical Council of the USSR Ministry of Health, All-Union Society of Neuropathologists and Psychiatrists, Vice-President of the International Federation of Neuropathologists. Awarded Orders of Lenin, Labor Red Banner (twice), and Badge of Honor.

Simeon Sarkisov remained the bridge of neuroscience from Shushi to Moscow — with his hypotheses, research, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of the brain and the beauty of Armenian science.

Սամվել Սերգեյի Շահրամանյանը ծնվել է 1978 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Ստեփանակերտում ՝ Արցախի Հանրապետության նախագահ 2023 թվականի սեպտեմբերի 9-ից  գեներալ-մայոր, սամբոյի սպորտի վարպետ, ով դարձել է Արցախի պատմության ամենադրամատիկ շրջանի ղեկավարը՝ ստանձնելով պետության գոյատևման վերջին պայքարը։

1994 թվականից՝ Արցախի պաշտպանության բանակի զինվոր, 1998 թվականին ավարտել Արցախի պետական համալսարանը, 2000-2010 թվականներին ծառայել Ազգային անվտանգության խորհրդում, 2014 թվականից՝ նորից ԱԱԽ-ում՝ ղեկավար պաշտոններում, 2020 թվականին՝ պատրիոտական դաստիարակության, երիտասարդության և սպորտի նախարար։ 

2023 թվականի սեպտեմբերի 9-ին ընտրվել Արցախի նախագահ՝ հավաքելով 22 ձայն 23-ից։ Նրա նախագահության օրոք Ադրբեջանը սկսել է լայնամասշտաբ հարձակում, արգելափակել Լաչինի միջանցքը, իսկ 2023 թվականի դեկտեմբերին Արցախը դադարել է գոյություն ունենալ։ Շահրամանյանը ստորագրել է հրամանագիր Արցախի Հանրապետության լուծարման մասին, որը հետագայում հայտարարել է կեղծված՝ պնդելով, որ Արցախը շարունակում է գոյություն ունենալ։ 



—

### Русский
Последний государственный лидер  Арцаха

Самвел Сергеевич Шахраманян родился 1 декабря 1978 года в Степанакерте  — президент Республики Арцах с 9 сентября 2023 года, генерал-майор, мастер спорта по самбо, ставший руководителем самого драматичного периода истории Арцаха, приняв на себя последнюю борьбу за существование государства. С 1994 — солдат Армии обороны Арцаха, в 1998 окончил Арцахский государственный университет, в 2000–2010 служил в Совете национальной безопасности, с 2014 — снова в СНБ на руководящих должностях, в 2020 — министр патриотического воспитания, молодёжи и спорта.

9 сентября 2023 года избран президентом Арцаха, набрав 22 голоса из 23. При его президентстве Азербайджан начал широкомасштабное наступление, заблокировал Лачинский коридор, и в декабре 2023 года Арцах прекратил существование. Шахраманян подписал указ о роспуске Республики Арцах, который позже объявил фальшивым, настаивая, что Арцах продолжает существовать.



—

### English
Last State Leader of Artsakh

Samvel Sergeyevich Shahramanyan was born on December 1, 1978, in Stepanakert— President of the Republic of Artsakh(September 9, 2023 , Major General, master of sports in sambo, who became the leader of the most dramatic period in Artsakh’s history, taking on the final struggle for the state’s existence. From 1994 — soldier of the Artsakh Defense Army, graduated from Artsakh State University in 1998, served in the National Security Council in 2000–2010, again in NSC from 2014 in leadership positions, in 2020 — Minister of Patriotic Education, Youth and Sports.

Elected President of Artsakh on September 9, 2023, receiving 22 out of 23 votes. During his presidency, Azerbaijan launched a large-scale offensive, blocked the Lachin corridor, and in December 2023 Artsakh ceased to exist. Shahramanyan signed a decree dissolving the Republic of Artsakh, which he later declared falsified, insisting that Artsakh continues to exist.



—