Մածուն – Мацун – Matsun

Խնոցի – Хноци – Khnoci

Մածուն՝ հայկական սեղանի անփոխարինելի գանձը

Մածունը հայկական խոհանոցի սրբազան մթերքներից է։ Այն միայն ըմպելիք կամ կերակուր չէ, այլ ազգային ինքնության մի մասնիկ, որը հայերը պահպանել և սերնդեսերունդ փոխանցել են դարեր շարունակ։

Ինչու՞ է մածունը յուրահատուկ Մածունը ստացվում է կաթի մակարդման (խմորման) միջոցով՝ հատուկ «մակարդի» օգնությամբ։ Այն հարուստ է կենդանի բակտերիաներով, որոնք նպաստում են մարսողությանը և ամրացնում իմունիտետը։

Կիրառումը

Սառը ըմպելիք. Ջրով նոսրացված մածունը դառնում է թան՝ լավագույն զովացուցիչը շոգ օրերին։
Ապուրներ. «Բրդոշ» (մածնաբրդոշ) կամ մածնապուր. հայկական խոհանոցի դասական ուտեստներ են։
Քամած մածուն. Մածունը քամելով ստանում ենք ավելի խիտ զանգված, որը հիանալի է որպես նախուտեստ կամ սոուս։

ՄԱՆՏԸՐ ՏԵՐԵՎԱՊՈՒՐ / Մալաթիա

այս հիասքանչ համով ուտեստը պատրաստվում է մի քանի հանգրվանով․
1․- խոշոր կորկոտը համեմել, փոքրիկ տոլմաներ փաթաթել խաղողի տերևով, ջուր լցնել և եփել։
2․- մածունը հարել 1 ձվով և 1 ճ․գ․ ալյուրով և եռացնել։
3․- պատրաստել սոխառած։
4․- բալը (կամ այլ թթվաշ միրգ) քիչ ջրով ու շաքարավազով եռացնելով, պատրաստել թանձրուկ։
մատուցելիս յուրաքանչյուրն իր ափսեի մեջ լցնում է տոլմա, վրան եփած մածունը, սոխառած և թթվաշ թանձրուկը։

Ուրֆայի ԲՈՐԱՆԻ

Ուրֆայի ԲՈՐԱՆԻ -ն պատրաստում են տոնական ու հարսանիքի օրերին։
մանր կտրատած միսն ու սիսեռը խաշել․ ընթացքում ավելացնել ծեծած մսով ու մանր կորկոտով պատրաստված գնդիկներ, մանրացված սպանախ կամ բազկատերև, համեմունք, լոլիկ — պղպեղի մածուկ, լիմոնի հյութ․
մատուցել մածուն — սխտորով։

Мацун — легенда армянского стола

Мацун — это не просто кисломолочный продукт, это основа армянского долголетия. Его ценят за уникальный вкус и невероятную пользу для организма.

Армяне очень любят молочные продукты. Нельзя представить себе застолье без армянского сыра и мацуна. Если с сыром все понятно, то с мацони у гостей и туристов возникают вопросы. Мацун – вкуснейший и универсальный продукт – это кислый и густой йогурт. Этот йогурт добавляется в многие блюда в качестве соуса, к примеру на тот самый долма. А на его основе готовят любимый всеми армянами кисломолочный суп спас, который поможет при проблемах с желудком. А напиток тан – мацуни с солью, разбавленный водой, – который поможет от всякого похмелья.

Секрет успеха Мацун получается путем сквашивания молока при определенных температурах. Благодаря наличию полезных молочнокислых бактерий, мацун считается одним из самых здоровых продуктов в мире.

Как его едят?

Тан: Разбавьте мацун холодной водой, добавьте щепотку соли — и освежающий напиток готов.
Соусы и блюда: Мацун добавляют в горячие супы (например, спас), едят с лавашом или используют как соус к долме.
Камад мацун (цеженный мацун): Густая, кремообразная масса, которую в Армении часто подают с чесноком и зеленью.

Мацун, это популярный продукт, распространенный в армянской и грузинской кухне. Слово Мацун (мацони) имеет армянское происхождение и переводится с армянского языка как «кислое молоко», произошло от древнеармянского глагола мацнул (մածնուլ) «киснуть, сворачиваться» и мацуц’анел (մածուցանել) «заквашивать». Это слово восходит к индоевропейской языковой семье и имеет общие корни с родственными армянскому языку: перс. māst‎ «йогурт» и санскр. mastu «кислые сливки». Корень «мацун» в грузинском языке ничего не означает. В грузинской кухне мацони позаимствовано из армянской кухни, нравится это грузинам или нет, но факт есть факт. Обижаться и вешать нос здесь неуместно. В армянском фольклоре часто упоминаются процесс и орудия труда, а также конечный продукт. Исключением не стал и мацун, приготовлению которого посвящена армянская народная песня:

Аист прилетел издалека — вот как!

Мы в ведро надоим молока — вот как!

Молоко заквасим и поставим — вот как!

Сделаем мацун, мацун оставим — вот как!

После будем бить мацун сбивалкой — вот как!

Будто нам его совсем не жалко — вот как!

Мы побьём, побьём его получше — вот как!

Из мацуна масло мы получим — вот как!

Гоп-леле!

Вначале февраля армянские СМИ сообщили, что производимый в Армении кисломолочный продукт мацун не может экспортироваться в Грузию или Россию через эту территорию, поскольку Грузия закрепила за собой слово «мацони» в качестве географического указания (GI), как, например, коньяк или вино во Франции. Некоторым армянским производителям для выхода на международный рынок пришлось использовать на экспортируемой продукции версию «Армянский горный йогурт» вместо слова «мацун».

Этимология слова «мацун»

«Мацун» – это исконно армянское слово, образованное от индоевропейского корня «մած», «мац» (mag՛- месить, замешивать, превращать в месиво). Этот корень используется в ряде однокоренных армянских слов – մածուն, մածուցանել, մածուցիկ, մածուկ, տախտակամած, թանձրամած и др.

Известный грузинский лингвист, академик, специалист по картвельскому и кавказским языкам Бакар Гигинеишвили отмечал, что в древних и средневековых грузинских летописях слова «мацони» не зафиксировано. Оно отмечено в толковом словаре С. Орбелиани. По словам Грачья Ачаряна, слово «мацони» заимствовано из армянского языка. Того же мнения придерживается В. Абаев. Он отмечал, что осетинское слово «мацони» заимствовано из грузинского, а в грузинском это заимствование из армянского языка.

Matsun-Making In The Armenian Highlands Is 5000 Years Old

The 5000-year-old churn kept in the Amasi Archaeological Museum of Western Armenia sheds light on the creation of matsun, an Armenian fermented milk product. This is proof that our ancestors have made matsun in the Armenian Highlands 5000 years ago.

The churn made 5000 years ago in the Bronze Age has a length of 30 cm. The rings for its suspension ropes have also been preserved.

This find makes it obvious that at a time when agricultural settlements were just being created, the art of making matsun had already been mastered in the Armenian Highlands in Historical Armenia.

In addition to this churn, other churns made from wood, clay, and leather dating to the same periods have been found. This particular churn on its own reveals many secrets of our past.

English: Matsun – The Legend of Armenian Health

Matsun is perhaps the most iconic product in Armenian cuisine. It is a fermented milk product that has been a staple of the Armenian diet for centuries, known for its distinct tangy taste and incredible health benefits.

Why is Matsun so special? Matsun is made through the fermentation of milk using specific cultures. It is packed with probiotics, making it an excellent natural remedy for digestion and overall immunity.

How to enjoy it:

As a Drink (Tan): Dilute it with water and a pinch of salt to create Tan, the ultimate thirst-quencher.

In Soups: It serves as the base for traditional dishes like Spas (a warm yogurt soup).

As a Spread (Kamats Matsun): Strain the matsun to create a thick, creamy consistency—perfect as a dip with garlic and fresh herbs.

Կաթնաշոր -Армянский творог- Катнашор

Կաթնաշոր՝ հայկական խոհանոցի սպիտակ ոսկին

Հայկական կաթնամթերքի հարուստ տեսականու մեջ կաթնաշորը զբաղեցնում է առանձնահատուկ տեղ։ Այն ոչ միայն առողջարար է, այլև հայկական սեղանի իսկական զարդն է՝ իր նուրբ համով և սննդարար հատկություններով։

Ի՞նչ է կաթնաշորը Կաթնաշորը կաթնամթերք է, որը ստացվում է կաթի մակարդման և շիճուկից առանձնացման միջոցով։ Հայաստանում այն պատրաստելու ավանդույթը գալիս է դարերի խորքից. յուրաքանչյուր մարզում կաթնաշորի պատրաստման իր ուրույն գաղտնիքն ու ձեռագիրը կա։

Համն ու առավելությունները Հայկական կաթնաշորը տարբերվում է իր բնականությամբ։ Այն հարուստ է.

Սպիտակուցներով. Այն մկանային համակարգի և օրգանիզմի համար անփոխարինելի շինանյութ է։
Կալցիումով. Ոսկրային համակարգի ամրացման համար լավագույն միջոցներից է։
Վիտամիններով. B խմբի վիտամինները և այլ հանքանյութերն այն դարձնում են կատարյալ սնունդ ինչպես երեխաների, այնպես էլ մեծահասակների համար։

Ինչպե՞ս մատուցել Կաթնաշորը բազմակողմանի է։ Այն կարելի է ուտել՝

Թարմ՝ մեղրով, ընկույզով կամ չրերով։
Որպես աղցանների բաղադրիչ՝ կանաչու և սխտորի հետ։
Որպես հիմք՝ հայկական ավանդական թխվածքների (օրինակ՝ կաթնաշորով գաթա) համար։

Армянский творог: сокровище высокогорных пастбищ

Катнашор: «Белое золото» армянской кухни

Среди богатого разнообразия армянских молочных продуктов катнашор занимает особое место. Это не просто творог, это настоящий символ домашнего уюта и мастерства армянских кулинаров, славящийся своим нежным вкусом и исключительной пользой.

Что такое катнашор? Катнашор — это традиционный кисломолочный продукт, получаемый путем сквашивания молока и последующего отделения от него сыворотки. Традиции приготовления этого продукта в Армении уходят корнями в глубокую древность, и в каждом регионе страны есть свои маленькие секреты, придающие катнашору уникальный вкус и текстуру.

Польза для здоровья Армянский катнашор ценится не только за вкус, но и за богатый состав:

Белок: Идеальный строительный материал для мышц и организма в целом.

Кальций: Один из лучших природных источников для укрепления костей и зубов.

Витамины и минералы: Высокое содержание витаминов группы B делает его незаменимым продуктом для поддержания иммунитета и здоровья всей семьи.

Как подавать катнашор? Катнашор — универсальный продукт:

В сладком виде: Подавайте его с медом, грецкими орехами или сухофруктами — это отличный завтрак или полезный десерт.

В соленом виде: Смешайте катнашор с мелко нарезанной свежей зеленью, чесноком и небольшим количеством соли — получится великолепная намазка для лаваша.

В выпечке: Катнашор служит великолепной начинкой для традиционной армянской выпечки, придавая тесту особую нежность.

В армянской кулинарной традиции творог, или «катнашор» (арм. կաթնաշոռ), занимает особое, почетное место. Это не просто молочный продукт, а символ многовекового опыта армянских скотоводов, умевших превращать дары природы в уникальные по своим свойствам деликатесы.

В чем уникальность армянского творога?

Армянский творог отличается от многих аналогов прежде всего тем, что его история неразрывно связана с высокогорным животноводством.

Натуральное сырье. Благодаря чистому воздуху и разнотравью альпийских лугов Армении, молоко обладает неповторимым ароматом и составом. Это делает конечный продукт — творог — необычайно полезным и богатым белками и кальцием.

Традиционные методы. В регионах Армении до сих пор сохраняются способы приготовления, при которых творог получается нежным, с легкой, приятной кислинкой и особой текстурой, которую невозможно полностью воспроизвести в промышленном производстве.

Роль творога в армянской кухне

Творог в Армении — это универсальный продукт, который одинаково любим как в сладких, так и в соленых вариациях:

Выпечка. Творог является ключевым ингредиентом многих армянских изделий из теста. Его часто используют как начинку для различных пирогов и лепешек, придавая им сочность и питательность.

Завтраки и закуски. Армяне часто подают творог со свежей зеленью, чесноком или ароматными травами. В таком сочетании с лавашем он становится идеальным, сытным началом дня.

Сладкие десерты. В сочетании с медом, орехами или сухофруктами творог превращается в изысканный десерт, который ценится за свою натуральность и пользу.

Культурный код

Для армянского народа умение перерабатывать молоко в творог всегда было важным навыком, передаваемым из поколения в поколение. Процесс приготовления творога часто был коллективным, объединяющим семью и соседей. Это продукт, который несет в себе тепло армянских гор и заботу о здоровье близких.

Сегодня армянский творог остается важным элементом здорового питания. Он связывает современную армянскую кухню с древними корнями, напоминая о временах, когда каждая семья готовила молочные продукты по своим секретным рецептам.

Армянский творог — это больше, чем просто еда. Это вкус истории, здоровья и гостеприимства, который продолжает жить в каждой армянской семье.

Katnashor – The White Gold of Armenian Cuisine

Among the rich variety of Armenian dairy products, Katnashor (traditional cottage cheese) holds a special place. It is not only healthy but also a true gem of the Armenian table, cherished for its delicate taste and high nutritional value.

What is Katnashor? Katnashor is a dairy product obtained by curdling milk and separating it from the whey. The tradition of making it in Armenia dates back centuries, and every region has its own unique secret and style of preparation.

Taste and Benefits Armenian Katnashor is distinguished by its natural purity. It is rich in:

Protein: An essential building block for the muscular system and the overall body.

Calcium: One of the best natural sources for strengthening the skeletal system.

Vitamins: Packed with B-group vitamins and minerals, it is a perfect food for both children and adults.

How to Serve Katnashor is incredibly versatile. You can enjoy it:

Fresh: With a drizzle of honey, nuts, or dried fruits.

Savory: As an ingredient in salads, mixed with fresh herbs and garlic.

In Baking: As a core ingredient for traditional Armenian pastries (such as Katnashorov Gata).

Թան – Тан – Tan

Հայերեն. Թան՝ հայկական լեռների կենսատու ըմպելիքը

Եթե գոյություն ունի մի ըմպելիք, որը լավագույնս մարմնավորում է հայկական հյուրընկալության ոգին և առողջ սնվելու ավանդույթը, ապա դա, անկասկած, թանն է։ Այս թարմացնող թթվաշնային ըմպելիքը դարեր շարունակ եղել և մնում է հայ ժողովրդի անփոխարինելի ուղեկիցը՝ շոգ ամառային օրերից մինչև տոնական սեղաններ։

Թան պատրաստելու գաղտնիքը Թանը պարզապես ջուր և կաթնամթերք չէ, այն համի և օգտակարության ներդաշնակություն է։ Այն պատրաստվում է մածունի՝ հայկական լեգենդար կաթնամթերքի հիմքի վրա։

Բնական հիմք. Մածունը նոսրացնում են աղբյուրի ջրով՝ ավելացնելով մի պտղունց աղ։ Բաղադրության պարզությունը թանի հիմնական ուժն է։ Ավելորդ հավելումների բացակայությունը այն դարձնում է ծարավը հագեցնելու իդեալական միջոց։
Խտության բազմազանություն. Թանը կարող է լինել տարբեր՝ հեղուկ և թեթև ըմպելիքից մինչև ավելի խիտ տարբերակներ, որոնք ընդունված է մատուցել յուղալի մսային ուտեստների հետ։ Երբեմն դրա մեջ ավելացնում են չորացրած կամ թարմ անանուխ, ինչը ըմպելիքին հաղորդում է հատուկ զովություն և բույր։

Ինչու՞ է թանը այդքան կարևոր հայերի համար Հայկական մշակույթում թանը գնահատվում է ոչ միայն իր համի, այլև բուժիչ հատկությունների համար.

Լավագույն օգնականը շոգին. Հայկական կլիմայական պայմաններում թանը դարձել է իսկական փրկություն։ Այն ակնթարթորեն լրացնում է օրգանիզմում ջրաաղային հաշվեկշիռը՝ օգնելով հեշտ հաղթահարել ամառային տապը։
Իդեալական լրացում ուտեստներին. Թանը խորովածի և այլ ճարպոտ ուտեստների դասական ուղեկիցն է։ Այն օգնում է մարսողությանը և թարմացնում համային ընկալիչները՝ յուրաքանչյուր կտորն ավելի համեղ դարձնելով։
Առողջություն և երկարակեցություն. Թանը հարուստ է պրոբիոտիկներով, որոնք բարենպաստ են ազդում աղիների միկրոֆլորայի վրա և ամրապնդում իմունիտետը։

Մշակութային խորհրդանիշ Թանը մարդկանց միավորող ըմպելիք է։ Հայկական գյուղերում ճամփորդին կամ հյուրին առաջարկված մի բաժակ սառը թանը հյուրընկալության և հոգատարության առաջին նշանն է։ Այն չի պահանջում ճոխություն՝ այն մատուցում են պարզ բաժակներով կամ ավանդական կավե կուժերով, ինչը ընդգծում է դրա ժողովրդական, հասանելի և անկեղծ բնույթը։

Тан

Тани — это традиционный армянский напиток, приготовленный из процеженной закваски, который пьют с мсалаш.
Мсалаш — это то же самое, что и лахмаджу, хотя это блюдо по-армянски называется мсалаш, что означает «хоры лаваш». Мсалаш — мясной лаваш/хлеб. Позже, когда Армения попала под власть Арабского халифата, арабы стали называть это блюдо лахмаджу. Это блюдо до сих пор известно как лахмаджу. Среди них в Армении его также называют лахмаджу или ламайо.

Тан: живительный напиток армянских гор

Если существует напиток, который лучше всего воплощает дух армянского гостеприимства и традиции здорового питания, то это, несомненно, тан (арм. թան). Этот освежающий кисломолочный напиток на протяжении столетий был и остается незаменимым спутником армянского народа — от знойных летних дней до праздничных застолий.

Секрет приготовления тана

Тан — это не просто вода с молочным продуктом, это гармония вкуса и пользы. Его готовят на основе мацуна — легендарного армянского кисломолочного продукта.

Натуральная основа. Мацун разбавляют родниковой водой, добавляя щепотку соли. Простота состава — главная сила тана. Именно отсутствие лишних добавок делает его идеальным средством для утоления жажды.

Разнообразие консистенции. Тан может быть разным: от жидкого, легкого напитка до более густого, который принято подавать к сытным мясным блюдам. Иногда в него добавляют сушеную или свежую мяту, что придает напитку особую прохладу и аромат.

Почему тан так важен для армян?

В армянской культуре тан ценят не только за вкус, но и за его целебные свойства:

Лучший помощник в жару. В условиях армянского климата тан стал настоящим спасением. Он мгновенно восполняет водно-солевой баланс в организме, помогая легче переносить летний зной.

Идеальное дополнение к еде. Тан — классический напиток к шашлыку (хоровацу) и другим жирным блюдам. Он помогает пищеварению и освежает рецепторы, делая каждый кусочек блюда ещё вкуснее.

Здоровье и долголетие. Тан богат пробиотиками, которые благоприятно влияют на микрофлору кишечника и укрепляют иммунитет. Армянские долгожители часто называют кисломолочные напитки одним из главных секретов своего здоровья.

Культурный символ

Тан — это напиток, объединяющий людей. В армянских деревнях чаша холодного тана, предложенная путнику или гостю, является первым знаком радушия и заботы. Он не требует пафоса и сложной сервировки — его подают в простых стаканах или традиционных глиняных кувшинах, что подчеркивает его народный, доступный и честный характер.

Сегодня, даже в эпоху газированных напитков, тан не теряет своих позиций. Наоборот, его ценят всё больше как натуральную, здоровую альтернативу, связывающую современные поколения с традициями их предков.

Тан — это больше, чем напиток. Это глоток свежести и истории, который напоминает нам о важности возвращения к истокам и природной чистоте.

English: Tan: The Life-Giving Drink of the Armenian Mountains

If there is a drink that best embodies the spirit of Armenian hospitality and the tradition of healthy eating, it is undoubtedly Tan. This refreshing fermented milk drink has been an indispensable companion of the Armenian people for centuries—from hot summer days to festive feasts.

The Secret of Preparing Tan Tan is not just water and dairy; it is a harmony of taste and health. It is prepared based on matsun—the legendary Armenian fermented milk product.

Natural Base: Matsun is diluted with spring water, with a pinch of salt added. The simplicity of the composition is the main strength of Tan. The absence of unnecessary additives makes it an ideal way to quench thirst.
Variety in Consistency: Tan can vary from a light, liquid drink to a thicker version, which is typically served with hearty meat dishes. Sometimes dried or fresh mint is added, giving the drink a special coolness and aroma.

Why is Tan so important for Armenians? In Armenian culture, Tan is valued not only for its taste but also for its healing properties:

The Best Helper in Heat: In the Armenian climate, Tan has become a real salvation. It instantly replenishes the water-salt balance in the body, helping to endure the summer heat more easily.
Ideal Pairing with Food: Tan is a classic drink for khorovats (barbecue) and other fatty dishes. It aids digestion and refreshes the palate, making every bite even tastier.
Health and Longevity: Tan is rich in probiotics, which favorably affect the gut microflora and strengthen the immune system.

A Cultural Symbol Tan is a drink that unites people. In Armenian villages, a glass of cold Tan offered to a traveler or a guest is the first sign of hospitality and care. It does not require luxury—it is served in simple glasses or traditional clay jugs, which emphasizes its folk, accessible, and honest character.

Today, even in the era of carbonated drinks, Tan does not lose its position. On the contrary, it is increasingly valued as a natural, healthy alternative that connects modern generations with the traditions of their ancestors. Tan is more than a drink; it is a sip of freshness and history that reminds us of the importance of returning to our roots.

Պեներլի — «Աջարական խաչապուրին նախկինում կոչվում էր «Պեներլի»: Ի՞նչ է «պեներլի»-ն և ինչպե՞ս է այն հայտնվել Բաթումիում-Пенерли – “Хачапури по-аджарски ранее называлось «Пенерли» Что такое «пенерли» и откуда оно появилось в Батуми?-Penerli — “Adjaruli Khachapuri was previously called ‘Penerli’. What is ‘penerli’ and where did it come from in Batumi?

Պեներլի — «Աջարական խաչապուրին նախկինում կոչվում էր «Պեներլի»: Ի՞նչ է «պեներլի»-ն և ինչպե՞ս է այն հայտնվել Բաթումիում-Пенерли – “Хачапури по-аджарски ранее называлось «Пенерли» Что такое «пенерли» и откуда оно появилось в Батуми?-Penerli — “Adjaruli Khachapuri was previously called ‘Penerli’. What is ‘penerli’ and where did it come from in Batumi?

Պեներլի — «Աջարական խաչապուրին նախկինում կոչվում էր «Պեներլի»: Ի՞նչ է «պեներլի»-ն և ինչպե՞ս է այն հայտնվել Բաթումիում

Վրացիները պեներլի են անվանում նաև աջարական խաչապուրին (վրաց.՝ ხაჭապური [խաչապուրի])՝ հայ-վրացական խոհանոցի ուտեստ, որն իրենից ներկայացնում է պանրի և ձվի միջուկով փակ կարկանդակ: 2019 թվականին խաչապուրուն շնորհվել է Վրաստանի նյութական մշակութային ժառանգության հուշարձանի կարգավիճակ (սա Վիքիպեդիայից է):

Աջարական խաչապուրին բոլորին հայտնի պեներլին է (կամ պենիրլին՝ ըստ հունական տարբերակի)՝ Սև ծովի ափերին (Փոքր Հայք՝ Համշեն) տարածված հանրահայտ ուտեստ: Այսօր այս ուտեստը հայտնի է Հունաստանում՝ Տրապիզոնից մինչև Սոչի ընկած տարածքում, իսկ վերջին շրջանում՝ նաև Հայաստանի Հանրապետությունում:

«Պեներլի» բառը ծագում է հայերեն/ինդեվրոպական «պանիր» բառից: Նույն կերպ բառը հնչում է նաև ֆարսիով (պարսկերեն) և հնդկերենով։ Ուտեստն անվանում են նաև «Պանրե նավակ», որտեղ նավակը խորհրդանշում է Նոյան տապանը, որը հանգրվանեց Հայաստանում՝ Արարատ լեռան վրա։ Ի դեպ, այս ուտեստն իրենցն են համարում աշխարհի շատ ժողովուրդներ և օգտագործում են հայկական «Պեներլի» բառը:

Պեներլին պանրով և ձվով նավակաձև թխվածք է։ Հայտնի է նաև նավակի մեկ այլ տարբերակ, բայց արդեն մսային միջուկով, որը կոչվում է կավուրմալի (ղավուրմայով):

Peynirli բառը նշանակում է «պանրով»: Պանիր, պենիր նշանակում է պանիր։ Բառը մտնում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի մեջ, առկա է հայերենում, թալիշերենում, ֆարսիում, հնդկերենում, ինչպես նաև փոխառվել է թուրքերի կողմից։ Երևանում այս ուտեստը պատրաստում են և պատրաստելու են ճիշտ այնպես, ինչպես Հունաստանում և ինչպես սևծովյան ափերին ապրող բոլոր ժողովուրդները՝ Տրապիզոնից մինչև Սոչի (աբխազներ, համշենահայեր, վրացիներ, մեգրելներ, թուրքեր և այլք)։

Ռոմ Մարտիրոսյանն ուշագրավ հաղորդագրություն է ուղարկել Աջարական խաչապուրիի պատմության մասին.

«Այս ուտեստը բերվել է համշենահայերի կողմից, սա իրենց ուտեստն է։ Եվ բառը թուրքերեն չէ, այլ հայերեն-ինդեվրոպական։ Պեներլին ծագում է հայերեն/ինդեվրոպական «պանիր» բառից։ Նույն կերպ բառը հնչում է ֆարսիով և հնդկերենով։ Ուտեստն անվանում են նաև «Պանրե նավակ», որտեղ նավակը խորհրդանշում է Նոյան տապանը, որը հանգրվանել է Հայաստանում՝ Արարատ լեռան վրա։ Ի դեպ, այս ուտեստն իրենցն են համարում աշխարհի շատ ժողովուրդներ և օգտագործում են հայկական «Պեներլի» բառը (օրինակ՝ Հունաստանում…)»։

Որքան գիտեմ, հայերեն «պանիր» բառը թարգմանվում է որպես «сыр» և վերաբերում է այս մթերքի ցանկացած տեսակին: «Պանիրը» թարմ, չհնեցված, թեթևակի թթվայնությամբ, չհալչող պանիր է, որի համար կաթնաշոռը պատրաստվում է տաքացրած կաթից՝ կիտրոնի հյութի, քացախի կամ որևէ այլ սննդային թթվի հավելումով։ Դրա փխրուն և խոնավ տեսակը Արևելյան Հնդկաստանում և Բանգլադեշում կոչվում է chhena կամ chhana:

Հարգելի՛ բարեկամներ, կարծում եմ՝ բոլորին հետաքրքիր կլիներ իմանալ՝ իսկ էլ ի՞նչ ուտեստներ կան (դե, բացի տոլմայից, որն իրենց են վերագրում թե՛ թուրքերը, թե՛ թյուրքալեզու այլ ժողովուրդներ), որոնք, ձեր կարծիքով, տեսակետով կամ գիտելիքներով, ունեն հայկական ծագում, բայց իրենց են վերագրում այլ ժողովուրդներ…

Իսկ Աջարիայի մասին կասեմ հետևյալը. մինչև այնտեղ Վրաց Բագրատունիների թագավորության ստեղծումը, այն կոչվում էր Կղարջք և եղել է Մեծ Հայքի նահանգ (նահանգի գավառ), ինչպես նաև երբեմն մտել է Փոքր Հայքի կազմի մեջ։

Պեներլին պանրով և ձվով նավակաձև թխվածք է։ Հայտնի է նաև նավակի մեկ այլ տարբերակ, բայց արդեն մսային միջուկով, որը կոչվում է կավուրմալի։ Peynirli բառը նշանակում է «պանրով»: Պանիր, պենիր նշանակում է պանիր։ Բառը մտնում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի մեջ, առկա է հայերենում, թալիշերենում, ֆարսիում և հնդկերենում, ինչպես նաև փոխառվել է թուրքերի կողմից։

Пенерли – “Хачапури по-аджарски ранее называлось «Пенерли» Что такое «пенерли» и откуда оно появилось в Батуми?

Пенерли также Грузини називают аджарское Хачапури (груз. ხაჭაპური [xɑtʃʼɑpuri]) — блюдо Армяно-Грузинской кухни, закрытый пирожок с начинкой из сыра и яйца.

В 2019 году хачапури присвоен статус нематериального памятника культурного наследия Грузии (это из Википедии)

Хачапури по-аджарски, это всем известное пенерли (или пенерли по-гречески), популярное блюдо распространенное на берегах Черного моря (Малой Армении – Амшена). Сегодня блюдо популярно в Греции, на территории от Трапезунда до Сочи, а в последнее время и в Р,Армении.

Пенерли происходит от армянского / индоевропейского слова “панир” что означает сыр. Так же слово называется на фарси и индийском. Блюдо также называют “Сырная Лодка”, где лодка символизирует Ноев ковчег, который пристал в Армении на горе Арарат. Кстати, это блюдо считают своим очень многие народы во всем мире и используют армянское слово Пенерли.

Пенерли, это выпечка в форме лодочки с сыром и яйцом. Популярен и другой вариант лодочки, но уже с мясной начинкой, называется кавурмали.

Слово peynirli означает – «с сыром». Панир, пенир означает сыр. Слово входит в индоевропейскую языковую семью, присутствует в армянском, талышском, фарси, индийском языках, а также позаимствовано турками. В Ереване, это блюдо готовят и будут готовить так же как в Греции и так же, как и все народы проживающие на черноморском побережье, от Трапезунда до Сочи (абхазы, амшенские армяне, грузины, мингрелы, турки и др).

Rom Martirossian прислал интересное сообщение об истории Аджарского хачапури.

Это блюдо было привезено амшенскими армянами, это их блюдо. И слово не турецкое, а армянское –индоевропейское. Пенерли происходит от армянского / индоевропейского слова “панир” что означает сыр. Так же слово называется на фарси и индийском. Блюдо также называют “Сырная Лодка”, где лодка символизирует Ноев ковчег, который пристал в Армении на горе Арарат. Кстати, это блюдо считают своим очень многие народы во всем мире и используют армянское слово Пенерли.” (например, в Греции …)

Насколько знаю, армянское слово “պանիր (панир)” переводится как “сыр” и относятся к любому типу этого продукта. “Панир” — свежий, несостаренный, слегка кислотный, неплавящийся сыр, творог для которого сделан из нагретого молока с лимонным соком, уксусом, или любой другой пищевой кислотой. Его рассыпчатая и влажная форма называется в восточной Индии и в Бангладеш chhena или chhana.

Уважаемые друзья, думаю, всем было бы интересно узнать – а какие ещё блюда (ну кроме, конечно, толмы, которую приписывают себе и турки, и тюрки), которые на ваш взгляд, мнение или знание имеют армянское происхождение и которое приписывают себе другие народы? …

А про Аджарию скажу вот что до создание там Царство Грузинских Багратидов ,она називалось Кхарджк и Было провинцию Великой Армении,также кхарджк инагда вхадилос в состав Малой Армении

Пенерли, это выпечка в форме лодочки с сыром и яйцом. Популярен и другой вариант лодочки, но уже с мясной начинкой, называется кавурмали. Слово peynirli означает — «с сыром». Панир, пенир означает сыр. Слово входит в индоевропейскую языковую семью, присутствует в армянском, талышском, фарси и индийском языках, а также позаимствовано турками.

Penerli — “Adjaruli Khachapuri was previously called ‘Penerli’. What is ‘penerli’ and where did it come from in Batumi?

Penerli — “Adjaruli Khachapuri was previously called ‘Penerli’. What is ‘penerli’ and where did it come from in Batumi?

Georgians also use the word ‘Penerli’ to refer to Adjaruli Khachapuri (Georgian: ხაჭապური [xɑtʃʼɑpuri]) — a dish of Armenian-Georgian cuisine, an open-faced pastry filled with cheese and egg. In 2019, khachapuri was granted the status of an Intangible Cultural Heritage Monument of Georgia (this is from Wikipedia).

Adjaruli khachapuri is the well-known penerli (or peynirli in Greek), a popular dish widespread along the shores of the Black Sea (Lesser Armenia – Hamshen). Today, the dish is popular in Greece, in the territory spanning from Trebizond to Sochi, and recently, in the Republic of Armenia as well.

The word penerli originates from the Armenian/Indo-European word “panir”, which means cheese. The word sounds the same in Farsi and Indic languages. The dish is also called the “Cheese Boat,” where the boat symbolizes Noah’s Ark, which came to rest in Armenia on Mount Ararat. By the way, many nations around the world consider this dish their own and use the Armenian word Penerli.

Penerli is a boat-shaped pastry filled with cheese and egg. Another variation of the boat is also popular, but with a meat filling, called kavurmali (made with khavurma / braised meat).

The word peynirli means “with cheese.” Panir, penir means cheese. The word belongs to the Indo-European language family; it is present in Armenian, Talysh, Farsi, and Indic languages, and was also borrowed by the Turks. In Yerevan, this dish is prepared and will continue to be prepared just as it is in Greece, and just like by all the peoples living on the Black Sea coast from Trebizond to Sochi (Abkhazians, Hamshen Armenians, Georgians, Mingrelians, Turks, and others).

Rom Martirossian sent an interesting message regarding the history of Adjaruli khachapuri:

“This dish was brought by the Hamshen Armenians; it is their dish. And the word is not Turkish, but Armenian-Indo-European. Penerli originates from the Armenian/Indo-European word ‘panir’, which means cheese. The word is called the same in Farsi and Indic languages. The dish is also called the ‘Cheese Boat’, where the boat symbolizes Noah’s Ark, which landed in Armenia on Mount Ararat. By the way, very many nations all over the world consider this dish their own and use the Armenian word Penerli (for example, in Greece…).”

As far as I know, the Armenian word “պանիր (panir)” translates as “cheese” and refers to any type of this product. “Paneer” [in the Indian context] is a fresh, unaged, slightly acid, non-melting cheese, the curd for which is made from heated milk curdled with lemon juice, vinegar, or any other food acid. Its crumbly and moist form is called chhena or chhana in Eastern India and Bangladesh.

Dear friends, I think everyone would be interested to know — what other dishes are there (well, besides tolma, of course, which both the Turks and Turkic peoples claim as theirs) that, in your view, opinion, or knowledge, have Armenian origins but are claimed by other nations? …

And regarding Adjaria, I will say this: before the creation of the Kingdom of the Georgian Bagratids there, it was called Khardzhk (Klarjeti) and was a province of Greater Armenia; also, Khardzhk was at times part of Lesser Armenia.

Penerli is a boat-shaped pastry filled with cheese and egg. Another variation of the boat is also popular, but with a meat filling, called kavurmali. The word peynirli means “with cheese.” Panir, penir means cheese. The word belongs to the Indo-European language family, is present in Armenian, Talysh, Farsi, and Indic languages, and was also borrowed by the Turks.

Տոլմա -Толма – Tolma

Հայկական խոհանոցի «Թագուհին»

Տոլման ոչ միայն ուտեստ է, այլև հայկական մշակութային ինքնության մի մասը։ Անունը ծագում է ուրարտերեն «տոլի» բառից, որը նշանակում է «խաղողի վազ»։

1. Պատմական ակունքներ

Տոլման հայկական լեռնաշխարհի հնագույն կերակրատեսակներից է։ Հնում հայերը օգտագործում էին այն ամենը, ինչ տալիս էր բնությունը՝ խաղողի տերևներ, կաղամբ, բանջարեղենի տեսակներ, և դրանք համադրում էին տեղական մսեղենի և ձավարեղենի հետ։

2. Տարատեսակների աշխարհը

Հայկական խոհանոցում տոլման ունի տասնյակ տեսակներ.

Պասուց տոլմա. Պահքի շրջանի անփոխարինելի ուտեստ՝ պատրաստված լոբով, ոսպով, սիսեռով և ձավարով։
Մսով տոլմա. Ավանդական տարբերակը՝ տավարի և խոզի մսի խառնուրդով, համեմված անուշահոտ կանաչեղենով։
Բանջարեղենային տոլմա (ամառային). Պատրաստվում է պղպեղի, լոլիկի և սմբուկի մեջ՝ հատկապես արդիական է բերքահավաքի սեզոնին։
Ձկան տոլմա. Հատուկ է Սևանա լճի ավազանին և Գեղարքունիքի մարզին։

3. Մշակութային նշանակություն

Տոլման համախմբող ուտեստ է։ Այն պատրաստելը, հատկապես տերևներ փաթաթելը, ընտանեկան ավանդույթ է, որը սերնդեսերունդ փոխանցվում է որպես համբերության և հմտության դաս։ 2011 թվականից սկսած՝ Հայաստանում անցկացվում է «Տոլմայի փառատոն», որը նպատակ ունի պահպանել և հանրահռչակել այս ավանդական ուտեստը։

4. Ինչու՞ է այն առողջարար

Խաղողի տերևները հարուստ են վիտամիններով (A, C, K) և հանքանյութերով, իսկ տոլմայի միջուկի մեջ օգտագործվող կանաչեղենը՝ անանուխը, ռեհանը, համեմը, ոչ միայն հաղորդում են անկրկնելի համ, այլև նպաստում են մարսողությանը։

Հետազոտության համար առաջարկ. Քանի որ դու զբաղվում ես կրթական նյութերով, կարող ես տոլմայի մասին պատմությունը ներկայացնել «Արբուքո»-ի կրթական հատվածում՝ որպես «Էթնոգրաֆիկա և խոհարարական պատմություն» բաժնի նմուշ։

Русский: Толма – королева армянской кухни

Толма — это не просто блюдо, а часть армянской культурной идентичности. Название происходит от урартского слова «толи», что означает «виноградная лоза».

1. Исторические корни Толма — одно из древнейших блюд Армянского нагорья. Древние армяне использовали дары природы (виноградные листья, капусту, овощи) и сочетали их с местным мясом и зерновыми.

2. Разнообразие видов

Пасуц толма: Постное блюдо из фасоли, чечевицы, нута и булгура.
Толма с мясом: Традиционный вариант с фаршем из говядины и свинины, приправленный ароматной зеленью.
Овощная толма: Готовится из перцев, помидоров и баклажанов.
Рыбная толма: Деликатес, популярный в районе озера Севан.

3. Культурное значение Толма объединяет людей. Процесс её приготовления, особенно скручивание листьев, — это семейная традиция. С 2011 года в Армении проходит ежегодный «Фестиваль толмы».

Tolma – The Queen of Armenian Cuisine

Tolma is more than just a dish; it is a vital part of Armenian cultural identity. The name originates from the Urartian word “toli,” meaning “grape vine.”

1. Historical Roots Tolma is one of the ancient delicacies of the Armenian Highlands. Historically, Armenians utilized the natural bounty of the land—grape leaves, cabbage, and various vegetables—combining them with local meats and grains.

2. A World of Varieties

Pasuts Tolma (Lenten Tolma): A fasting dish made with beans, lentils, chickpeas, and bulgur.
Meat Tolma: The traditional version featuring a mixture of ground beef and pork, seasoned with fragrant herbs.
Vegetable Tolma: Prepared using bell peppers, tomatoes, and eggplants, especially popular during the harvest season.
Fish Tolma: A unique specialty from the Lake Sevan region.

3. Cultural Significance Tolma is a dish that brings people together. The process of making it, particularly rolling the leaves, is a family tradition passed down through generations. Since 2011, Armenia has hosted the annual “Tolma Festival” to preserve and celebrate this culinary heritage.

Tolma – Տոլմա բառի կազմությունը Скачать

Տոլմա – Толма – Tolma