Աբիգ Համազասպի Ավագյան ծնվել է 1919 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Թեհրանում (Իրան)՝ հայ արձակագիր, գրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1949-ից), ով իր ստեղծագործություններով դարձավ իրանահայ և հայաստանաբնակ գրականության վառ դեմքերից մեկը։

Նախնական կրթություն է ստացել Թեհրանի հայկական, պարսկական, ֆրանսիական դպրոցներում և ամերիկյան քոլեջում։ 1939-ին զորակոչվել է բանակ և որպես ռազմական օդաչու ծառայել մինչև 1941 թվականը։ 1946-ին ներգաղթել է Հայաստան։ 1957-ին ավարտել է ԽՍՀՄ գրողների միության առընթեր գրական բարձրագույն դասընթացները (Մոսկվա)։ 1959–1983 թվականներին որպես խորհրդական աշխատել է Հայաստանի գրողների միությունում։

Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել և առանձին գրքով լույս են տեսել ռուսերեն։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

Հիմնական գործերից են՝

• «Պատմվածքներ» (1950),
• «Վաղը» (վեպ, 1951),
• «Շիկացած հող» (վեպ, 1955),
• «Նազելի Դալարյան» (վեպ, 1959),
• «Բենդ գյուղի վերջին բնակիչը» (1962),
• «Հարավային տենդ» (1971),
• «Եղել է, չի եղել» (1973),
• «Հարված» (վիպակ և պատմվածքներ, 1978),
• «Մարդը անապատում» (1981),
• «Վերջին հանգրվան» (պատմվածքներ, վիպակ, 1982)։

Աբիգ Համազասպի Ավագյանը մնաց Թեհրանից Երևան տանող իրանահայ գրականության կամուրջը՝ իր վեպերով, պատմվածքներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ արձակի խորքերով և հայրենասիրությամբ։

Русский
Абиг Амазаспович Авагян родился 14 сентября 1919 года в Тегеране (Иран) — армянский прозаик, писатель, член Союза писателей СССР (с 1949), ставший одной из ярких фигур ирано-армянской и армянской литературы.

Начальное образование получил в армянских, персидских, французских школах и американском колледже Тегерана. В 1939 году был призван в армию и служил военным лётчиком до 1941 года. В 1946 году репатриировался в Армению. В 1957 году окончил Высшие литературные курсы при Союзе писателей СССР (Москва). В 1959–1983 годах работал консультантом в Союзе писателей Армении.

Его произведения переведены и изданы отдельными книгами на русском языке. Награждён орденом «Знак Почёта».

Основные произведения:

• «Рассказы» (1950),
• «Завтра» (роман, 1951),
• «Раскалённая земля» (роман, 1955),
• «Назели Даларян» (роман, 1959),
• «Последний житель села Бенда» (1962),
• «Южная лихорадка» (1971),
• «Было, не было» (1973),
• «Удар» (повесть и рассказы, 1978),
• «Человек в пустыне» (1981),
• «Последняя пристань» (рассказы, повесть, 1982).

Абиг Амазаспович Авагян остался мостом ирано-армянской литературы от Тегерана до Еревана — своими романами, рассказами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской прозы и патриотизмом.

English

From Tehran to Yerevan: Bridge of Armenian Prose

Abig Hamazasp Avagyan was born on September 14, 1919, in Tehran (Iran) — Armenian prose writer, member of the Union of Writers of the USSR (since 1949), who became one of the prominent figures of Iranian-Armenian and Armenian literature.

Received primary education in Armenian, Persian, French schools and the American college in Tehran. In 1939 drafted into the army and served as a military pilot until 1941. In 1946 repatriated to Armenia. In 1957 graduated from the Higher Literary Courses under the Union of Writers of the USSR (Moscow). In 1959–1983 worked as a consultant in the Union of Writers of Armenia.

His works were translated and published separately in Russian. Awarded the Order of the Badge of Honor.

Main works:

• “Stories” (1950),
• “Tomorrow” (novel, 1951),
• “Red-Hot Earth” (novel, 1955),
• “Nazeli Dalaryan” (novel, 1959),
• “The Last Resident of Bend Village” (1962),
• “Southern Fever” (1971),
• “It Was, It Was Not” (1973),
• “Strike” (novella and stories, 1978),
• “Man in the Desert” (1981),
• “The Last Haven” (stories, novella, 1982).

Abig Hamazasp Avagyan remained the bridge of Iranian-Armenian literature from Tehran to Yerevan — with his novels, stories, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian prose and patriotism.

1. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ իրանահայ արձակագիր և «Շիկացած հող»-ի հեղինակ / Абиг Амазаспович Авагян — ирано-армянский прозаик и автор «Раскалённой земли» / Abig Hamazasp Avagyan — Iranian-Armenian Prose Writer and Author of Red-Hot Earth
2. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ Թեհրանից Երևան՝ հայ արձակի կամուրջ / Абиг Амазаспович Авагян — от Тегерана до Еревана: мост армянской прозы / Abig Hamazasp Avagyan — From Tehran to Yerevan: Bridge of Armenian Prose
3. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ «Վաղը» և «Նազելի Դալարյան» վեպերի հեղինակ / Абиг Амазаспович Авагян — автор романов «Завтра» и «Назели Даларян» / Abig Hamazasp Avagyan — Author of the Novels Tomorrow and Nazeli Dalaryan
4. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ իրանահայ գրականության և հայրենասիրության նվիրյալ / Абиг Амазаспович Авагян — преданный ирано-армянской литературе и патриотизму / Abig Hamazasp Avagyan — Devoted to Iranian-Armenian Literature and Patriotism
5. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ սփյուռքահայ արձակի և հայ գրականության դեմք / Абиг Амазаспович Авагян — лицо диаспорной армянской прозы и литературы Армении / Abig Hamazasp Avagyan — Figure of Diaspora Armenian Prose and Armenian Literature

Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյանը ծնվել է 1921 թվականի հունվարի 17-ին Ղազվինում (Իրան)՝ հայ վնասվածքաբան-օրթոպեդ, բժշկական գիտությունների դոկտոր (1963), պրոֆեսոր (1973)

Երևանի բժշկական ինստիտուտի վնասվածքաբանության, օրթոպեդիայի և ռազմադաշտային վիրաբուժության ամբիոնի հիմնադիր-վարիչ (1971-1982), Մոսկվայի Նիկոլայ Բլոխինի անվան ուռուցքաբանական գիտական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող, ՀՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր վնասվածքաբան-օրթոպեդ (1965-1989), Երևանի գլխավոր վնասվածքաբան-օրթոպեդ (1989-1993)։ Մահացել է 1993 թվականին։

1939–1942 թվականներին սովորել է Թեհրանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, 1946-ին ավարտել է Բեյրութի ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1960–1972 թվականներին՝ Երևանի վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի բաժանմունքի վարիչ, 1971–1979 թվականներին՝ փոխտնօրեն։

Նրա աշխատանքները նվիրված են կոտրվածքների ժամանակ ոսկրաբեկորների համակցման, սերտաճման, ոսկրածուծի վերականգնողական հատկությունների ուսումնասիրությանը, ոսկրագոյացման գործընթացների վրա քլորոպրենով թունավորումների ազդեցությանը, ճանապարհատրանսպորտային վնասվածքի, դրա հետևանքների և կանխարգելման խնդիրներին։ Ուսումնասիրել է դրսածուռ ծնկի (Genu Valgum) կլինիկան և բուժումը։ Առաջինը Հայաստանում կատարել է բազկի, նախաբազկի, սրունքի, անրակի կոտրվածքների ներոսկրային համակցում՝ մետաղաձողերի միջոցով։

Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյանը մնաց Ղազվինից Երևան տանող հայկական բժշկության կամուրջը՝ իր նորարարական մեթոդներով, գիտական նվաճումներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական բժշկագիտության խորքերով և պրոֆեսիոնալիզմով։

Русский

символ армянской ортопедии и травматологии

Сепух Джангарович Тумян родился 17 января 1921 года в Казвине (Иран) — армянский травматолог-ортопед, доктор медицинских наук (1963), профессор (1973), основатель и заведующий кафедрой травматологии, ортопедии и военно-полевой хирургии Ереванского медицинского института (1971–1982), старший научный сотрудник Онкологического научного центра им. Николая Блохина в Москве, главный травматолог-ортопед Министерства здравоохранения Армении (1965–1989), главный травматолог-ортопед Еревана (1989–1993). Умер в 1993 году.

В 1939–1942 годах учился на медицинском факультете Тегеранского университета, в 1946 году окончил медицинский факультет Французского университета в Бейруте. В 1960–1972 годах — заведующий отделением Научно-исследовательского института травматологии и ортопедии в Ереване, в 1971–1979 годах — заместитель директора.

Его работы посвящены сращению костных отломков при переломах, регенеративным свойствам костного мозга, влиянию отравлений хлоропреном на процессы костеобразования, проблемам дорожно-транспортного травматизма, его последствий и профилактики. Изучал клинику и лечение genu valgum (вальгусной деформации колена). Первым в Армении провёл внутрикостный остеосинтез переломов плеча, предплечья, голени и бедра с помощью металлических стержней.

Сепух Джангарович Тумян остался мостом армянской медицины от Казвина до Еревана — своими инновационными методами, научными достижениями и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской медицинской науки и профессионализмом.

English

Symbol of Armenian Orthopedics and Traumatology

Sepuh Jangir Tumoian was born on January 17, 1921, in Qazvin (Iran) — Armenian traumatologist-orthopedist, Doctor of Medical Sciences (1963), Professor (1973), founder and head of the Department of Traumatology, Orthopedics and Military Field Surgery at Yerevan Medical Institute (1971–1982), senior researcher at the Nikolai Blokhin National Medical Research Center for Oncology in Moscow, chief traumatologist-orthopedist of the Ministry of Health of Armenia (1965–1989), chief traumatologist-orthopedist of Yerevan (1989–1993). Died in 1993.

In 1939–1942 studied at the Medical Faculty of Tehran University, in 1946 graduated from the Medical Faculty of the French University in Beirut. In 1960–1972 — head of the department at the Research Institute of Traumatology and Orthopedics in Yerevan, in 1971–1979 — deputy director.

His works are devoted to the union of bone fragments in fractures, regenerative properties of bone marrow, the effect of chloroprene poisoning on bone formation processes, problems of road traffic injuries, their consequences and prevention. Studied the clinic and treatment of genu valgum (valgus deformity of the knee). First in Armenia performed intramedullary osteosynthesis of fractures of the humerus, forearm, tibia and femur using metal rods.

Sepuh Jangir Tumoian remained the bridge of Armenian medicine from Qazvin to Yerevan — with his innovative methods, scientific achievements and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian medical science and professionalism.

1. Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյան՝ հայ վնասվածքաբան-օրթոպեդ և ամբիոնի հիմնադիր / Сепух Джангарович Тумян — армянский травматолог-ортопед и основатель кафедры / Sepuh Jangir Tumoian — Armenian Traumatologist-Orthopedist and Founder of the Department
2. Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյան՝ ներոսկրային համակցման առաջամարտիկ Հայաստանում / Сепух Джангарович Тумян — пионер внутрикостного остеосинтеза в Армении / Sepuh Jangir Tumoian — Pioneer of Intramedullary Osteosynthesis in Armenia
3. Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյան՝ Ղազվինից Երևան՝ բժշկության նվիրյալ / Сепух Джангарович Тумян — от Казвина до Еревана: преданный медицине / Sepuh Jangir Tumoian — From Qazvin to Yerevan: Devoted to Medicine
4. Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյան՝ բժշկական գիտությունների դոկտոր և պրոֆեսոր / Сепух Джангарович Тумян — доктор медицинских наук и профессор / Sepuh Jangir Tumoian — Doctor of Medical Sciences and Professor
5. Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյան՝ հայկական օրթոպեդիայի և վնասվածքաբանության խորհրդանիշ / Сепух Джангарович Тумян — символ армянской ортопедии и травматологии / Sepuh Jangir Tumoian — Symbol of Armenian Orthopedics and Traumatology

Նարբե Ռոբերտի Պողոսյան  ծնվել է 1985 թվականի հունվարի 6-ին Թեհրանում՝ հայ դերասան, ռեժիսոր և պրոդյուսեր, ով իր կարիերան սկսել է Երևանում և դարձել հայկական հեռուստատեսության և կինոյի վառ դեմքերից մեկը։ Ամուսնացած է դերասանուհի Աստղիկ Ալավերդյանի հետ։

Սովորել է Թեհրանի Նվարդ Գյուլբենկյան և Գոհար հայկական դպրոցներում։ 17 տարեկանում տեղափոխվել է Երևան։ Ընդունվել է «Գալիք» համալսարանի իրավաբանական բաժին, հետո՝ Ճարտարապետության և շինարարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի համակարգչային ծրագրավորման բաժին, սակայն երկուսն էլ կիսատ թողնելով՝ 2002–2007 թվականներին սովորել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում։

Կարիերան սկսել է հեռուստատեսությունից՝ 
– 2005 թվականի դեկտեմբերի 25-ից մինչև 2006 թվականի ապրիլի 20-ը «Կենտրոն» հեռուստաընկերության «Տարբերակ» հաղորդման հեղինակ, 
– 2006–2007 թվականներին «TV5»-ի «Ընտանեկան իրավիճակներ» հաղորդաշարի պրոդյուսեր, դերասան և ռեժիսոր, 
– 2007 թվականի մայիսի 22-ից մինչև 2008 թվականի հունվարի 2-ը Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության «Երջանկության մեխանիկա» նախագծերի պրոդյուսեր, դերասան և ռեժիսոր։ 

2008 թվականի մարտի 10-ից մինչև դեկտեմբերի 31-ը նկարահանել է Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության «Այսպես էլ ապրում ենք» հեռուստասերիալը (121 սերիա)։ 2010 թվականի հուլիսից մինչև 2014 թվականի ապրիլի 14-ը՝ «Ընտանեկան պատմություններ» հաղորդաշարի պրոդյուսեր, դերասան և ռեժիսոր։ 2013 թվականի դեկտեմբերի 1-ից մինչև 2014 թվականի հունվարի 5-ը աշխատել է «ATV»-ում։ Նաև «Անցնենք գործի» հաղորդաշարի ռեժիսոր և պրոդյուսեր է, ինչպես նաև «Հեռախոսագրքույկ» գովազդային ամսագրի հեղինակ։

Նարբե Պողոսյանը մնաց Թեհրանից Երևան տանող ստեղծագործական կամուրջը՝ իր դերերով, ռեժիսորական և պրոդյուսերական աշխատանքով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական հեռուստատեսության և կինոյի խորքերով և հումորով։



**Русский** 

многогранный мастер армянского телевидения 
Нарбе Aльбертович Погосян родился 6 января 1985 года в Тегеране — армянский актёр, режиссёр и продюсер, большую часть карьеры посвятивший армянскому телевидению и кино. Женат на актрисе Астгик Алавердян.

Учился в тегеранских армянских школах Нвард Гюльбенкян и Гоар. В 17 лет переехал в Ереван. Поступил на юридический факультет университета «Галик», затем на факультет компьютерного программирования Национального университета архитектуры и строительства Армении, но оба направления оставил незаконченными. В 2002–2007 годах окончил Ереванский государственный институт театра и кино.

Карьеру начал на телевидении: 
– с 25 декабря 2005 по 20 апреля 2006 — автор программы «Тарберак» на телеканале «Центр», 
– 2006–2007 — продюсер, актёр и режиссёр программы «Семейные ситуации» на TV5, 
– с 22 мая 2007 по 2 января 2008 — продюсер, актёр и режиссёр проекта «Механика счастья» на Общественном телевидении Армении. 

С 10 марта по 31 декабря 2008 снял телесериал «Так и живём» (121 серия) на Общественном телевидении. С июля 2010 по 14 апреля 2014 — продюсер, актёр и режиссёр программы «Семейные истории». С 1 декабря 2013 по 5 января 2014 работал на ATV. Также режиссёр и продюсер программы «Давайте к делу», автор рекламного журнала «Телефонная книжечка».

Нарбе Погосян остался творческим мостом от Тегерана до Еревана — своими ролями, режиссурой и продюсерской работой вдохновляя поколения глубинами армянского телевидения и кино.


**English** 

Versatile Master of Armenian Television

Narbe Albert Poghosyan was born on January 6, 1985, in Tehran — Armenian actor, director, and producer who dedicated most of his career to Armenian television and cinema. Married to actress Astghik Alaverdyan.

Studied at Tehran Armenian schools Nvard Gyulbenkian and Goar. At 17 moved to Yerevan. Enrolled in the law faculty of Galik University, then in computer programming at the National University of Architecture and Construction of Armenia, but left both unfinished. In 2002–2007 graduated from the Yerevan State Institute of Theater and Cinema.

Career began on television: 
– from December 25, 2005 to April 20, 2006 — author of the program “Variant” on Kentron TV, 
– 2006–2007 — producer, actor, and director of “Family Situations” on TV5, 
– from May 22, 2007 to January 2, 2008 — producer, actor, and director of the project “Mechanics of Happiness” on Public Television of Armenia. 

From March 10 to December 31, 2008 filmed the TV series “That’s How We Live” (121 episodes) for Public Television. From July 2010 to April 14, 2014 — producer, actor, and director of “Family Stories”. From December 1, 2013 to January 5, 2014 worked at ATV. Also director and producer of “Let’s Get to Work”, author of the advertising magazine “Telephone Booklet”.

Narbe Poghosyan remained the creative bridge from Tehran to Yerevan — with his roles, directing, and producing inspiring generations with the depths of Armenian television and cinema.

424 թվականի դեկտեմբերի 28-ը հայոց պատմության մեջ նշանավորվել է որպես Հայ ազնվականության տոն՝ այն օրը, երբ Հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթևը (Սահակ Պարթև) Պարսկաստանի արքունի դիվանում (գանձարանում) հայտնաբերեց Գահնամակը՝ հայկական ազնվական տների գաղտնի ցուցակը:

Այս փաստաթուղթը, որը պահպանվում էր որպես գաղտնի արխիվ, պարունակում էր հայ ազնվական ընտանիքների անունները, նրանց տոհմային ծագումը, հողատարածքները և պարսկական արքունիքի հետ կապերը: Կաթողիկոս Սահակը, որպես հայ եկեղեցու գլուխ և ազնվականության հովանավոր, գտավ այդ ցուցակը՝ դրանով փաստացի փրկելով հայ ազնվականությունը պարսկական իշխանությունների կողմից հնարավոր ոչնչացումից կամ ձուլումից: Այս հայտնագործությունը դարձավ հայկական ինքնության և ազնվականության պահպանման խորհրդանիշը՝ 5-րդ դարի սկզբին, երբ Հայաստանը գտնվում էր պարսկական ծանր ճնշման տակ:

**Նախապատմություն** 
Այդ ժամանակաշրջանում Հայաստանը կիսված էր Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի միջև: Պարսկական մասում սասանյան արքունիքը փորձում էր վերահսկել հայ ազնվականությունը՝ ստիպելով նրանց ընդունել զրադաշտականությունը և կորցնել իրենց ինքնությունը: Կաթողիկոս Սահակ Պարթևը, որպես Մաշտոցի գործընկեր և հայկական եկեղեցու առաջնորդ, գաղտնի փնտրում էր հայկական ինքնության պահպանման ուղիներ: Գահնամակի հայտնաբերումը թույլ տվեց պահպանել ազնվական տների ծագումը, հողերը և իրավունքները՝ դրանով խոչընդոտելով պարսկական ձուլմանը:

**Իրադարձության նշանակությունը** 
Գահնամակի հայտնաբերումը ոչ միայն փրկեց հայ ազնվականությունը, այլև դարձավ հայկական ինքնության պահպանման խորհրդանիշը: Այս փաստաթուղթը հետագայում օգնեց վերականգնել ազնվական տների իրավունքները՝ Ավարայրի ճակատամարտից (451 թ.) հետո: Այս օրը Հայ Առաքելական Եկեղեցու օրացույցում նշվում է որպես Հայ ազնվականության տոն՝ հիշեցնելով ազգային ինքնության պահպանման կարևորությունը:

**Արագ փաստեր**
– **Ամսաթիվ**: 424 թ. դեկտեմբերի 28
– **Վայր**: Պարսկաստանի արքունի դիվան (գանձարան)
– **Գլխավոր դերակատար**: Կաթողիկոս Սահակ Պարթև
– **Գտածո**: Գահնամակ՝ հայ ազնվական տների գաղտնի ցուցակ
– **Նշանակություն**: Հայկական ինքնության և ազնվականության պահպանում

(Աղբյուրներ՝ Մովսես Խորենացի «Հայոց Պատմություն», Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, Եկեղեցական ավանդություններ):

—

### Русская версия

Возрождение Армянской Аристократии

28 декабря 424 года в истории армянского народа отмечается как День армянской знати — в этот день католикос всех армян Саак Партев обнаружил в персидском царском диване (казначействе) Гахнамак — тайный список армянских знатных родов. Этот документ, хранившийся как секретный архив, содержал имена армянских аристократических семей, их родословные, земельные владения и связи с персидским двором. Католикос Саак, как глава Армянской церкви и покровитель знати, нашёл этот список, фактически спасая армянскую аристократию от возможного уничтожения или ассимиляции персидскими властями. Это открытие стало символом сохранения армянской идентичности и знати в начале V века, когда Армения находилась под тяжёлым персидским давлением.

**Предыстория** 
В тот период Армения была разделена между Византией и Персией. В персидской части Сасанидский двор пытался контролировать армянскую знать, заставляя её принимать зороастризм и терять идентичность. Католикос Саак Партев, соратник Месропа Маштоца и глава Армянской церкви, тайно искал пути сохранения армянской идентичности. Обнаружение Гахнамака позволило сохранить происхождение, земли и права знатных родов, препятствуя персидской ассимиляции.

**Значение события** 
Открытие Гахнамака не только спасло армянскую знать, но и стало символом сохранения армянской идентичности. Этот документ позже помог восстановить права знатных родов после Аварайрской битвы (451 год). Этот день в календаре Армянской Апостольской Церкви отмечается как День армянской знати, напоминая о важности сохранения национальной идентичности.

**Краткие факты**
– **Дата**: 28 декабря 424 г.
– **Место**: Персидский царский диван (казначейство)
– **Главный участник**: Католикос Саак Партев
– **Находка**: Гахнамак — тайный список армянских знатных родов
– **Значение**: Сохранение армянской идентичности и знати

(Источники: «История Армении» Мовсеса Хоренаци, Армянская Советская Энциклопедия, церковные предания).

—

### English Version

Revival of Armenian Aristocracy

On December 28, 424, in Armenian history, this day is celebrated as the Day of Armenian Nobility — the day when Catholicos of All Armenians Sahak Partev discovered the Gahnamak in the Persian royal divan (treasury) — the secret list of Armenian noble families. This document, kept as a secret archive, contained the names of Armenian aristocratic families, their genealogies, land holdings, and ties to the Persian court. Catholicos Sahak, as head of the Armenian Church and patron of the nobility, found this list, effectively saving the Armenian aristocracy from possible destruction or assimilation by Persian authorities. This discovery became a symbol of preserving Armenian identity and nobility in the early 5th century, when Armenia was under heavy Persian pressure.

**Background** 
At that time, Armenia was divided between Byzantium and Persia. In the Persian part, the Sasanian court tried to control the Armenian nobility, forcing them to adopt Zoroastrianism and lose their identity. Catholicos Sahak Partev, associate of Mesrop Mashtots and head of the Armenian Church, secretly sought ways to preserve Armenian identity. The discovery of the Gahnamak allowed the preservation of the origin, lands, and rights of noble families, hindering Persian assimilation.

**Significance of the Event** 
The discovery of the Gahnamak not only saved the Armenian nobility but also became a symbol of preserving Armenian identity. This document later helped restore the rights of noble families after the Battle of Avarayr (451). This day in the calendar of the Armenian Apostolic Church is celebrated as the Day of Armenian Nobility, reminding of the importance of preserving national identity.

**Key Facts**
– **Date**: December 28, 424
– **Location**: Persian royal divan (treasury)
– **Key Figure**: Catholicos Sahak Partev
– **Discovery**: Gahnamak — secret list of Armenian noble families
– **Significance**: Preservation of Armenian identity and nobility

(Sources: “History of Armenia” by Movses Khorenatsi, Armenian Soviet Encyclopedia, church traditions).

—
На фарси (персидский язык)

اشرافی ارمنی 
– **اهمیت**: حفظ هویت ارمنی و اشرافیت

در این روز، کاتولیکوس همه ارمنیان، ساهاک پارتِو، در دیوان سلطنتی پارسی (گنجینه سلطنتی) «گاهنامک» را کشف کرد — فهرست مخفی خاندان‌های اشرافی ارمنی. این سند که به صورت محرمانه نگهداری می‌شد، شامل نام خاندان‌های اشرافی ارمنی، شجره‌نامه‌های آنها، زمین‌هایشان و روابطشان با دربار پارسی بود. کاتولیکوس ساهاک، به عنوان رهبر کلیسای ارمنی و حامی اشرافیت، این فهرست را یافت و عملاً اشراف ارمنی را از نابودی یا آسیمیله شدن احتمالی توسط مقامات پارسی نجات داد. این کشف به نماد حفظ هویت ارمنی و اشرافیت در اوایل قرن پنجم تبدیل شد؛ زمانی که ارمنستان تحت فشار شدید پارسی قرار داشت.

**پیشینه**
در آن دوره، ارمنستان بین بیزانس و پارسی تقسیم شده بود. در بخش پارسی، دربار ساسانی تلاش می‌کرد اشراف ارمنی را تحت کنترل درآورد، آنها را به پذیرش زرتشتی‌گری وادار کند و هویتشان را از بین ببرد. کاتولیکوس ساهاک پارتِو، همکار مسروپ ماشتوتس و رهبر کلیسای ارمنی، به طور پنهانی به دنبال راه‌هایی برای حفظ هویت ارمنی بود. کشف گاهنامک امکان حفظ ریشه، زمین‌ها و حقوق خاندان‌های اشرافی را فراهم کرد و مانع آسیمیله شدن پارسی شد.

**اهمیت رویداد**
کشف گاهنامک نه تنها اشراف ارمنی را نجات داد، بلکه به نماد حفظ هویت ارمنی تبدیل شد. این سند بعدها پس از نبرد آوارایر (۴۵۱ میلادی) به بازگرداندن حقوق خاندان‌های اشرافی کمک کرد. این روز در تقویم کلیسای حواری ارمنی به عنوان «روز اشراف ارمنی» گرامی داشته می‌شود و یادآور اهمیت حفظ هویت ملی است.

Օմար Խայյամը մահացել է 1131 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Նիշապուրում՝ թողնելով հետևում համաշխարհային գրականության ամենահայտնի գոհարներից մեկը՝ «Ռուբայիատը», որը հայ ընթերցողի համար դարձել է սիրո, գինու, կյանքի և մահվան անմար փիլիսոփայություն։ Ծնվել է 1048 թվականի մայիսի 18-ին Նիշապուրում, Պարսկաստան։

Աստղագետ, մաթեմատիկոս, փիլիսոփա և բանաստեղծ՝ նա հայտնի է նաև ժալալյան օրացույցի ստեղծմամբ։ 

Հայերը դարերով եղել են Խայյամի ամենանվիրյալ թարգմանիչներն ու տարածողները։ Առաջին հայերեն թարգմանությունը կատարել է Հովհաննես Թումանյանը՝ 1903 թվականին, որը մինչ օրս հայտնի է որպես «Խայյամի ռուբայիատ»։ Հետագայում թարգմանել են Վահան Տերյանը, Ավետիք Իսահակյանը, Պարույր Սևակը, Համո Սահյանը, Էդուարդ Թոփչյանը։ Հայկական թարգմանությունները հաճախ ավելի լիրիկական և խորիմաստ են, քան եվրոպականները, քանի որ հայ ընթերցողը Խայյամի մեջ տեսել է ոչ միայն էպիկուրոս, այլև հայկական ճակատագրի արձագանքը՝ գինու, կարոտի և մահվան մասին խորհրդածություններով։ 

Հայկական մշակույթում Խայյամը դարձել է գրեթե հայ բանաստեղծ՝ նրա ռուբայիատը հնչել է հայկական երաժշտության մեջ (Կոմիտաս, Առնո Բաբաջանյան, Ռոբերտ Ամիրխանյան), նկարվել հայ նկարիչների կտավներում (Մարտիրոս Սարյան, Հակոբ Հակոբյան)։ Հայաստանում կան Խայյամի անվան փողոցներ, գինու տներ, և նրա ռուբայիատը մինչ օրս մնում է հայ ընտանիքների գրադարանների սիրելի գիրքը։ 

Օմար Խայյամը մնաց Նիշապուրից Երևան տանող բանաստեղծական կամուրջը՝ իր ռուբայիատով, գինու և կյանքի փիլիսոփայությամբ ոգեշնչելով հայերին դարերով՝ հայկական հոգու խորքերով և անմահ խոսքով։

—

### Русский
Философ армянского вина и тоски

Омар Хайям скончался 4 декабря 1131 года в Нишапуре, оставив миру «Рубайят» — одно из самых любимых произведений армянского читателя, ставшее философией любви, вина, жизни и смерти. Родился 18 мая 1048 года в Нишапуре, Персия. Астроном, математик, философ и поэт, создатель джалалианского календаря.

Армяне веками были самыми преданными переводчиками и распространителями Хайяма. Первый армянский перевод сделал Ованес Туманян в 1903 году, за ним — Ваан Терян, Аветик Исаакян, Паруйр Севак, Амо Саакян, Эдуард Топчян. Армянские переводы часто более лиричны и глубоки, чем европейские, ибо в Хайяме армянин видел не только эпикурейца, но и отголосок армянской судьбы — размышления о вине, тоске и смерти.

В армянской культуре Хайям стал почти армянским поэтом — его рубайи звучали в армянской музыке (Комитас, Арно Бабаджанян, Роберт Амирханян), изображались армянскими художниками (Мартирос Сарьян, Акоп Акопян). В Армении есть улицы его имени, винные дома, и «Рубайят» до сих пор остаётся любимой книгой армянских семей.

Омар Хайям остался поэтическим мостом от Нишапура до Еревана — своим «Рубайятом», философией вина и жизни, вдохновляя армян веками глубинами армянской души и бессмертным словом.

—

### English
Philosopher of Armenian Wine and Longing

Omar Khayyam died on December 4, 1131, in Nishapur, leaving the world the *Rubaiyat* — one of the most beloved works for Armenian readers, becoming a philosophy of love, wine, life, and death. Born on May 18, 1048, in Nishapur, Persia. Astronomer, mathematician, philosopher, and poet, creator of the Jalali calendar.

Armenians have been among the most devoted translators and promoters of Khayyam for centuries. The first Armenian translation was done by Hovhannes Tumanyan in 1903, followed by Vahan Teryan, Avetik Isahakyan, Paruyr Sevak, Hamo Sahyan, Eduard Topchyan. Armenian translations are often more lyrical and profound than European ones, for Armenians saw in Khayyam not only an Epicurean but an echo of Armenian fate — reflections on wine, longing, and death.

In Armenian culture, Khayyam became almost an Armenian poet — his rubai sounded in Armenian music (Komitas, Arno Babajanian, Robert Amirkhanyan), depicted by Armenian painters (Martiros Saryan, Hakob Hakobyan). In Armenia, there are streets named after him, wine houses, and the *Rubaiyat* remains a favorite book in Armenian families.

Omar Khayyam remained the poetic bridge from Nishapur to Yerevan — with his *Rubaiyat*, philosophy of wine and life, inspiring Armenians for centuries with the depths of the Armenian soul and immortal word.

—

Ռուբեն Թադեոսի Աբրահամյանը մահացել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ: Հայ իրանագետ-լեզվաբան էր, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1935):

Ծնվել է 1881 թվականի փետրվարի 3-ին Գնիշիկ գյուղում (այժմ՝ Վայոց ձորի մարզ): Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը (1899), Երևանի գիմնազիան (1906), սովորել Կիևում (1907), Լայպցիգում (1909), Պետերբուրգի համալսարանում (1911): Զբաղվել է մանկավարժությամբ Թիֆլիսում (1912-1920), Իրանում (1921-1946): 1935 թվականին Թեհրանի համալսարանում հիմնադրել է հին պարսկերենի և պահլավերենի ամբիոնը: 1946 թվականին վերադարձել է Հայաստան: Գիտական գործունեությունն սկսել է 1911 թվականից: Զբաղվել է պարսկերենի պատմության պարբերացման հարցերով: Հիմնական աշխատությունն է «Պահլավերեն-պարսկերեն-հայերեն-ռուսերեն-անգլերեն բառարան»-ը (1965), որտեղ պահլավական համարժեքների դիմաց տրված են հայկական փոխառյալ բառերը: Թարգմանել է պարսկերենից՝ Բաբա Թահեր Օրիանի, Ֆիրդուսիի ստեղծագործություններից, պահլավերենից՝ «Արտա Վիրապ նամակ» և «Յուշտի Ֆրիան» երկերը: Երկեր՝ «Ֆերղովսին և իր Շահնամեն» (հ. 1, Թեհրան, 1934), «Սայաթ-Նովայի տաղերը» (ներածական հոդվածով, լեզվի ուսումնասիրությամբ, բառարանով և այլ հոդվածներով ու դիտողություններով, Թեհրան, 1943), «Dialectes des Israélites de Hamadan et d’Ispahan et dialecte de Baba Tahir» (Tehran, 1936):

—

### Русский

Автор Словаря Пехлеви

Рубен Тадеосович Абрагамян умер 26 октября 1951 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский иранист-лингвист, доктор филологических наук, профессор (1935). Родился 3 февраля 1881 года в селе Гнишик (ныне Вайоцдзорская область). Окончил Геворгянскую семинарию в Эчмиадзине (1899), Ереванскую гимназию (1906), учился в Киеве (1907), Лейпциге (1909), Петербургском университете (1911). Занимался преподаванием в Тифлисе (1912–1920), Иране (1921–1946). В 1935 году основал кафедру древнеперсидского и пехлеви в Тегеранском университете. В 1946 году вернулся в Армению. Научную деятельность начал в 1911 году. Занимался вопросами периодизации истории персидского языка. Основная работа — «Пехлеви-персидско-армянско-русско-английский словарь» (1965), где для пехлевийских эквивалентов даны армянские заимствования. Переводил с персидского — произведения Баба Тахир Ориана, Фирдоуси, с пехлеви — «Арта Вирап намаг» и «Юшты Фриан». Работы: «Фирдоуси и его Шахнаме» (ч. 1, Тегеран, 1934), «Песни Саята-Новы» (со вступительной статьей, исследованием языка, словарем и другими статьями и замечаниями, Тегеран, 1943), «Dialectes des Israélites de Hamadan et d’Ispahan et dialecte de Baba Tahir» (Тегеран, 1936).


—

### English

Author of the Pahlavi Dictionary

Ruben Tadeosovich Abrahamyan passed away on October 26, 1951, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. He was an Armenian Iranologist-linguist, Doctor of Philological Sciences, Professor (1935). Born on February 3, 1881, in Gnishik village (now Vayots Dzor Province). Graduated from Gevorgyan Seminary in Etchmiadzin (1899), Yerevan Gymnasium (1906), studied in Kyiv (1907), Leipzig (1909), St. Petersburg University (1911). Engaged in teaching in Tiflis (1912–1920), Iran (1921–1946). In 1935, founded the Department of Old Persian and Pahlavi at the University of Tehran. Returned to Armenia in 1946. Began scientific activity in 1911. Focused on the periodization of Persian language history. Main work — “Pahlavi-Persian-Armenian-Russian-English Dictionary” (1965), where Armenian borrowings are given for Pahlavi equivalents. Translated from Persian — works by Baba Tahir Oriyan, Ferdowsi; from Pahlavi — “Arta Virap Namak” and “Yushty Frian.” Works: “Ferdowsi and His Shahnameh” (Vol. 1, Tehran, 1934), “Songs of Sayat-Nova” (with introductory article, language study, dictionary, and other articles and notes, Tehran, 1943), “Dialectes des Israélites de Hamadan et d’Ispahan et dialecte de Baba Tahir” (Tehran, 1936).

1833  թվականի հոկտեմբերի 25 – մսհացել է հայոց հողերի պարսիկ վերջին տիրակալ Աբաս Միրզան, որը ղեկավարել է նաև Իրանի ներքին և արտաքին քաղաքականությունը՝ ձգտելով ստեղծել ուժեղ կենտրոնացված միապետություն։  

Ֆրանսիայի և Անգլիայի աջակցությամբ նա երկար պայքար մղեց Ռուսաստանի դեմ Հայկական լեռնաշխարհի և  Կովկասի համար։ Անգլիացի և ֆրանսիացի հրահանգիչների օգնությամբ նա փորձեց եվրոպական ձևով վերակառուցել պարսկական բանակը։   Ռուս-պարսկական (1804-13, 1826-28) և թուրք-պարսկական (1821-23) պատերազմների ժամանակ Աբբաս Միրզան պարսկական բանակի գլխավոր հրամանատարն էր։   Աբբաս Միրզայի բոլոր փորձերը՝ բռնի ուժով պահել Անդրկովկասը  պարսկական տիրապետության տակ  անհաջող էին, և Գյուլիստանի (1813) և Թուրքմենչինսկու (1828) պայմանագրերով Իրանը հրաժարվեց դրանց նկատմամբ պահանջներից։

25 октября 1833 года — скончался Аббас Мирза, последний персидский правитель армянских земель, который также руководил внутренней и внешней политикой Ирана, стремясь к созданию сильной централизованной монархии. При поддержке Франции и Англии он вел длительную борьбу против России за Армянское нагорье и  Кавказ.  С помощью английских и французских инструкторов он пытался перестроить персидскую армию на европейский манер.  Во время русско-персидской (1804-13, 1826-28) и турецко-персидской (1821-23) войн Аббас-Мирза был главнокомандующим персидской армией.  Все попытки Аббас-Мирзы силой удержать   Закавказье  под властью Персии не увенчались успехом, а по Гюлистанскому (1813 г.) и Туркменчинскому (1828 г.) договорам Иран отказался от претензий на эти  территории
Считается единственным из вражеских России полководцев кого русские  упоминали в своих ратных песнях

October 25, 1833 – Abbas Mirza, the last Persian ruler of the Armenian lands, who also led Iran’s domestic and foreign policy, striving to create a strong centralized monarchy, died.. With the support of France and England, he waged a long struggle against Russia for the South Caucasus. With the help of English and French instructors, he tried to rebuild the Persian army in the European manner. During the Russo-Persian (1804-13, 1826-28) and Turkish-Persian (1821-23) wars, Abbas Mirza was the commander-in-chief of the Persian army.  All attempts by Abbas Mirza to suppress by force the desire of the peoples of the South Caucasus to unite with Russia and keep them under Persian rule were unsuccessful, and according to the Gulistan (1813) and Turkmenchi (1828) treaties, Iran renounced its claims to these territories
He is considered the only commander of the enemy of Russia whom the Russians mentioned in their military songs

Մանվել Մարտիրոսի Մարությանը մահացել է 1986 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Լոս Անջելեսում, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ։ Հայ դերասան, ռեժիսոր, դրամատուրգ։

Ծնվել է 1901 թվականի հունվարի 1-ին Վան քաղաքում, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն։ Նախնական կրթություն ստացել է ծննդավայրում, թատերական կրթություն՝ Վարդան Միրզոյանի (Երևան) և Վիեննայի դրամատիկական ստուդիաներում։ Բեմ է բարձրացել Երևանում 1917 թվականին՝ Հովհաննես Զարիֆյանի խմբում, առաջին գործը բեմադրվել է 1918 թվականին։ 1921 թվականին անցել է Իրան, մասնակցել Մկրտիչ Թաշճյանի ներկայացումներին, ծավալել թատերական գործունեություն Իրանում, Լիբանանում, Սիրիայում, Եգիպտոսում, Եվրոպայի ու Լատինական Ամերիկայի բազմաթիվ երկրներում։ 1934-1937 թվականներին Թեհրանում հիմնել է թատերական ստուդիա (1937 թվականին փակվել է), 1942-1945 և 1960-1979 թվականներին բեմադրել է բազմաթիվ ներկայացումներ։ Խաղացել է շուրջ 150 դեր, այդ թվում՝ Բարխուդար, Էլիզբարով («Նամուս», «Պատվի համար»՝ Շիրվանզադե), Պեպո, Զիմզիմով («Պեպո»՝ Սունդուկյան), Օթելլո («Օթելլո»՝ Շեքսպիր), Ուրիել Ակոստա («Ուրիել Ակոստա»՝ Դուցկո)։ Հեղինակ է 10-ից ավելի պիեսների, այդ թվում՝ «Կոմիտաս», «Դերասանի ցնորքը»։ Եղել է Թեհրանի «Հայ ակումբի» վարիչ, իրանահայ գրողների միության նախագահ։ 1969-1971 թվականներին հրատարակվել են «Երբ իջնում է վարագույրը» հուշերի 1-2 հատորները։ Մանվել Մարությանը իրանահայ թատրոնի լեգենդ է, նրա 85-ամյա կյանքը կամուրջ է դարձել հայկական բեմին ու աշխարհի ամենահեռավոր անկյուններին՝ ոգեշնչելով սերունդներին դրամատուրգիայի հզորությամբ ու անհպարտ արվեստի նվիրվածությամբ։

—

### Русский
Легенда ирано-армянского театра 

Манвел Мартиросович Мартиросян скончался 19 октября 1986 года в Лос-Анджелесе, Калифорния, США. Армянский актёр, режиссёр, драматург. Родился 1 января 1901 года в Ване, Вилayet Ван, Османская империя. Получил начальное образование на родине, театральное — в студиях Вардан Мирзояна (Ереван) и Венской драматической студии. Дебютировал на сцене в Ереване в 1917 году в труппе Ованеса Зарифяна, первая постановка — 1918 год. В 1921 году переехал в Иран, участвовал в спектаклях Мкртича Тащджяна, развернул театральную деятельность в Иране, Ливане, Сирии, Египте, странах Европы и Латинской Америки. В 1934–1937 годах в Тегеране основал театральную студию (закрыта в 1937 году из-за армянских постановок), в 1942–1945 и 1960–1979 годах поставил множество спектаклей. Сыграл около 150 ролей, включая Бархудар, Элизбаров («Честь» и «Патриотизм» Ширванзаде), Пепо, Зимзимов («Пепо» Сундукян), Отелло («Отелло» Шекспир), Уриэль Акоста («Уриэль Акоста» Дуцко). Автор более 10 пьес, включая «Комитас», «Триумф актёра». Был руководителем Армянского клуба в Тегеране, председателем Союза ирано-армянских писателей. В 1969–1971 годах опубликованы 1–2 тома мемуаров «Когда опускается занавес». Манвел Мартиросян — легенда ирано-армянского театра, его 85-летняя жизнь стала мостом между армянской сценой и самыми дальними уголками мира, вдохновляя поколения мощью драматургии и бескорыстной преданностью искусству.

—

### English
Legend of Iranian-Armenian Theater 

Manvel Martirosovich Martirosyan passed away on October 19, 1986, in Los Angeles, California, USA. Armenian actor, director, playwright. Born on January 1, 1901, in Van, Van Vilayet, Ottoman Empire. Received primary education in his birthplace, theatrical training at Vardan Mirzoyan’s (Yerevan) and Vienna Dramatic Studios. Debuted on stage in Yerevan in 1917 with Hovhannes Zarifyan’s troupe; first production in 1918. In 1921, moved to Iran, participated in Mkrtich Tashchyan’s performances, and developed theatrical activities in Iran, Lebanon, Syria, Egypt, numerous European and Latin American countries. In 1934–1937, founded a theater studio in Tehran (closed in 1937 due to Armenian productions); in 1942–1945 and 1960–1979, staged numerous plays. Played around 150 roles, including Barkhudar, Elizbarov (“Honor” and “For Honor” by Shirvanzade), Pepo, Zimzimov (“Pepo” by Sundukyan), Othello (“Othello” by Shakespeare), Uriel Acosta (“Uriel Acosta” by Dutsko). Author of over 10 plays, including “Komitas,” “Actor’s Triumph.” Served as manager of Tehran’s Armenian Club and president of the Union of Iranian-Armenian Writers. Published volumes 1–2 of memoirs “When the Curtain Falls” in 1969–1971. Manvel Martirosyan was a legend of Iranian-Armenian theater; his 85-year life became a bridge between the Armenian stage and the world’s farthest corners, inspiring generations with the power of dramaturgy and selfless artistic dedication.

—

Երևանի տոնը նշվում է հոկտեմբերի երկրորդ կիրակի օրը, որը 2025 թվականին ընկնում է հոկտեմբերի 12-ին: Այս օրը նշանակում է մայրաքաղաքի 3000-ամյա պատմությունը, նրա դերը որպես ազգի սիրտ և ժառանգությունը, որը սկիզբ է առել Ուրարտուի ժամանակաշրջանից:

Տոնը նշվում է տոնական միջոցառումներով, համերգներով, ցուցահանդեսներով և քաղաքային տոներով, որոնք նվիրված են Երևանի հիմնադրմանը և դիմադրությանը: Երևանը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 782 թվականին Ուրարտուի արքա Արգիշտի I-ի կողմից՝ որպես Էրեբունի ամրոց, շարունակելով իր հոր՝ Մենուայի կառավարման ավանդույթները: Մենուան, որպես Ուրարտուի հզոր արքա, կառուցել էր Վանա լճի մոտ ամրոցներ, և Արգիշտի I-ը ընդլայնեց այդ ժառանգությունը՝ հիմնելով Էրեբունին Արարատյան դաշտում: Պեղումներից հայտնաբերված կնիքներն արձանագրում են, որ Մենուայի դարաշրջանը դարձավ Երևանի զարգացման հիմքը:

Երևանը կրում է Հայաստանի նախկին մայրաքաղաքների՝ Վանի, Անիի,Կարսի ժառանգությունը: Վանը, որպես Ուրարտուի մայրաքաղաք, դարձավ Մենուայի և Արգիշտիի կենտրոն, իսկ Անին՝ Բագրատունիների մայրաքաղաքը (X-XI դդ.), ծաղկեց որպես մշակութային օջախ: Երևանը ժառանգեց այդ քաղաքների ավանդույթները՝ դառնալով նոր կենտրոն, որտեղ պահպանվեցին հայկական ինքնությունը և դիմադրություն: Քաղաքի պատմությունը սկսվում է ուրարտական շրջանից (մ.թ.ա. 782-585), երբ Էրեբունին դարձավ ռազմավարական կենտրոն: Ախեմենյան Պարսկաստանի տիրապետության տակ (մ.թ.ա. 550-330) Երևանը դարձավ սատրապիա, Սելևկյանների շրջանում (մ.թ.ա. 330-190)՝ առևտրային կենտրոն, իսկ Արտաշեսյան դինաստիայի ժամանակ (մ.թ.ա. 189-1)՝ Հայկական թագավորության մաս: Ռոմեական և Բյուզանդյան շրջաններում (մ.թ. 1-428), Սասանյան Պարսկաստանի տակ (428-651), արաբական նվաճումից (651-885), Բագրատունիների (885-1045) և Զաքարյանների (1045-1236) ժամանակ Երևանը պահպանեց իր կարևորությունը: Մոնղոլական ներխուժումից (1236-1380) հետո քաղաքը վերածնվեց Աք-Քոյունլու և Ղարա-Քոյունլու շրջաններում (1380-1501), Սեֆյան Պարսկաստանի (1501-1722), Օսմանյան-Պարսկական (1722-1828) և Ռուսական կայսրության (1828-1917) տիրապետությունների ընթացքում: Խորհրդային շրջանում (1917-1991) Երևանը վերակառուցվեց Թամանյանի պլանի շրջանակներում, իսկ անկախության ժամանակ (1991-ից) դարձավ ժամանակակից մայրաքաղաք:

Երևանի ժամանակակից շրջանները կրում են խորքային հուզական և պատմական նշանակություն: Շատ վարչական շրջաններ կրում են կորսված արևմտյան հայկական հողերի անվանումներ՝ Արաբկիր, Քանաքեռ-Զեյթուն, որոնք հիշեցնում են Անի, Կարս և Զեյթուն քաղաքները: Այս անվանումները ընտրվել են 1920-ական և 1930-ական թվականներին, երբ Հայաստան տեղափոխվեցին Ցեղասպանությունից փրկված արևմտահայ փախստականներ: Օրինակ՝ Արաբկիր անվանումը գալիս է Կարսի մոտակայքի հայկական բնակավայրից, իսկ Կենտրոնը պահպանում է քաղաքի պատմական կորիզը: Բացի այդ, Մալաթիա-Սեբաստիա շրջանը կրում է Մալաթիա (Խարբերդ) և Սեբաստիա (Սիվաս) քաղաքների անունները, որոնք խորհրդանշում են արևմտահայկական կորուստները: Այս շրջանում հայտնաբերվել են Կարմիր Բլուրի հնագույն բնակավայրերը, որոնք վերաբերում են մ.թ.ա. II-I հազարամյակներին և կապված են Էրեբունի ամրոցի հետ: Շենգավիթ շրջանը ևս ունի հնագույն արմատներ՝ Էրեբունի և Կարմիր Բլուր բնակավայրերով, որոնք վկայում են քաղաքի 3000-ամյա պատմության մասին: Այս շրջանները ոչ միայն հիշեցնում են կորսված հայրենիքը, այլև ցույց են տալիս հայ ժողովրդի վերածնունդը: Այսօր Երևանը 3000-ամյա քաղաք է, որի տոնը արժևորում է նրա պատմական ժառանգությունը:

—

### Русская версия
От Вана и Ани к Современной Столице.День Еревана: Символ истории и наследия города

День Еревана отмечается во второе воскресенье октября, которое в 2025 году приходится на 12 октября. Этот день посвящен 3000-летней истории столицы, ее роли как сердца нации и наследию, уходящему корнями в урартский период. Праздник сопровождается торжествами, концертами, выставками и городскими гуляниями, прославляющими основание города и его стойкость. Ереван был основан в 782 г. до н.э. урартским царем Аргишти I как крепость Эребуни, продолжая традиции своего отца Менуа. Менуа, как могущественный царь Урарту, строил крепости у озера Ван, а его сын Аргишти I перенес это наследие в Араратскую долину. Клинописные надписи, найденные при раскопках, подтверждают, что эпоха Менуа стала основой развития Еревана.

Ереван несет в себе наследие прежних столиц Армении — Вана, Ани,  Карса. Ван, как столица Урарту, был центром Менуа и Аргишти, а Ани, столица Багратидов (X–XI века), процветал как культурный очаг. Ереван унаследовал их традиции, став новым центром, где сохранялась армянская идентичность. История города начинается с урартского периода (782–585 до н.э.), когда Эребуни стал стратегическим центром. Под Ахеменидской Персией (550–330 до н.э.) Ереван стал сатрапией, в Селевкидскую эпоху (330–190 до н.э.) — торговым узлом, а при Арташесидах (189 до н.э. – 1 н.э.) вошел в состав Армянского царства. В римско-византийский (1–428 н.э.), сасанидский (428–651), арабский (651–885), багратидский (885–1045) и закарянский (1045–1236) периоды Ереван сохранял свою значимость. После монгольского нашествия (1236–1380) город возродился в эпохи Ак-Коюнлу и Кара-Коюнлу (1380–1501), Сефевидской Персии (1501–1722), османско-персидского периода (1722–1828) и Российской империи (1828–1917). В советский период (1917–1991) Ереван был перестроен по плану Таманяна, а в независимой Армении (с 1991 года) стал современной столицей.

Современные районы Еревана несут глубокий исторический и эмоциональный смысл. Многие административные округа названы в честь потерянных западных армянских земель — Арабкир, Канакар-Зейтун, напоминая об Ани, Карсе и Зейтуне. Эти названия появились в 1920-х и 1930-х годах, когда в Армению прибыли беженцы, спасшиеся от Геноцида. Например, Арабкир назван в честь армянского села недалеко от Карса, а Кентрон сохраняет историческое ядро города. Район Малатия-Себастия носит имена Малатии (Харберд) и Себастии (Сивас), символизируя утраченные западноармянские земли. Здесь обнаружены древние поселения Кармир Блур, относящиеся к II–I тысячелетиям до н.э. и связанные с Эребуни. Район Шенгавит также богат археологическими находками — поселениями Эребуни и Кармир Блур, свидетельствующими о 3000-летней истории города. Эти районы не только хранят память о потерянной родине, но и отражают возрождение армянского народа. Сегодня Ереван — 3000-летний город, чей праздник прославляет его историческое наследие.

—

### English Version
From Van and Ani to a Modern Capital. Yerevan Day: Celebrating the City’s History and Heritage**

Yerevan Day is celebrated on the second Sunday of October, which falls on October 12 in 2025. This day honors the 3000-year history of the capital, its role as the nation’s heart, and its legacy tracing back to the Urartian period. The holiday features festive events, concerts, exhibitions, and city celebrations dedicated to Yerevan’s foundation and resilience. Yerevan was founded in 782 BC by Urartian King Argishti I as the fortress Erebuni, continuing the traditions of his father Menua. Menua, a powerful Urartian king, built fortresses near Lake Van, and his son Argishti I extended this legacy by establishing Erebuni in the Ararat Valley. Cuneiform inscriptions from excavations confirm that Menua’s era laid the foundation for Yerevan’s development.

Yerevan carries the legacy of Armenia’s former capitals—Van, Ani,  Kars. Van, as the capital of Urartu, was the center of Menua and Argishti, while Ani, the Bagratid capital (X–XI centuries), flourished as a cultural hub. Yerevan inherited their traditions, becoming a new center where Armenian identity and resilience were preserved. The city’s history begins with the Urartian period (782–585 BC), when Erebuni became a strategic center. Under Achaemenid Persia (550–330 BC), Yerevan became a satrapy; in the Seleucid era (330–190 BC), a trade hub; and under the Artaxiads (189 BC – 1 AD), part of the Armenian kingdom. In the Roman-Byzantine (1–428 AD), Sassanid (428–651), Arab (651–885), Bagratid (885–1045), and Zakarian (1045–1236) periods, Yerevan maintained its significance. After the Mongol invasion (1236–1380), it revived in the Ak-Koyunlu and Kara-Koyunlu eras (1380–1501), under Safavid Persia (1501–1722), the Ottoman-Persian period (1722–1828), and the Russian Empire (1828–1917). In the Soviet era (1917–1991), Yerevan was rebuilt per Tamanyan’s plan, and in independent Armenia (since 1991), it became a modern capital.

Yerevan’s modern districts carry profound historical and emotional significance. Many administrative areas bear the names of lost western Armenian lands—Arabkir, Kanaker-Zeytun—evoking memories of Ani, Kars, and Zeytun. These names were adopted in the 1920s and 1930s when refugees, survivors of the Genocide, resettled in Armenia. For instance, Arabkir is named after an Armenian village near Kars, while Kentron preserves the city’s historical core. The Malatia-Sebastia district carries the names of Malatia (Kharberd) and Sebastia (Sivas), symbolizing lost western Armenian lands. This area features ancient settlements like Karmir Blur, dating to the II–I millennia BC and linked to Erebuni. The Shengavit district also holds ancient roots, with settlements of Erebuni and Karmir Blur, testifying to the city’s 3000-year history. These districts not only preserve the memory of a lost homeland but also reflect the rebirth of the Armenian people. Today, Yerevan is a 3000-year-old city whose holiday celebrates its historical legacy.

—