Հայկական Գինու և Կարոտի Փիլիսոփա 

Օմար Խայյամը մահացել է 1131 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Նիշապուրում՝ թողնելով հետևում համաշխարհային գրականության ամենահայտնի գոհարներից մեկը՝ «Ռուբայիատը», որը հայ ընթերցողի համար դարձել է սիրո, գինու, կյանքի և մահվան անմար փիլիսոփայություն։ Ծնվել է 1048 թվականի մայիսի 18-ին Նիշապուրում, Պարսկաստան։

Աստղագետ, մաթեմատիկոս, փիլիսոփա և բանաստեղծ՝ նա հայտնի է նաև ժալալյան օրացույցի ստեղծմամբ։ 

Հայերը դարերով եղել են Խայյամի ամենանվիրյալ թարգմանիչներն ու տարածողները։ Առաջին հայերեն թարգմանությունը կատարել է Հովհաննես Թումանյանը՝ 1903 թվականին, որը մինչ օրս հայտնի է որպես «Խայյամի ռուբայիատ»։ Հետագայում թարգմանել են Վահան Տերյանը, Ավետիք Իսահակյանը, Պարույր Սևակը, Համո Սահյանը, Էդուարդ Թոփչյանը։ Հայկական թարգմանությունները հաճախ ավելի լիրիկական և խորիմաստ են, քան եվրոպականները, քանի որ հայ ընթերցողը Խայյամի մեջ տեսել է ոչ միայն էպիկուրոս, այլև հայկական ճակատագրի արձագանքը՝ գինու, կարոտի և մահվան մասին խորհրդածություններով։ 

Հայկական մշակույթում Խայյամը դարձել է գրեթե հայ բանաստեղծ՝ նրա ռուբայիատը հնչել է հայկական երաժշտության մեջ (Կոմիտաս, Առնո Բաբաջանյան, Ռոբերտ Ամիրխանյան), նկարվել հայ նկարիչների կտավներում (Մարտիրոս Սարյան, Հակոբ Հակոբյան)։ Հայաստանում կան Խայյամի անվան փողոցներ, գինու տներ, և նրա ռուբայիատը մինչ օրս մնում է հայ ընտանիքների գրադարանների սիրելի գիրքը։ 

Օմար Խայյամը մնաց Նիշապուրից Երևան տանող բանաստեղծական կամուրջը՝ իր ռուբայիատով, գինու և կյանքի փիլիսոփայությամբ ոգեշնչելով հայերին դարերով՝ հայկական հոգու խորքերով և անմահ խոսքով։

—

### Русский
Философ армянского вина и тоски

Омар Хайям скончался 4 декабря 1131 года в Нишапуре, оставив миру «Рубайят» — одно из самых любимых произведений армянского читателя, ставшее философией любви, вина, жизни и смерти. Родился 18 мая 1048 года в Нишапуре, Персия. Астроном, математик, философ и поэт, создатель джалалианского календаря.

Армяне веками были самыми преданными переводчиками и распространителями Хайяма. Первый армянский перевод сделал Ованес Туманян в 1903 году, за ним — Ваан Терян, Аветик Исаакян, Паруйр Севак, Амо Саакян, Эдуард Топчян. Армянские переводы часто более лиричны и глубоки, чем европейские, ибо в Хайяме армянин видел не только эпикурейца, но и отголосок армянской судьбы — размышления о вине, тоске и смерти.

В армянской культуре Хайям стал почти армянским поэтом — его рубайи звучали в армянской музыке (Комитас, Арно Бабаджанян, Роберт Амирханян), изображались армянскими художниками (Мартирос Сарьян, Акоп Акопян). В Армении есть улицы его имени, винные дома, и «Рубайят» до сих пор остаётся любимой книгой армянских семей.

Омар Хайям остался поэтическим мостом от Нишапура до Еревана — своим «Рубайятом», философией вина и жизни, вдохновляя армян веками глубинами армянской души и бессмертным словом.

—

### English
Philosopher of Armenian Wine and Longing

Omar Khayyam died on December 4, 1131, in Nishapur, leaving the world the *Rubaiyat* — one of the most beloved works for Armenian readers, becoming a philosophy of love, wine, life, and death. Born on May 18, 1048, in Nishapur, Persia. Astronomer, mathematician, philosopher, and poet, creator of the Jalali calendar.

Armenians have been among the most devoted translators and promoters of Khayyam for centuries. The first Armenian translation was done by Hovhannes Tumanyan in 1903, followed by Vahan Teryan, Avetik Isahakyan, Paruyr Sevak, Hamo Sahyan, Eduard Topchyan. Armenian translations are often more lyrical and profound than European ones, for Armenians saw in Khayyam not only an Epicurean but an echo of Armenian fate — reflections on wine, longing, and death.

In Armenian culture, Khayyam became almost an Armenian poet — his rubai sounded in Armenian music (Komitas, Arno Babajanian, Robert Amirkhanyan), depicted by Armenian painters (Martiros Saryan, Hakob Hakobyan). In Armenia, there are streets named after him, wine houses, and the *Rubaiyat* remains a favorite book in Armenian families.

Omar Khayyam remained the poetic bridge from Nishapur to Yerevan — with his *Rubaiyat*, philosophy of wine and life, inspiring Armenians for centuries with the depths of the Armenian soul and immortal word.

—