Ալեքսանդր Մակեդոնացի – Алекса́ндр Македо́нский – Alexander the Great

Ալեքսանդր Մակեդոնացի (հին հունարեն՝ Ἀλέξανδρος Γ’ ὁ Μέγας; ենթադրաբար՝ հուլիսի 20/23 կամ հոկտեմբերի 6/10, մ.թ.ա. 356, Պելլա – հունիսի 10 կամ 13, մ.թ.ա. 323, Բաբելոն) – Մակեդոնիայի թագավոր Արգեադների դինաստիայից (մ.թ.ա. 336 թվականից), ականավոր զորավար, համաշխարհային տերության ստեղծող, որը քայքայվեց նրա մահից հետո: Հոր՝ Ֆիլիպ II-ի մահից հետո, Ալեքսանդրը 20 տարեկան հասակում հռչակվեց թագավոր: Նա ճնշեց թրակիացիների ապստամբությունը և կրկին ենթարկեց Հունաստանին, որտեղ ոչնչացվեց ապստամբ Թեբեը: Մ.թ.ա. 334 թվականին Ալեքսանդրը անցավ Փոքր Ասիա՝ այդպիսով սկսելով պատերազմ Պարսկական կայսրության հետ: Գրանիկոսի մոտ նա հաղթեց սատրապներին, իսկ Իսոսի մոտ (մ.թ.ա. 333) նա հաղթեց Դարեհ III թագավորին, որից հետո նվաճեց Սիրիան, Պաղեստինը և Եգիպտոսը: Մ.թ.ա. 331 թվականին Միջագետքի Գավգամելայում Ալեքսանդրը վճռական հաղթանակ տարավ։ Դարեհը հետագայում սպանվեց։ Ալեքսանդրը, Պարսկաստանի ներքին շրջանները գրավելուց հետո, ստանձնեց «Ասիայի թագավոր» տիտղոսը, շրջապատեց իրեն արևելյան ազնվականության ներկայացուցիչներով և սկսեց մտածել աշխարհը նվաճելու մասին։ Երեք տարի (մ.թ.ա. 329-326) նա նվաճեց Կենտրոնական Ասիան, ապա ներխուժեց Հնդկաստան, բայց հոգնած բանակը հրաժարվեց առաջ շարժվել։ Ալեքսանդրը հետ քաշվեց և մ.թ. 324 թվականին հասավ Բաբելոն, որը դարձավ նրա մայրաքաղաքը։ Հաջորդ տարի, Արաբիայում արշավանքի նախապատրաստվելիս, Ալեքսանդրը մահացավ երեսուներկու տարեկան հասակում։

Նվաճումների ընթացքում ստեղծված պետությունը շուտով քանդվեց՝ բաժանվելով թագավորի զորավարների՝ դիադոքների միջև։ Այնուամենայնիվ, Ալեքսանդրի արշավանքների շնորհիվ հունական մշակույթը սկսեց տարածվել Արևելքում, ինչը հիմք դրեց հելլենիզմին։

Նույնիսկ հին ժամանակներում Ալեքսանդրը ճանաչվում էր որպես պատմության մեծագույն զորավարներից մեկը։ Նրա անունը ակտիվորեն օգտագործվում էր քաղաքական քարոզչության մեջ։ Միջնադարում Եվրոպայում և Ասիայի ու Աֆրիկայի որոշ շրջաններում ամենատարածված գրքերից մեկը «Ալեքսանդրյան սիրավեպն» էր, որը գլխավոր հերոսի կենսագրությունը լցնում էր հորինված դրվագներով. մուսուլմանական ավանդույթում Ալեքսանդրը սկսեց նույնացվել Զուլ-Քարնեյնի հետ: Բարոկկոյի դարաշրջանում մակեդոնացի թագավորը դարձավ թատրոնի և գեղանկարչության հայտնի կերպար։

Արևմտյան պատմագրության մեջ թագավորը հայտնի է որպես Ալեքսանդր Մակեդոնացի։

Алекса́ндр Македо́нский (Александр III Великий, др.-греч. Ἀλέξανδρος Γ’ ὁ Μέγας; предположительно 20/23 июля или 6/10 октября 356 года до н. э., Пелла — 10 или 13 июня 323 года до н. э., Вавилон) — царь Македонии из династии Аргеадов (с 336 года до н. э.), выдающийся полководец, создатель мировой державы, распавшейся после его смерти.
После гибели своего отца Филиппа II Александр в возрасте 20 лет был объявлен царём. Он подавил восстание фракийцев и заново подчинил Грецию, где были разрушены мятежные Фивы. В 334 году до н. э. Александр переправился в Малую Азию, начав таким образом войну с Персидской державой. При Гранике он разгромил сатрапов, а при Иссе (333 год до н. э.) — самого царя Дария III, после чего подчинил Сирию, Палестину и Египет. В 331 году до н. э. при Гавгамелах в Месопотамии Александр одержал решающую победу. Дарий позже был убит; Александр, заняв внутренние районы Персии, принял титул «царь Азии», окружил себя представителями восточной знати и начал думать о завоевании мира. За три года (329—326 годы до н. э.) он завоевал Среднюю Азию, а потом вторгся в Индию, но утомлённое войско отказалось идти дальше. Александр повернул назад и в 324 году до н. э. прибыл в Вавилон, ставший его столицей. В следующем году, во время подготовки к походу в Аравию, Александр умер в возрасте тридцати двух лет.
Созданная в ходе завоеваний держава вскоре распалась, разделённая между полководцами царя — диадохами. Тем не менее благодаря походам Александра началось распространение греческой культуры на Востоке, заложившее основу эллинизма.
Александр ещё в античную эпоху был признан одним из величайших полководцев в истории. Его имя активно использовалось в политической пропаганде. В Средние века одной из самых популярных книг в Европе и ряде регионов Азии и Африки стал «Роман об Александре», наполнивший биографию заглавного героя вымышленными эпизодами; в мусульманской традиции Александра начали отождествлять с Зу-ль-Карнайном. В эпоху барокко македонский царь стал популярным персонажем театра и живописи.
В западной историографии царь известен как Алекса́ндр Вели́кий.

Alexander the Great (Alexander III the Great, ancient Greek: Ἀλέξανδρος Γ’ ὁ Μέγας; presumably July 20/23 or October 6/10, 356 BC, Pella – June 10 or 13, 323 BC, Babylon) – King of Macedonia from the Argead dynasty (from 336 BC), an outstanding military leader, the creator of a world power that disintegrated after his death. After the death of his father Philip II, Alexander was declared king at the age of 20. He suppressed the rebellion of the Thracians and again subjugated Greece, where the rebellious Thebes was destroyed. In 334 BC. e. Alexander crossed into Asia Minor, thereby beginning a war with the Persian Empire. At Granicus he defeated the satraps, and at Issus (333 BC) he defeated King Darius III himself, after which he conquered Syria, Palestine and Egypt. In 331 BC, at Gaugamela in Mesopotamia, Alexander won a decisive victory. Darius was subsequently killed; Alexander, having occupied the inner regions of Persia, assumed the title of “King of Asia”, surrounded himself with representatives of the eastern nobility and began to think about conquering the world. For three years (329-326 BC) he conquered Central Asia, and then invaded India, but the tired army refused to go further. Alexander turned back and in 324 AD came to Babylon, which became his capital. The following year, while preparing for a campaign in Arabia, Alexander died at the age of thirty-two.

The state created during the conquests soon fell apart, divided between the king’s generals – the Diadochi. Nevertheless, thanks to Alexander’s campaigns, Greek culture began to spread in the East, which laid the foundation for Hellenism.

Even in ancient times, Alexander was recognized as one of the greatest military leaders in history. His name was actively used in political propaganda. In the Middle Ages, one of the most popular books in Europe and some regions of Asia and Africa was the “Alexander Romance”, which filled the biography of the main character with fictional episodes; in the Muslim tradition, Alexander began to be identified with Dhul-Qarnayn. In the Baroque era, the Macedonian king became a popular character in theater and painting.

In Western historiography, the king is known as Alexander the Great.

Ալեքսանդր Հարությունի Աբելյան – Александр Арутюнович Абелян – Alexander Arutyunovich Abelyan

Հայ Թատերական Արվեստի Վառ Աստղ

1940 թվականի մայիսի 6-ին Ռոստով-Դոնում վախճանվեց Ալեքսանդր Հարությունի Աբելյանը՝ դրամատուրգ, թատրոնի դերասան, Հովհաննես Աբելյանի եղբայրը։

Նրա ստեղծագործական ժառանգությունը հայ թատերական արվեստի անգին գանձերից է։ Ալեքսանդր Աբելյանի կատակերգություններն ու դրամաները վառ կերպով պատկերում էին մանր արհեստավոր դասի կյանքն ու առօրյան՝ լցված սրամտությամբ և խոր իմաստով։ Նրա «Նավթի շատրվան» և «Վառվող լամպեր» պիեսները մեծ հաջողություն ունեցան ոչ միայն Կովկասում, այլև Կոստանդնուպոլսում, ինչպես նաև հայկական սփյուռքի թատերական կենտրոններում։ Աբելյանը սերտ բարեկամություն էր պահպանում հայ մշակույթի մեծեր՝ Ալեքսանդր Շիրվանզադեի և Պետրոս Ադամյանի հետ, ինչը նրա ստեղծագործություններին հաղորդում էր յուրահատուկ խորություն և ոգեշնչում։ Նրա կյանքն ու աշխատանքը մնում են հայ թատերագրության վառ էջեր։
Р
Яркая звезда армянского театра
6 мая 1940 года в Ростове-на-Дону скончался Александр Арутюнович Абелян — драматург, актёр театра, брат драматурга Ованеса Абеляна. Творческое наследие Александра Абеляна стало неотъемлемой частью армянского театрального искусства. Его комедии и драмы ярко отражали жизнь и быт мелкого ремесленного класса, наполняя произведения остроумием и глубоким смыслом. Пьесы «Нефтяной фонтан» и «Горящие лампы» с триумфом ставились не только на Кавказе, но и в Константинополе, а позже — в театральных центрах армянской диаспоры. Александр Абелян поддерживал близкую дружбу с выдающимися деятелями армянской культуры — Александром Ширванзаде и Петросом Адамяном, что придавало его творчеству особую глубину и вдохновение. Его жизнь и работы остаются яркими страницами в истории армянской драматургии.

A Shining Star of Armenian Theater
On May 6, 1940, in Rostov-on-Don, Alexander Arutyunovich Abelyan — playwright, theater actor, and brother of dramatist Hovhannes Abelyan — passed away. His creative legacy is a treasured part of Armenian theatrical art. Alexander Abelyan’s comedies and dramas vividly depicted the life and daily struggles of the petty artisan class, infused with wit and profound meaning. His plays, The Oil Fountain and Burning Lamps, achieved great success not only in the Caucasus but also in Constantinople and later in the theatrical hubs of the Armenian diaspora. Abelyan maintained close friendships with prominent figures of Armenian culture, Alexander Shirvanzade and Petros Adamyan, which lent his works unique depth and inspiration. His life and contributions remain a vibrant chapter in the history of Armenian drama.

Ալեքսանդր Սպենդիարյան – Александр Спендиарян – Alexander Spendiaryan

Վառ Կյանք՝ Հայկական Երաժշտության Հոգին

7 մայիսի, 1928 թ., Երևան — Այդ օրը կյանքից հեռացավ Ալեքսանդր Սպենդիարյանը՝ մեծ հայ կոմպոզիտոր, ում անունը կրում է Երևանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնը։ Հայկական ՍՍՀ ժողովրդական արտիստ, նա իր ստեղծագործություններով անջնջելի հետք թողեց հայ երաժշտության պատմության մեջ։

Ալեքսանդր Սպենդիարյանը ծնվել է 1871 թվականի նոյեմբերի 1-ին Ռուսաստանի Կախովկա քաղաքում (այժմ՝ Ուկրաինա)։ Նրա ընտանիքը հայկական արմատներ ուներ, և մանկուց նա շրջապատված էր երաժշտությամբ ու արվեստով։ Վաղ տարիքից նա սովորել է դաշնամուր նվագել, իսկ հետագայում ընդունվել է Մոսկվայի կոնսերվատորիա, որտեղ նրա ուսուցիչներից էր Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովը՝ ռուսական երաժշտության մեծագույն վարպետներից մեկը։ Այս ուսուցումը ձևավորեց Սպենդիարյանի երաժշտական ոճը, որը համատեղում էր հայկական ժողովրդական մեղեդիների ջերմությունն ու խորությունը եվրոպական դասական երաժշտության նրբագեղությամբ։
Սպենդիարյանի ամենանշանակալի ստեղծագործություններից է «Ալմաստ» օպերան, որը հիմնված է Հովհաննես Թումանյանի «Թմկաբերդի առումը» պոեմի վրա։ Այս օպերան, թեև ավարտին չհասցրեց կոմպոզիտորը, դարձավ հայկական օպերային արվեստի գլուխգործոց։ Նրա այլ կարևոր աշխատանքներից են «Երեք արմավենի» սիմֆոնիկ նկարը և «Էսքիզներ հայկական մեղեդիների վրա»։ Նրա երաժշտությունը լի էր հայրենասիրությամբ, խոր զգացմունքներով և ժողովրդական մոտիվներով, որոնք արձագանքում էին հայ ժողովրդի հոգուն։
Բացի կոմպոզիտորական գործունեությունից, Սպենդիարյանը մեծ ներդրում ունեցավ հայ երաժշտական մշակույթի զարգացման գործում։ Նա հիմնադրեց երաժշտական դպրոցներ, կազմակերպեց համերգներ և խրախուսեց երիտասարդ երաժիշտներին։ Նրա կյանքի վերջին տարիներին նա ապրում էր Երևանում, որտեղ նրա ներկայությունը ոգեշնչում էր հայ մտավորականներին և արվեստագետներին։
Ալեքսանդր Սպենդիարյանի ժառանգությունը շարունակում է ապրել։ Նրա անունը կրող օպերային թատրոնը Երևանի մշակութային կյանքի սիրտն է, և նրա երաժշտությունը դեռևս հնչում է համերգային դահլիճներում՝ հիշեցնելով նրա անգնահատելի ներդրումը հայ արվեստում։

Яркая Жизнь — Душа Армянской Музыки
7 мая 1928 года, Ереван — В этот день ушёл из жизни Александр Спендиарян — великий армянский композитор, чьё имя носит Ереванский государственный академический театр оперы и балета. Народный артист Армянской ССР, он оставил неизгладимый след в истории армянской музыки.
Александр Спендиарян родился 1 ноября 1871 года в городе Каховка (ныне Украина) в семье с армянскими корнями. С детства окружённый музыкой и искусством, он рано начал обучаться игре на фортепиано. Позже он поступил в Московскую консерваторию, где его наставником стал выдающийся русский композитор Николай Римский-Корсаков. Это обучение сформировало уникальный стиль Спендиаряна, в котором гармонично сочетались тепло и глубина армянских народных мелодий с изысканностью европейской классической музыки.
Одним из главных творений Спендиаряна стала опера «Алмаст», основанная на поэме Ованеса Туманяна «Взятие Тмкаберда». Хотя композитор не успел завершить эту работу, опера стала шедевром армянского оперного искусства. Среди других значимых произведений — симфоническая картина «Три пальмы» и «Эскизы на армянские темы». Его музыка пронизана патриотизмом, глубокими эмоциями и народными мотивами, которые находили отклик в сердцах армянского народа.
Помимо композиторской деятельности, Спендиарян внёс огромный вклад в развитие армянской музыкальной культуры. Он основывал музыкальные школы, организовывал концерты и поддерживал молодых музыкантов. В последние годы жизни он жил в Ереване, где его присутствие вдохновляло армянскую интеллигенцию и деятелей искусства.
Наследие Александра Спендиаряна продолжает жить. Театр оперы и балета, носящий его имя, остаётся сердцем культурной жизни Еревана, а его музыка звучит в концертных залах, напоминая о неоценимом вкладе композитора в армянское искусство.

A Vibrant Legacy — The Soul of Armenian Music
May 7, 1928, Yerevan — On this day, Alexander Spendiaryan, the great Armenian composer whose name graces the Yerevan State Academic Opera and Ballet Theatre, passed away. Honored as a People’s Artist of the Armenian SSR, he left an indelible mark on the history of Armenian music.
Born on November 1, 1871, in Kakhovka, Russia (now Ukraine), Alexander Spendiaryan grew up in a family with deep Armenian roots. Surrounded by music and art from an early age, he began studying piano as a child. Later, he enrolled in the Moscow Conservatory, where he was mentored by the renowned Russian композитор Nikolai Rimsky-Korsakov. This education shaped Spendiaryan’s distinctive style, blending the warmth and depth of Armenian folk melodies with the sophistication of European classical music.
Among Spendiaryan’s most significant works is the opera Almast, based on Hovhannes Tumanyan’s poem The Capture of Tmkaberd. Though he did not complete the opera, it remains a masterpiece of Armenian operatic art. Other notable compositions include the symphonic picture Three Palms and Sketches on Armenian Themes. His music, infused with patriotism, profound emotion, and folk motifs, resonated deeply with the Armenian people.
Beyond his work as a composer, Spendiaryan played a pivotal role in advancing Armenian musical culture. He founded music schools, organized concerts, and nurtured young musicians. In his final years, he lived in Yerevan, where his presence inspired the Armenian intelligentsia and artists.
Alexander Spendiaryan’s legacy endures. The opera and ballet theatre named after him remains the heart of Yerevan’s cultural life, and his music continues to echo in concert halls, a testament to his invaluable contribution to Armenian art.

Ալեքսանդր Մակեդոնացին և Հայաստանը

Հայկական Լեռնաշխարհ The Armenian Highlands Армянское нагорье العربية- المرتفعات الأرمنية , Армянскае нагор’е, Армянскае нагор’е ‎, Арменско плато , Altiplà d’Armènia, Эрмалойн акъари ,Čeština-Arménská_vysočina,Armenisches Hochlandй,Αρμενικά υψίπεδα ,English Armenian Highlands , Esperanto -Armena Altebenaĵo, Español – Altiplano Armenio, Eesti-Armeenia mägismaa — , Euskara-Armeniar goi-ordokia , فارسی سرزمین کوهستانی ارمنستان , Français – Haut-plateau arménien ,עברית רמת ארמניה , हिन्दी आर्मीनिया का पठार , Hrvatski Armenska visoravan , Magyar Örmény-felföld — , Italiano – Altopiano armeno,日本語 -アルメニア高原 , ქართული – სომხეთის მთიანეთი, Қазақша Армения таулы үстірті, 한국어 아르메니아 고원, Lietuvių Armėnijos kalnynas , – Ерменска Висорамнина, Nederlands Armeens Hoogland , Norsk nynorsk Det armenske høglandet , Norsk bokmål Det armenske høylandet , Polski Wyżyna Armeńska , Português Planalto Armênio , Srpskohrvatski / Armenska visoravan ,Simple English Armenian Highland — Simple English, Slovenčina Arménska vysočina, Slovenščina Armensko višavje , srpski, Јерменска висораван й, தமிழ தமிழ ஆர்மேனிய மேட்டுநிலங்கள் ,Татарча/tatarça Әрмән таулыгы , Українська Вірменське нагір’я, Oʻzbekcha/ўзбекча Armaniston togʻligi , Tiếng Việt Sơn nguyên Armenia ,中文亚美尼亚高原 .