Ադրբեջանում նրան համարում են Արցախյան շարժման գաղափարախոս և համար մեկ թշնամի

2026 թվականի ապրիլի 5-ին երևանում մահացել է Զորի Հայկի Բալայանը՝ գրող, լրագրող, բժիշկ, քաղաքական և հասարակական գործիչ

«Բայկալյան շարժում» միջազգային բնապահպանական կազմակերպության համանախագահ։ 12-րդ դարի հայկական Կիլիկիայի «Կիլիկիա» նավի Եվրոպայով մեկ նավարկության մասնակից (2004–2006 թթ.), «Շրջագայություն «Արմենիա» զբոսանավով (2009–2011) արշավախմբի կազմակերպիչ և ղեկավար։ Ունի բազմաթիվ մրցանակներ։
Զորի Բալայանը հատկապես հայտնի է դարձել իր «Օջախը» էսսեով, որը նվիրված է Հայաստանի պատմությանը և առանձին գիրք հրատարակվել է 1981 թվականին։
Այնուհետև Զ.Բալայանը դարձավ Ղարաբաղյան շարժման առաջնորդներից մեկը։ Որպես այդպիսին, նա բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանի հետ 1988 թվականի փետրվարի 26-ին (ԼՂԻՄ մարզխորհրդի Հայաստանին վերամիավորվելու մասին որոշումից անմիջապես հետո) հանդիպեց Միխայիլ Գորբաչովի հետ՝ հույս ունենալով համոզել նրան լուծել Ղարաբաղի հարցը։

5 апреля 2026:года в Ереване скончался – Зорий Айкович Балаян — писатель, журналист, врач, политический и общественный деятель, сопредседатель Международной экологической организации «Байкальское движение». Участник плавания на реплике армянского киликийского судна XII века «Киликия» вокруг Европы (2004—2006 гг.), организатор и начальник экспедиции «Кругосветное плавание на яхте „Армения“» (2009—2011 гг.). Имеет многочисленные награды.
Особую известность Зорию Балаяну принесло эссе «Очаг», посвященное истории Армении и изданное отдельной книгой в 1981 г.
Впоследствии З. Балаян стал одним из лидеров карабахского движения. В качестве такового, он вместе с поэтессой Сильвой Капутикян 26 февраля 1988 г (вскоре после постановления Облсовета НКАО о воссоединении с Арменией) встречался с Михаилом Горбачёвым, надеясь уговорить его разрешить карабахский вопрос.

On 04/05/2026 in Yerevan – Zori Aikovich Balayan died- writer, journalist, doctor, political and public figure, co-chairman of the International Environmental Organization “Baikal Movement”. Participant of the voyage on the replica of the Armenian Cilician vessel of the 12th century “Cilicia” around Europe (2004-2006), organizer and head of the expedition “Circumnavigation on the yacht “Armenia”” (2009-2011). Has numerous awards.
Zori Balayan became especially famous for his essay “Hearth”, dedicated to the history of Armenia and published as a separate book in 1981.
Subsequently, Z. Balayan became one of the leaders of the Karabakh movement. As such, he, together with the poetess Silva Kaputikyan, met with Mikhail Gorbachev on February 26, 1988 (shortly after the NKAO Regional Council’s resolution on reunification with Armenia), hoping to persuade him to resolve the Karabakh issue.

հայկական ֆուտբոլի և բիզնեսի կամուրջը

Բագրատ Նավոյան ծնվել է 1959 թվականի մարտի 15-ին՝ Մարտունիում – հայաստանցի գործարար, հասարակական գործիչ և ֆուտբոլի զարգացման նվիրյալ, ով 2011 թվականից «Ալաշկերտ» ֆուտբոլային ակումբի նախագահն է և 2014, 2018, 2022 թվականներին ընտրվել է Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի Գործադիր կոմիտեի անդամ։

1977 թվականին ընդունվել է Երևանի Գյուղատնտեսական ինստիտուտի Մեխանիկական ֆակուլտետը և ստացել ինժեներ-մեխանիկի որակավորում։ 1982–1987 թվականներին աշխատել է Արծվանիստի միջնակարգ դպրոցում որպես մանկավարժ։ 1987–1989 թվականներին Արծվանիստի Սովխոզում եղել է ազատված կուսակցական կազմակերպության քարտուղար։ 1989–1991 թվականներին գործուղվել է Օդեսայի Բարձրագույն կուսակցական դպրոց, որն ավարտելուց հետո ստացել է սոցիոլոգի որակավորում։

1991–1993 թվականներին աշխատել է Էներգետիկայի նախարարության Պինդ վառելիք ՊՁ-ում որպես գլխավոր ինժեների առաջին տեղակալ։ 1994–1996 թվականներին եղել է Չարբախի Պինդ վառելիք բազայի տնօրենը։ 1996–1997 թվականներին՝ Երևանի Վիտամինների գործարանի փոխտնօրենը։ 1997–2003 թվականներին աշխատել է Երևան ՍՊԸ-ում որպես փոխտնօրեն։ 2003 թվականից ստեղծել և ղեկավարում է «Բագրատուր» ՍՊԸ-ն։

2011 թվականին հիմնադրել է «Ալաշկերտ» ֆուտբոլային ակումբը և առ այսօր հանդիսանում է նրա նախագահը։ 2014, 2018 և 2022 թվականներին ընտրվել է Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի Գործադիր կոմիտեի անդամ։

Բագրատ Նավոյանը մնաց հայկական ֆուտբոլի և գործարարության կամուրջը՝ իր նվիրումով, «Ալաշկերտ» ակումբի զարգացմամբ և ՀՖՖ Գործադիր կոմիտեում ակտիվ մասնակցությամբ ոգեշնչելով սերունդներին հայրենի ֆուտբոլի առաջընթացի և հաջողության գաղափարով։

Русский

мост между армянским футболом и бизнесом

Баграт Навоян родился 15 марта 1959 года — армянский предприниматель, общественный деятель и преданный развитию футбола, с 2011 года президент футбольного клуба «Алашкерт» и член Исполнительного комитета Федерации футбола Армении (избран в 2014, 2018 и 2022 годах).

В 1977 году поступил на механический факультет Ереванского сельскохозяйственного института и получил квалификацию инженера-механика. В 1982–1987 годах работал учителем в средней школе Арцваниста. В 1987–1989 годах — освобождённый секретарь партийной организации совхоза Арцванист. В 1989–1991 годах учился в Одесской высшей партийной школе, по окончании которой получил квалификацию социолога.

В 1991–1993 годах работал в Управлении твёрдого топлива Министерства энергетики первым заместителем главного инженера. В 1994–1996 годах — директор базы твёрдого топлива в Чарбахе. В 1996–1997 годах — заместитель директора Ереванского витаминного завода. В 1997–2003 годах — заместитель директора ООО «Ереван». С 2003 года основал и возглавляет ООО «Багратур».

В 2011 году основал футбольный клуб «Алашкерт» и по сей день является его президентом. В 2014, 2018 и 2022 годах избирался членом Исполнительного комитета Федерации футбола Армении.

Баграт Навоян остался мостом между армянским футболом и бизнесом — своей преданностью, развитием клуба «Алашкерт» и активным участием в Исполкоме ФФА, вдохновляя поколения идеей прогресса и успеха отечественного футбола.

English

Bridge Between Armenian Football and Business

Bagrat Navoyan was born on March 15, 1959 — Armenian businessman, public figure and dedicated promoter of football development, president of FC Alashkert since 2011 and member of the Executive Committee of the Football Federation of Armenia (elected in 2014, 2018 and 2022).

In 1977 entered the Mechanical Faculty of Yerevan Agricultural Institute and obtained the qualification of mechanical engineer. In 1982–1987 worked as a teacher in the secondary school of Artsvanist. In 1987–1989 — full-time secretary of the party organization of Artsvanist state farm. In 1989–1991 studied at the Odessa Higher Party School, after graduation received the qualification of sociologist.

In 1991–1993 worked in the Solid Fuel Department of the Ministry of Energy as first deputy chief engineer. In 1994–1996 — director of the Charbach solid fuel base. In 1996–1997 — deputy director of Yerevan Vitamin Factory. In 1997–2003 — deputy director of Yerevan LLC. Since 2003 founded and heads Bagratour LLC.

In 2011 founded FC Alashkert and remains its president to this day. In 2014, 2018 and 2022 elected member of the Executive Committee of the Football Federation of Armenia.

Bagrat Navoyan remained the bridge between Armenian football and business — with his dedication, development of Alashkert club and active participation in the FFA Executive Committee, inspiring generations with the idea of progress and success of national football.

Բագրատ Նավոյան՝ «Ալաշկերտ» ակումբի հիմնադիր և ՀՖՖ ԳԿ անդամ / Баграт Навоян — основатель клуба «Алашкерт» и член Исполкома ФФА / Bagrat Navoyan — Founder of Alashkert Club and FFA Executive Committee Member
Բագրատ Նավոյան՝ հայկական ֆուտբոլի և բիզնեսի կամուրջը / Баграт Навоян — мост между армянским футболом и бизнесом / Bagrat Navoyan — Bridge Between Armenian Football and Business
Բագրատ Նավոյան՝ ինժեներից մինչև ֆուտբոլի նվիրյալ / Баграт Навоян — от инженера до преданного футболу / Bagrat Navoyan — From Engineer to Football Devotee
Բագրատ Նավոյան՝ ՀՖՖ Գործադիր կոմիտեի երկարամյա անդամ / Баграт Навоян — долголетний член Исполкома ФФА / Bagrat Navoyan — Long-Standing Member of the FFA Executive Committee
Բագրատ Նավոյան՝ հայ ֆուտբոլի զարգացման և «Ալաշկերտ»-ի առաջնորդ / Баграт Навоян — лидер развития армянского футбола и «Алашкерта» / Bagrat Navoyan — Leader of Armenian Football Development and Alashkert

Արցախի Քաղաքական Պայքարի Նվիրյալ

Գագիկ Ռազմիկի Պետրոսյանը ծնվել է 1973 թվականի մարտի 10-ին Ստեփանակերտում, Արցախ։ Նա Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 6-րդ գումարման պատգամավոր է՝ համամասնական ընտրակարգով, «Ազատ հայրենիք» կուսակցության ցուցակով, քաղաքական գործիչ։

Ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 7 միջնակարգ դպրոցը, հաշվապահական դպրոցը, 1994 թվականին՝ Արցախի պետական համալսարանը՝ ստանալով պատմության և անգլերեն լեզվի ուսուցչի որակավորումը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում, զորացրվելուց հետո աշխատել առևտրի ոլորտում, 1982-1984 թվականներին սովորել Բաքվի ապրանքագիտական տեխնիկումում։ 1988 թվականին թողել է ուսումը և վերադարձել Ստեփանակերտ, որտեղ կամավորական ջոկատներով մասնակցել է Շուշիի, Մարտունու և Աղդամի շրջաններում տեղի ունեցած մարտերին։ 1992-1999 թվականներին ծառայել է ԼՂՀ Պաշտպանության բանակում՝ որպես շտաբի պետի օգնական, ուսումնական գնդի ֆիզիկական պատրաստության պետ, ՊԲ մարզական ակումբի պետ և ջոկի հրամանատար։ Զորացրվելուց հետո հիմնադրել է «Ռազմիկ+» ՓԲԸ-ն։

2000 թվականի հունիսի 18-ին ընտրվել է ԼՂՀ երրորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր Ստեփանակերտի թիվ 10 ընտրատարածքից, եղել է արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի փոխնախագահ։ 2005 թվականի հունիսի 19-ի ընտրություններում ընտրվել է չորրորդ գումարման պատգամավոր Ստեփանակերտի թիվ 8 ընտրատարածքից։ 2006 թվականի հոկտեմբերին դարձել է արտադրության և արտադրական ենթակառուցվածքների հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։ 2010 թվականի մայիսի 23-ի ընտրություններում ընտրվել է հինգերորդ գումարման պատգամավոր «Ազատ հայրենիք» կուսակցության ցուցակով, եղել է պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։ 2015 թվականի մայիսի 3-ի ընտրություններում ընտրվել է Արցախի ԱԺ պատգամավոր «Ազատ հայրենիք» կուսակցության ցուցակով, եղել է «Հայրենիք» խմբակցության անդամ և պետական-իրավական հարցերի հանձնաժողովի անդամ։ «Ազատ հայրենիք» կուսակցության հիմնադիր անդամ է, կուսակցության նախագահության անդամ։ Հեղինակ է միջազգային անվտանգության խնդիրների վերաբերյալ բազմաթիվ հոդվածների և հրապարակումների։ Գագիկ Պետրոսյանը կարևոր դեր է խաղացել Արցախի քաղաքական կյանքում, նպաստելով օրենսդրական գործընթացներին և անվտանգության հարցերին, նրա ներդրումը մնում է անգնահատելի Արցախի անկախության պայքարի համատեքստում։

### Русский

Преданный участник политической борьбы Арцаха

Гагик Размикович Петросян родился 10 марта 1973 года в Степанакерте, Нагорно-Карабахская автономная область. Он — депутат 6-го созыва Национального собрания Республики Арцах по пропорциональной системе от партии «Свободная Родина», политический деятель. Окончил среднюю школу №7 в Степанакерте, школу бухгалтерского учёта, в 1994 году — Степанакертский государственный университет, получив квалификацию учителя истории и английского языка. Служил в Советской армии, после демобилизации работал в сфере торговли, в 1982–1984 годах учился в Бакинском техникуме товароведения. В 1988 году оставил учёбу и вернулся в Степанакерт, где в составе добровольческих отрядов участвовал в боях в районах Шуши, Мартуни и Агдама. С 1992 по 1999 год служил в Армии обороны НКР в Центральном оборонительном округе в качестве помощника начальника штаба, начальника физической подготовки учебного полка, начальника спортивного клуба Армии обороны и командира взвода. После демобилизации основал ООО «Размик+».

18 июня 2000 года избран депутатом 3-го созыва Национального собрания НКР от избирательного округа №10 в Степанакерте, заместителем председателя постоянной комиссии по внешним отношениям. На парламентских выборах 19 июня 2005 года избран депутатом 4-го созыва от избирательного округа №8 в Степанакерте. В октябре 2006 года стал председателем постоянной комиссии по производству и производственной инфраструктуре. На выборах 23 мая 2010 года избран депутатом 5-го созыва по пропорциональной системе от партии «Свободная Родина», стал председателем постоянной комиссии по государственно-правовым вопросам. На выборах 3 мая 2015 года избран депутатом Национального собрания Арцаха от партии «Свободная Родина», член фракции «Родина» и постоянной комиссии по государственно-правовым вопросам. Основатель партии «Свободная Родина», член её правления. Автор многочисленных статей и публикаций по вопросам международной безопасности. Гагик Петросян сыграл важную роль в политической жизни Арцаха, способствуя законодательным процессам и вопросам безопасности, его вклад остаётся неоценимым в контексте борьбы за независимость Арцаха.

### English

Devoted Fighter in Artsakh’s Political Struggle

Gagik Razmikovich Petrosyan was born on March 10, 1973, in Stepanakert, Nagorno-Karabakh Autonomous Oblast. He is a deputy of the 6th convocation of the National Assembly of the Republic of Artsakh by proportional representation from the “Free Homeland” party list, a political figure. He graduated from Secondary School No. 7 in Stepanakert, the accounting school, and in 1994 from Artsakh State University, earning a qualification as a teacher of history and English language. He served in the Soviet Army, and after demobilization, worked in trade; from 1982 to 1984, he studied at the Baku Goods Expertise Technical School. In 1988, he left his studies and returned to Stepanakert, where he joined volunteer detachments and participated in battles in the Shushi, Martuni, and Aghdam districts. From 1992 to 1999, he served in the NKR Defense Army in the Central Defense District as assistant chief of staff, head of physical training for the training regiment, head of the Defense Army sports club, and platoon commander. After demobilization, he founded “Razmik+” LLC.

On June 18, 2000, he was elected deputy of the 3rd convocation of the NKR National Assembly from Stepanakert’s No. 10 electoral district, serving as deputy chairman of the standing committee on foreign relations. At the parliamentary elections on June 19, 2005, he was elected deputy of the 4th convocation from Stepanakert’s No. 8 electoral district. In October 2006, he became chairman of the standing committee on production and production infrastructure. At the elections on May 23, 2010, he was elected deputy of the 5th convocation by proportional representation from the “Free Homeland” party list, serving as chairman of the standing committee on state-legal issues. At the elections on May 3, 2015, he was elected deputy of the Artsakh National Assembly from the “Free Homeland” party list, a member of the “Homeland” faction and the standing committee on state-legal issues. He is a founding member of the “Free Homeland” party and a member of its board. Author of numerous articles and publications on international security issues. Gagik Petrosyan has played a key role in Artsakh’s political life, contributing to legislative processes and security matters; his contributions remain invaluable in the context of the struggle for Artsakh’s independence.

վայրի ցորենի հայտնաբերող և հայկական բուսաբանության դասական

Միկայել Գալուստի Տումանյան ծնվել է 1886 թվականի փետրվարի 29-ին Բելոգորսկում (Ղրիմ, Ռուսական կայսրություն)՝ հայ խորհրդային բուսաբան, ԱԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1943), ով իր հետազոտություններով մեծ ներդրում ունեցավ վայրի և մշակովի ցորենի ծագման, էվոլյուցիայի և բարելավման գիտության մեջ։

Նրա գիտական աշխատանքները նվիրված են եղել բույսերի ձևավորման հարցերին, դաշտային պայմաններում աճեցվող մշակաբույսերի օնտոգենեզում տեղի ունեցող փոփոխությունների օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Հայաստանում բացահայտել և ուսումնասիրել է մի քանի տեսակի վայրի ցորեն։ Այդ հետազոտությունները նպաստել են մշակովի ցորենի ծագման և զարգացման հարցերի պարզաբանմանը, Հայաստանում աճեցվող հին տեղական սորտերի (սպիտակհատ, գալգալոս, կարմիր սուլֆահատ, կարմիր կունդիկ և այլն) բարելավմանը։

Միկայել Տումանյանը եղել է Զաքավկասյան ֆեդերացիայի ԿԳԿ անդամ (1935–1937), ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության տեղակալ (1944–1947)։ Լենինականի դաշտային տեխնիկումը կրում է նրա անունը, իսկ Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտում հաստատվել է ակադեմիկոս Տումանյանի անվան ուսանողական կրթաթոշակ։

Միկայել Գալուստի Տումանյանը մնաց Ղրիմից Երևան տանող հայկական բուսաբանության կամուրջը՝ իր բացահայտումներով, գիտական խորքայնությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին ցորենի և հայկական գյուղատնտեսության խորքերով։

Русский

первооткрыватель дикой пшеницы и классик армянской ботаники

Микаэл Галустович Туманян родился 29 февраля 1886 года в Белогорске Симферопольского уезда Крыма — выдающийся армянский советский ботаник, академик АН СССР (1943), чьи исследования внесли огромный вклад в науку о происхождении, эволюции и улучшении пшеницы.

Его научные работы посвящены вопросам формообразования растений, закономерностям изменений в онтогенезе полевых культур. В Армении он открыл и изучил несколько видов дикой пшеницы. Эти исследования способствовали выяснению происхождения и развития культурной пшеницы, улучшению местных древних сортов пшеницы, возделываемых в Армении (спитакхат, галгалос, красный сульфахат, красный кундик и др.).

Микаэл Туманян был членом ЦИК Закавказской федерации (1935–1937), заместителем Председателя Президиума Верховного Совета СССР (1944–1947). Ленинаканский полевой техникум носит его имя, в Армянском сельскохозяйственном институте учреждена студенческая стипендия имени академика Туманяна.

Микаэл Галустович Туманян остался мостом армянской ботаники от Крыма до Еревана — своими открытиями, научной глубиной и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами пшеницы и армянского сельского хозяйства.

English

Discoverer of Wild Wheat and Classic of Armenian Botany

Mikael Galustovich Tumanyan was born on February 29, 1886, in Belogorsk, Simferopol district, Crimea — outstanding Armenian Soviet botanist, academician of the Academy of Sciences of the USSR (1943), whose research made a huge contribution to the science of origin, evolution and improvement of wheat.

His scientific works were devoted to the issues of plant formation, patterns of changes in the ontogenesis of field crops. In Armenia he discovered and studied several species of wild wheat. These studies contributed to clarifying the issues of origin and development of cultivated wheat, improving local ancient wheat varieties grown in Armenia (spitakhat, galgalos, red sulfakhat, red kundik, etc.).

Mikael Tumanyan was a member of the Central Executive Committee of the Transcaucasian Federation (1935–1937), Deputy Chairman of the Presidium of the Supreme Soviet of the USSR (1944–1947). The Leninakan Field College bears his name, and a student scholarship named after Academician Tumanyan was established at the Armenian Agricultural Institute.

Mikael Galustovich Tumanyan remained the bridge of Armenian botany from Crimea to Yerevan — with his discoveries, scientific depth and boundless dedication, inspiring generations with the depths of wheat and Armenian agriculture.

Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ վայրի ցորենի հայտնաբերող և հայկական բուսաբանության դասական / Микаэл Галустович Туманян — первооткрыватель дикой пшеницы и классик армянской ботаники / Mikael Galustovich Tumanyan — Discoverer of Wild Wheat and Classic of Armenian Botany
Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ Ղրիմից Երևան՝ ցորենի գիտության կամուրջ / Микаэл Галустович Туманян — от Крыма до Еревана: мост науки о пшенице / Mikael Galustovich Tumanyan — From Crimea to Yerevan: Bridge of Wheat Science
Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ ԱԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս և գյուղատնտեսության նվիրյալ / Микаэл Галустович Туманян — академик АН СССР и преданный сельскому хозяйству / Mikael Galustovich Tumanyan — Academician of the Academy of Sciences of the USSR and Devoted to Agriculture
Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ սպիտակհատի, գալգալոսի և հայկական ցորենի բարելավող / Микаэл Галустович Туманян — улучшатель спитакхата, галгалоса и армянской пшеницы / Mikael Galustovich Tumanyan — Improver of Spitakhat, Galgalos and Armenian Wheat
Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ հայկական բուսաբանության և գիտության լույսը / Микаэл Галустович Туманян — свет армянской ботаники и науки / Mikael Galustovich Tumanyan — Light of Armenian Botany and Science

Հայկական Մուլտիպլիկացիայի Հայրաշագործ Հայրը

Լև Կոնստանտինի Ատամանովը (իսկական անունը՝ Լևոն Կոնստանտինի Ատամանյան) ծնվել է 1905 թվականի փետրվարի 8 (21)-ին Մոսկվայում՝ խորհրդային մուլտիպլիկացիոն կինոյի հիմնադիրներից

ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1964), ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1978), «Շունն ու կատուն» (1938)՝ առաջին հայկական մուլտֆիլմի, «Ձյունե թագուհին» (1957), «Ալվան ծաղիկը» (1952), «Դեղին արագիլը» (1950), «Ոսկե այծքաղ» (1954) հանրահայտ մուլտֆիլմերի ռեժիսոր։ Մահացել է 1981 թվականի փետրվարի 12-ին Մոսկվայում՝ կյանքի 76-րդ տարում։

1926 թվականին ավարտել է Առաջին պետֆիլմդպրոցը, 1928 թվականին աշխատել «Պետզինֆիլմ»-ում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1936–1948 թվականներին աշխատել է Հայաստանում՝ նկարահանելով հայկական մուլտիպլիկացիայի առաջին քայլերը՝ «Շունն ու կատուն» (1938) և «Կախարդական գորգ» (1948)։ 1949 թվականից՝ «Սոյուզմուլտֆիլմ»-ի ռեժիսոր։ Նրա ֆիլմերը բազմիցս պարգևատրվել են Կաննի, Վենետիկի և այլ միջազգային փառատոներում։ ամենաբարձր մրցանակներով։

Լև Ատամանովը մնաց Մոսկվայից Երևան տանող մանկության հրաշքի կամուրջը՝ իր մուլտֆիլմերով, երևակայությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով մի քանի սերունդ հայ և համաշխարհային երեխաների՝ «Ձյունե թագուհու», «Ալվան ծաղկի» և «Շան ու կատվի» հավերժական աշխարհով։

—

### Русский
волшебный отец армянской и советской мультипликации

Лев Константинович Атаманов (настоящее имя — Левон Константинович Атаманян) родился 21 февраля (8 февраля по старому стилю) 1905 года в Москве — один из основоположников советской мультипликации, заслуженный деятель искусств РСФСР (1964), народный артист РСФСР (1978), режиссёр первого армянского мультфильма «Собака и кот» (1938), а также легендарных «Жёлтый аист» (1950), «Аленький цветочек» (1952), «Золотая антилопа» (1954), «Снежная королева» (1957). Умер 12 февраля 1981 года в Москве на 76-м году жизни.

Окончил Первый государственный кинотехникум в 1926 году, работал ассистентом режиссёра, участник Великой Отечественной войны. В 1936–1948 годах работал в Армении, сняв первые шаги армянской мультипликации — «Собака и кот» (1938) и «Волшебный ковёр» (1948). С 1949 — режиссёр «Союзмультфильма». Его фильмы неоднократно получали главные призы в Каннах, Венеции и других фестивалях.

Лев Атаманов остался мостом волшебства от Москвы до Еревана — своими мультфильмами, фантазией и безграничной преданностью, вдохновляя поколения армянских и мировых детей вечным миром «Снежной королевы», «Аленького цветочка» и «Собаки и кота».

—

### English
Magical Father of Armenian And Soviet Animation

Lev Konstantinovich Atamanov (real name Levon Konstantinovich Atamanyan) was born on February 21 (February 8 old style), 1905, in Moscow — one of the founders of Soviet animation, Honored Artist of the RSFSR (1964), People’s Artist of the RSFSR (1978), director of the very first Armenian animated film *The Dog and the Cat* (1938), and legendary classics *The Scarlet Flower* (1952), *The Snow Queen* (1957), *The Golden Antelope* (1954), *The Yellow Stork* (1950). Died on February 12, 1981, in Moscow at the age of 76.

Graduated from the First State Film School in 1926, worked as assistant director, participant in the Great Patriotic War. In 1936–1948 worked in Armenia, creating the first steps of Armenian animation — *The Dog and the Cat* (1938) and *The Magic Carpet* (1948). From 1949 — director at Soyuzmultfilm. His films repeatedly won top prizes at Cannes, Venice and other festivals.

Lev Atamanov remained the bridge of magic from Moscow to Yerevan — with his animated films, imagination and boundless dedication, inspiring generations of Armenian and world children with the eternal world of *The Snow Queen*, *The Scarlet Flower* and *The Dog and the Cat*.

—

Կախարդական Ջութակի Վարպետ

Կարապետ (Կարո) Պետրոսի Հայրապետյանը ծնվել է 1942 թվականի փետրվարի 20-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ ջութակահար, ռաբիս ոճի առաջատար կատարողներից մեկը։

Նրա ծնողները՝ Պետրոսն ու Հռիփսիմեն, ծագումով Արևմտյան Հայաստանից էին, ապա տեղափոխվել են Ֆրանսիա, որտեղ ամուսնացել են 1933 թվականին։ 1936 թվականին նրանք վերադարձել են Հայաստան, և 1942 թվականին ծնվել է նրանց երկար սպասված զավակը՝ Կարապետը, ով կնքվել է Պետրոսի հոր՝ Կարապետի անունով։ Կարոյի երաժշտական տաղանդը դրսևորվել է վաղ մանկությունից, նա նվագել է բազմաթիվ գործիքներ։ Ջութակահարի մասին ֆիլմ դիտելուց հետո ծնողները նրան տարել են ջութակի դասերի։ Երաժշտական կրթություն է ստացել Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում, ապա ուսումը շարունակել է Մոլդովայում։ Նա ջազմեն Վահագն Հայրապետյանի հայրն է։ Կարոն առաջինն էր, որ ջութակը կիրառեց ռաբիս ոճում՝ այն բարձրացնելով թատերական բեմի գագաթներ։ Նրա ստեղծագործական ժառանգությունն ընդգրկում է մի շարք ալբոմներ, այդ թվում՝ *Concert In Armenia* (1990), *The Magic Bow* (1994), *Կախարդական ջութակ* (1996), *The Best of Garo Hayrabedian* (1996), *Memories* և *Music Palace* (1998)։ Նա նկարահանվել է «Երջանկության մեխանիկան» գեղարվեստական ֆիլմի դրվագներից մեկում և «Սոլո» վավերագրական ֆիլմում (1986, «Երևան» ստուդիա, ռեժիսոր Ա. Ավանեսով), որը նվիրված է նրա ստեղծագործական կյանքին։ Կարապետ Հայրապետյանի մասին խոսվել է նաև Ռուշան Փիլոսյանի երաժշտական-գրական հաղորդման ժամանակ («Ղրիմ» հեռուստառադիոընկերություն)։ Ցավոք, նա վաղաժամ մահացել է 1997 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Երևանում։ Կարապետ Հայրապետյանի ներդրումը հայ երաժշտության մեջ, հատկապես ռաբիս ժանրում, անգնահատելի է, և նրա ջութակի կախարդական հնչյունները շարունակում են ոգեշնչել երաժիշտներին և հանդիսատեսին։

—

### Русский
Мастер магической скрипки

Карапет (Каро) Петросович Айрапетян родился 20 февраля 1942 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский скрипач, один из ведущих исполнителей в стиле рабиза. Его родители, Петрос и Рипсиме, происходили из Западной Армении, затем переехали во Францию, где поженились в 1933 году. В 1936 году они вернулись в Армению, где в 1942 году родился долгожданный сын, названный Карапетом в честь деда по отцовской линии. Музыкальный талант Каро проявился с раннего детства, он играл на многих инструментах. После просмотра фильма о скрипаче родители отвели его на уроки скрипки. Музыкальное образование получил в Ереванской консерватории имени Комитаса, затем продолжил обучение в Молдове. Он является отцом джазмена Вагана Айрапетяна. Каро стал первым, кто применил скрипку в жанре рабиза, подняв его до вершин театральной сцены. Его творческое наследие включает ряд альбомов, таких как *Concert In Armenia* (1990), *The Magic Bow* (1994), *Кахардакан джутак* (1996), *The Best of Garo Hayrabedian* (1996), *Memories* и *Music Palace* (1998). Он снялся в эпизоде художественного фильма «Механика счастья» и в документальном фильме «Соло» (1986, студия «Ереван», режиссёр А. Аванесов), посвящённом его творческой жизни. О Карапете Айрапетяне также говорилось в музыкально-литературной передаче Рушана Филосова на телерадиокомпании «Крым». К сожалению, он рано ушёл из жизни 10 октября 1997 года в Ереване. Вклад Карапета Айрапетяна в армянскую музыку, особенно в жанр рабиза, неоценим, а волшебные звуки его скрипки продолжают вдохновлять музыкантов и слушателей.

—

### English
Master of the Magic Violin

Karapet (Karo) Petrosovich Hayrapetyan was born on February 20, 1942, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. An Armenian violinist, he was one of the leading performers in the rabiz genre. His parents, Petros and Hripsime, originally from Western Armenia, moved to France, where they married in 1933. In 1936, they relocated to Armenia, and in 1942, their long-awaited son was born, named Karapet after his paternal grandfather. Karo’s musical talent emerged in early childhood, and he played various instruments. Inspired by a film about a violinist, his parents enrolled him in violin lessons. He received his musical education at the Komitas State Conservatory in Yerevan and later continued his studies in Moldova. He is the father of jazz musician Vahan Hayrapetyan. Karo was the first to introduce the violin into the rabiz genre, elevating it to the heights of theatrical stages. His creative legacy includes several albums, such as *Concert In Armenia* (1990), *The Magic Bow* (1994), *Kakhardakan Jutak* (1996), *The Best of Garo Hayrabedian* (1996), *Memories*, and *Music Palace* (1998). He appeared in an episode of the feature film *The Mechanics of Happiness* and starred in the documentary *Solo* (1986, Yerevan Studio, directed by A. Avanesov), dedicated to his creative life. Karapet Hayrapetyan was also featured in Rushan Filosov’s musical-literary program on the Crimea TV and Radio Company. Tragically, he passed away prematurely on October 10, 1997, in Yerevan. Karapet Hayrapetyan’s contribution to Armenian music, particularly in the rabiz genre, is invaluable, and the magical sounds of his violin continue to inspire musicians and audiences alike.

—

Մոսկվայից Երևան Տանող Հեքիաթի Կամուրջը

Լև Կոնստանտինի Ատամանովը (իսկական անունը՝ Լևոն Կոնստանտինի Ատամանյան) մահացել է 1981 թվականի փետրվարի 12-ին Մոսկվայում՝ կյանքի 76-րդ տարում, թողնելով հետևում խորհրդային և հայկական մուլտիպլիկացիայի անմար հրաշքները՝

ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1978), ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1964), «Շունն ու կատուն» (1938)՝ առաջին հայկական մուլտֆիլմի, «Ձյունե թագուհին» (1957), «Ալվան ծաղիկը» (1952), «Դեղին արագիլը» (1950), «Ոսկե այծքաղ» (1954) հանրահայտ մուլտֆիլմերի ռեժիսոր։ Ծնվել է 1905 թվականի փետրվարի 8 (21)-ին Մոսկվայում։

1926 թվականին ավարտել Առաջին պետֆիլմդպրոցը, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1936–1948 թվականներին աշխատել Հայաստանում՝ նկարահանելով հայկական մուլտիպլիկացիայի առաջին քայլերը՝ «Շունն ու կատուն» (1938) և «Կախարդական գորգ» (1948)։ 1949 թվականից՝ «Սոյուզմուլտֆիլմ»-ի ռեժիսոր։ Նրա ֆիլմերը բազմիցս պարգևատրվել են Կաննի, Վենետիկի և այլ միջազգային փառատոներում։

Լև Ատամանովը մնաց Մոսկվայից Երևան տանող մանկության հրաշքի կամուրջը՝ իր մուլտֆիլմերով, երևակայությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով մի քանի սերունդ հայ և համաշխարհային երեխաների՝ «Ձյունե թագուհու», «Ալվան ծաղկի» և «Շան ու կատվի» հավերժական աշխարհով։

—

### Русский
Сказочный мост ведущий от Москвы до Еревана

Лев Константинович Атаманов (настоящее имя — Левон Константинович Атаманян) скончался 12 февраля 1981 года в Москве на 76-м году жизни, оставив немеркнущее волшебство советской и армянской мультипликации как народный артист РСФСР (1978), заслуженный деятель искусств РСФСР (1964), режиссёр первого армянского мультфильма «Собака и кот» (1938), а также легендарных «Снежная королева» (1957), «Аленький цветочек» (1952), «Жёлтый аист» (1950), «Золотая антилопа» (1954). Родился 21 февраля (8 февраля по старому стилю) 1905 года в Москве.

Окончил Первый государственный кинотехникум в 1926 году, участник Великой Отечественной войны. В 1936–1948 годах работал в Армении, сняв первые шаги армянской мультипликации — «Собака и кот» (1938) и «Волшебный ковёр» (1948). С 1949 — режиссёр «Союзмультфильма». Его фильмы неоднократно получали главные призы в Каннах, Венеции и других фестивалях.

Лев Атаманов остался мостом волшебства от Москвы до Еревана — своими мультфильмами, фантазией и безграничной преданностью, вдохновляя поколения армянских и мировых детей вечным миром «Снежной королевы», «Аленького цветочка» и «Собаки и кота».

—

### English
Magical Father of Armenian And Soviet Animation

Lev Konstantinovich Atamanov (real name Levon Konstantinovich Atamanyan) passed away on February 12, 1981, in Moscow at the age of 76, leaving an undying magic of Soviet and Armenian animation as People’s Artist of the RSFSR (1978), Honored Artist of the RSFSR (1964), director of the very first Armenian animated film *The Dog and the Cat* (1938), and legendary classics *The Scarlet Flower* (1952), *The Snow Queen* (1957), *The Golden Antelope* (1954), *The Yellow Stork* (1950). Born on February 21 (February 8 old style), 1905, in Moscow.

Graduated from the First State Film School in 1926, participant in the Great Patriotic War. In 1936–1948 worked in Armenia, creating the first steps of Armenian animation — *The Dog and the Cat* (1938) and *The Magic Carpet* (1948). From 1949 — director at Soyuzmultfilm. His films repeatedly won top prizes at Cannes, Venice and other festivals.

Lev Atamanov remained the bridge of magic from Moscow to Yerevan — with his animated films, imagination and boundless dedication, inspiring generations of Armenian and world children with the eternal world of *The Snow Queen*, *The Scarlet Flower* and *The Dog and the Cat*.

—

ՀԽՍՀ լուսավորության մինիստր և ակադեմիկոս

Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան ծնվել է 1912 թվականի փետրվարի 7-ին նոր օրացույցովՂազախում (Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն)՝ հայ ակադեմիկոս, մանկավարժ, հասարակական և պետական գործիչ, ով իր կյանքը նվիրել է հայկական կրթության, մշակույթի և գիտության զարգացմանը։

1933–1937 թվականներին սովորել է Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, ապա ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1941-ին Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է բանակ՝ ծառայելով սպայական կազմում։ Պատերազմի ավարտից հետո նշանակվել է հանրապետության կառավարությանն առընթեր կուլտուր-լուսավորական հիմնարկների կենտրոնական մեթոդական կաբինետի վարիչի տեղակալ, ապա՝ վարիչ։ Աշխատել է «Սովետական դպրոց» թերթի խմբագիր, Հայաստանի կոմկուսի կենտկոմի դպրոցական բաժնի վարիչ։

1955–1973 թվականներին եղել է Հայկական ԽՍՀ լուսավորության մինիստր։ 1973-ից մինչև կյանքի վերջը՝ մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով, երկու Կարմիր դրոշի շքանշանով և այլ պարգևներով։

Նրա անունով է կոչվում Երևանի №112 փորձարարական ավագ դպրոցը, իսկ 2012 թվականի ապրիլի 18-ին Երևանի ավագանու որոշմամբ համաձայնություն է տրվել Երևան քաղաքի Թումանյան փողոց 39 շենք հասցեում տեղադրելու նրա հուշատախտակը։

Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյանը մնաց Ղազախից Երևան տանող հայկական կրթության և մշակույթի կամուրջը՝ իր պետական, մանկավարժական և հասարակական նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին կրթության, գիտության և հայրենասիրության խորքերով։

Русский

министр просвещения АрмССР и академик

Шаварш Степанович Симонян родился 7 февраля 1912 года в Казахе (Елизаветпольская губерния, Российская империя) — армянский академик, педагог, общественный и государственный деятель, посвятивший свою жизнь развитию армянского образования, культуры и науки.

В 1933–1937 годах учился в педагогическом институте им. Х. Абовяна, затем служил в Советской армии. В 1941 году во время Великой Отечественной войны был призван в армию, служил в офицерском составе. После окончания войны назначен заместителем, а затем руководителем центрального методического кабинета культурно-просветительских учреждений при правительстве республики. Работал редактором газеты «Советская школа», заведующим школьным отделом ЦК Компартии Армении.

В 1955–1973 годах был министром просвещения Армянской ССР. С 1973 года до конца жизни — директор Научно-исследовательского института педагогических наук.

Награждён орденом Ленина, двумя орденами Красного Знамени и другими наградами.

Его именем названа экспериментальная старшая школа №112 в Ереване, а 18 апреля 2012 года решением Ереванского совета депутатов дано согласие на установку мемориальной доски по адресу: Ереван, улица Туманяна, 39.

Шаварш Степанович Симонян остался мостом армянского образования и культуры от Казаха до Еревана — своим государственным, педагогическим и общественным подвигом, вдохновляя поколения глубинами образования, науки и патриотизма.

English

Minister of Education of the Armenian SSR and Academician

Shavarsh Stepan Simonyan was born on January February 7 1912 in Kazah (Elizavetpol province, Russian Empire) — Armenian academician, pedagogue, public and state figure who devoted his life to the development of Armenian education, culture, and science.

In 1933–1937 studied at the pedagogical institute named after Kh. Abovyan, then served in the Soviet army. In 1941 during the Great Patriotic War was drafted into the army, serving in the officer corps. After the war was appointed deputy, then head of the central methodological office of cultural-educational institutions under the government of the republic. Worked as editor of the newspaper “Soviet School”, head of the school department of the Central Committee of the Communist Party of Armenia.

In 1955–1973 served as Minister of Education of the Armenian SSR. From 1973 until the end of his life — director of the Scientific Research Institute of Pedagogical Sciences.

Awarded the Order of Lenin, two Orders of the Red Banner, and other awards.

A experimental senior school No. 112 in Yerevan is named after him, and on April 18, 2012, by decision of the Yerevan Council of Deputies, permission was given to install a memorial plaque at the address: Yerevan, Tumanyan Street, 39.

Shavarsh Stepan Simonyan remained the bridge of Armenian education and culture from Kazah to Yerevan — with his state, pedagogical, and public dedication, inspiring generations with the depths of education, science, and patriotism.

Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ ՀԽՍՀ լուսավորության մինիստր և ակադեմիկոս / Шаварш Степанович Симонян — министр просвещения АрмССР и академик / Shavarsh Stepan Simonyan — Minister of Education of the Armenian SSR and Academician
Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ Ղազախից Երևան՝ հայկական կրթության նվիրյալ / Шаварш Степанович Симонян — от Казаха до Еревана: преданный армянскому образованию / Shavarsh Stepan Simonyan — From Kazah to Yerevan: Devoted to Armenian Education
Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ ՀՀ մշակույթի և գիտության վաստակավոր գործիչ / Шаварш Степанович Симонян — заслуженный деятель культуры и науки Армении / Shavarsh Stepan Simonyan — Honored Worker of Culture and Science of Armenia
Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ մանկավարժ և պետական գործիչ / Шаварш Степанович Симонян — педагог и государственный деятель / Shavarsh Stepan Simonyan — Pedagogue and Statesman
Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ հայկական դպրոցի և մշակույթի կերտող / Шаварш Степанович Симонян — творец армянской школы и культуры / Shavarsh Stepan Simonyan — Creator of the Armenian School and Culture

Հայաստանի Հոգու Երգիչը

Գուսան Աշոտը (Աշոտ Հայրապետի Դադալյան) ՝ մահացել է 1989 թվականի հունվարի 28-ին Երևանում հայ ժողովրդի սիրված գուսան, երաժիշտ, բանաստեղծ և երգիչ, ով դարձավ հայկական մշակույթի խորհրդանիշ:

Նրա կյանքը նման էր մի գեղեցիկ մեղեդու՝ լի դժվարություններով, սակայն նաև անսահման ստեղծագործական ոգով: Վաղ տարիքում կորցնելով մորը՝ Աշոտը ստիպված էր աշխատել որպես հովիվ, բայց նրա սիրտը միշտ ձգվում էր դեպի երաժշտությունն ու բանաստեղծությունը: 1921 թվականին նա կարճ ժամանակով տեղափոխվեց Բաքու, սակայն շուտով վերադարձավ հայրենի Գորիս՝ իր արմատներին: 1948 թվականին նա հաստատվեց Երևանում, որտեղ ծաղկեց նրա ստեղծագործական կարիերան:

Գուսան Աշոտը հայ գուսանական արվեստի վառ ներկայացուցիչ էր, ով շարունակեց Սայաթ-Նովայի, Ջիվանիի և Շերամի ավանդույթները: Նա ստեղծեց ավելի քան 500 երգ, որոնք ներառում էին սիրային բալլադներ, հայրենասիրական հիմներ և ժողովրդական մեղեդիներ: Նրա երգերը կատարում էին հայկական երաժշտության մեծեր՝ Շարա Տալյան, Ռուբեն Մաթևոսյան, Օֆելյա Համբարձումյան և ուրիշներ: Նրա «Ծովաստղիկ» երգը, կատարված Ֆլորա Մարտիրոսյանի կողմից, 1978 թվականին Համբուրգի միջազգային փառատոնում հաղթանակ տարավ և 15 տարի շարունակ Հայաստանում համարվում էր տարվա լավագույն երգ:

Աշոտը ոչ միայն երգեր էր գրում, այլև բանաստեղծություններ, որոնք հրատարակվեցին մի քանի ժողովածուներում: Նրա ստեղծագործությունները խորապես արտացոլում էին հայ ժողովրդի կյանքը, սերը, բնությունը և պայքարը: Իր կյանքի ընթացքում նա արժանացավ բազմաթիվ պարգևների, այդ թվում՝ Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչման (1967): 2005 թվականին Գորիսում նրա պատվին հուշարձան կանգնեցվեց, որը մինչ օրս մնում է նրա ժառանգության խորհրդանիշ:

Գուսան Աշոտը մահացավ 1989 թվականի հունվարի 28-ին Երևանում, բայց նրա երգերն ու բանաստեղծությունները շարունակում են ապրել հայ ժողովրդի սրտերում՝ ոգեշնչելով նոր սերունդներին: Նա մնաց որպես հայկական հոգու ճիչ, որի մեղեդիները հնչում են հավերժ:

Голос Души Армении

Ашот Айрапетович Дадалян (Гусан Ашот) скончался 28 января 1989 года в Ереване — легендарный армянский гусан, певец, музыкант и поэт, чьё творчество стало неотъемлемой частью армянской культуры. Его жизнь была подобна яркой мелодии, полной испытаний, но озарённой неиссякаемой страстью к искусству. Потеряв мать в раннем возрасте, Ашот был вынужден работать пастухом, однако его душа всегда стремилась к музыке и поэзии. В 1921 году он ненадолго переехал в Баку, но вскоре вернулся в родной Горис, к своим корням. В 1948 году Ашот обосновался в Ереване, где его талант раскрылся в полной мере.

Гусан Ашот продолжил традиции великих армянских ашугов, таких как Саят-Нова, Дживани и Шерам. Он создал более 500 песен, от лирических баллад до патриотических гимнов, которые исполняли звёзды армянской сцены — Шара Талян, Рубен Матевосян, Офелия Амбарцумян и многие другие. Его песня «Цовастгик» в исполнении Флоры Мартиросян завоевала первое место на международном фестивале в Гамбурге в 1978 году и на протяжении 15 лет считалась лучшей песней года в Армении.

Ашот не только сочинял музыку, но и писал стихи, опубликованные в нескольких сборниках. Его произведения глубоко отражали жизнь армянского народа, любовь, природу и борьбу. За свою карьеру он получил множество наград, включая звание Народного артиста Армянской ССР (1967). В 2005 году в Горисе был установлен памятник в его честь, который стал символом его бессмертного наследия.

Гусан Ашот ушёл из жизни 28 января 1989 года в Ереване, но его песни и стихи продолжают жить, вдохновляя новые поколения. Его творчество — это голос армянской души, мелодии которой звучат вечно.

Gusan Ashot: The Voice of Armenia’s Soul

Ashot Hayrapeti Dadalyan died on January 28 1989 in Yerevan — a legendary Armenian gusan, singer, musician, and poet whose work became a cornerstone of Armenian culture. His life was like a vibrant melody, filled with challenges yet illuminated by an unquenchable passion for art. Losing his mother at a young age, Ashot was forced to work as a shepherd, but his heart always gravitated toward music and poetry. In 1921, he briefly moved to Baku but soon returned to his native Goris, to his roots. In 1948, he settled in Yerevan, where his creative career flourished.

Gusan Ashot carried forward the traditions of great Armenian ashugs like Sayat-Nova, Djivani, and Sheram. He composed over 500 songs, ranging from lyrical ballads to patriotic anthems, performed by Armenia’s finest artists, including Shara Talyan, Ruben Matevosyan, and Ofelia Hambardzumyan. His song “Tsovastghik,” performed by Flora Martirosyan, won first place at an international festival in Hamburg in 1978 and was considered Armenia’s song of the year for 15 consecutive years.

Beyond music, Ashot wrote poetry, published in several collections, deeply reflecting the life, love, nature, and struggles of the Armenian people. Throughout his career, he received numerous accolades, including the title of People’s Artist of the Armenian SSR (1967). In 2005, a monument was erected in his honor in Goris, standing as a testament to his enduring legacy.

Gusan Ashot passed away on January 28, 1989, in Yerevan, but his songs and poems continue to resonate, inspiring new generations. His work remains the eternal voice of Armenia’s soul, with melodies that echo through time.

իրանահայ արձակագիր և «Շիկացած հող»-ի հեղինակ

Աբիգ Համազասպի Ավագյան ծնվել է 1919 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Թեհրանում (Իրան)՝ հայ արձակագիր, գրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1949-ից), ով իր ստեղծագործություններով դարձավ իրանահայ և հայաստանաբնակ գրականության վառ դեմքերից մեկը։

Նախնական կրթություն է ստացել Թեհրանի հայկական, պարսկական, ֆրանսիական դպրոցներում և ամերիկյան քոլեջում։ 1939-ին զորակոչվել է բանակ և որպես ռազմական օդաչու ծառայել մինչև 1941 թվականը։ 1946-ին ներգաղթել է Հայաստան։ 1957-ին ավարտել է ԽՍՀՄ գրողների միության առընթեր գրական բարձրագույն դասընթացները (Մոսկվա)։ 1959–1983 թվականներին որպես խորհրդական աշխատել է Հայաստանի գրողների միությունում։

Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել և առանձին գրքով լույս են տեսել ռուսերեն։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

Հիմնական գործերից են՝

«Պատմվածքներ» (1950),
«Վաղը» (վեպ, 1951),
«Շիկացած հող» (վեպ, 1955),
«Նազելի Դալարյան» (վեպ, 1959),
«Բենդ գյուղի վերջին բնակիչը» (1962),
«Հարավային տենդ» (1971),
«Եղել է, չի եղել» (1973),
«Հարված» (վիպակ և պատմվածքներ, 1978),
«Մարդը անապատում» (1981),
«Վերջին հանգրվան» (պատմվածքներ, վիպակ, 1982)։

Աբիգ Համազասպի Ավագյանը մնաց Թեհրանից Երևան տանող իրանահայ գրականության կամուրջը՝ իր վեպերով, պատմվածքներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ արձակի խորքերով և հայրենասիրությամբ։

Русский
Абиг Амазаспович Авагян родился 14 сентября 1919 года в Тегеране (Иран) — армянский прозаик, писатель, член Союза писателей СССР (с 1949), ставший одной из ярких фигур ирано-армянской и армянской литературы.

Начальное образование получил в армянских, персидских, французских школах и американском колледже Тегерана. В 1939 году был призван в армию и служил военным лётчиком до 1941 года. В 1946 году репатриировался в Армению. В 1957 году окончил Высшие литературные курсы при Союзе писателей СССР (Москва). В 1959–1983 годах работал консультантом в Союзе писателей Армении.

Его произведения переведены и изданы отдельными книгами на русском языке. Награждён орденом «Знак Почёта».

Основные произведения:

«Рассказы» (1950),
«Завтра» (роман, 1951),
«Раскалённая земля» (роман, 1955),
«Назели Даларян» (роман, 1959),
«Последний житель села Бенда» (1962),
«Южная лихорадка» (1971),
«Было, не было» (1973),
«Удар» (повесть и рассказы, 1978),
«Человек в пустыне» (1981),
«Последняя пристань» (рассказы, повесть, 1982).

Абиг Амазаспович Авагян остался мостом ирано-армянской литературы от Тегерана до Еревана — своими романами, рассказами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской прозы и патриотизмом.

English

From Tehran to Yerevan: Bridge of Armenian Prose

Abig Hamazasp Avagyan was born on September 14, 1919, in Tehran (Iran) — Armenian prose writer, member of the Union of Writers of the USSR (since 1949), who became one of the prominent figures of Iranian-Armenian and Armenian literature.

Received primary education in Armenian, Persian, French schools and the American college in Tehran. In 1939 drafted into the army and served as a military pilot until 1941. In 1946 repatriated to Armenia. In 1957 graduated from the Higher Literary Courses under the Union of Writers of the USSR (Moscow). In 1959–1983 worked as a consultant in the Union of Writers of Armenia.

His works were translated and published separately in Russian. Awarded the Order of the Badge of Honor.

Main works:

“Stories” (1950),
“Tomorrow” (novel, 1951),
“Red-Hot Earth” (novel, 1955),
“Nazeli Dalaryan” (novel, 1959),
“The Last Resident of Bend Village” (1962),
“Southern Fever” (1971),
“It Was, It Was Not” (1973),
“Strike” (novella and stories, 1978),
“Man in the Desert” (1981),
“The Last Haven” (stories, novella, 1982).

Abig Hamazasp Avagyan remained the bridge of Iranian-Armenian literature from Tehran to Yerevan — with his novels, stories, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian prose and patriotism.

Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ իրանահայ արձակագիր և «Շիկացած հող»-ի հեղինակ / Абиг Амазаспович Авагян — ирано-армянский прозаик и автор «Раскалённой земли» / Abig Hamazasp Avagyan — Iranian-Armenian Prose Writer and Author of Red-Hot Earth
Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ Թեհրանից Երևան՝ հայ արձակի կամուրջ / Абиг Амазаспович Авагян — от Тегерана до Еревана: мост армянской прозы / Abig Hamazasp Avagyan — From Tehran to Yerevan: Bridge of Armenian Prose
Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ «Վաղը» և «Նազելի Դալարյան» վեպերի հեղինակ / Абиг Амазаспович Авагян — автор романов «Завтра» и «Назели Даларян» / Abig Hamazasp Avagyan — Author of the Novels Tomorrow and Nazeli Dalaryan
Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ իրանահայ գրականության և հայրենասիրության նվիրյալ / Абиг Амазаспович Авагян — преданный ирано-армянской литературе и патриотизму / Abig Hamazasp Avagyan — Devoted to Iranian-Armenian Literature and Patriotism
Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ սփյուռքահայ արձակի և հայ գրականության դեմք / Абиг Амазаспович Авагян — лицо диаспорной армянской прозы и литературы Армении / Abig Hamazasp Avagyan — Figure of Diaspora Armenian Prose and Armenian Literature