Թարգմանչուհի, որը միացրեց աշխարհները

1930 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Աշտարակի շրջանի Օշական գյուղում ծնվեց Սոֆի Հովակիմի Ավագյանը՝ հայ թարգմանչուհի, որի աշխատանքը դարձավ հայ գրականության և համաշխարհային դասականների կամուրջ մինչև իր մահը 2025 թվականի մարտի 11-ին Երևանում:

Այս նշանավոր անձնավորությունը, 1976 թվականից ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ, իր կյանքը նվիրեց թարգմանչությանը՝ բացելով հայ ընթերցողի առջև ֆրանսիական և ռուս գրականության գանձերը: 1954-ին ավարտելով Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռոմանո-գերմանական բաժինը՝ նա սկսեց աշխատել «Սովետական գրականություն» ամսագրում որպես սրբագրիչ, այնուհետև դարձավ գրական աշխատող, գեղարվեստական արձակի բաժնի վարիչ և գրական կապերի բաժնի վարիչ Հայաստանի գրողների միությունում: Սոֆի Ավագյանը թարգմանել է ֆրանսերենից և ռուսերենից մի շարք դասականներ՝ Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերիի «Մարդկանց երկիրը» (1961), Չինգիզ Այթմատովի «Երեք վիպակ» (1965), «Ծաղկուն ճամփա» մոլդավական ժողովածու (1971), Անրի Թրուայայի «Սգավոր ձյունը» (1973) և «Էգլեթիերների ընտանիքը» (1980), Ալեն-Ֆուրնիեի «Երկար Մոլնը» (1978), Բորիս Վիշինսկու «Ստվերներ և ծարավ» (1981), Չինգիզ Այթմատովի «Եվ դարից երկար ձգվում է օրը» (1983), Գի դը Մոպասանի «Ձիթենու այգին» (1985), Անրի Վերնոյի «Մայրիկ» (1989), Պոլ Գոգենի «Նոա նոա» (1994), Անրի Մատիսի «Հոդվածներ նամակներ զրույցներ» (1999), Պրոսպեր Մերիմեի «Կառլոս IX-ի թագավորության ժամանակագրությունը» (2002), Էլի Ֆորի «Արվեստի պատմություն վերածնվող արվեստ» (2008) և կրկին Ալեն-Ֆուրնիեի «Երկար Մոլնը» (2013): Նրա թարգմանությունները ոչ միայն հարստացրին հայ գրականությունը, այլև դարձան կարևոր կամուրջ մշակութային փոխանակման համար: Սոֆի Ավագյանը մնաց որպես թարգմանչուհի, որի աշխատանքը հավերժացրեց համաշխարհային դասականները հայերենով՝ ոգեշնչելով սերունդներին գրականության սիրով:

#### Русская версия

Переводчица, чья кисть соединила миры

29 декабря 1930 года в селе Ошакан Аштаракского района родилась Софи Овакимовна Авагян — армянская переводчица, чья работа стала мостом между армянской литературой и мировыми классиками до её смерти 11 марта 2025 года в Ереване. Эта выдающаяся личность, член Союза писателей СССР с 1976 года, посвятила жизнь переводу, открывая армянскому читателю сокровища французской и русской литературы. В 1954 году окончив филологический факультет Ереванского университета по романо-германскому отделению, она работала в журнале «Советская литература» корректором, затем литературным сотрудником, заведующей отделом художественной прозы и заведующей отделом литературных связей Союза писателей Армении. Софи Авагян перевела с французского и русского множество классиков — Антуана де Сент-Экзюпери «Земля людей» (1961), Чингиза Айтматова «Три повести» (1965), сборник молдавских рассказов «Цветущая тропа» (1971), Анри Труайя «Траурный снег» (1973) и «Семья Эглетьер» (1980), Алена-Фурнье «Большой Мольн» (1978), Бориса Вишинского «Тени и жажда» (1981), Чингиза Айтматова «И дольше века длится день» (1983), Ги де Мопассана «Оливковая роща» (1985), Анри Верноя «Мамочка» (1989), Поля Гогена «Ноа ноа» (1994), Анри Матисса «Статьи письма беседы» (1999), Проспера Мериме «Хроника царствования Карла IX» (2002), Эли Фор «История искусства Возрождения» (2008) и снова Алена-Фурнье «Большой Мольн» (2013). Её переводы не только обогатили армянскую литературу, но и стали важным мостом культурного обмена. Софи Авагян осталась как переводчица, чья работа увековечила мировую классику на армянском, вдохновляя поколения любовью к литературе.

#### English Version

The Translator Whose Brush Connected Worlds

On December 29, 1930, in the village of Oshakan in Ashtarak district, Sofi Hovakim Avagyan was born — an Armenian translator whose work became a bridge between Armenian literature and world classics until her death on March 11, 2025, in Yerevan. This distinguished personality, a member of the USSR Writers’ Union since 1976, dedicated her life to translation, opening the treasures of French and Russian literature to the Armenian reader. In 1954, graduating from the Philology Faculty of Yerevan University in Romano-Germanic department, she worked at the journal “Soviet Literature” as a proofreader, then literary employee, head of the fiction prose department, and head of literary connections at the Writers’ Union of Armenia. Sofi Avagyan translated from French and Russian numerous classics — Antoine de Saint-Exupéry’s “Land of Men” (1961), Chingiz Aitmatov’s “Three Novellas” (1965), Moldavian collection “Blooming Path” (1971), Henri Troyat’s “Mourning Snow” (1973) and “Eglethier Family” (1980), Alain-Fournier’s “Le Grand Meaulnes” (1978), Boris Vishinsky’s “Shadows and Thirst” (1981), Chingiz Aitmatov’s “The Day Lasts More Than a Hundred Years” (1983), Guy de Maupassant’s “Olive Grove” (1985), Henri Verneuil’s “Mayrig” (1989), Paul Gauguin’s “Noa Noa” (1994), Henri Matisse’s “Articles Letters Conversations” (1999), Prosper Mérimée’s “Chronicle of the Reign of Charles IX” (2002), Élie Faure’s “History of Renaissance Art” (2008), and again Alain-Fournier’s “Le Grand Meaulnes” (2013). Her translations not only enriched Armenian literature but also became an important bridge for cultural exchange. Sofi Avagyan remained as a translator whose work eternalized world classics in Armenian, inspiring generations with love for literature.