Պայթեցվեց Երևանի նշանավոր շենքերից մեկը

15 հուլիսի 2012, Երևան — Այս օրը նշանավոր է Երևանի հին կրկեսի շենքի պայթեցմամբ, որը դարձավ քաղաքի մշակútային պատմության կարևոր մի էտապ: Այս իրադարձությունը կապված էր Երևանի կրկեսի վերակառուցման և ժամանակակից ստանդարտներին համապատասխանեցման ծրագրի հետ:

Պայթեցման նախապատմություն և ընթացք: Երևանի հին կրկեսի շենքը, որը կառուցվել էր 1962 թվականին Վաղարշակ Բելուբեկյանի նախագծով, երկար ժամանակ չէր վերանորոգվել և գտնվում էր ոչ պիտանի վիճակում: 2011 թվականի մարտին Երևանի քաղաքապետարանը և «Տաշիր» խմբի ընկերությունները ստորագրեցին համագործակցության երկարաժամկետ համաձայնագիր, որի շրջանակներում նախատեսվում էր վերակառուցել և մոդեռնիզացնել կրկեսը: Սակայն հետագայում որոշվեց, որ հին կառույցը վերանորոգման համար անպիտան է, և ընդունվեց նոր շենք կառուցելու որոշում: Պայթեցման գործընթացը սկսվեց 2012 թվականի հուլիսի 15-ին՝ կրկեսի գմբեթի պայթեցմամբ, իսկ 8 սեպտեմբերի 2012-ին կայացավ ամբողջ շենքի ամբողջական պայթեցումը: Պայթյունը կազմակերպվեց Հայաստանի Արտակարգ իրավիճակների նախարարության սակրավորների և պայթյունի մասնագետների խմբի կողմից: Օգտագործվեց 60 կգ նիտրոգլիցերին, և, ըստ Երևանի փրկարական ծառայության պետ, գնդապետ Մուշեղ Ղազարյանի, պայթյունը հաջողությամբ անցավ՝ առանց տուժողների և հարակից շենքերին վնաս պատճառելու:

Կարևոր հետևանքներ և վերակառուցման պլաններ: Հին շենքի պայթեցումը մեծ քննարկումների առիթ դարձավ: Շատերը համարում էին, որ այդ շենքը պատմական արժեք էր ներկայացնում, և նրա քանդումը կարող էր մշակույթային կորուստների պատճառ դառնալ: Այնուամենայնիվ, «Տաշիր» խմբի ներկայացուցիչները, այդ թվում՝ Սոս Պետրոսյանը, վստահություն հայտնեցին, որ նոր շենքը համապատասխանելու է միջազգային բարձրագույն ստանդարտներին: Նախատեսվում էր կառուցել 8 հարկանի շենք՝ 2 ընդերքային հարկերով, որտեղ կտեղակայվի ավտոկայանատեղի, իսկ ընդհանուր ներդրումը կազմում էր մոտ 30 միլիոն դոլար: Ծրագրի շրջանակներում նախատեսվում էր նաև կառուցել հյուրանոց, ավարտել «Դալմա Գարդեն» առևտրա-ժամանցային կենտրոնի կառուցումը և ստեղծել հանգստի գոտիներ:

Ժամանակակից համատեքստ և մարտահրավերներ: Այսօր, նոր կրկեսի շենքը դեռևս չի բացվել, չնայած կառուցումը ավարտվել է: Այս ուշացումը պայմանավորված է տարբեր գործոններով, ներառյալ՝ «Տաշիր» խմբի սեփականատեր Սամվել Կարապետյանի կալանքը և Հայաստանի կառավարության կողմից 2025 թվականի հուլիսի 7-ին ներկայացված հայցը՝ շենքը և հողամասը բռռնելու պահանջով: Այս իրադարձությունները բարձրացրել են հարցեր՝ կապված մասնավոր ներդրումների և պետական սեփականության միջև հավասարակշռության հետ: Նոր կրկեսի բացումը, որը նախատեսված էր 2025 թվականի սեպտեմբերին, այժմ կախված է դատական գործընթացների արդյունքներից:

Մշակútային նշանակություն: Երևանի կրկեսը պատմականորեն եղել է մշակútային կենտրոն, որտեղ հանդես են եկել նշանավոր արտիստներ, ինչպիսիք են Կարանդաշը, Լեոնիդ Ենգիբարյանը և Ստեփան Իսահակյանը: Հին շենքի պայթեցումը խորհրդանշում է անցյալի և ապագայի միջև անցումը, սակայն այն նաև ընդգծում է պատմական ժառանգության պահպանման և ժամանակակից զարգացման միջև առկա մարտահրավերները:

—

### Русский

15 июля 2012, Ереван — старое здание Ереванского цирка было взорвано— Этот день стал знаковым в истории Еревана из-за взрыва старого здания Ереванского цирка, что стало важным этапом в культурной истории города. Событие связано с проектом реконструкции и приведения цирка в соответствие с современными стандартами.

Предыстория и ход взрыва: Старое здание Ереванского цирка, построенное в 1962 году по проекту Вагаршака Белубекяна, долгое время не ремонтировалось и находилось в аварийном состоянии. В марте 2011 года мэрия Еревана и группа компаний «Ташир» подписали долгосрочное соглашение о сотрудничестве, в рамках которого планировалась реконструкция и модернизация цирка. Однако позже было решено, что старое здание не подлежит ремонту, и принято решение о строительстве нового. Процесс сноса начался 15  июля 2012 года с взрыва купола цирка, а 8 сентября 2012 года было произведено полное разрушение здания. Взрыв организовала группа сапёров и взрывников Министерства по чрезвычайным ситуациям Армении. Для работ использовалось 60 кг нитроглицерина, и, по словам начальника спасательного управления Еревана, полковника Муша Казаряна, операция прошла успешно без пострадавших и повреждений соседних зданий.

Важные последствия и планы реконструкции: Взрыв старого здания вызвал широкие дискуссии. Многие считали, что оно представляло историческую ценность, и его снос мог привести к культурным потерям. Тем не менее, представители «Ташира», включая Соса Петросяна, выразили уверенность, что новое здание будет соответствовать высшим международным стандартам. Планировалось построить 8-этажное здание с двумя подземными уровнями, где разместится парковка, с общими инвестициями около 30 миллионов долларов. Проект также предусматривал строительство отеля, завершение торгово-развлекательного центра «Далма Гарден» и создание зон отдыха.

Современный контекст и вызовы: На сегодняшний день, 15 июля 2025 года, новое здание цирка ещё не открыто, несмотря на завершение строительства. Задержка связана с различными факторами, включая арест владельца «Ташира» Самвела Карапетяна и иск, поданный правительством Армении 7 июля 2025 года, с требованием конфисковать здание и земельный участок. Эти события подняли вопросы о балансе между частными инвестициями и государственным имуществом. Планируемое открытие в сентябре 2025 года теперь зависит от исхода судебного процесса.

Культурное значение: Ереванский цирк исторически был культурным центром, где выступали легендарные артисты, такие как Карандаш, Леонид Енгибаров и Степан Исаакян. Взрыв старого здания символизирует переход от прошлого к будущему, но также подчёркивает вызовы между сохранением исторического наследия и современным развитием.

—

### English

15 July 2012, Yerevan — the old building of the Yerevan Circus was demolished

15 July 2012, Yerevan — This day marked a significant moment in Yerevan’s history with the demolition of the old Yerevan Circus building, a key chapter in the city’s cultural narrative. The event was tied to a project aimed at reconstructing and modernizing the circus to meet contemporary standards.

Background and Process of the Demolition**: The old Yerevan Circus building, constructed in 1962 under the design of Vagarshak Belubekyan, had not been renovated for years and was in a dilapidated state. In March 2011, the Yerevan municipality and the Tashir Group signed a long-term cooperation agreement to reconstruct and modernize the circus. However, it was later determined that the old structure was beyond repair, leading to the decision to build a new one. The demolition process began on 15 July 2012 with the explosion of the circus dome, followed by the complete destruction of the building on 8 September 2012. The operation was carried out by a team of sappers and explosives experts from the Armenian Ministry of Emergency Situations, using 60 kg of nitroglycerin. According to Colonel Musheg Kazaryan, head of Yerevan’s rescue service, the demolition was executed flawlessly, with no injuries or damage to adjacent buildings.

Significant Consequences and Reconstruction Plans: The demolition sparked widespread debate. Many viewed the building as a historical asset, arguing that its destruction could result in cultural losses. Nevertheless, Tashir Group representatives, including Sos Petrosyan, expressed confidence that the new building would meet the highest international standards. Plans included an 8-story structure with two underground levels for parking, with total investments estimated at around 30 million dollars. The project also encompassed the construction of a hotel, completion of the Dalma Garden shopping and entertainment center, and the creation of recreational zones.

Contemporary Context and Challenges: As of today, the new circus building remains unopened despite construction completion. Delays are attributed to various factors, including the arrest of Tashir Group owner Samvel Karapetyan and a lawsuit filed by the Armenian government on 7 July 2025, demanding the confiscation of the building and land. These developments have raised questions about the balance between private investments and state property. The planned opening in September 2025 now hinges on the outcome of the legal proceedings.

Cultural Significance: The Yerevan Circus has historically been a cultural hub, hosting legendary performers like Karandash, Leonid Engibarov, and Stepan Isahakyan. The demolition of the old building symbolizes a transition from past to future, yet it also underscores the challenges of preserving historical heritage while pursuing modern development.