Քաղաքագլուխ և դրամատուրգ

1875 թվականի հուլիսի 25-ին Թիֆլիսում  մահացել է Նիկողայոս Հովհաննեսի Ալադաթյանը, հայ դրամատուրգ, հասարակական, քաղաքական և պետական գործիչ, Թիֆլիսի քաղաքագլուխ:

1856 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի գիմնազիան, ապա ուսումը շարունակել Մոսկվայի կայսերական համալսարանում: Դեռևս ուսանողական տարիներին Ալադաթյանը ակտիվորեն զբաղվել է թատերական գործունեությամբ: 1859 թվականին Մոսկվայում գրել է իր առաջին կենցաղագրական պիեսը՝ «Վա՜յ իմ կորած 50 ոսկի», հայերեն ներկայացումներ բեմադրող թատերասիրաց խմբի համար: Պիեսը առաջին անգամ բեմադրվել է 1859 թվականի հունվարի 27-ին՝ վաճառական Միքայել Ստեփանյանցի տանը: Այն երկար ժամանակ բեմադրվել է հայկական թատերական խմբերի կողմից: 1860 թվականին նա նպաստել է «Հյուսիսափայլ» ամսագրի հրատարակմանը: 1865 թվականին Մոսկվայում հայերեն բեմադրություններից մեկում կատարել է «հարուստ վաճառականի» դերը:

Համալսարանն ավարտելուց հետո Ալադաթյանը վերադարձել է Թիֆլիս: 1866 թվականին աշխատել է Թիֆլիսի Մարիամյան օրիորդաց ուսումնարանում որպես ուսուցիչ և եղել Ներսիսյան դպրոցի հոգաբարձու: 1868 թվականին ընտրվել է Թիֆլիսի ավագ ներկայացուցիչ, իսկ Երեմիա Արծրունու հրաժարականից հետո 1,5 տարի եղել է քաղաքագլուխ: Նրա պաշտոնավարման ընթացքում՝ 1868 թվականի նոյեմբերի 8-ին, բացվել է Թիֆլիսի քաղաքային նոր հիվանդանոցը: 1869 թվականին մասնակցել է Գայանյան օրիորդաց ուսումնարանի հիմնադրմանը:

Ալադաթյանի ստեղծագործությունները, մասնավորապես «Վա՜յ իմ կորած 50 ոսկի» վոդևիլը, արտացոլում են հայկական կենցաղն ու մշակույթը: Նրա գործունեությունը՝ որպես Թիֆլիսի քաղաքագլուխ և թատերական գործիչ, նպաստել է հայ համայնքի զարգացմանը: Նա մահացել է թոքախտից՝ թողնելով զգալի ժառանգություն հայ թատրոնի և Թիֆլիսի պատմության մեջ:

—

### Биография на русском языке

Городской голова и мастер театра

25 июля 1875 года в Тифлисе (Российская империя) умер Никогайос Ованесович Алададян, армянский драматург, общественный, политический и государственный деятель, городской голова Тифлиса.

В 1856 году окончил Тифлисскую гимназию, затем продолжил обучение в Императорском Московском университете. Ещё в студенческие годы активно занимался театральной деятельностью. В 1859 году в Москве написал свою первую бытовую пьесу «Вай, мои пропавшие 50 золотых» для любительской театральной группы, ставящей спектакли на армянском языке. Пьеса была впервые представлена 27 января 1859 года в доме купца Михаила Степанянца и долгое время ставилась армянскими театральными труппами. В 1860 году Алададян содействовал изданию журнала «Гюсисапайл» («Северное сияние»). В 1865 году в Москве исполнил роль «богатого купца» в одном из армянских спектаклей.

После окончания университета вернулся в Тифлис. В 1866 году работал учителем в Тифлисской Мариамской женской школе и был попечителем Нерсесяновской школы. В 1868 году избран старшиной Тифлиса, а после отставки городского головы Еремии Арцруни в течение 1,5 лет занимал эту должность. Во время его руководства, 8 ноября 1868 года, открылась новая городская больница Тифлиса. В 1869 году участвовал в создании женской школы Гаянян.

Произведения Алададяна, в частности водевиль «Вай, мои пропавшие 50 золотых», отражают армянский быт и культуру. Его деятельность как городского головы и театрального деятеля способствовала развитию армянской общины. Он умер от туберкулёза, оставив значительное наследие в истории армянского театра и Тифлиса.

—

### Biography in English

Mayor and Theatrical Master

On July 25, 1875, in Tiflis (Russian Empire), Nikoghayos Ovanesovich Aladadyan, an Armenian dramatist, public, political, and state figure, and mayor of Tiflis, passed away.

In 1856, he graduated from the Tiflis Gymnasium and continued his education at the Imperial Moscow University. During his student years, he was actively involved in theatrical activities. In 1859, in Moscow, he wrote his first domestic play, *Woe, My Lost 50 Gold Pieces*, for an amateur theater group staging Armenian-language performances. The play premiered on January 27, 1859, at the home of merchant Mikhail Stepanyan and was performed by Armenian theater troupes for many years. In 1860, Aladadyan supported the publication of the *Hyusisapayl* (*Northern Lights*) magazine. In 1865, he played the role of a “wealthy merchant” in an Armenian production in Moscow.

After graduating from the university, he returned to Tiflis. In 1866, he taught at the Tiflis Mariam Girls’ School and served as a trustee of the Nersisyan School. In 1868, he was elected a senior representative of Tiflis and, following the resignation of mayor Yeremia Artsruni, served as mayor for 1.5 years. During his tenure, on November 8, 1868, a new city hospital was opened in Tiflis. In 1869, he contributed to the establishment of the Gayanyan Girls’ School.

Aladadyan’s works, particularly the vaudeville *Woe, My Lost 50 Gold Pieces*, reflect Armenian life and culture. His activities as mayor of Tiflis and a theatrical figure contributed to the development of the Armenian community. He died of tuberculosis, leaving a significant legacy in the history of Armenian theater and Tiflis.

—

### ბიოგრაფია ქართულად

თბილისის მერი და თეატრის ოსტატი

1875 წლის 25 ივლისს თბილისში (რუსეთის იმპერია) გარდაიცვალა ნიკოღაიოს ოვანესის ძე ალადადიანი, სომეხი დრამატურგი, საზოგადო, პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, თბილისის მერი.

1856 წელს დაამთავრა თბილისის გიმნაზია, შემდეგ განაგრძო სწავლა მოსკოვის იმპერიულ უნივერსიტეტში. სტუდენტობის წლებში აქტიურად იყო ჩართული თეატრალურ საქმიანობაში. 1859 წელს მოსკოვში დაწერა თავისი პირველი საყოფაცხოვრებო პიესა „ვაი, ჩემი დაკარგული 50 ოქრო“ სომხურ ენაზე სპექტაკლების დამდგმელი სამოყვარულო თეატრალური ჯგუფისთვის. პიესის პრემიერა შედგა 1859 წლის 27 იანვარს ვაჭარ მიხეილ სტეპანიანცის სახლში და დიდხანს იდგმებოდა სომხური თეატრალური დასების მიერ. 1860 წელს ხელი შეუწყო ჟურნალ „ჰიუსისაპაილის“ („ჩრდილოეთის ნათება“) გამოცემას. 1865 წელს მოსკოვში ერთ-ერთ სომხურ სპექტაკლში შეასრულა „მდიდარი ვაჭრის“ როლი.

უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ დაბრუნდა თბილისში. 1866 წელს მუშაობდა თბილისის მარიამის გოგონათა სკოლაში მასწავლებლად და იყო ნერსისიანის სკოლის მეურვე. 1868 წელს აირჩიეს თბილისის უფროს წარმომადგენლად, ხოლო მერ ერემია არწრუნის გადადგომის შემდეგ 1,5 წლის განმავლობაში იყო ქალაქის მერი. მისი მმართველობის პერიოდში, 1868 წლის 8 ნოემბერს, გაიხსნა თბილისის ახალი საქალაქო საავადმყოფო. 1869 წელს მონაწილეობდა გაიანიანის გოგონათა სკოლის დაარსებაში.

ალადადიანის ნაწარმოებები, განსაკუთრებით ვოდევილი „ვაი, ჩემი დაკარგული 50 ოქრო“, ასახავს სომხურ ყოფასა და კულტურას. მისი საქმიანობა თბილისში, როგორც მერისა და თეატრალური მოღვაწის, ხელი შეუწყო სომხური თემის განვითარებას. ის გარდაიცვალა ტუბერკულოზით, დატოვა მნიშვნელოვანი მემკვიდრეობა სომხური თეატრისა და თბილისის ისტორიაში.