Հայաստանի գիտության աստղ

1989 թվականի հուլիսի 25-ին Երևանում մահացել է Նատալյա Մելիքի Մելիքյանը, հայ գիտնական, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ:

Ծնվել է 1906 թվականի մայիսի 20-ին Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառի Մուրշուդալի հայաբնակ գյուղում: Հայրը՝ Մելիք Տեր-Մելիքսեթյան, մայրը՝ Մարիամ Մկրտչյան: Երկու տարի սովորել է Իգդիրի նախնական դպրոցում: 1918 թվականին, փրկվելով Հայոց եղեռնից, ընտանիքը տեղափոխվել է Երևան: 1926 թվականին ավարտել է Երևանի Ալ. Մյասնիկյանի անվան դպրոցը և երկու տարի աշխատել Հրազդանի շրջանում որպես ուսուցիչ:

1928-1931 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի մանկավարժական ֆակուլտետի կենսաբանության բաժնում: Համալսարանն ավարտելուց հետո ընդունվել է ասպիրանտուրա՝ Բույսերի անատոմիայի և ֆիզիոլոգիայի ամբիոնում: 1933 թվականին հետազոտություններ է կատարել Մոսկվայի պետական համալսարանում՝ պրոֆեսոր Դմիտրի Սաբինինի ղեկավարությամբ: 1931 թվականին ամուսնացել է Բարսեղ Մուրադյանի հետ, ունեցել երկու երեխա՝ Վիուլ (1932) և Նելլի (1942):

1934 թվականին վերադարձել է Երևան և աշխատանքի անցել Երևանի պետական համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետում՝ որպես ասիստենտ, ապա՝ լաբորատորիայի վարիչ: 1939 թվականին Լենինգրադի համալսարանում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Հայաստանի կտավատի յուղի ուսումնասիրությունը» թեմայով, և 1940 թվականին ստացել դոցենտի կոչում: Այդ տարիներին Ալեքսանդր Արարատյանի հետ ուսումնասիրել է Հայաստանի վայրի յուղատու բույսերը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը խոչընդոտել է հետազոտություններին, իսկ 1942 թվականին պատերազմում զոհվել է նրա ամուսինը:

Պրոֆեսոր Մ. Ք. Չայլախյանի հետ համագործակցությամբ Մելիքյանը հետազոտել է բույսերի ցողուններում լիգնինի կուտակումը: Այդ աշխատանքներն ամփոփվել են 1959 թվականին հրատարակված «Բույսերի անատոմիական փոփոխությունները և լիգնինի կուտակման դինամիկան՝ կախված էկոլոգիական պայմաններից» մենագրությունում: 1964 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն, իսկ 1966 թվականին արժանացել պրոֆեսորի կոչման:

1962-1977 թվականներին ղեկավարել է Երևանի պետական համալսարանի Բույսերի անատոմիայի և ֆիզիոլոգիայի ամբիոնը, 1977-1985 թվականներին եղել է ամբիոնի պրոֆեսոր և խորհրդական: 1962-1982 թվականներին ղեկավարել է «Պալար-առաջացնող բույսերի անատոմիական, ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական առանձնահատկությունները» հետազոտությունը: Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանվել են մի քանի թեկնածուական ատենախոսություններ:

Մելիքյանը պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով (1953) և ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի կոչմամբ (1967): Նա ակտիվորեն մասնակցել է հասարակական կյանքին: Վախճանվել է 1989 թվականի հուլիսի 25-ին Երևանում:

—

### Биография на русском языке

Звезда армянской науки

25 июля 1989 года в Ереване умерла Наталия Меликовна Меликян, армянский учёный, доктор биологических наук, профессор, заслуженный деятель науки Армянской ССР.

Родилась 20 мая 1906 года в армянском селе Муршудали Сурмалинского уезда Эриванской губернии. Отец — Мелик Тер-Меликсетян, мать — Мариам Мкртчян. Два года училась в начальной школе в Игдире. В 1918 году, спасаясь от Геноцида армян, семья переехала в Ереван. В 1926 году окончила школу им. Ал. Мясникяна в Ереване и два года работала учителем в Хразданском районе.

В 1928–1931 годах училась на биологическом отделении педагогического факультета Ереванского государственного университета. После окончания поступила в аспирантуру на кафедру анатомии и физиологии растений. В 1933 году проводила исследования в МГУ под руководством профессора Дмитрия Сабинина. В 1931 году вышла замуж за Барсега Мурадяна, у них родились двое детей: Виул (1932) и Нелли (1942).

В 1934 году вернулась в Ереван, работала ассистентом, затем заведующей лабораторией на кафедре анатомии и физиологии растений биологического факультета ЕГУ. В 1939 году в Ленинградском университете под руководством профессора С. Д. Львова защитила кандидатскую диссертацию на тему «Исследование масла льна Армении» и в 1940 году получила звание доцента. В те годы вместе с ботаником Александром Араратяном изучала дикорастущие масличные растения Армении. Вторая мировая война прервала исследования, а в 1942 году в бою погиб её муж.

В сотрудничестве с профессором М. К. Чайлахяном Меликян исследовала накопление лигнина в стеблях растений. Результаты были обобщены в монографии 1959 года «Анатомические изменения растений и динамика накопления лигнина в зависимости от экологических условий». В 1964 году защитила докторскую диссертацию, а в 1966 году получила звание профессора.

В 1962–1977 годах возглавляла кафедру анатомии и физиологии растений ЕГУ, в 1977–1985 годах была профессором и консультантом кафедры. В 1962–1982 годах руководила исследованием «Анатомические, физиологические и биохимические особенности клубеньковых растений». Под её руководством защищены несколько кандидатских диссертаций.

Меликян награждена орденом «Знак Почёта» (1953) и званием заслуженного деятеля науки Армянской ССР (1967). Активно участвовала в общественной жизни. Умерла 25 июля 1989 года в Ереване.

—

### Biography in English

Star of Armenian Science

On July 25, 1989, in Yerevan, Natalia Melikovna Melikyan, an Armenian scientist, doctor of biological sciences, professor, and honored scientist of the Armenian SSR, passed away.

She was born on May 20, 1906, in the Armenian village of Murshudali, Surmalinsky District, Erivan Governorate. Her father was Melik Ter-Meliksetyan, and her mother was Mariam Mkrtchyan. She studied for two years at a primary school in Igdir. In 1918, escaping the Armenian Genocide, her family relocated to Yerevan. In 1926, she graduated from the Al. Myasnikyan School in Yerevan and worked as a teacher in the Hrazdan region for two years.

From 1928 to 1931, she studied at the biology department of the pedagogical faculty of Yerevan State University. After graduating, she enrolled in postgraduate studies at the Department of Plant Anatomy and Physiology. In 1933, she conducted research at Moscow State University under Professor Dmitry Sabinin. In 1931, she married Barseg Muradyan, and they had two children: Viul (1932) and Nelli (1942).

In 1934, she returned to Yerevan and joined the newly established biology faculty at Yerevan State University as an assistant, later becoming head of the laboratory. In 1939, she defended her candidate’s dissertation on “The Study of Flax Oil in Armenia” at Leningrad University under Professor S. D. Lvov, earning the title of associate professor in 1940. During this period, she collaborated with botanist Alexander Araratyan to study wild oilseed plants in Armenia. World War II interrupted her research, and her husband was killed in battle in 1942.

With Professor M. K. Chailakhyan, Melikyan studied lignin accumulation in plant stems. Her findings were published in the 1959 monograph *Anatomical Changes in Plants and the Dynamics of Lignin Accumulation Depending on Ecological Conditions*. In 1964, she defended her doctoral dissertation, and in 1966, she was awarded the title of professor.

From 1962 to 1977, she headed the Department of Plant Anatomy and Physiology at Yerevan State University, and from 1977 to 1985, she served as a professor and consultant. From 1962 to 1982, she led research on “Anatomical, Physiological, and Biochemical Characteristics of Tuber-Forming Plants,” under which several candidate’s dissertations were defended.

Melikyan was awarded the Order of the Badge of Honor (1953) and the title of Honored Scientist of the Armenian SSR (1967). She actively participated in public life. She passed away on July 25, 1989, in Yerevan.