«Առանց Սյունիքի և Արցախի, առանց աշխարհագրական Հայաստանի այս ամուր ողնաշարի, մեր  հայրենիքը չի կարող լինել» Գարեգին Նժդեհ

1920 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Տաթևի վանքում տեղի ունեցած համագումարը հռչակեց «Ինքնավար Սյունիքի Հանրապետությունը», որը փաստացի գլխավորում էր Նժդեհը, որն ընդունեց հնագույն սպարապետի կոչումը։

Լեռնային Հայաստանի Հանրապետությունը (Լեռնայաստան, արմ. Լեռնահայաստան) ինքնահռչակ պետություն է, որը կարճ ժամանակ գոյատևել է ժամանակակից Սյունիքի տարածքում Ռուսաստանում քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։
1920 թվականի օգոստոսի 10-ին ՌԽՖՍՀ-ի և Հայաստանի Հանրապետության միջև կնքվեց պայմանագիր, ըստ որի ՌԽՖՍՀ Կարմիր բանակը գրավեց Հայաստանի և Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի միջև վիճելի տարածքները (Ղարաբաղ, Զանգեզուր և Նախիջևան):
Պայմանագրի կնքումից հետո Զանգեզուրում հայկական զորքերի հրամանատար գեներալ Դրոն հեռացավ Զանգեզուրից, սակայն նրա օգնականները՝ Կապանի շրջանի հրամանատար Գարեգին Նժդեհը և Սիսիանի շրջանի հրամանատար Պողոս Տեր-Դավթյանը, հրաժարվեցին ճանաչել Ս. համաձայնագիր՝ վախենալով, որ Զանգեզուրը կտրվի Խորհրդային Ադրբեջանին։  Կարմիր բանակը մտավ Զանգեզուր, և դաշնակցական ջոկատները կուսակցական պատերազմ մղեցին նրա դեմ (423 օր) Նրանց վիճակն արդեն անհույս էր թվում, երբ հոկտեմբերի սկզբին սկսվեց համընդհանուր ապստամբություն։  Տեր-Դավթյանը շուտով զոհվեց կարմիր բանակի հետ մարտերում, իսկ Նժդեհը միանձնյա գլխավորեց ապստամբությունը։  Նոյեմբերի 21-ին 11-րդ Կարմիր բանակի երկու բրիգադ և մի քանի դաշնակից թուրքական գումարտակներ (ընդհանուր առմամբ 1200 թուրք) ջախջախվեցին և Զանգեզուրն ամբողջությամբ անցավ նրանց վերահսկողության տակ։

25 декабря 1920 года съезд, состоявшийся в Татевском монастыре, провозгласил «Автономную Сюникскую республику», которую фактически возглавил Нжде, принявший древнее звание спарапета (главнокомандующего).
Республика Горная Армения (Лернаайастан, арм. Լեռնահայաստան) — просуществовавшее короткое время на территории современного Сюника самопровозглашённое государство периода Гражданской войны в России.
10 августа 1920 года между РСФСР и Республикой Армении было заключено соглашение, согласно которому Красная Армия РСФСР заняла спорные между Арменией и Азербайджанской ССР территории (Карабаха, Зангезура и Нахичевани).
После заключения соглашения командовавший армянскими войсками в Зангезуре генерал Дро покинул Зангезур, однако его помощники — командующий Капанским районом Гарегин Нжде и командующий Сисианским районом Погос Тер-Давтян — отказались признавать соглашение, опасаясь, что Зангезур будет отдан Советскому Азербайджану. В Зангезур вступила Красная Армия, и дашнакские отряды повели против неё партизанскую войну.(423 дня) Их положение уже казалось безнадежным, когда в начале октября вспыхнуло всеобщее восстание против Советской власти. В боях с Красной Армией вскоре погиб Тер-Давтян, и Нжде единолично возглавил восстание. К 21 ноября две бригады 11-й армии красных и несколько союзных ей турецких батальонов (всего 1200 турок) были разгромлены восставшими, и Зангезур полностью перешёл под их контроль.
“Никуда без Сюника и Арцаха. Без этого сильного позвоночника географической Армении наша целостная родина не может существовать.”
Гарегин Нждэ

On December 25, 1920, a congress held in the Tatev Monastery proclaimed the “Autonomous Syunik Republic,” which was actually headed by Nzhdeh, who accepted the ancient title of sparapet (commander-in-chief).
The Republic of Mountainous Armenia (Lernayastan, Arm. Լեռնահայաստան) is a self-proclaimed state that existed for a short time on the territory of modern Syunik during the Civil War in Russia.
On August 10, 1920, an agreement was concluded between the RSFSR and the Republic of Armenia, according to which the Red Army of the RSFSR occupied the territories disputed between Armenia and the Azerbaijan SSR (Karabakh, Zangezur and Nakhichevan).
After the conclusion of the agreement, General Dro, the commander of the Armenian troops in Zangezur, left Zangezur, but his assistants – the commander of the Kapan region Garegin Nzhdeh and the commander of the Sisian region Poghos Ter-Davtyan – refused to recognize the agreement, fearing that Zangezur would be given to Soviet Azerbaijan.  The Red Army entered Zangezur, and Dashnak detachments waged a partisan war against it. (423 days) Their situation already seemed hopeless when a general uprising against Soviet power broke out in early October.  Ter-Davtyan soon died in battles with the Red Army, and Nzhdeh single-handedly led the uprising.  By November 21, two brigades of the 11th Red Army and several allied Turkish battalions (1,200 Turks in total) were defeated by the rebels, and Zangezur completely came under their control.
“Nowhere without Syunik and Artsakh. Without this strong backbone of geographical Armenia, our integral homeland cannot exist.”
Garegin Nzhdeh