Խորհրդային Դիվանագիտության Հայ Գործիչ

Համազասպ Հովակիմի Հարությունյանը ծնվել է 1902 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Բաքվում, Ռուսական կայսրություն։ Խորհրդային դիվանագետ, տնտեսագետ, տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր (1942), արտակարգ և լիազոր դեսպանի կոչում։

1922 թվականին գործուղվել է Հայաստան՝ կոմերիտական ղեկավար աշխատանքի։ 1923-1928 թվականներին սովորել է Մոսկվայի համալսարանում, որից հետո մեկ տարով մեկնել է ԱՄՆ՝ ուսանելու Մինեսոտայի համալսարանում։ 1930-1943 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի տնտեսագիտության ինստիտուտում։ 1943 թվականից անցել է դիվանագիտական ծառայության։ 1944-1954 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ արտգործնախարարության տնտեսության բաժնի վարիչի տեղակալ, ապա վարիչ, ներկայացուցիչ ՄԱԿ-ի տնտեսական և սոցիալական խորհրդում և Եվրոպական տնտեսական հանձնաժողովում։ 1948-1953 թվականներին եղել է արտգործնախարարության կոլեգիայի անդամ, 1954-1955 թվականներին՝ խորհրդական, 1955-1958 թվականներին՝ եվրոպական բաժնի վարիչ, ԽՍՀՄ ներկայացուցիչ Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության ադմինիստրատիվ խորհրդում։ 1958-1963 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ դեսպան Կանադայում, իսկ 1963-1970 թվականներին՝ արտգործնախարարության կենտրոնական ապարատի պատասխանատու աշխատող։ Հարությունյանը մասնակցել է Թեհրանի, Ղրիմի, Պոտսդամի կոնֆերանսներին, Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսին, ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի նստաշրջաններին և այլ միջազգային խորհրդակցություններին։ Կյանքի վերջին տարիներին դասավանդել է Մոսկվայի պետական համալսարանում և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտում։ Նրա գիտական աշխատանքները նվիրված են բուրժուական տնտեսագիտության քննադատությանը, համաշխարհային տնտեսության խնդիրներին (տնտեսական ճգնաժամեր, ցիկլերի պարբերականություն, զբաղվածություն, սպառում) և միջազգային տնտեսական հարաբերությունների զարգացման միտումներին, ինչպես նաև ԽՍՀՄ արտաքին քաղաքականության և ժողտնտեսության հարցերին։ Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի (2) և «Պատվո նշան» շքանշաններով։ Համազասպ Հարությունյանի դիվանագիտական և գիտական գործունեությունը կարևոր ներդրում է ունեցել ԽՍՀՄ արտաքին քաղաքականության և տնտեսագիտության զարգացման մեջ, իսկ նրա ժառանգությունը շարունակում է կարևոր նշանակություն ունենալ հայ և խորհրդային պատմության համատեքստում։

—

### Русский
Армянский дипломат и экономист

Хамазасп Овакимович Арутюнян родился 14 октября 1902 года в Баку, Российская империя. Советский дипломат, экономист, доктор экономических наук, профессор (1942), обладатель ранга чрезвычайного и полномочного посла. В 1922 году был направлен в Армению для работы в комсомольском руководстве. В 1923–1928 годах учился в Московском университете, после чего год обучался в Миннесотском университете в США. В 1930–1943 годах работал в Институте экономики АН СССР. С 1943 года перешёл на дипломатическую службу. В 1944–1954 годах занимал должности заместителя и руководителя экономического отдела МИД СССР, представителя СССР в Экономическом и социальном совете ООН и Европейской экономической комиссии ООН. В 1948–1953 годах был членом коллегии МИД СССР, в 1954–1955 годах — советником министерства, в 1955–1958 годах — начальником европейского отдела и представителем СССР в административном совете Международной организации труда. В 1958–1963 годах был послом СССР в Канаде, а в 1963–1970 годах — ответственным сотрудником центрального аппарата МИД СССР. Арутюнян участвовал в Тегеранской, Ялтинской и Потсдамской конференциях антигитлеровской коалиции, Парижской мирной конференции, сессиях Генеральной Ассамблеи ООН и других международных совещаниях. В последние годы жизни преподавал в МГУ и Институте международных отношений. Его научные труды посвящены критике буржуазной экономической мысли, проблемам мировой экономики (экономические кризисы, цикличность, занятость, потребление), тенденциям развития международных экономических отношений, а также вопросам внешней политики и народного хозяйства СССР. Награждён орденами Ленина, Трудового Красного Знамени (2) и «Знак Почёта». Дипломатическая и научная деятельность Хамазаспа Арутюняна внесла значительный вклад в развитие внешней политики и экономики СССР, а его наследие остаётся важным в контексте армянской и советской истории.

—

### English
Armenian Diplomat and Economist

Hamzasp Hovakimovich Harutyunyan was born on October 14, 1902, in Baku, Russian Empire. A Soviet diplomat and economist, he held the rank of Extraordinary and Plenipotentiary Ambassador, was a Doctor of Economic Sciences, and a professor (1942). In 1922, he was sent to Armenia for Komsomol leadership work. From 1923 to 1928, he studied at Moscow University, followed by a year of study at the University of Minnesota in the USA. From 1930 to 1943, he worked at the Institute of Economics of the USSR Academy of Sciences. In 1943, he transitioned to diplomatic service. From 1944 to 1954, he served as deputy and head of the economic department of the USSR Ministry of Foreign Affairs, USSR representative to the UN Economic and Social Council, and the UN European Economic Commission. From 1948 to 1953, he was a member of the Ministry’s collegium, in 1954–1955 a counselor, in 1955–1958 head of the European department and USSR representative to the International Labour Organization’s administrative council. From 1958 to 1963, he was the USSR Ambassador to Canada, and from 1963 to 1970, a senior official in the central apparatus of the Ministry of Foreign Affairs. Harutyunyan participated in the Tehran, Yalta, and Potsdam conferences of the anti-Hitler coalition, the Paris Peace Conference, UN General Assembly sessions, and other international meetings. In his final years, he taught at Moscow State University and the Institute of International Relations. His academic works focused on critiquing bourgeois economic thought, global economic issues (crises, cyclicality, employment, consumption), trends in international economic relations, and USSR foreign policy and economic development. He was awarded the Order of Lenin, two Orders of the Red Banner of Labour, and the Order of the Badge of Honour. Hamzasp Harutyunyan’s diplomatic and academic contributions significantly impacted Soviet foreign policy and economics, and his legacy remains important in the context of Armenian and Soviet history.

—