հայաստանցի քուրդ գրող և հայրենասեր

Արաբ Շամիլով ծնվել է 1897 թվականի հունվարի 23-ին Սուսուզ գյուղում (Կարսի մարզ, Ռուսական կայսրություն)՝ հայաստանցի քուրդ արձակագիր, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934-ից), ԽՄԿԿ անդամ (1918-ից), ով ստեղծագործել է քրդերեն և հայերեն՝ կրելով նաև Արաբե Շամո գրական անունը։ Մահացել է 1978 թվականի մայիսի 21-ին Երևանում։

1912 թվականին տեղափոխվել է Թիֆլիս, աշխատել պեմզայի գործարանում, ապա որպես թարգմանիչ՝ կազակական երրորդ գնդում։ 1916-ին տեղափոխվել է Կարս և աշխատել Սարիղամիշ-Էրզրում երկաթուղագծի շինարարությունում։ 1920-ին 11-րդ կարմիր բանակի հետ մտել է Բաքու, նույն թվականին մեկնել Մոսկվա՝ Լազարյան ինստիտուտում սովորելու։ 1924-ին վերադարձել է Երևան և աշխատել «Ռյա թազա» քրդերեն թերթի խմբագրությունում։ Հետագայում սովորել է ԽՍՀՄ ԳԱ ասպիրանտուրայում (Լենինգրադ, ղեկավար՝ ակադեմիկոս Հովսեփ Օրբելի)։

Քրդերեն լույս են տեսել նրա «Լենինի կյանքը» (1930), «Քուրդ հովիվը» (1930), «Բախտի ճանապարհ» (1959), «Դըմ-դըմ բերդը» (վեպ, 1966) և այլ գրքեր։ «Քուրդ հովիվը» երկը թարգմանվել և առանձին գրքով լույս է տեսել ռուսերեն, վրացերեն, ադրբեջաներեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, անգլերեն։ Նրա սցենարով նկարահանվել է «Հայաստանի քրդերը» կինոնկարը («Հայֆիլմ», 1959)։

Արաբ Շամիլովը մնաց Սուսուզից Երևան տանող քրդահայ գրականության կամուրջը՝ իր արձակով, հայրենասիրությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին քրդական և հայկական մշակույթի խորքերով ու միասնության գաղափարով։

Русский

армянский курдский писатель и патриот

Араб Шамилов родился 23 января 1897 года в селе Сусуз (Карсская область, Российская империя) — армянский курдский прозаик, заслуженный деятель культуры Армянской ССР, член Союза писателей СССР (с 1934), член ВКП(б) (с 1918), творивший на курдском и армянском языках под литературным псевдонимом Арабе Шамо. Умер 21 мая 1978 года в Ереване.

В 1912 году переехал в Тифлис, работал на пемзовом заводе, затем переводчиком в казачьем третьем полку. В 1916 году переехал в Карс и работал на строительстве железной дороги Сарыкамыш–Эрзерум. В 1920 году с 11-й Красной армией вошёл в Баку, в том же году уехал в Москву учиться в Лазаревском институте. В 1924 году вернулся в Ереван и работал в редакции курдской газеты «Ря таза». Позже учился в аспирантуре АН СССР в Ленинграде (руководитель — академик Иосиф Орбели).

На курдском языке вышли его книги «Жизнь Ленина» (1930), «Курдский пастух» (1930), «Путь счастья» (1959), «Крепость Дем-Дем» (роман, 1966) и другие. «Курдский пастух» переведён и издан отдельной книгой на русском, грузинском, азербайджанском, французском, немецком, английском языках. По его сценарию снят фильм «Курды Армении» («Арменфильм», 1959).

Араб Шамилов остался мостом курдско-армянской литературы от Сусуза до Еревана — своей прозой, патриотизмом и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами курдской и армянской культуры и идеей единства.

English

Armenian Kurdish Writer and Patriot

Arab Shamilov was born on January 23, 1897, in the village of Susuz (Kars province, Russian Empire) — Armenian Kurdish prose writer, Honored Worker of Culture of the Armenian SSR, member of the USSR Writers’ Union (since 1934), member of the CPSU (since 1918), who wrote in Kurdish and Armenian under the literary name Arabe Shamo. Died on May 21, 1978, in Yerevan.

In 1912 moved to Tiflis, worked at a pumice factory, then as a translator in the Cossack third regiment. In 1916 moved to Kars and worked on the construction of the Sarikamish–Erzurum railway. In 1920 entered Baku with the 11th Red Army, in the same year went to Moscow to study at the Lazarev Institute. In 1924 returned to Yerevan and worked in the editorial office of the Kurdish newspaper “Rya Taza”. Later studied in the graduate school of the Academy of Sciences of the USSR in Leningrad (supervisor — academician Hovsep Orbeli).

In Kurdish published his books “Life of Lenin” (1930), “Kurdish Shepherd” (1930), “Path of Happiness” (1959), “Dem-Dem Fortress” (novel, 1966) and others. “Kurdish Shepherd” was translated and published separately in Russian, Georgian, Azerbaijani, French, German, English. Based on his screenplay the film “Kurds of Armenia” was shot (“Armenfilm”, 1959).

Arab Shamilov remained the bridge of Kurdish-Armenian literature from Susuz to Yerevan — with his prose, patriotism and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Kurdish and Armenian culture and the idea of unity.

1. Արաբ Շամիլով՝ քուրդ արձակագիր և «Քուրդ հովիվը»-ի հեղինակ / Араб Шамилов — курдский прозаик и автор «Курдский пастух» / Arab Shamilov — Kurdish Prose Writer and Author of Kurdish Shepherd
2. Արաբ Շամիլով՝ Սուսուզից Երևան՝ քրդահայ գրականության կամուրջ / Араб Шамилов — от Сусуза до Еревана: мост курдско-армянской литературы / Arab Shamilov — From Susuz to Yerevan: Bridge of Kurdish-Armenian Literature
3. Արաբ Շամիլով՝ ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ և քրդական գրականության դասական / Араб Шамилов — заслуженный деятель культуры АрмССР и классик курдской литературы / Arab Shamilov — Honored Worker of Culture of the Armenian SSR and Classic of Kurdish Literature
4. Արաբ Շամիլով՝ «Դըմ-դըմ բերդը»-ի և հայ-քրդական մշակույթի նվիրյալ / Араб Шамилов — автор «Крепость Дем-Дем» и преданный армяно-курдской культуре / Arab Shamilov — Author of Dem-Dem Fortress and Devoted to Armeno-Kurdish Culture
5. Արաբ Շամիլով՝ հայաստանցի քուրդ գրող և հայրենասեր / Араб Шамилов — армянский курдский писатель и патриот / Arab Shamilov — Armenian Kurdish Writer and Patriot