Երևանի տոնը նշվում է հոկտեմբերի երկրորդ կիրակի օրը, որը 2025 թվականին ընկնում է հոկտեմբերի 12-ին: Այս օրը նշանակում է մայրաքաղաքի 3000-ամյա պատմությունը, նրա դերը որպես ազգի սիրտ և ժառանգությունը, որը սկիզբ է առել Ուրարտուի ժամանակաշրջանից:

Տոնը նշվում է տոնական միջոցառումներով, համերգներով, ցուցահանդեսներով և քաղաքային տոներով, որոնք նվիրված են Երևանի հիմնադրմանը և դիմադրությանը: Երևանը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 782 թվականին Ուրարտուի արքա Արգիշտի I-ի կողմից՝ որպես Էրեբունի ամրոց, շարունակելով իր հոր՝ Մենուայի կառավարման ավանդույթները: Մենուան, որպես Ուրարտուի հզոր արքա, կառուցել էր Վանա լճի մոտ ամրոցներ, և Արգիշտի I-ը ընդլայնեց այդ ժառանգությունը՝ հիմնելով Էրեբունին Արարատյան դաշտում: Պեղումներից հայտնաբերված կնիքներն արձանագրում են, որ Մենուայի դարաշրջանը դարձավ Երևանի զարգացման հիմքը:

Երևանը կրում է Հայաստանի նախկին մայրաքաղաքների՝ Վանի, Անիի,Կարսի ժառանգությունը: Վանը, որպես Ուրարտուի մայրաքաղաք, դարձավ Մենուայի և Արգիշտիի կենտրոն, իսկ Անին՝ Բագրատունիների մայրաքաղաքը (X-XI դդ.), ծաղկեց որպես մշակութային օջախ: Երևանը ժառանգեց այդ քաղաքների ավանդույթները՝ դառնալով նոր կենտրոն, որտեղ պահպանվեցին հայկական ինքնությունը և դիմադրություն: Քաղաքի պատմությունը սկսվում է ուրարտական շրջանից (մ.թ.ա. 782-585), երբ Էրեբունին դարձավ ռազմավարական կենտրոն: Ախեմենյան Պարսկաստանի տիրապետության տակ (մ.թ.ա. 550-330) Երևանը դարձավ սատրապիա, Սելևկյանների շրջանում (մ.թ.ա. 330-190)՝ առևտրային կենտրոն, իսկ Արտաշեսյան դինաստիայի ժամանակ (մ.թ.ա. 189-1)՝ Հայկական թագավորության մաս: Ռոմեական և Բյուզանդյան շրջաններում (մ.թ. 1-428), Սասանյան Պարսկաստանի տակ (428-651), արաբական նվաճումից (651-885), Բագրատունիների (885-1045) և Զաքարյանների (1045-1236) ժամանակ Երևանը պահպանեց իր կարևորությունը: Մոնղոլական ներխուժումից (1236-1380) հետո քաղաքը վերածնվեց Աք-Քոյունլու և Ղարա-Քոյունլու շրջաններում (1380-1501), Սեֆյան Պարսկաստանի (1501-1722), Օսմանյան-Պարսկական (1722-1828) և Ռուսական կայսրության (1828-1917) տիրապետությունների ընթացքում: Խորհրդային շրջանում (1917-1991) Երևանը վերակառուցվեց Թամանյանի պլանի շրջանակներում, իսկ անկախության ժամանակ (1991-ից) դարձավ ժամանակակից մայրաքաղաք:

Երևանի ժամանակակից շրջանները կրում են խորքային հուզական և պատմական նշանակություն: Շատ վարչական շրջաններ կրում են կորսված արևմտյան հայկական հողերի անվանումներ՝ Արաբկիր, Քանաքեռ-Զեյթուն, որոնք հիշեցնում են Անի, Կարս և Զեյթուն քաղաքները: Այս անվանումները ընտրվել են 1920-ական և 1930-ական թվականներին, երբ Հայաստան տեղափոխվեցին Ցեղասպանությունից փրկված արևմտահայ փախստականներ: Օրինակ՝ Արաբկիր անվանումը գալիս է Կարսի մոտակայքի հայկական բնակավայրից, իսկ Կենտրոնը պահպանում է քաղաքի պատմական կորիզը: Բացի այդ, Մալաթիա-Սեբաստիա շրջանը կրում է Մալաթիա (Խարբերդ) և Սեբաստիա (Սիվաս) քաղաքների անունները, որոնք խորհրդանշում են արևմտահայկական կորուստները: Այս շրջանում հայտնաբերվել են Կարմիր Բլուրի հնագույն բնակավայրերը, որոնք վերաբերում են մ.թ.ա. II-I հազարամյակներին և կապված են Էրեբունի ամրոցի հետ: Շենգավիթ շրջանը ևս ունի հնագույն արմատներ՝ Էրեբունի և Կարմիր Բլուր բնակավայրերով, որոնք վկայում են քաղաքի 3000-ամյա պատմության մասին: Այս շրջանները ոչ միայն հիշեցնում են կորսված հայրենիքը, այլև ցույց են տալիս հայ ժողովրդի վերածնունդը: Այսօր Երևանը 3000-ամյա քաղաք է, որի տոնը արժևորում է նրա պատմական ժառանգությունը:

—

### Русская версия
От Вана и Ани к Современной Столице.День Еревана: Символ истории и наследия города

День Еревана отмечается во второе воскресенье октября, которое в 2025 году приходится на 12 октября. Этот день посвящен 3000-летней истории столицы, ее роли как сердца нации и наследию, уходящему корнями в урартский период. Праздник сопровождается торжествами, концертами, выставками и городскими гуляниями, прославляющими основание города и его стойкость. Ереван был основан в 782 г. до н.э. урартским царем Аргишти I как крепость Эребуни, продолжая традиции своего отца Менуа. Менуа, как могущественный царь Урарту, строил крепости у озера Ван, а его сын Аргишти I перенес это наследие в Араратскую долину. Клинописные надписи, найденные при раскопках, подтверждают, что эпоха Менуа стала основой развития Еревана.

Ереван несет в себе наследие прежних столиц Армении — Вана, Ани,  Карса. Ван, как столица Урарту, был центром Менуа и Аргишти, а Ани, столица Багратидов (X–XI века), процветал как культурный очаг. Ереван унаследовал их традиции, став новым центром, где сохранялась армянская идентичность. История города начинается с урартского периода (782–585 до н.э.), когда Эребуни стал стратегическим центром. Под Ахеменидской Персией (550–330 до н.э.) Ереван стал сатрапией, в Селевкидскую эпоху (330–190 до н.э.) — торговым узлом, а при Арташесидах (189 до н.э. – 1 н.э.) вошел в состав Армянского царства. В римско-византийский (1–428 н.э.), сасанидский (428–651), арабский (651–885), багратидский (885–1045) и закарянский (1045–1236) периоды Ереван сохранял свою значимость. После монгольского нашествия (1236–1380) город возродился в эпохи Ак-Коюнлу и Кара-Коюнлу (1380–1501), Сефевидской Персии (1501–1722), османско-персидского периода (1722–1828) и Российской империи (1828–1917). В советский период (1917–1991) Ереван был перестроен по плану Таманяна, а в независимой Армении (с 1991 года) стал современной столицей.

Современные районы Еревана несут глубокий исторический и эмоциональный смысл. Многие административные округа названы в честь потерянных западных армянских земель — Арабкир, Канакар-Зейтун, напоминая об Ани, Карсе и Зейтуне. Эти названия появились в 1920-х и 1930-х годах, когда в Армению прибыли беженцы, спасшиеся от Геноцида. Например, Арабкир назван в честь армянского села недалеко от Карса, а Кентрон сохраняет историческое ядро города. Район Малатия-Себастия носит имена Малатии (Харберд) и Себастии (Сивас), символизируя утраченные западноармянские земли. Здесь обнаружены древние поселения Кармир Блур, относящиеся к II–I тысячелетиям до н.э. и связанные с Эребуни. Район Шенгавит также богат археологическими находками — поселениями Эребуни и Кармир Блур, свидетельствующими о 3000-летней истории города. Эти районы не только хранят память о потерянной родине, но и отражают возрождение армянского народа. Сегодня Ереван — 3000-летний город, чей праздник прославляет его историческое наследие.

—

### English Version
From Van and Ani to a Modern Capital. Yerevan Day: Celebrating the City’s History and Heritage**

Yerevan Day is celebrated on the second Sunday of October, which falls on October 12 in 2025. This day honors the 3000-year history of the capital, its role as the nation’s heart, and its legacy tracing back to the Urartian period. The holiday features festive events, concerts, exhibitions, and city celebrations dedicated to Yerevan’s foundation and resilience. Yerevan was founded in 782 BC by Urartian King Argishti I as the fortress Erebuni, continuing the traditions of his father Menua. Menua, a powerful Urartian king, built fortresses near Lake Van, and his son Argishti I extended this legacy by establishing Erebuni in the Ararat Valley. Cuneiform inscriptions from excavations confirm that Menua’s era laid the foundation for Yerevan’s development.

Yerevan carries the legacy of Armenia’s former capitals—Van, Ani,  Kars. Van, as the capital of Urartu, was the center of Menua and Argishti, while Ani, the Bagratid capital (X–XI centuries), flourished as a cultural hub. Yerevan inherited their traditions, becoming a new center where Armenian identity and resilience were preserved. The city’s history begins with the Urartian period (782–585 BC), when Erebuni became a strategic center. Under Achaemenid Persia (550–330 BC), Yerevan became a satrapy; in the Seleucid era (330–190 BC), a trade hub; and under the Artaxiads (189 BC – 1 AD), part of the Armenian kingdom. In the Roman-Byzantine (1–428 AD), Sassanid (428–651), Arab (651–885), Bagratid (885–1045), and Zakarian (1045–1236) periods, Yerevan maintained its significance. After the Mongol invasion (1236–1380), it revived in the Ak-Koyunlu and Kara-Koyunlu eras (1380–1501), under Safavid Persia (1501–1722), the Ottoman-Persian period (1722–1828), and the Russian Empire (1828–1917). In the Soviet era (1917–1991), Yerevan was rebuilt per Tamanyan’s plan, and in independent Armenia (since 1991), it became a modern capital.

Yerevan’s modern districts carry profound historical and emotional significance. Many administrative areas bear the names of lost western Armenian lands—Arabkir, Kanaker-Zeytun—evoking memories of Ani, Kars, and Zeytun. These names were adopted in the 1920s and 1930s when refugees, survivors of the Genocide, resettled in Armenia. For instance, Arabkir is named after an Armenian village near Kars, while Kentron preserves the city’s historical core. The Malatia-Sebastia district carries the names of Malatia (Kharberd) and Sebastia (Sivas), symbolizing lost western Armenian lands. This area features ancient settlements like Karmir Blur, dating to the II–I millennia BC and linked to Erebuni. The Shengavit district also holds ancient roots, with settlements of Erebuni and Karmir Blur, testifying to the city’s 3000-year history. These districts not only preserve the memory of a lost homeland but also reflect the rebirth of the Armenian people. Today, Yerevan is a 3000-year-old city whose holiday celebrates its historical legacy.

—