Էմիլ Արթինը (Արթինյան) մահացել է 1962 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Համբուրգում՝ կյանքի 64-րդ տարում, թողնելով հետևում 20-րդ դարի մաթեմատիկայի անգերազանցելի ժառանգությունը՝ որպես Էմմի Նյոթերի հետ միասին ժամանակակից աբստրակտ հանրահաշվի հիմնադիր

Աքերման-Թոյբների հիշատակի մրցանակի դափնեկիր (1932), Գալուա տեսության, դասերի դաշտերի տեսության, հյուսվածքների տեսության (braids) և գեոմետրական հանրահաշվի զարգացման գործում անգերազանցելի ներդրում ունեցող գիտնական։ Ծնվել է 1898 թվականի մարտի 3-ին Վիեննայում։ 

Ծնվել է Վիեննայում՝ արվեստի գործերի վաճառական Էմիլ Արթինի և օպերային երգչուհի Էմմա Լաուրա-Արթինի ընտանիքում։ «Արթին» ազգանունը հայկական Արթինյանի կրճատ տարբերակն է։ Փոքր տարիքում կորցրել է հորն, մայրը ամուսնացել է Ռուդոլֆ Հուբների հետ։ Սովորել է Ռայխենբերգում (այժմ՝ Լիբերեց), 1916 թվականին ընդունվել Վիեննայի համալսարան՝ կենտրոնանալով մաթեմատիկայի վրա։ Աշակերտել է Ռիմսկի-Կորսակովին, Գլազունովին, Լյադովին։ Գիտական գործունեությամբ զբաղվել է Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում՝ Նոտր Դամում, Փրինսթոնում, Համբուրգում։ Հեղինակել է «Galois Theory» (1942), «Geometric Algebra» (1957), «Class Field Theory» (1961, Ջոն Թեյթի հետ) և այլ դասական աշխատություններ։ 

Էմիլ Արթինը մնաց Վիեննայից Համբուրգ տանող մաթեմատիկական կամուրջը՝ իր տեսություններով, գրքերով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին աբստրակտ հանրահաշվի խորքերով և հայկական արմատների գեղեցկությամբ։


### Русский
Гений абстрактной алгебры с армянскими корнями

Эмиль Артин скончался 20 декабря 1962 года в Гамбурге на 65-м году жизни, оставив неоценимое наследие математики XX века как один из ведущих математиков армянского происхождения, вместе с Эмми Нётер основатель современной абстрактной алгебры, лауреат мемориальной премии Аккермана-Тойбнера (1932), внесший неоценимый вклад в теорию Галуа, теорию полей классов, теорию кос и геометрическую алгебру. Родился 3 марта 1898 года в Вене.

Родился в Вене в семье торговца произведениями искусства Эмиля Артина и оперной певицы Эммы Лауры-Артин. Фамилия «Артин» — сокращённая форма армянской Артинян. В детстве потерял отца, мать вышла замуж за Рудольфа Хубнера. Учился в Райхенберге (ныне Либерец), в 1916 поступил в Венский университет, сосредоточившись на математике. Ученик Римского-Корсакова, Глазунова, Лядова. Научная деятельность в Германии, США — Нотр-Дам, Принстон, Гамбург. Автор классических работ «Galois Theory» (1942), «Geometric Algebra» (1957), «Class Field Theory» (1961, с Джоном Тейтом).

Эмиль Артин остался мостом математики от Вены до Гамбурга — своими теориями, книгами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами абстрактной алгебры и красотой армянских корней.



### English
Genius of Abstract Algebra with Armenian Roots

Emil Artin passed away on December 20, 1962, in Hamburg at the age of 64, leaving an invaluable legacy in 20th-century mathematics as one of the leading mathematicians of Armenian descent, together with Emmy Noether founder of modern abstract algebra, recipient of the Ackermann–Teubner Memorial Award (1932), making invaluable contributions to Galois theory, class field theory, braid theory, and geometric algebra. Born on March 3, 1898, in Vienna.

Born in Vienna to art dealer Emil Artin and opera singer Emma Laura-Artin. The surname “Artin” is a shortened form of Armenian Artinyan. Lost his father in childhood, mother married Rudolf Hubner. Studied in Reichenberg (now Liberec), in 1916 entered Vienna University, focusing on mathematics. Pupil of Rimsky-Korsakov, Glazunov, Lyadov. Scientific work in Germany, USA — Notre Dame, Princeton, Hamburg. Author of classics «Galois Theory» (1942), «Geometric Algebra» (1957), «Class Field Theory» (1961, with John Tate).

Emil Artin remained the bridge of mathematics from Vienna to Hamburg — with his theories, books, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of abstract algebra and the beauty of Armenian roots.

### Deutsch
Genie der abstrakten Algebra mit armenischen Wurzeln

Emil Artin verstarb am 20. Dezember 1962 in Hamburg im Alter von 64 Jahren und hinterließ ein unschätzbares Erbe in der Mathematik des 20. Jahrhunderts als einer der führenden Mathematiker armenischer Herkunft, zusammen mit Emmy Noether Begründer der modernen abstrakten Algebra, Träger des Ackermann-Teubner-Gedächtnispreises (1932), der unschätzbare Beiträge zur Galois-Theorie, zur Klassenkörpertheorie, zur Zopf-Theorie und zur geometrischen Algebra leistete. Geboren am 3. März 1898 in Wien.

Geboren in Wien als Sohn des Kunsthändlers Emil Artin und der Opernsängerin Emma Laura-Artin. Der Nachname „Artin“ ist eine verkürzte Form des armenischen Artinyan. Verlor früh seinen Vater, die Mutter heiratete Rudolf Hubner. Studierte in Reichenberg (heute Liberec), 1916 immatrikuliert an der Universität Wien mit Schwerpunkt Mathematik. Schüler von Rimski-Korsakow, Glasunow, Ljadov. Wissenschaftliche Tätigkeit in Deutschland, USA – Notre Dame, Princeton, Hamburg. Autor klassischer Werke „Galois Theory“ (1942), „Geometric Algebra“ (1957), „Class Field Theory“ (1961, mit John Tate).

Emil Artin blieb die Brücke der Mathematik von Wien nach Hamburg – mit seinen Theorien, Büchern und grenzenloser Hingabe, Generationen mit den Tiefen der abstrakten Algebra und der Schönheit armenischer Wurzeln inspirierend.

Մխիթար Մկրտիչի Ջրբաշյանը ծնվել է 1918 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Երևանում, 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունից փրկված և Երևանում հաստատված Մկրտիչ Ջրբաշյանի ընտանիքում։ Նա հայ մաթեմատիկոս, խմբագիր, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1949), պրոֆեսոր (1950), ՀՀ Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի ակադեմիկոս (1956, թղթակից անդամ՝ 1953) և ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1964) էր։

1936-1941 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ֆակուլտետում։ 1942 թվականից աշխատել է ԵՊՀ-ում և ՀՀ ԳԱԱ-ում։ 1945 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Անալիտիկ ֆունկցիաների ներկայացման որոշ հարցեր» թեմայով, որը ԵՊՀ-ում մաթեմատիկայից առաջին թեկնածուական ատենախոսությունն էր։ 1949 թվականին Մոսկվայի պետական համալսարանում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն։ 1953 թվականին ընտրվել է ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, իսկ 1956 թվականին՝ ակադեմիկոս։ 1964-1978 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ նախագահության անդամ, 1964-1973 թվականներին՝ ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկ-քարտուղար։ 1957-1960 թվականներին եղել է ԵՊՀ մեխանիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետի դեկան, իսկ 1978-1994 թվականներին՝ ֆունկցիաների տեսության ամբիոնի վարիչ։ 1966 թվականից եղել է «Մաթեմատիկա» ամսագրի գլխավոր խմբագիր, իսկ 1971-1989 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ մաթեմատիկայի ինստիտուտի տնօրեն։ Ջրբաշյանի հետազոտությունները ներառում են ֆունկցիաների տեսություն, մոտավորությունների տեսություն, հարմոնիկ անալիզ, ինտեգրալ ձևափոխություններ և մերոմորֆ ֆունկցիաների ֆակտորացում։ Նա հեղինակ է շուրջ 200 գիտական աշխատությունների, մենագրությունների և ուսումնական ձեռնարկների։ Պարգևատրվել է ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ կոչմամբ (1964), Աշխատանքային կարմիր դրոշի (1971) և Հոկտեմբերյան հեղափոխության (1978) շքանշաններով։ Մխիթար Ջրբաշյանի աշխատանքը մեծ ներդրում է ունեցել հայկական մաթեմատիկական գիտության զարգացման գործում։

### Русский

Гордость армянской математики

Мхитар Мкртичевич Джрбашян, родившийся 11 сентября 1918 года в Ереване, в семье Мкртича Джрбашяна, пережившего Геноцид армян 1915 года, был выдающимся армянским математиком и редактором. Доктор физико-математических наук (1949), профессор (1950), академик Национальной академии наук Армении (1956, член-корреспондент с 1953), заслуженный деятель науки Армянской ССР (1964). В 1936–1941 годах учился на физико-математическом факультете Ереванского государственного университета. С 1942 года работал в ЕГУ и Национальной академии наук Армении. В 1945 году под руководством Арташеса Шагиняна защитил кандидатскую диссертацию на тему «Некоторые вопросы представления аналитических функций», ставшую первой кандидатской диссертацией по математике в ЕГУ. В 1949 году защитил докторскую диссертацию в МГУ. В 1953 году избран членом-корреспондентом НАН Армении, а в 1956 году — академиком. В 1964–1978 годах был членом президиума НАН Армении, в 1964–1973 годах — академиком-секретарем отделения физико-математических наук. В 1957–1960 годах занимал пост декана механико-математического факультета ЕГУ, а в 1978–1994 годах — заведующего кафедрой теории функций. С 1966 года был главным редактором журнала «Математика» (Вестник НАН). В 1971–1989 годах — директор Института математики НАН Армении. Исследования Джрбашяна охватывали теорию функций, теорию приближений, гармонический анализ, интегральные преобразования и факторизацию мероморфных функций. Автор около 200 научных статей, монографий и учебных пособий. Награждён званием заслуженного деятеля науки Армянской ССР (1964), орденами Трудового Красного Знамени (1971) и Октябрьской Революции (1978). Работы Мхитара Джрбашяна внесли значительный вклад в развитие армянской математической науки.

### English

Pride of Armenian Mathematics

Mkhitar Mkrtichovich Djrbashyan, born on September 11, 1918, in Yerevan, in the family of Mkrtich Djrbashyan, a survivor of the 1915 Armenian Genocide, was an eminent Armenian mathematician and editor. He was a Doctor of Physical-Mathematical Sciences (1949), professor (1950), academician of the National Academy of Sciences of Armenia (1956, corresponding member from 1953), and Honored Scientist of the Armenian SSR (1964). From 1936 to 1941, he studied at the Faculty of Physics and Mathematics of Yerevan State University. From 1942, he worked at YSU and the National Academy of Sciences of Armenia. In 1945, under the supervision of Artashes Shahinyan, he defended his candidate dissertation on “Certain Questions of Representation of Analytic Functions,” the first such dissertation in mathematics at YSU. In 1949, he defended his doctoral dissertation at Moscow State University. In 1953, he was elected a corresponding member of the NAS of Armenia, and in 1956, an academician. From 1964 to 1978, he was a member of the Presidium of the NAS, serving as the academic secretary of the Department of Physical-Mathematical Sciences from 1964 to 1973. From 1957 to 1960, he was the dean of the Faculty of Mechanics and Mathematics at YSU, and from 1978 to 1994, he headed the Department of Function Theory. From 1966, he served as the editor-in-chief of the journal *Mathematics* (NAS Bulletin). From 1971 to 1989, he was the director of the Institute of Mathematics of the NAS. Djrbashyan’s research covered function theory, approximation theory, harmonic analysis, integral transformations, and factorization of meromorphic functions. He authored around 200 scientific articles, monographs, and textbooks. He was awarded the title of Honored Scientist of the Armenian SSR (1964), the Order of the Red Banner of Labor (1971), and the Order of the October Revolution (1978). Mkhitar Djrbashyan’s work significantly contributed to the development of Armenian mathematical science.