Հյուսիսային Արցախ – Северный Арцах – Northern Artsakh

Հյուսիսային Արցախը Սևանի ու Մռավի ջրբաժան լեռնաշղթաների և Կուր գետի միջակայքում ընկած երկրամասի, ըստ էության, պայմանականորեն տրված անվանումն է:

Վաղ միջնադարում տարածաշրջանը ներառում էր Մեծ Հայքի Արցախ և Ուտիք նահանգներից մի քանի գավառներ, ինչպես, օրինակ, Կողթ, Քուստ-ի-Փառնես, Գարդման, Շակաշեն և այլն: Միջնադարում տարածքն ավելի հայտնի էր Գարդման անունով, իսկ ուշ միջնադարում կազմում էր Գանձակի խանությունը: Ռուսաստանի կազմի մեջ մտնելուց հետո հայտնի էր Ելիզավետպոլի նահանգ անվամբ: Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո երկրամասը միացվեց Ադրբեջանի Հանրապետությանը և տրոհվեց վարչական մի քանի շրջանների մեջ: Դրանք են՝ Գետաբեկի, Դաշկեսանի, Թոուզի, Խանլարի, Կասում-Իսմայիլովի (Գյորանի), Ղազախի, Շամխորի և ներկայիս ԼՂՀ մաս կազմող, սակայն Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված՝ Շահումյանի շրջանները: Երկրամասն իր մեջ ներառում է Սևանի և Մռավի լեռնաշղթաներից սկիզբ առնող և աջ կողմից Կուր գետի հետ միախառնվող՝ Ասրիկ, Զակամ, Շամքոր, Արթինաջուր (Կոշկար), Գանձակ, Կուրակ և Սևջուր գետերի ջրհավաք ավազանները, ինչպես նաև Ջողաս, Աղստև և Տավուշ գետերի ստորին հոսանքի շրջանները:

Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երեւան, 2004, էջ 9:

Северный Арцах – это, по сути, условное название территории между водоразделами рек Севан и Мрав и рекой Кура.

В раннем средневековье регион включал в себя несколько провинций Арцаха и Утика Великой Армении, таких как Кохт, Куст-и-Парнес, Гардман, Шакашен и др. В средние века эта территория была более известна как Гардман, а в позднем средневековье образовала Гандзакское ханство. После вхождения в состав России она стала известна как Елизаветпольская губерния. После установления советской власти регион был присоединен к Азербайджанской Республике и разделен на несколько административных районов. Это Гетабекский, Дашкесанский, Тузский, Ханларский, Касум-Исмаиловский (Гёранский), Газахский, Шамхорский и Шаумянский районы, которые входят в состав нынешней НКР, но оккупированы Азербайджаном. Территория охватывает водоразделы рек Асрик, Закам, Шамхор, Артинаджур (Кошкар), Гандзак, Курак и Севджур, берущих начало в горных хребтах Севан и Мрави и впадающих в реку Кура справа, а также низовья рек Джогас, Агстев и Тавуш.

Northern Artsakh is essentially a conventional name for the territory between the Sevan and Mrav watershed ranges and the Kur River.

In the early Middle Ages, the region included several provinces of the Artsakh and Utik provinces of Greater Armenia, such as Koght, Kust-i-Parnes, Gardman, Shakashen, etc. In the Middle Ages, the territory was better known as Gardman, and in the late Middle Ages it formed the Gandzak Khanate. After becoming part of Russia, it was known as the Elizavetpol province. After the establishment of Soviet rule, the region was annexed to the Republic of Azerbaijan and divided into several administrative regions. These are the regions of Getabek, Dashkesan, Touz, Khanlar, Kasum-Ismayilov (Gyorani), Ghazakh, Shamkhor and Shahumyan, which are part of the current NKR, but are occupied by Azerbaijan. The territory includes the watersheds of the Asrik, Zakam, Shamkhor, Artinajur (Koshkar), Gandzak, Kurak and Sevjur rivers, which originate from the Sevan and Mravi mountain ranges and merge with the Kur River on the right, as well as the lower reaches of the Joghas, Aghstev and Tavush rivers.

Samvel Karapetyan, Northern Artsakh, Yerevan, 2004, p. 9