Արարատի վրայով 1913 թ-ի  թռիչք՝ Ավիատորի օրվա խորհրդանիշ

30 սեպտեմբերը Հայաստանում պաշտոնապես նշվում է որպես Ավիատորի օր՝ հիշատակելու հայկական ավիացիայի ծնունդը: Այս տոնը հաստատվել է 1997 թվականին Հայաստանի կառավարության որոշմամբ և նշանակում է 1913 թվականի սեպտեմբերի 30-ը, երբ հայկական ավիացիայի հիմնադիր Սիմոն Տեր-Սիմոնյանը (Տեր-Սիմեսյան) առաջին անգամ իրականացրեց օդաչուի թռիչքը՝ վեր թռչելով Արարատ լեռան:

Այս իրադարձությունը, որը տեղի ունեցավ Գյումրիում (ներկայումս՝ Շիրակի մարզ), դարձավ հայ ժողովրդի տեխնիկական առաջընթացի խորհրդանիշը և ոգեշնչեց հետագա սերունդներին: Ավիատորի օրը նշվում է ոչ միայն որպես պրոֆեսիոնալ տոն, այլև որպես հայկական ինքնորոշման և հաղթահարումի օր, հատկապես հաշվի առնելով, որ այն տեղի ունեցավ Օսմանյան կայսրության ճնշումների ֆոնին:

**Նախապատմությունը** 
1913 թվականին Հայաստանը Օսմանյան կայսրության կազմում էր, սակայն հայ ինտելիգենցիան ակտիվորեն զբաղվում էր տեխնիկական և գիտական առաջընթացով: Սիմոն Տեր-Սիմոնյանը (1885-1964), հայտնի ինժեներ և օդաչու, կրթություն էր ստացել Պետերբուրգում և Գերմանիայում, որտեղ սովորել էր օդաչուի արհեստը: Նա կառուցեց իր առաջին ինքնաթիռը՝ «Մուրացական»-ը, որը հիմնված էր «Farman» մոդելի վրա: 30 սեպտեմբերի թռիչքը, որը տևեց 10-15 րոպե, իրականացվեց Գյումրիում՝ վեր թռչելով Արարատի վրա, ինչը խորհրդանշում էր հայկական հողի վրա առաջին օդային հաղթանակը: Այս իրադարձությունը տեղի ունեցավ Օսմանյան կայսրության ճնշումների ֆոնին, երբ հայերը փնտրում էին ճանապարհներ պաշտպանության համար: Տեր-Սիմոնյանը հետագայում կարևոր դեր խաղաց հայկական ազատագրական շարժման մեջ, ներառյալ 1918-1920 թվականների ռազմական գործողություններում:

**Տոնի նշանակությունը և ավանդույթները** 
Ավիատորի օրը նշվում է հայկական ռազմաօդային ուժերի, քաղաքացիական ավիացիայի աշխատողների և բոլոր օդաչուների պատվին: Այն խորհրդանշում է հայ ժողովրդի տեխնոլոգիական հնարավորությունները և դիմադրությունը: Տոնը սկսվում է պաշտոնական արարողություններով Գյումրիում, որտեղ տեղադրված է Տեր-Սիմոնյանի հուշարձանը: Նշվում է օդային շոուներ, ցուցահանդեսներ օդաչուության պատմության մասին, հանդիպումներ վետերանների հետ: Երևանում և այլ քաղաքներում կազմակերպվում են համերգներ, սեմինարներ և սպորտային մրցումներ: 2025 թվականին, տոնի 112-րդ տարելիցին, պլանավորված են հատուկ միջոցառումներ՝ հիշատակելու հայկական ավիացիայի ներդրումը տարածաշրջանային անվտանգության համար:

### Русская версия

Полет над Араратом в 1913 году – символ Дня авиатора.

30 сентября в Армении официально отмечается День авиатора — в честь рождения армянской авиации. Этот праздник был установлен в 1997 году решением правительства Армении и посвящен 30 сентября 1913 года, когда основатель армянской авиации Симон Тер-Симсян (Тер-Симесян) совершил первый полет, пролетев над горой Арарат. Это событие произошло в Гюмри (ныне Ширакская область), и оно стало символом технического прогресса армянского народа, вдохновившим последующие поколения. День авиатора отмечается не только как профессиональный праздник, но и как день армянской самоидентификации и преодоления, особенно учитывая, что он случился на фоне османского давления.

**Предыстория** 
В 1913 году Армения входила в состав Османской империи, но армянская интеллигенция активно занималась техническим и научным прогрессом. Симон Тер-Симсян (1885–1964), известный инженер и пилот, получил образование в Петербурге и Германии, где освоил искусство пилотирования. Он сконструировал свой первый самолет «Мурацкан», основанный на модели «Farman». Полет 30 сентября, длившийся 10–15 минут, был совершен в Гюмри над Араратом, символизируя первый воздушный триумф над армянской землей. Это произошло на фоне османского давления, когда армяне искали пути защиты. Тер-Симсян позже сыграл ключевую роль в армянском освободительном движении, включая военные операции 1918–1920 годов.

**Значение праздника и традиции** 
День авиатора посвящен армянским военно-воздушным силам, гражданской авиации и всем пилотам. Он символизирует технические возможности армянского народа и сопротивление. Праздник начинается официальными церемониями в Гюмри, где установлен памятник Тер-Симсяну. Проводятся воздушные шоу, выставки по истории авиации, встречи с ветеранами. В Ереване и других городах организуются концерты, семинары и спортивные соревнования. В 2025 году, ко 112-летию, запланированы специальные мероприятия в память о вкладе армянской авиации в региональную безопасность.

### English Version

The 1913 flight over Ararat is a symbol of Aviator’s Day

September 30 in Armenia is officially celebrated as Aviator’s Day, commemorating the birth of Armenian aviation. Established in 1997 by the Armenian government, the holiday honors September 30, 1913, when Simon Ter-Simyan (Ter-Simesyan), the founder of Armenian aviation, made the first flight, soaring over Mount Ararat. This event took place in Gyumri (now Shirak Province), becoming a symbol of the Armenian people’s technical progress and inspiring future generations. Aviator’s Day is observed not only as a professional holiday but also as a day of Armenian self-determination and overcoming, especially given the Ottoman pressures of the time.

**Background** 
In 1913, Armenia was part of the Ottoman Empire, yet the Armenian intelligentsia actively pursued technical and scientific advancement. Simon Ter-Simyan (1885–1964), a renowned engineer and pilot, was educated in St. Petersburg and Germany, where he mastered piloting. He built his first aircraft, the “Muratskan,” based on the “Farman” model. The flight on September 30, lasting 10–15 minutes, was conducted in Gyumri over Ararat, symbolizing the first aerial triumph over Armenian soil. It occurred amid Ottoman oppression, as Armenians sought defense strategies. Ter-Simyan later played a key role in the Armenian liberation movement, including military operations of 1918–1920.

**Significance of the Holiday and Traditions** 
Aviator’s Day honors the Armenian Air Force, civil aviation workers, and all pilots. It symbolizes the technical capabilities of the Armenian people and resistance. The holiday begins with official ceremonies in Gyumri, where a monument to Ter-Simyan stands. Air shows, aviation history exhibitions, and veteran meetings are held. In Yerevan and other cities, concerts, seminars, and sports competitions take place. In 2025, marking the 112th anniversary, special events are planned to remember the contributions of Armenian aviation to regional security.