Հայաստանի Ազգային գրադարանի ծնունդը՝ գիտելիքի անմար լույսը

1922 թվականի նոյեմբերի 7-ին Երևանում տեղի ունեցավ հայկական մշակույթի պատմության ամենակարևոր իրադարձություններից մեկը՝ Հայաստանի պետական հանրային գրադարանի պաշտոնական բացումը:

Այս օրը, որը համընկավ Հոկտեմբերյան հեղափոխության 5-րդ տարեդարձի հետ, դարձավ գիտելիքի և կրթության նոր դարաշրջանի սկիզբը երիտասարդ խորհրդային Հայաստանում՝ դնելով հիմքը այսօրվա Ազգային գրադարանին, որը պահում է ավելի քան 6 միլիոն գիրք և ձեռագիր:

Գրադարանի պատմությունը սկսվում է շատ ավելի վաղ՝ 1832 թվականից, երբ Երևանի արական գիմնազիայում հիմնադրվեց գրադարանը: 1919 թվականի հուլիսի 4-ին Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը օրենք ընդունեց պետական գլխավոր գրադարանի ստեղծման մասին, բայց քաղաքացիական պատերազմի և խորհրդայնացման պատճառով բացումը հետաձգվեց: 1922 թվականին, խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո, գրադարանը տեղակայվեց Երևանի մշակույթի տան շենքում (նախկին գիմնազիա) և սկսեց գործել որպես անկախ պետական հաստատություն: Առաջին տնօրենը դարձավ Ավետիք Իսահակյանը՝ հայ գրականության մեծագույն դեմքերից մեկը:

Այդ օրը գրադարանը բացեց իր դռները հազարավոր ընթերցողների առջև՝ հավաքելով հին ձեռագրեր, գրքեր և արխիվներ ամբողջ Հայաստանից: 1925–1990 թվականներին այն կրեց Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անունը, իսկ 1939 թվականին Ալեքսանդր Թամանյանի նախագծով կառուցվեց գլխավոր շենքը Տերյան փողոցում՝ դառնալով Երևանի ճարտարապետական գոհարներից մեկը: Այսօր Ազգային գրադարանը ոչ միայն գրքերի պահոց է, այլև մշակութային կենտրոն՝ կազմակերպելով ցուցահանդեսներ, դասախոսություններ և թվայնացման ծրագրեր:

Նոյեմբերի 7-ի այս բացումը խորհրդանշում էր հույսի և վերածննդի ժամանակաշրջան՝ դառնալով հայ ժողովրդի մտավոր հարստության անմար խորհրդանիշը: Այն հիշեցնում է, որ գիրքը միշտ եղել է հայի ուժի աղբյուրը՝ նույնիսկ ամենադժվար ժամանակներում:

#### Русская версия :

Рождение Национальной библиотеки Армении — неугасаемый свет знания

7 ноября 1922 года в Ереване произошло одно из ключевых событий в истории армянской культуры — официальное открытие Государственной публичной библиотеки Армении. Этот день, совпавший с 5-летием Октябрьской революции, ознаменовал начало новой эры знаний и образования в молодой советской Армении, заложив основу современной Национальной библиотеки, хранящей более 6 миллионов книг и рукописей.

История библиотеки уходит корнями в 1832 год, когда была основана библиотека Ереванской мужской гимназии. 4 июля 1919 года правительство Первой Республики Армения приняло закон о создании государственной главной библиотеки, но гражданская война и советизация отложили открытие. В 1922 году, после установления советской власти, библиотека разместилась в здании Дома культуры Еревана (бывшая гимназия) и начала работать как самостоятельное государственное учреждение. Первым директором стал Аветик Исаакян — одна из величайших фигур армянской литературы.

В тот день двери библиотеки открылись для тысяч читателей, собрав древние рукописи, книги и архивы со всей Армении. С 1925 по 1990 год она носила имя Александра Мясникяна, а в 1939 году по проекту Александра Таманяна было построено главное здание на улице Теряна — одна из жемчужин ереванской архитектуры. Сегодня Национальная библиотека — не только хранилище книг, но и культурный центр с выставками, лекциями и программами цифровизации.

Открытие 7 ноября символизировало эпоху надежды и возрождения, став неугасаемым символом интеллектуального богатства армянского народа. Оно напоминает, что книга всегда была источником силы для армян — даже в самые трудные времена.

#### English Version (November 7, 1922: The Birth of Armenia’s National Library — An Eternal Light of Knowledge)
On November 7, 1922, in Yerevan, one of the most significant events in Armenian cultural history took place — the official opening of the State Public Library of Armenia. This day, coinciding with the 5th anniversary of the October Revolution, marked the dawn of a new era of knowledge and education in young Soviet Armenia, laying the foundation for today’s National Library, which houses over 6 million books and manuscripts.

The library’s history dates back to 1832, with the founding of the library at Yerevan’s male gymnasium. On July 4, 1919, the government of the First Republic of Armenia passed a law establishing a state main library, but civil war and Sovietization delayed the opening. In 1922, after Soviet power was established, the library was housed in Yerevan’s House of Culture (former gymnasium) and began operating as an independent state institution. The first director was Avetik Isahakyan — one of the greatest figures in Armenian literature.

That day, the library opened its doors to thousands of readers, collecting ancient manuscripts, books, and archives from across Armenia. From 1925 to 1990, it bore the name of Alexander Myasnikyan, and in 1939, the main building on Teryan Street was constructed based on Alexander Tamanyan’s design — a jewel of Yerevan’s architecture. Today, the National Library is not just a repository of books but a cultural hub with exhibitions, lectures, and digitization programs.

The opening on November 7 symbolized an era of hope and rebirth, becoming an eternal symbol of the Armenian people’s intellectual wealth. It reminds us that the book has always been a source of strength for Armenians — even in the most challenging times.