Սուրբ Ղազարի Մեծ Հայր Մխիթարյան Միաբանության Գմբեթ

Ղևոնդ Ալիշանը մահացել է 1901 թվականի նոյեմբերի 9-ին Սուրբ Ղազար կղզում, Վենետիկ, Իտալիայի թագավորություն՝ կյանքի 81-րդ տարում, թողնելով հետևում հայագիտության, բանաստեղծության և պատմագրության անգնահատելի ժառանգություն՝ որպես Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության գմբեթ (1838), Ֆրանսիական ակադեմիայի Պատվո լեգեոնի դափնեկիր (1886), Ենայի փիլիսոփայական ակադեմիայի պատվավոր դոկտոր, հայ ռոմանտիզմի հիմնադիրներից և «Հայապատում», «Շիրակ», «Այրարատ», «Սիսական» աշխատությունների հեղինակ։

Ծնվել է 1820 թվականի հուլիսի 6 (18)-ին Կոստանդնուպոլսում, Օսմանյան կայսրություն, դրամագետ–հնագետի ընտանիքում։ 1830-1832 թվականներին սովորել է Չալըխյան վարժարանում, 1832-1841 թվականներին՝ Վենետիկի Մխիթարյանների դպրոցում։ 1841-1850 և 1866-1872 թվականներին ուսուցչություն է արել Ռափայելյան վարժարանում, 1848 թվականից՝ տեսուչ, 1849-1851 թվականներին՝ «Բազմավեպ»-ի խմբագիր, 1859-1861 թվականներին՝ Փարիզի Մուրատյան վարժարանում։ 1872 թվականից ամբողջովին նվիրվել է գիտական աշխատանքին։ Գրական ասպարեզ է իջել բանաստեղծությամբ՝ գրաբարով կրոնական թեմաներով, հետագայում աշխարհաբարով՝ «Ողբամ զքեզ, Հայոց աշխարհ», «Հրազդան», «Մասիսու սարերն», «Աշոտ Երկաթ ի ծովուն Սեւանայ» պոեմներով։ Հրատարակել է «Յուշիկք հայրենեաց հայոց» արձակը, «Հայոց երգք ռամկականք» (1852) բանահավաքությունը, թարգմանել Շիլլերից։ Գիտական գործերից՝ «Տեղագիր Հայոց Մեծաց» (1855), «Շիրակ» (1881), «Սիսուան» (1885), «Այրարատ» (1890), «Սիսական» (1893), «Հայբուսակ» (1895), «Հայապատում» (1901), «Հայ-Վենետ» (1896)։ Հրատարակել է Կիրակոս Գանձակեցու, Խոսրով Անձևացու, «Սոփերք հայկականք» 22 հատորները։ Թաղվել է Սուրբ Ղազար կղզում, նրա կիսանդրին կանգնեցված է Երևանում։ Ղևոնդ Ալիշանը հայ ժողովրդի հոգևոր և գիտական վերածննդի խորհրդանիշն է, ում գործերը շարունակում են լինել հայագիտության հիմնասյուներ՝ ոգեշնչելով սերունդներին հայրենասիրությամբ, գիտելիքով և հայկական ինքնության պահպանմամբ։

—

### Русский
Великий отец Сан-Ладзаро: Армянский филолог, поэт, историк

Гевонд Алишан скончался 9 ноября 1901 года на острове Сан-Ладзаро, Венеция, Королевство Италия, на 81-м году жизни, оставив неоценимое наследие арменистики, поэзии и историографии как член Мхитарянской конгрегации Венеции и её настоятель (1838), кавалер ордена Почётного легиона Французской академии (1886), почётный доктор Йенской философской академии, один из основоположников армянского романтизма и автор трудов «Айапатум», «Ширак», «Айрарат», «Сисакан». Родился 6 (18) июля 1820 года в Константинополе, Османская империя, в семье нумизмата-археолога. В 1830–1832 годах учился в школе Чалыхян, в 1832–1841 — в школе мхитаристов Венеции. В 1841–1850 и 1866–1872 годах преподавал в Рафаэлянской семинарии, с 1848 — инспектор, в 1849–1851 — редактор журнала «Базмавеп», в 1859–1861 — в Муратовской школе Парижа. С 1872 года полностью посвятил себя научной деятельности. В литературу вошёл как поэт — сначала на грабаре религиозными темами, затем на ашхарабаре: «Плачу о тебе, Армянская страна», «Раздан», «Горы Масиса», «Ашот Еркат в Севанском море». Издал прозаическое «Воспоминания об армянской родине», фольклорный сборник «Армянские народные песни» (1852), переводы Шиллера. Научные труды: «Топография Великой Армении» (1855), «Ширак» (1881), «Сисуан» (1885), «Айрарат» (1890), «Сисакан» (1893), «Айбусак» (1895), «Айапатум» (1901), «Армяно-Венецианские отношения» (1896). Издал Киракоса Гандзакеци, Хосрова Анзеварци, 22 тома «Соперки». Погребён на Сан-Ладзаро, его бюст установлен в Ереване. Гевонд Алиšan — символ духовного и научного возрождения армянского народа, чьи труды остаются столпами арменистики, вдохновляя поколения патриотизмом, знанием и сохранением армянской идентичности.

—

### English
Great Father of San Lazzaro: Armenian Philologist, Poet, Historian

Ghevond Alishan passed away on November 9, 1901, on the island of San Lazzaro degli Armeni, Venice, Kingdom of Italy, at the age of 81, leaving an invaluable legacy in Armenian studies, poetry, and historiography as a member and later abbot (1838) of the Mekhitarist Congregation of Venice, recipient of the French Legion of Honor (1886), honorary doctor of Jena Philosophical Academy, one of the founders of Armenian Romanticism, and author of *Hayapatoum*, *Shirak*, *Ayrarat*, *Sisakan*. Born on July 6 (18), 1820, in Constantinople, Ottoman Empire, into a family of a numismatist-archaeologist. From 1830–1832 studied at Chalykhian School, from 1832–1841 at the Mekhitarist school in Venice. Taught at Raphael Seminary in 1841–1850 and 1866–1872, served as inspector from 1848, editor of *Bazmavep* in 1849–1851, teacher at Murat School in Paris in 1859–1861. From 1872 devoted himself entirely to scholarship. Entered literature as a poet — initially in Classical Armenian on religious themes, later in Modern Armenian with poems like “I Mourn for You, Armenian Land,” “Hrazdan,” “Mountains of Masis,” “Ashot Yerkat in Lake Sevan.” Published prose *Memories of the Armenian Fatherland*, folklore collection *Armenian Folk Songs* (1852), translations of Schiller. Major scholarly works: *Topography of Greater Armenia* (1855), *Shirak* (1881), *Sisuan* (1885), *Ayrarat* (1890), *Sisakan* (1893), *Haybusak* (1895), *Hayapatoum* (1901), *Armeno-Venetian Relations* (1896). Edited Kirakos Gandzaketsi, Khosrov Anjevatsi, and 22 volumes of *Sopherk*. Buried on San Lazzaro; his bust stands in Yerevan. Ghevond Alishan is a symbol of the spiritual and scholarly renaissance of the Armenian people; his works remain pillars of Armenian studies, inspiring generations with patriotism, knowledge, and preservation of Armenian identity.

—