ԱՍՍՖՀՄ-ի վերակազմավորումը ԱՍՖՍՀ-ի

1922 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Բաքվում բացվեց Անդրկովկասյան Խորհուրդների Առաջին Համագումարը, որին մասնակցում էին Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի խորհրդային հանրապետությունների ներկայացուցիչները:

Համագումարը որոշեց վերակազմավորել Անդրկովկասյան Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Սովետական Հանրապետությունների Միությունը (ԱՍՍՖՀՄ)՝ որպես մեկ միասնական Անդրկովկասյան Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Սովետական Հանրապետություն (ԱՍՖՍՀ): Այս որոշումը խորհրդանշում էր երեք հանրապետությունների միավորումը մեկ ֆեդերատիվ կառույցի մեջ՝ ԽՍՀՄ-ի կազմում: Համագումարը տևեց մինչև դեկտեմբերի 13-ը և դարձավ խորհրդային կառուցվածքի կարևոր քայլը տարածաշրջանում:

**Նախապատմություն** 
1922 թվականի մարտին ստեղծվել էր ԱՍՍՖՀՄ-ը՝ որպես երեք հանրապետությունների ժամանակավոր միություն: Դեկտեմբերի համագումարը որոշեց ավելի սերտ ինտեգրացիա՝ վերակազմավորելով այն մեկ ֆեդերատիվ հանրապետության: Հայկական կողմից մասնակցում էին Ալեքսանդր Մյասնիկյանը և այլ գործիչներ: Այս քայլը նախապատրաստում էր ԽՍՀՄ-ի ստեղծմանը (1922 թվականի դեկտեմբերի 30):

**Համագումարի որոշումները** 
Համագումարը ընդունեց ԱՍՖՍՀ-ի սահմանադրությունը, ստեղծեց կենտրոնական իշխանություններ և որոշեց տնտեսական ու քաղաքական միավորում: Այն խորհրդանշում էր խորհրդային իշխանության ամրապնդումը Կովկասում:

**Հետևանքները հայերի համար** 
ԱՍՖՍՀ-ի ստեղծումը խորացրեց Հայաստանի ինտեգրացիան խորհրդային համակարգում, բայց նաև սահմանափակեց անկախությունը: Այն տևեց մինչև 1936 թվականը, երբ երեք հանրապետությունները դարձան առանձին ԽՍՀՄ անդամներ, խորհրդայնացման գործընթացը և հայկական պետականության ժամանակավոր կորուստը:

**Արագ փաստեր**
– **Ամսաթիվ**: 1922 թ. դեկտեմբերի 10-13
– **Վայր**: Բաքու
– **Որոշում**: ԱՍՍՖՀՄ-ից ԱՍՖՍՀ
– **Մասնակիցներ**: Հայաստան, Ադրբեջան, Վրաստան

(Աղբյուրներ՝ Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, ԽՍՀՄ արխիվներ):

—

### Русская версия

Первый съезд Советов Закавказья— Преобразование  ЗСФСРС в ЗСФСР

10 декабря 1922 года в Баку открылся Первый съезд Советов Закавказья, в котором участвовали представители советских республик Армении, Азербайджана и Грузии. Съезд решил преобразовать Закавказскую Социалистическую Федеративную Советскую Республику Союз (ЗСФСРС) в единую Закавказскую Социалистическую Федеративную Советскую Республику (ЗСФСР). Это решение символизировало объединение трёх республик в одну федеративную структуру в составе СССР. Съезд длился до 13 декабря и стал важным шагом в советском строительстве региона.

**Предыстория** 
В марте 1922 года была создана ЗСФСРС как временный союз трёх республик. Декабрьский съезд решил более тесную интеграцию — преобразование в единую федеративную республику. От Армении участвовали Александр Мясникян и другие деятели. Это подготавливало создание СССР (30 декабря 1922 года).

**Решения съезда** 
Съезд принял конституцию ЗСФСР, создал центральные органы власти и решил экономическое и политическое объединение. Это символизировало укрепление советской власти на Кавказе.

**Последствия для армян** 
Создание ЗСФСР углубило интеграцию Армении в советскую систему, но ограничило независимость. Оно просуществовало до 1936 года, когда три республики стали отдельными членами СССР.

**Краткие факты**
– **Дата**: 10–13 декабря 1922 г.
– **Место**: Баку
– **Решение**: Из ЗСФСРС в ЗСФСР
– **Участники**: Армения, Азербайджан, Грузия

(Источники: Армянская Советская Энциклопедия, архивы СССР).

—

### English Version

The First Congress of Soviets of Transcaucasia — Transformation of ZSFSRS into ZSFSR**

On December 10, 1922, the First Congress of Soviets of Transcaucasia opened in Baku, with representatives from the Soviet republics of Armenia, Azerbaijan, and Georgia. The congress decided to transform the Transcaucasian Socialist Federative Soviet Republics Union (ZSFSRS) into a single Transcaucasian Socialist Federative Soviet Republic (ZSFSR). This decision symbolized the unification of the three republics into one federative entity within the USSR. The congress lasted until December 13 and became an important step in Soviet construction in the region.

**Background** 
In March 1922, the ZSFSRS was created as a temporary union of the three republics. The December congress decided on closer integration — transformation into a single federative republic. From Armenia participated Alexander Myasnikyan and other figures. This prepared the creation of the USSR (December 30, 1922).

**Decisions of the Congress** 
The congress adopted the ZSFSR constitution, created central authorities, and decided on economic and political unification. It symbolized the strengthening of Soviet power in the Caucasus.

**Consequences for Armenians** 
The creation of ZSFSR deepened Armenia’s integration into the Soviet system but limited independence. It lasted until 1936, when the three republics became separate USSR members.

**Key Facts**
– **Date**: December 10–13, 1922
– **Location**: Baku
– **Decision**: From ZSFSRS to ZSFSR
– **Participants**: Armenia, Azerbaijan, Georgia

(Sources: Armenian Soviet Encyclopedia, USSR archives).

—

### Azərbaycan versiyası
Zaqafqaziya Sovetlərinin Birinci Qurultayı— ZSFSRİ-nin ZSFSR-ə çevrilməsi

10 dekabr 1922-ci ildə Bakıda Zaqafqaziya Sovetlərinin Birinci Qurultayı açıldı, burada Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan sovet respublikalarının nümayəndələri iştirak etdilər. Qurultay Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikaları İttifaqını (ZSFSRİ) vahid Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikasına (ZSFSR) çevirmək qərarına gəldi. Bu qərar üç respublikanın SSRİ tərkibində vahid federativ quruma birləşməsini simvollaşdırırdı. Qurultay 13 dekabradək davam etdi və regionda sovet quruculuğunun mühüm addımı oldu.

**Arxa Plan** 
Mart 1922-ci ildə ZSFSRİ üç respublikanın müvəqqəti ittifaqı kimi yaradılmışdı. Dekabr qurultayı daha sıx inteqrasiya qərarı verdi — vahid federativ respublikaya çevrilmə. Ermənistandan Aleksandr Myasnikyan və digər fiqurlar iştirak etdi. Bu, SSRİ-nin yaradılmasına (30 dekabr 1922) hazırlaşdırırdı.

**Qurultayın Qərarları** 
Qurultay ZSFSR konstitusiyasını qəbul etdi, mərkəzi hakimiyyət orqanları yaratdı və iqtisadi-siyasi birləşmə qərarı verdi. Bu, Qafqazda sovet hakimiyyətinin möhkəmlənməsini simvollaşdırırdı.

**Ermənilər Açısından Nəticələri** 
ZSFSR-nin yaradılması Ermənistanın sovet sisteminə inteqrasiyasını dərinləşdirdi, lakin müstəqilliyi məhdudlaşdırdı. O, 1936-cı ilə qədər davam etdi, üç respublika SSRİ-nin ayrı üzvləri oldu.

**Qısa Faktlar**
– **Tarix**: 10–13 dekabr 1922
– **Yer**: Bakı
– **Qərar**: ZSFSRİ-dən ZSFSR-ə
– **İştirakçılar**: Ermənistan, Azərbaycan, Gürcüstan

(Mənbələr: Erməni Sovet Ensiklopediyası, SSRİ arxivləri).

—

### ქართული ვერსია

ზაქავკასიის საბჭოთა პირველი ყრილობა— ზსფსრ-ის ზსფსრ-ად გარდაქმნა

1922 წლის 10 დეკემბერს ბაქოში გაიხსნა ზაქავკასიის საბჭოთა პირველი ყრილობა, რომელშიც მონაწილეობდნენ სომხეთის, აზერბაიჯანის და საქართველოს საბჭოთა რესპუბლიკების წარმომადგენლები. ყრილობამ გადაწყვიტა ზაქავკასიის სოციალისტური ფედერაციული საბჭოთა რესპუბლიკების კავშირის (ზსფსრკ) გარდაქმნა ერთიან ზაქავკასიის სოციალისტურ ფედერაციულ საბჭოთა რესპუბლიკად (ზსფსრ). ეს გადაწყვეტილება სიმბოლურად ასახავდა სამი რესპუბლიკის გაერთიანებას ერთ ფედერაციულ სტრუქტურაში სსრკ-ის შემადგენლობაში. ყრილობა 13 დეკემბრამდე გაგრძელდა და რეგიონში საბჭოთა მშენებლობის მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გახდა.

**წინაისტორია** 
1922 წლის მარტში შეიქმნა ზსფსრკ სამი რესპუბლიკის დროებითი კავშირის სახით. დეკემბრის ყრილობამ უფრო მჭიდრო ინტეგრაცია გადაწყვიტა — ერთიან ფედერაციულ რესპუბლიკად გარდაქმნა. სომხეთიდან მონაწილეობდნენ ალექსანდრ მიასნიკიანი და სხვა ფიგურები. ეს სსრკ-ის შექმნას ამზადებდა (30 დეკემბერი 1922).

**ყრილობის გადაწყვეტილებები** 
ყრილობამ მიიღო ზსფსრ-ის კონსტიტუცია, შექმნა ცენტრალური ხელისუფლების ორგანოები და გადაწყვიტა ეკონომიკურ-პოლიტიკური გაერთიანება. ეს კავკასიაში საბჭოთა ხელისუფლების გამყარებას სიმბოლურად ასახავდა.

**სომხებისთვის შედეგები** 
ზსფსრ-ის შექმნა სომხეთის საბჭოთა სისტემაში ინტეგრაციას გააღრმავა, მაგრამ დამოუკიდებლობას შეზღუდა. იგი 1936 წლამდე გაგრძელდა, სამი რესპუბლიკა სსრკ-ის ცალკე წევრები გახდნენ.

**სწრაფი ფაქტები**
– **თარიღი**: 10–13 დეკემბერი 1922
– **ადგილი**: ბაქო
– **გადაწყვეტილება**: ზსფსრკ-დან ზსფსრ-ად
– **მონაწილეები**: სომხეთი, აზერბაიჯანი, საქართველო

(წყაროები: სომეხური საბჭოთა ენციკლოპედია, სსრკ არქივები).