Պարաջանովի Գլուխգործոցը. Նռան Գույնի Հավերժական Լույսը»

Պարաջանովի «Նռան գույնը» ֆիլմը 1970 թվականի օգոստոսի 29-ին առաջին անգամ հայտնվեց խորհրդային էկրաններին: Այս ժապավենը, որի հեղինակային անվանումն է «Սայաթ-Նովա», դարձավ համաշխարհային կինոարվեստի գլուխգործոց՝ նվիրված հայ մեծ բանաստեղծ Սայաթ-Նովայի հոգևոր աշխարհին: 

Ֆիլմը պատմություն չէ ավանդական իմաստով: Այն բանաստեղծական կինոպատում է, որը միավորում է Սայաթ-Նովայի կյանքի, սիրո, հավատի և ժողովրդի հետ նրա կապի խորհրդանիշները: Պարաջանովը, հրաժարվելով սովորական գրական մենախոսություններից, ստեղծել է տեսողական արվեստի մի յուրօրինակ գոհար, որտեղ յուրաքանչյուր կադր նման է կենդանի նկարի: Նկարահանումները տեղի են ունեցել Հայաստանի Լոռու մարզի Արդվի գյուղի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցում՝ ավելացնելով ֆիլմին խորը հոգևոր մթնոլորտ: 

Սակայն ֆիլմի ճանապարհը դեպի հանդիսատես հեշտ չէր: Ցենզուրայի ճնշման տակ Պարաջանովը ստիպված եղավ վերամոնտաժել ժապավենը՝ փոխելով անվանումը «Սայաթ-Նովա»-ից «Նռան գույն»: 1973 թվականին էկրան բարձրացավ ֆիլմի խմբագրված տարբերակը՝ Սերգեյ Յուտկևիչի վերահսկողությամբ, որը դիտեց 1,07 միլիոն հանդիսատես: 

«Նռան գույնը» ոչ միայն հայկական կինոյի, այլև համաշխարհային կինոարվեստի գանձ է: Ֆիլմի ազդեցությունը երևում է ժամանակակից մշակույթում՝ սկսած Մադոննայի «Bedtime Story» տեսահոլովակից մինչև Լեդի Գագայի «911»-ը: Չնայած որոշ փորձերին՝ օրինակ, Նիկոլաս Ջարի կողմից ֆիլմի համար նոր սաունդթրեք ստեղծելու, Պարաջանով-Վարդանով ինստիտուտը պաշտպանել է ֆիլմի բնօրինակ տեսլականը՝ ընդգծելով դրա անձեռնմխելիությունը: 

«Նռան գույնը» մնում է արվեստի հավերժական հուշարձան, որը ոգեշնչում է սերունդներին՝ պատմելով Սայաթ-Նովայի հոգևոր ճանապարհի և հայ մշակույթի գեղեցկության մասին: 

—

**Русский**

Шедевр Параджанова: Вечный свет Цвета граната

29 августа 1970 года на советские экраны вышел фильм Сергея Параджанова «Цвет граната», снятый в 1968 году на киностудии «Арменфильм». Этот шедевр, изначально названный автором «Саят-Нова», стал поэтической кинопритчей о духовном мире великого армянского поэта Саят-Новы. 

Фильм не следует традиционному повествованию. Это визуальная симфония, раскрывающая внутренний мир поэта, его любовь, отношение к религии, власти и народу. Отказавшись от привычных диалогов, Параджанов создал уникальное произведение, где каждый кадр — как живая картина, наполненная символизмом. Съёмки проходили в церкви Святого Иоанна в селе Ардви Лорийской области Армении, что придало фильму глубокую духовную атмосферу. 

Путь фильма к зрителю был нелёгким. Под давлением цензуры Параджанов был вынужден перемонтировать ленту, изменив название на «Цвет граната». В 1973 году вышла отредактированная версия под надзором Сергея Юткевича, которую посмотрели 1,07 миллиона зрителей. 

«Цвет граната» стал мировым достоянием кинематографа. Его влияние прослеживается в современной культуре: отсылки к фильму есть в клипах Мадонны («Bedtime Story»), Леди Гаги («911»), а также в работах групп «Juno Reactor» и «Kiosk». Когда музыкант Николас Джаар попытался создать альтернативный саундтрек к фильму, Институт Параджанова-Вартанова в Голливуде защитил оригинальную версию, подчеркнув её неприкосновенность. 

«Цвет граната» остаётся вечным памятником искусства, воспевающим духовный путь Саят-Новы и красоту армянской культуры. 

—

**English**

Parajanov’s Masterpiece: The Eternal Glow of The Color of Pomegranates

**August 29, 1970, Yerevan, Armenia** 
On August 29, 1970, Soviet screens welcomed Sergei Parajanov’s *The Color of Pomegranates*, filmed in 1968 at Armenfilm Studio. Originally titled *Sayat-Nova*, this cinematic masterpiece is a poetic parable dedicated to the spiritual world of the great Armenian poet Sayat-Nova. 

The film defies conventional storytelling. It is a visual symphony that weaves together the poet’s life, love, faith, and connection to his people. Eschewing traditional dialogue, Parajanov crafted a unique work where every frame is a living painting, rich with symbolism. Filming took place in the Church of St. John in the village of Ardvi, Lori Province, Armenia, infusing the film with profound spiritual resonance. 

The journey to the screen was fraught with challenges. Under censorship pressure, Parajanov was forced to re-edit the film, renaming it *The Color of Pomegranates*. In 1973, a further edited version, overseen by Sergei Yutkevich, was released and viewed by 1.07 million people. 

*The Color of Pomegranates* became a global cinematic treasure. Its influence echoes in modern culture, with references in Madonna’s “Bedtime Story” music video, Lady Gaga’s “911,” and works by bands like Juno Reactor and Kiosk. When electronic musician Nicolas Jaar attempted an unauthorized alternative soundtrack, the Parajanov-Vartanov Institute in Hollywood defended the film’s original vision, emphasizing its sanctity. 

*The Color of Pomegranates* remains an enduring monument of art, celebrating Sayat-Nova’s spiritual journey and the beauty of Armenian culture. 

—

**فارسی**

**۲۹ اوت ۱۹۷۰، ایروان، ارمنستان** 
در تاریخ ۲۹ اوت ۱۹۷۰، فیلم «رنگ انار» ساخته سرگئی پاراجانف، که در سال ۱۹۶۸ در استودیوی آرمن‌فیلم تولید شده بود، بر پرده سینماهای شوروی به نمایش درآمد. این شاهکار سینمایی، که در ابتدا «سایات-نوا» نام داشت، قصیده‌ای شاعرانه درباره جهان معنوی شاعر بزرگ ارمنی، سایات-نوا، است. 

این فیلم روایت سنتی ندارد. این یک سمفونی بصری است که زندگی، عشق، ایمان و ارتباط شاعر با مردمش را در هم می‌آمیزد. پاراجانف با کنار گذاشتن دیالوگ‌های مرسوم، اثری بی‌نظیر خلق کرد که هر فریم آن مانند تابلویی زنده و پر از نماد است. فیلم‌برداری در کلیسای سنت یوحنا در روستای آردوی، استان لوری ارمنستان، انجام شد که به فیلم عمق معنوی خاصی بخشید. 

مسیر رسیدن فیلم به مخاطبان آسان نبود. تحت فشار سانسور، پاراجانف مجبور به بازتدوین فیلم و تغییر نام آن به «رنگ انار» شد. در سال ۱۹۷۳، نسخه‌ای بازنگری‌شده تحت نظارت سرگئی یوتکویچ منتشر شد که ۱.۰۷ میلیون تماشاگر را به خود جذب کرد. 

«رنگ انار» به گنجی جهانی در سینمای جهان تبدیل شد. تأثیر آن در فرهنگ معاصر دیده می‌شود: از ویدئوی «داستان زمان خواب» مدونا تا «۹۱۱» لیدی گاگا و آثار گروه‌هایی مانند جونو رآکتور و کیوسک. هنگامی که نیکلاس جار، موسیقی‌دان الکترونیک، بدون اجازه موسیقی جایگزینی برای فیلم ساخت، مؤسسه پاراجانف-وارتانف در هالیوود از نسخه اصلی دفاع کرد و بر قداست آن تأکید نمود. 

«رنگ انار» همچنان بنای جاودانه‌ای از هنر است که مسیر معنوی سایات-نوا و زیبایی فرهنگ ارمنی را تجلیل می‌کند. 

—

### Заголовок: «ბროწეულის ფერი: საიათ-ნოვას პოეზია პარაჯანოვის ეკრანზე»

—

**ქართული**

პარაჯანოვის შედევრი: ბროწეულის ფერის მარადიული ნათება

1970 წლის 29 აგვისტოს საბჭოთა ეკრანებზე გამოვიდა სერგეი პარაჯანოვის ფილმი „ბროწეულის ფერი“, რომელიც 1968 წელს გადაიღეს „არმენფილმის“ სტუდიაში. ეს შედევრი, რომლის თავდაპირველი სათაური იყო „საიათ-ნოვა“, არის პოეტური კინოპარაბოლა, რომელიც ეძღვნება დიდი სომეხი პოეტის, საიათ-ნოვას სულიერ სამყაროს. 

ფილმს არ გააჩნია ტრადიციული ნარატივი. ეს არის ვიზუალური სიმფონია, რომელიც აერთიანებს პოეტის ცხოვრებას, სიყვარულს, რწმენასა და ხალხთან კავშირს. პარაჯანოვმა, უარი თქვა ჩვეულებრივ დიალოგებზე, შექმნა უნიკალური ნაწარმოები, სადაც ყოველი კადრი ცოცხალი ნახატის მსგავსია, სავსე სიმბოლიზმით. გადაღებები მიმდინარეობდა სომხეთის ლორის ოლქის სოფელ არდვის წმინდა იოანეს ეკლესიაში, რამაც ფილმს ღრმა სულიერი ატმოსფერო შესძინა. 

ფილმის გზა მაყურებლამდე ადვილი არ ყოფილა. ცენზურის ზეწოლის ქვეშ პარაჯანოვი იძულებული გახდა ხელახლა დაემონტაჟებინა ფილმი და შეეცვალა სათაური „საიათ-ნოვადან“ „ბროწეულის ფერად“. 1973 წელს გამოვიდა ხელახლა რედაქტირებული ვერსია, სერგეი იუტკევიჩის ზედამხედველობით, რომელიც 1,07 მილიონმა მაყურებელმა ნახა. 

„ბროწეულის ფერი“ გახდა მსოფლიო კინემატოგრაფიის საგანძური. მისი გავლენა შეიმჩნევა თანამედროვე კულტურაში: მაგალითად, მადონას „Bedtime Story“-ის, ლედი გაგას „911“-ისა და ჯგუფების „Juno Reactor“-ისა და „Kiosk“-ის ვიდეოებში. როდესაც ელექტრონული მუსიკის მუსიკოსმა ნიკოლას ჯაარმა ფილმისთვის ნებართვევის გარეშე შექმნა ალტერნატიული საუნდტრეკი, პარაჯანოვ-ვარტანოვის ინსტიტუტმა ჰოლივუდში დაიცვა ფილმის ორიგინალური ხედვა, ხაზი გაუსვა მის ხელშეუხებლობას. 

„ბროწეულის ფერი“ რჩება ხელოვნების მარადიულ ძეგლად, რომელიც ადიდებს საიათ-ნოვას სულიერ მოგზაურობასა და სომხური კულტურის სილამაზეს. 

—