Գլխուղեղի Հետազոտությունների Ռահվիրա, Հայ Բժշկագիտության Հանճար

Լևոն Արշալույսի Մատինյանը ծնվել է 1923 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Թիֆլիսում։ Նա հայ խորհրդային նյարդաֆիզիոլոգ էր, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1986) և ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1984)։ 1946 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի բժշկական ինստիտուտը։

1947 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Լևոն Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում, իսկ 1971 թվականից եղել է նյարդա-էնդոկրին փոխհարաբերության լաբորատորիայի վարիչ։ Նրա գիտական հետազոտությունները կենտրոնացած էին նյարդաբանության, նյարդերի և ներզատիչ գեղձերի փոխհարաբերությունների, երիկամների գործունեության նյարդա-հումորալ կարգավորման, կենտրոնական նյարդային համակարգի, մակերիկամների և ենթաստամոքսային գեղձի փոխհարաբերությունների, ինչպես նաև արյունաստեղծման համեմատական-ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների վրա։ Նրա մշակած նյարդային վնասվածքների ֆերմենտային բուժման մեթոդը կիրառվել է ԽՍՀՄ-ում նյարդաբուժության մեջ։ Մատինյանը եղել է ԱՄՆ-ի պարապլեգիական ընկերության պատվավոր գիտական խորհրդատու (1976), գլխուղեղի ուսումնասիրության միջազգային կազմակերպության անդամ (1979), Նյու Յորքի ԳԱ անդամ (1995), Էկոլոգիայի և կենսագործունեության անվտանգության միջազգային ակադեմիայի անդամ (1996), ՀՀ վիրաբուժության ԳԱ ակադեմիկոս (1998) և Հայկական ֆիզիոլոգիական ընկերության նախագահ (2003)։ Պարգևատրվել է 2000-ամյա փառքի մեդալով (ԱՄՆ, 1998), ՌԴ Լոմոնոսովի անվան ոսկե մեդալով (2003) և 20-րդ դարի գիտական նվաճումների համար միջազգային արծաթե մեդալով (Քեմբրիջ, 1998)։ Լևոն Մատինյանի աշխատանքները մեծ ներդրում են ունեցել նյարդաֆիզիոլոգիայի և բժշկական գիտության զարգացման գործում։

### Русский

Пионер исследований мозга, Гений армянской медицины

Левон Аршалуйсович Матиньян родился 11 сентября 1923 года в Тифлисе. Он был армянским советским нейрофизиологом, доктором биологических наук (1970), профессором (1986) и заслуженным деятелем науки Армянской ССР (1984). В 1946 году окончил Тбилисский медицинский институт. С 1947 года работал в Институте физиологии имени Левона Орбели АН Армянской ССР, а с 1971 года возглавлял лабораторию нейроэндокринных взаимодействий. Его научные исследования были посвящены нейробиологии, взаимодействию нервной системы и эндокринных желез, нервно-гуморальной регуляции функции почек, взаимодействию центральной нервной системы с надпочечниками и поджелудочной железой, а также сравнительно-физиологическим особенностям кроветворения. Разработанный им метод ферментативного лечения нервных повреждений применялся в неврологии СССР. Матиньян был почётным научным консультантом Параплегиального общества США (1976), членом Международной организации по изучению мозга (1979), членом Нью-Йоркской академии наук (1995), Международной академии экологии и безопасности жизнедеятельности (1996), академиком Академии хирургии Армении (1998) и президентом Армянского физиологического общества (2003). Награждён медалью «2000 лет славы» (США, 1998), золотой медалью имени Ломоносова (РФ, 2003) и международной серебряной медалью за научные достижения XX века (Кембридж, 1998). Работы Левона Матиньяна внесли значительный вклад в развитие нейрофизиологии и медицинской науки.

### English

Pioneer of Brain Research, Genius of Armenian Medicine

Levon Arshaluysovich Matinyan was born on September 11, 1923, in Tiflis. He was an Armenian Soviet neurophysiologist, Doctor of Biological Sciences (1970), professor (1986), and Honored Scientist of the Armenian SSR (1984). In 1946, he graduated from the Tbilisi Medical Institute. From 1947, he worked at the Levon Orbeli Institute of Physiology of the Armenian Academy of Sciences, and from 1971, he headed the Laboratory of Neuroendocrine Interactions. His research focused on neurobiology, the interaction between the nervous system and endocrine glands, neural-humoral regulation of kidney function, the relationship between the central nervous system, adrenal glands, and pancreas, and comparative-physiological aspects of hematopoiesis. His developed method of enzymatic treatment for nerve injuries was applied in Soviet neurology. Matinyan was an honorary scientific consultant for the US Paraplegic Society (1976), a member of the International Brain Research Organization (1979), the New York Academy of Sciences (1995), the International Academy of Ecology and Life Safety (1996), an academician of the Armenian Academy of Surgery (1998), and president of the Armenian Physiological Society (2003). He was awarded the 2000 Years of Glory Medal (USA, 1998), the Lomonosov Gold Medal (Russia, 2003), and the International Silver Medal for 20th Century Scientific Achievements (Cambridge, 1998). Levon Matinyan’s work made significant contributions to the advancement of neurophysiology and medical science.