Արամ Բագրատի Նալբանդյան մահացել է 1987 թվականի հունվարի 24-ին Երևանում՝ 79 տարեկան հասակում, թողնելով հայկական և խորհրդային քիմիական ֆիզիկայի պատմության մեջ անմոռանալի հետք։ Ծնվել է 1908 թվականի հունվարի 1-ին Ղարաքիլիսայում (այժմ՝ Վանաձոր)՝ ծառայողի ընտանիքում։

1926-ին ավարտել է Կիրովականի միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական բաժինը։ Ավարտելուց հետո աշխատել է համալսարանում որպես ֆիզիկայի ամբիոնի ասիստենտ, ապա ընդունվել ԽՍՀՄ ԳԱ քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին կատարել է բեղմնավոր հետազոտություններ պայթուցիկ նյութերի ստացման և հատկությունների ուսումնասիրման բնագավառում։ 1943-ին շնորհվել է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի աստիճան, 1947-ին՝ պրոֆեսորի կոչում։

1957-ին գլխավորել է ԽՍՀՄ ԳԱ քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի ածխաջրածինների օքսիդացման լաբորատորիան Մոսկվայում, 1959-ին կազմակերպել ՀԽՍՀ ԳԱ քիմիական ֆիզիկայի լաբորատորիան Երևանում։ 1960-ին ընտրվել է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, 1963-ին՝ ակադեմիկոս։ 1967-ին տեղափոխվել է Երևան և նշանակվել Քիմիական ֆիզիկայի լաբորատորիայի տնօրեն։ 1975-ին լաբորատորիան վերակազմվել է Քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի, որի տնօրենը մնացել է մինչև կյանքի վերջը։

Ավելի քան 400 գիտական հոդվածների և 5 մոնոգրաֆիայի հեղինակ է։ Հիմնական հետազոտությունները նվիրված են ճյուղավորված շղթայական ռեակցիաների կինետիկային և մեխանիզմին, ջրածնի և ածխաջրածինների օքսիդացմանը, ֆոտոքիմիական հարուցման մեթոդներին, ԷՊՌ-ի կիրառմանը և ինքնատարածվող սինթեզին։ Նրա աշխատանքները հիմք են հանդիսացել ֆորմալդեհիդի արդյունաբերական ստացման, պլաստմասսաների և կատալիզատորների մշակման համար։

Արամ Նալբանդյանը մնաց Ղարաքիլիսայից Երևան տանող հայկական քիմիական ֆիզիկայի կամուրջը՝ իր գիտական խորքայնությամբ, նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին քիմիայի և ֆիզիկայի խորքերով։

Русский

один из основоположников армянской химической физики

Арам Багратович Налбандян скончался 24 января 1987 года в Ереване в возрасте 79 лет — выдающийся химик, академик АН Армянской ССР, лауреат Государственной премии, заслуженный деятель науки Армянской ССР, оставивший неизгладимый след в истории армянской и советской химической физики. Родился 1 января 1908 года в Каракилисе (ныне Ванадзор) в семье служащего.

В 1926 году окончил среднюю школу в Кировакане и поступил на физико-математический факультет Ереванского государственного университета. После окончания работал ассистентом кафедры физики в университете, затем поступил в аспирантуру Института химической физики АН СССР. В годы Великой Отечественной войны провёл плодотворные исследования по получению и изучению свойств взрывчатых веществ. В 1943 году ему присуждена степень доктора физико-математических наук, в 1947 — звание профессора.

В 1957 году возглавил лабораторию окисления углеводородов Института химической физики АН СССР в Москве, в 1959 году организовал лабораторию химической физики АН АрмССР в Ереване. В 1960 году избран членом-корреспондентом АН АрмССР, в 1963 — академиком. В 1967 году переехал в Ереван и стал директором Лаборатории химической физики. В 1975 году лаборатория преобразована в Институт химической физики, директором которого оставался до конца жизни.

Автор более 400 научных статей и 5 монографий. Основные исследования посвящены кинетике и механизму разветвлённых цепных реакций, окислению водорода и углеводородов, фотохимическим методам инициирования, применению ЭПР и самораспространяющемуся синтезу. Его работы легли в основу промышленного получения формальдегида, пластмасс и катализаторов.

Арам Багратович Налбандян остался мостом армянской химической физики от Каракилисы до Еревана — своей научной глубиной, преданностью и бесконечной любовью, вдохновляя поколения глубинами химии и физики.

English

one of the founders of Armenian chemical physics

Aram Bagratovich Nalbandyan died on January 24, 1987, in Yerevan at the age of 79 — outstanding chemist, academician of the Academy of Sciences of the Armenian SSR, laureate of the State Prize, Honored Scientist of the Armenian SSR, who left an indelible mark in the history of Armenian and Soviet chemical physics. Born on January 1, 1908, in Karakilisa (now Vanadzor) in a family of a clerk.

In 1926 graduated from secondary school in Kirovakan and entered the physics-mathematics department of Yerevan State University. After graduation worked as an assistant at the physics department, then entered the postgraduate program at the Institute of Chemical Physics of the USSR Academy of Sciences. During the Great Patriotic War conducted fruitful research on the production and properties of explosives. In 1943 awarded the degree of Doctor of Physical and Mathematical Sciences, in 1947 — the title of professor.

In 1957 headed the laboratory of hydrocarbon oxidation at the Institute of Chemical Physics of the USSR Academy of Sciences in Moscow, in 1959 organized the laboratory of chemical physics of the Academy of Sciences of the Armenian SSR in Yerevan. In 1960 elected corresponding member of the Academy of Sciences of the Armenian SSR, in 1963 — academician. In 1967 moved to Yerevan and became director of the Laboratory of Chemical Physics. In 1975 the laboratory was reorganized into the Institute of Chemical Physics, which he headed until the end of his life.

Author of more than 400 scientific articles and 5 monographs. Main research devoted to kinetics and mechanism of branched chain reactions, oxidation of hydrogen and hydrocarbons, photoinitiation methods, EPR application and self-propagating synthesis. His works formed the basis for industrial production of formaldehyde, plastics and catalysts.

Aram Bagratovich Nalbandyan remained the bridge of Armenian chemical physics from Karakilisa to Yerevan — with his scientific depth, dedication and boundless love, inspiring generations with the depths of chemistry and physics.

Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան ծնվել է 1945 թվականի հունվարի 24-ին Թբիլիսիում՝ հայ երաժշտագետ, մանկավարժ, արվեստագիտության դոկտոր (1999), պրոֆեսոր (2001), ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2009), ով իր գիտական և մանկավարժական գործունեությամբ մեծ ներդրում է ունեցել 20-րդ դարի հայ երաժշտության ուսումնասիրության և դասավանդման գործում։

1969 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտության տեսության բաժինը (ղեկավար՝ պրոֆեսոր Ռ. Աթայան)։ 1971–1974 թվականներին սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրայում (ղեկավար՝ պրոֆեսոր Գ. Տիգրանով)։ 1974 թվականից դասավանդում է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտության տեսության ամբիոնում։

1975 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Հայ երաժշտության 20-րդ դարի 60-ական թվականների զարգացման առանձնահատկությունները» թեմայով։ 1999 թվականին Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն՝ «Հայ երաժշտությունը 20-րդ դարի համատեքստում» թեմայով։ 1978 և 1988 թվականներին Մոսկվայի կոնսերվատորիայում անցել է որակավորման բարձրացման դասընթացներ։ 2004 թվականից՝ Մոսկվայի Միջազգային երաժշտական միության անդամ։

Ուսումնասիրությունները նվիրված են 20-րդ դարի հայ երաժշտության գեղագիտության և տեսության հարցերին։ Հեղինակ է մի շարք գիտական աշխատությունների, այդ թվում՝ «Вопросы современной армянской музыки (60-е годы)» (1983), «Армянская музыка в контексте XX века» (2002), «Арам Хачатурян. Научный справочник» (2004), «Armenian Music and Composers» (2004)։

Սվետլանա Կորյունի Սարգսյանը մնաց Թբիլիսիից Երևան տանող հայ երաժշտագիտության կամուրջը՝ իր գիտական խորքայնությամբ, մանկավարժական նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին 20-րդ դարի հայ երաժշտության խորքերով և գեղագիտական մտածողությամբ։

Русский

преданная теории и эстетике армянской музыки

Светлана Корюновна Саргсян родилась 24 января 1945 года в Тбилиси — армянский музыковед, педагог, доктор искусствоведения (1999), профессор (2001), заслуженный деятель культуры Республики Армения (2009), которая внесла большой вклад в изучение и преподавание армянской музыки XX века.

В 1969 году окончила отделение теории музыки Ереванской государственной консерватории им. Комитаса (руководитель — профессор Р. Атаян). В 1971–1974 годах училась в аспирантуре Санкт-Петербургской консерватории (руководитель — профессор Г. Тигранов). С 1974 года преподаёт на кафедре теории музыки Ереванской государственной консерватории им. Комитаса.

В 1975 году в Санкт-Петербургской консерватории защитила кандидатскую диссертацию на тему «Особенности развития армянской музыки 1960-х годов XX века». В 1999 году в Московской государственной консерватории защитила докторскую диссертацию на тему «Армянская музыка в контексте XX века». В 1978 и 1988 годах прошла курсы повышения квалификации в Московской консерватории. С 2004 года — член Международного музыкального союза в Москве.

Её исследования посвящены эстетике и теории армянской музыки XX века. Автор ряда научных трудов, в том числе «Вопросы современной армянской музыки (60-е годы)» (1983), «Армянская музыка в контексте XX века» (2002), «Арам Хачатурян. Научный справочник» (2004), «Armenian Music and Composers» (2004).

Светлана Корюновна Саргсян осталась мостом армянского музыковедения от Тбилиси до Еревана — своей научной глубиной, педагогической преданностью и безграничной любовью, вдохновляя поколения глубинами армянской музыки XX века и эстетическим мышлением.

English

Devoted to the Theory and Aesthetics of Armenian Music

Svetlana Koryuni Sargsyan was born on January 24, 1945, in Tbilisi — Armenian musicologist, pedagogue, Doctor of Art Studies (1999), Professor (2001), Honored Worker of Culture of the Republic of Armenia (2009), who made a significant contribution to the study and teaching of 20th-century Armenian music.

In 1969 graduated from the Department of Music Theory at Yerevan Komitas State Conservatory (supervisor — Professor R. Atayan). In 1971–1974 studied in the postgraduate program at Saint Petersburg Conservatory (supervisor — Professor G. Tigranov). Since 1974 has been teaching at the Department of Music Theory at Yerevan Komitas State Conservatory.

In 1975 defended a candidate dissertation at Saint Petersburg Conservatory on “Peculiarities of the Development of Armenian Music in the 1960s of the 20th Century”. In 1999 defended a doctoral dissertation at Moscow State Conservatory on “Armenian Music in the Context of the 20th Century”. In 1978 and 1988 completed advanced training courses at Moscow Conservatory. Since 2004 — member of the International Music Union in Moscow.

Her research is devoted to the aesthetics and theory of 20th-century Armenian music. Author of several scientific works, including “Questions of Contemporary Armenian Music (1960s)” (1983), “Armenian Music in the Context of the 20th Century” (2002), “Aram Khachaturian. Scientific Reference” (2004), “Armenian Music and Composers” (2004).

Svetlana Koryuni Sargsyan remained the bridge of Armenian musicology from Tbilisi to Yerevan — with her scientific depth, pedagogical dedication, and boundless love, inspiring generations with the depths of 20th-century Armenian music and aesthetic thought.

1. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ 20-րդ դարի հայ երաժշտության գիտնական և մանկավարժ / Светлана Корюновна Саргсян — учёный и педагог армянской музыки XX века / Svetlana Koryuni Sargsyan — Scholar and Pedagogue of 20th-Century Armenian Music
2. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ և արվեստագիտության դոկտոր / Светлана Корюновна Саргсян — заслуженный деятель культуры РА и доктор искусствоведения / Svetlana Koryuni Sargsyan — Honored Worker of Culture of RA and Doctor of Art Studies
3. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ Թբիլիսիից Երևան՝ հայ երաժշտագիտության կամուրջ / Светлана Корюновна Саргсян — от Тбилиси до Еревана: мост армянского музыковедения / Svetlana Koryuni Sargsyan — From Tbilisi to Yerevan: Bridge of Armenian Musicology
4. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ «Հայ երաժշտությունը 20-րդ դարի համատեքստում»-ի հեղինակ / Светлана Корюновна Саргсян — автор «Армянская музыка в контексте XX века» / Svetlana Koryuni Sargsyan — Author of Armenian Music in the Context of the 20th Century
5. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ հայ երաժշտության տեսության և գեղագիտության նվիրյալ / Светлана Корюновна Саргсян — преданная теории и эстетике армянской музыки / Svetlana Koryuni Sargsyan — Devoted to the Theory and Aesthetics of Armenian Music

Սուքիաս Սոմալյան ծնվել է 1776 թվականի հունվարի 24-ին Կոստանդնուպոլսում՝ հայ բանասեր, բառարանագիր, թարգմանիչ, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ, քահանա (1804), աբբահայր (1824), արքեպիսկոպոս (1826), ով իր կյանքը նվիրել է հայ հին մատենագրության պահպանմանը, տպագրությանը և մխիթարյան միաբանության հեղինակության ամրապնդմանը։ Մահացել է 1846 թվականի փետրվարի 11-ին Վենետիկում։

Մեծ ջանքեր է գործադրել Մխիթարյան միաբանության հեղինակության ամրապնդման համար, եղել է Հնդկաստանում։ Այդ տարիներին Հնդկահայ բարերարներ Ռաֆայել Ղարամյանի և Սամվել Մուրադյանի նվիրատվությամբ բացվել են Մուրադյան վարժարանը Պադուայում (1834) և Ռաֆայելյանը Վենետիկում (1836, 1853-ին տեղափոխվել է Փարիզ)։ 1827-ին ընտրվել է Վենետիկի Աթենական ակադեմիայի պատվավոր անդամ։

Ձեռնամուխ է եղել հայ հին մատենագրության տպագրությանը՝ «Մատենագրութիւնք նախնեաց» մատենաշարով լույս ընծայելով Սոմալյանի կազմած «Սրբոյ հօրն մերոյ Եղիշէ վարդապետի մատենագրութիւնք» ժողովածուն (1838, համահեղինակ՝ Ն. Սարգիսյան)՝ առաջաբանով, ծանոթագրություններով և տեքստաբանական ուսումնասիրությամբ։ Գրել է հայ հին գրականության պատմությունը («Պատկեր հայկական դպրութեան», 1829, իտալերեն) և հայ հին թարգմանությունների մատենագիտությունը («Ցուցակ թարգմանութեանց նախնեաց», 1825, իտալերեն)։ Կազմել է գործնական նշանակության հինգ բառարան՝ հայերեն, անգլերեն և տաճկերեն բառանյութի ընդգրկումով։ Հայերեն է թարգմանել Սոավեի «Կենդանագիր զգաստ եւ զգօն անձին» և Ֆենելոնի «Իմաստք ողջախոհ մտաց» (1836) փոքրածավալ գործերը։

Սուքիաս Սոմալյանը մնաց Կոստանդնուպոլսից Վենետիկ տանող հայ մատենագրության և բանասիրության կամուրջը՝ իր բառարաններով, տպագրական նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին հայ հին գրականության պահպանման և տարածման գաղափարով։

Русский

армянский лексикограф и историк древней литературы

Сукиас Сомалян родился 24 января 1776 года в Константинополе — армянский филолог, лексикограф, переводчик, член Венецианской мхитаристской конгрегации, священник (1804), аббат (1824), архиепископ (1826), посвятивший свою жизнь сохранению, изданию и укреплению авторитета армянской древней письменности. Умер 11 февраля 1846 года в Венеции.

Прилагал большие усилия для укрепления авторитета Мхитаристской конгрегации, побывал в Индии. В те годы благодаря пожертвованиям индийских армянских меценатов Рафаэла Карамяна и Самвела Мурадяна были открыты Муратянская школа в Падуе (1834) и Рафаэловская в Венеции (1836, в 1853 году переведена в Париж). В 1827 году избран почётным членом Афинской академии в Венеции.

Приступил к изданию армянской древней письменности — в серии «Матенагирутьюнк нахнеац» издал составленный Сомаляном сборник «Матенагирутьюнк сарбой хорн мерой Егише вардапети» (1838, соавтор — Н. Саркисян) с предисловием, примечаниями и текстологическим исследованием. Написал историю древнеармянской литературы («Паткер айкакан дпрутьян», 1829, на итальянском) и библиографию древнеармянских переводов («Цуцак таргманутьянц нахнеац», 1825, на итальянском). Составил пять практических словарей с включением армянского, английского и турецкого материала. Перевёл на армянский небольшие сочинения Соаве «Жизнеописание осторожного и бдительного человека» и Фенелона «Мудрость здравомыслящего ума» (1836).

Сукиас Сомалян остался мостом армянской письменности и филологии от Константинополя до Венеции — своими словарями, издательским подвигом и безграничной преданностью, вдохновляя поколения идеей сохранения и распространения древнеармянской литературы.

English

Armenian Lexicographer and Historian of Ancient Literature

Sukias Somalyan was born on January 24, 1776, in Constantinople — Armenian philologist, lexicographer, translator, member of the Venetian Mekhitarist Congregation, priest (1804), abbot (1824), archbishop (1826), who devoted his life to the preservation, publication, and strengthening of the authority of ancient Armenian literature. Died on February 11, 1846, in Venice.

He made great efforts to strengthen the authority of the Mekhitarist Congregation and visited India. During those years, thanks to donations from Indian Armenian benefactors Rafael Karamyan and Samuel Muradyan, the Muradyan School was opened in Padua (1834) and the Rafaelian in Venice (1836, transferred to Paris in 1853). In 1827 he was elected an honorary member of the Athenian Academy in Venice.

He undertook the publication of ancient Armenian literature — in the series “Matenaqirutyunk Nakhneats” he published the collection “Matenaqirutyunk Srboy Horn Meroy Yeghishe Vardapeti” (1838, co-author — N. Sargisyan) with preface, notes, and textological study. He wrote the history of ancient Armenian literature (“Patker Haykakan Dprutyan”, 1829, in Italian) and the bibliography of ancient Armenian translations (“Tsutsak Targmanutyan Nakhneats”, 1825, in Italian). He compiled five practical dictionaries including Armenian, English, and Turkish material. He translated into Armenian the small works of Soave “Life of the Cautious and Vigilant Person” and Fénelon “Wisdom of the Sound Mind” (1836).

Sukias Somalyan remained the bridge of Armenian literature and philology from Constantinople to Venice — with his dictionaries, publishing dedication, and boundless devotion, inspiring generations with the idea of preserving and disseminating ancient Armenian literature.

1. Սուքիաս Սոմալյան՝ հայ բանասեր և Մխիթարյան միաբանության արքեպիսկոպոս / Сукиас Сомалян — армянский филолог и архиепископ Мхитаристской конгрегации / Sukias Somalyan — Armenian Philologist and Archbishop of the Mekhitarist Congregation
2. Սուքիաս Սոմալյան՝ «Սրբոյ հօրն մերոյ Եղիշէ» ժողովածուի կազմող / Сукиас Сомалян — составитель сборника «Творения святого отца нашего Елише» / Sukias Somalyan — Compiler of the Collection of St. Yeghishe
3. Սուքիաս Սոմալյան՝ Կոստանդնուպոլսից Վենետիկ՝ հայ մատենագրության պահպանող / Сукиас Сомалян — от Константинополя до Венеции: хранитель армянской письменности / Sukias Somalyan — From Constantinople to Venice: Guardian of Armenian Literature
4. Սուքիաս Սոմալյան՝ հայ բառարանագիր և հին գրականության պատմաբան / Сукиас Сомалян — армянский лексикограф и историк древней литературы / Sukias Somalyan — Armenian Lexicographer and Historian of Ancient Literature
5. Սուքիաս Սոմալյան՝ հայ հին թարգմանությունների և գրականության նվիրյալ / Сукиас Сомалян — преданный древнеармянским переводам и литературе / Sukias Somalyan — Devoted to Ancient Armenian Translations and Literature

Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյան ծնվել է 1943 թվականի հունվարի 23-ին Երևանում՝ հայ քանդակագործ, ով իր ստեղծագործություններով մեծ ներդրում ունեցավ հայկական մոնումենտալ արվեստի զարգացման գործում։ Մահացել է 2018 թվականի ապրիլի 21-ին Երևանում։

1965 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1970-ին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի քանդակի բաժինը։ Ստեղծագործել է մոնումենտալ-հաստոցային քանդակի բնագավառում։ Գործերին բնորոշ են ընդգծված գաղափարայնությունը, պաթոսը և մոնումենտալ ընդհանրացումները։

Հիշարժան աշխատանքներից են՝

• «Վերածնունդ» (1984, բարձրաքանդակ, տուֆ, Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիր),
• «Ամբոխները խելագարված» (1981, բարձրաքանդակ, բազալտ, Ստեփանավանի Ստեփան Շահումյանի տուն-թանգարան),
• «Հյուրընկալություն» (1977, հարթաքանդակ, տուֆ, Գյումրիի «Շիրակ» հյուրանոց, ՀԼԿԵՄ մրցանակ՝ 1978),
• Վարդան Աճեմյանի շիրմաքար (1978, գրանիտ, Երևանի Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոն),
• Կարեն Դեմիրճյանի մահարձան և տապանաքար (2000, բրոնզ, գրանիտ, Երևանի Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոն),
• Մեծ եղեռնի զոհերին նվիրված խաչքար (1996, բազալտ, Հայոց Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ),
• «Հայ բարերարների ճեմուղի» հուշակոթող և հուշահամալիր (Երևան),
• Միքայել Արամյանցի, Գալուստ Գյուլբենկյանի, Հովհաննես Լազարյանի կիսանդրիներ և այլն։

Նրա գործերը պահվում են Մոսկվայի Արևելքի ժողովուրդների թանգարանում, ՌԴ մշակույթի նախարարության, Կրեմլի թանգարանային ֆոնդերում և այլուր։

Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյանը մնաց Երևանից մինչև հայկական մոնումենտալ արվեստի բարձունքներ տանող կամուրջը՝ իր խորքային գաղափարներով, պաթոսով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ քանդակագործության խորքերով և հավերժականությամբ։

Русский

скульптор, полный пафоса и идейности

Фердинанд Егорович Аракелян родился 23 января 1943 года в Ереване — армянский скульптор, который своими произведениями внёс большой вклад в развитие армянского монументального искусства. Умер 21 апреля 2018 года в Ереване.

В 1965 году окончил Ереванское художественное училище, в 1970 году — отделение скульптуры Ереванского художественно-театрального института. Творил в области монументально-станковой скульптуры. Его работам свойственны подчёркнутая идейность, пафос и монументальные обобщения.

Запоминающиеся произведения:

• «Возрождение» (1984, барельеф, туф, Спортивно-концертный комплекс им. Карена Демирчяна),
• «Безумствующие толпы» (1981, барельеф, базальт, Дом-музей Степана Шаумяна в Степанаване),
• «Гостеприимство» (1977, горельеф, туф, гостиница «Ширак» в Гюмри, премия ЦК ЛКСМ Армении — 1978),
• Надгробие Вардана Ачемяна (1978, гранит, Пантеон парка им. Комитаса в Ереване),
• Памятник и надгробие Карена Демирчяна (2000, бронза, гранит, Пантеон парка им. Комитаса в Ереване),
• Хачкар, посвящённый жертвам Великого геноцида (1996, базальт, Музей-институт Геноцида армян),
• Мемориальный комплекс и аллея «Армянские меценаты» (Ереван),
• Бюсты Микаела Арамянца, Галуст Гюльбенкяна, Ованнеса Лазаряна и др.

Его работы хранятся в Музее народов Востока в Москве, фондах Министерства культуры РФ, Кремлёвских музеях и др.

Фердинанд Егорович Аракелян остался мостом армянского монументального искусства от Еревана до его вершин — своими глубокими идеями, пафосом и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской скульптуры и вечностью.

English

Sculptor Full of Pathos and Ideology

Ferdinand Egori Arakelyan was born on January 23, 1943, in Yerevan — Armenian sculptor who made a significant contribution to the development of Armenian monumental art with his works. Died on April 21, 2018, in Yerevan.

In 1965 graduated from Yerevan Art School, in 1970 — from the sculpture department of Yerevan Art-Theater Institute. Worked in the field of monumental and easel sculpture. His works are characterized by emphasized ideology, pathos, and monumental generalizations.

Notable works:

• “Revival” (1984, high relief, tuff, Karen Demirchyan Sports and Concert Complex),
• “Mad Crowds” (1981, high relief, basalt, Stepan Shahumyan House-Museum in Stepanavan),
• “Hospitality” (1977, flat relief, tuff, Shirak Hotel in Gyumri, CC YCL Armenia Prize — 1978),
• Tombstone of Vardan Achemyan (1978, granite, Komitas Pantheon in Yerevan),
• Monument and tombstone of Karen Demirchyan (2000, bronze, granite, Komitas Pantheon in Yerevan),
• Khachkar dedicated to the victims of the Great Genocide (1996, basalt, Armenian Genocide Museum-Institute),
• Memorial complex and alley “Armenian Benefactors” (Yerevan),
• Busts of Mikael Aramyan, Galust Gulbenkian, Hovhannes Lazaryan, etc.

His works are kept in the Museum of the Peoples of the East in Moscow, funds of the Ministry of Culture of the Russian Federation, Kremlin museums, and others.

Ferdinand Egori Arakelyan remained the bridge of Armenian monumental art from Yerevan to its heights — with his profound ideas, pathos, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian sculpture and eternity.

1. Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյան՝ հայ մոնումենտալ քանդակագործ և «Վերածնունդ»-ի հեղինակ / Фердинанд Егорович Аракелян — армянский монументальный скульптор и автор «Возрождения» / Ferdinand Egori Arakelyan — Armenian Monumental Sculptor and Author of Revival
2. Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյան՝ Կարեն Դեմիրճյանի մահարձանի և Հայ բարերարների ճեմուղու ստեղծող / Фердинанд Егорович Аракелян — создатель памятника Карену Демирчяну и аллеи армянских меценатов / Ferdinand Egori Arakelyan — Creator of the Karen Demirchyan Monument and Armenian Benefactors Alley
3. Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյան՝ Երևանից մինչև հայկական քանդակագործության գագաթներ / Фердинанд Егорович Аракелян — от Еревана до вершин армянской скульптуры / Ferdinand Egori Arakelyan — From Yerevan to the Heights of Armenian Sculpture
4. Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյան՝ պաթոսով և գաղափարայնությամբ լեցուն քանդակագործ / Фердинанд Егорович Аракелян — скульптор, полный пафоса и идейности / Ferdinand Egori Arakelyan — Sculptor Full of Pathos and Ideology
5. Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյան՝ հայկական մոնումենտալ արվեստի նվիրյալ / Фердинанд Егорович Аракелян — преданный армянскому монументальному искусству / Ferdinand Egori Arakelyan — Devoted to Armenian Monumental Art

Արաբ Շամիլով ծնվել է 1897 թվականի հունվարի 23-ին Սուսուզ գյուղում (Կարսի մարզ, Ռուսական կայսրություն)՝ հայաստանցի քուրդ արձակագիր, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934-ից), ԽՄԿԿ անդամ (1918-ից), ով ստեղծագործել է քրդերեն և հայերեն՝ կրելով նաև Արաբե Շամո գրական անունը։ Մահացել է 1978 թվականի մայիսի 21-ին Երևանում։

1912 թվականին տեղափոխվել է Թիֆլիս, աշխատել պեմզայի գործարանում, ապա որպես թարգմանիչ՝ կազակական երրորդ գնդում։ 1916-ին տեղափոխվել է Կարս և աշխատել Սարիղամիշ-Էրզրում երկաթուղագծի շինարարությունում։ 1920-ին 11-րդ կարմիր բանակի հետ մտել է Բաքու, նույն թվականին մեկնել Մոսկվա՝ Լազարյան ինստիտուտում սովորելու։ 1924-ին վերադարձել է Երևան և աշխատել «Ռյա թազա» քրդերեն թերթի խմբագրությունում։ Հետագայում սովորել է ԽՍՀՄ ԳԱ ասպիրանտուրայում (Լենինգրադ, ղեկավար՝ ակադեմիկոս Հովսեփ Օրբելի)։

Քրդերեն լույս են տեսել նրա «Լենինի կյանքը» (1930), «Քուրդ հովիվը» (1930), «Բախտի ճանապարհ» (1959), «Դըմ-դըմ բերդը» (վեպ, 1966) և այլ գրքեր։ «Քուրդ հովիվը» երկը թարգմանվել և առանձին գրքով լույս է տեսել ռուսերեն, վրացերեն, ադրբեջաներեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, անգլերեն։ Նրա սցենարով նկարահանվել է «Հայաստանի քրդերը» կինոնկարը («Հայֆիլմ», 1959)։

Արաբ Շամիլովը մնաց Սուսուզից Երևան տանող քրդահայ գրականության կամուրջը՝ իր արձակով, հայրենասիրությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին քրդական և հայկական մշակույթի խորքերով ու միասնության գաղափարով։

Русский

армянский курдский писатель и патриот

Араб Шамилов родился 23 января 1897 года в селе Сусуз (Карсская область, Российская империя) — армянский курдский прозаик, заслуженный деятель культуры Армянской ССР, член Союза писателей СССР (с 1934), член ВКП(б) (с 1918), творивший на курдском и армянском языках под литературным псевдонимом Арабе Шамо. Умер 21 мая 1978 года в Ереване.

В 1912 году переехал в Тифлис, работал на пемзовом заводе, затем переводчиком в казачьем третьем полку. В 1916 году переехал в Карс и работал на строительстве железной дороги Сарыкамыш–Эрзерум. В 1920 году с 11-й Красной армией вошёл в Баку, в том же году уехал в Москву учиться в Лазаревском институте. В 1924 году вернулся в Ереван и работал в редакции курдской газеты «Ря таза». Позже учился в аспирантуре АН СССР в Ленинграде (руководитель — академик Иосиф Орбели).

На курдском языке вышли его книги «Жизнь Ленина» (1930), «Курдский пастух» (1930), «Путь счастья» (1959), «Крепость Дем-Дем» (роман, 1966) и другие. «Курдский пастух» переведён и издан отдельной книгой на русском, грузинском, азербайджанском, французском, немецком, английском языках. По его сценарию снят фильм «Курды Армении» («Арменфильм», 1959).

Араб Шамилов остался мостом курдско-армянской литературы от Сусуза до Еревана — своей прозой, патриотизмом и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами курдской и армянской культуры и идеей единства.

English

Armenian Kurdish Writer and Patriot

Arab Shamilov was born on January 23, 1897, in the village of Susuz (Kars province, Russian Empire) — Armenian Kurdish prose writer, Honored Worker of Culture of the Armenian SSR, member of the USSR Writers’ Union (since 1934), member of the CPSU (since 1918), who wrote in Kurdish and Armenian under the literary name Arabe Shamo. Died on May 21, 1978, in Yerevan.

In 1912 moved to Tiflis, worked at a pumice factory, then as a translator in the Cossack third regiment. In 1916 moved to Kars and worked on the construction of the Sarikamish–Erzurum railway. In 1920 entered Baku with the 11th Red Army, in the same year went to Moscow to study at the Lazarev Institute. In 1924 returned to Yerevan and worked in the editorial office of the Kurdish newspaper “Rya Taza”. Later studied in the graduate school of the Academy of Sciences of the USSR in Leningrad (supervisor — academician Hovsep Orbeli).

In Kurdish published his books “Life of Lenin” (1930), “Kurdish Shepherd” (1930), “Path of Happiness” (1959), “Dem-Dem Fortress” (novel, 1966) and others. “Kurdish Shepherd” was translated and published separately in Russian, Georgian, Azerbaijani, French, German, English. Based on his screenplay the film “Kurds of Armenia” was shot (“Armenfilm”, 1959).

Arab Shamilov remained the bridge of Kurdish-Armenian literature from Susuz to Yerevan — with his prose, patriotism and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Kurdish and Armenian culture and the idea of unity.

1. Արաբ Շամիլով՝ քուրդ արձակագիր և «Քուրդ հովիվը»-ի հեղինակ / Араб Шамилов — курдский прозаик и автор «Курдский пастух» / Arab Shamilov — Kurdish Prose Writer and Author of Kurdish Shepherd
2. Արաբ Շամիլով՝ Սուսուզից Երևան՝ քրդահայ գրականության կամուրջ / Араб Шамилов — от Сусуза до Еревана: мост курдско-армянской литературы / Arab Shamilov — From Susuz to Yerevan: Bridge of Kurdish-Armenian Literature
3. Արաբ Շամիլով՝ ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ և քրդական գրականության դասական / Араб Шамилов — заслуженный деятель культуры АрмССР и классик курдской литературы / Arab Shamilov — Honored Worker of Culture of the Armenian SSR and Classic of Kurdish Literature
4. Արաբ Շամիլով՝ «Դըմ-դըմ բերդը»-ի և հայ-քրդական մշակույթի նվիրյալ / Араб Шамилов — автор «Крепость Дем-Дем» и преданный армяно-курдской культуре / Arab Shamilov — Author of Dem-Dem Fortress and Devoted to Armeno-Kurdish Culture
5. Արաբ Շամիլով՝ հայաստանցի քուրդ գրող և հայրենասեր / Араб Шамилов — армянский курдский писатель и патриот / Arab Shamilov — Armenian Kurdish Writer and Patriot

1974 թվականի հունվարի 22-ին Երևանում ծնվեց Արսեն Ռոբերտի Գրիգորյանը՝ հայ ժողովրդական երգերի մեկնաբան, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ, որի ձայնը դարձավ հայկական ավանդական երաժշտության խորհրդանիշը:

Ասո անունով հայտնի դարձած արտիստը 1991-ին ավարտեց Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան թիվ 84 միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև 1991-1994 թվականներին սովորեց Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում՝ Վլադիմիր Խաչատրյանի դասարանում, իսկ 1997-2002 թվականներին շարունակեց կրթությունը Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում՝ Սվետլանա Կոլոսարյանի և Ռուբեն Մաթևոսյանի մոտ, ասպիրանտուրան ավարտելով 2004-ին Արզաս Ոսկանյանի ղեկավարությամբ: 2004-ից դասավանդում է կոնսերվատորիայի ժողովրդական երգեցողության ամբիոնում: 2001-ին «Սայաթ-Նովա» մրցանակաբաշխության ժամանակ արժանացավ առաջին մրցանակի և «Տարվա ժողովրդական երգիչ» կոչմանը: 2008 և 2025 թվականներին մասնակցեց Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության «Երկու աստղ» նախագծին: 2008-ի նոյեմբերին ստեղծեց «Երգող թվեր» մուլտֆիլմը: Համերգներով շրջագայել է ԱՄՆ-ում, Ռուսաստանում, Եվրոպայում, Հեռավոր և Մերձավոր Արևելքում, Հարավային Ամերիկայում՝ նկարահանելով վեց տեսահոլովակ: Արսեն Գրիգորյանը (Ասո) մնաց որպես երգիչ, որի ձայնը կյանք տվեց հայկական ժողովրդական երգերին՝ դարձնելով դրանք ժամանակակից և հավերժ:

Русская версия

Создатель народной песни и мультфильма «Поюшие числа»

22 января 1974 года в Ереване родился Арсен Робертович Григорян, известный как Асо — исполнитель армянских народных песен, Заслуженный артист Армении, чей голос стал символом современной армянской традиционной музыки. Асо окончил среднюю школу №84 имени Хачатура Абовяна в 1991 году, затем в 1991–1994 годах учился в Музыкальном училище имени Романоса Меликяна в классе Владимира Хачатряна, а в 1997–2002 годах продолжил образование в Ереванской государственной консерватории имени Комитаса — сначала у Светланы Колосарян по оперному пению, а с 3-го курса — у Рубена Матевосана по народному пению, аспирантуру окончил в 2004 году под руководством Арзаса Восканяна. С 2004 года преподаёт на кафедре народного пения консерватории. В 2001 году на ежегодной премии «Саят-Нова» получил первую премию и звание «Народный певец года». В 2008 и 2025 годах участвовал в проекте «Две звезды» Общественного телевидения Армении. В ноябре 2008 года создал мультфильм «Поюшие числа». С гастролями выступал в США, России, Европе, на Дальнем и Ближнем Востоке, в Южной Америке, сняв шесть видеоклипов. Арсен Григорян (Асо) остался как певец, чей голос оживил армянские народные песни, сделав их современными и вечными.

English Version

Creator of Folk Song and the “Singing Numbers” Cartoon

On January 22, 1974, in Yerevan, Arsen Roberti Grigoryan, known as Aso, was born — an Armenian performer of folk songs, Honored Artist of Armenia, whose voice became a symbol of contemporary Armenian traditional music. Aso graduated from Yerevan Secondary School No. 84 named after Khachatur Abovyan in 1991, then studied from 1991–1994 at the Romanos Melikyan Music College in Vladimir Khachatryan’s class, and from 1997–2002 continued at the Komitas State Conservatory of Yerevan — initially under Svetlana Kolosaryan in opera singing, and from the 3rd year under Ruben Matevosyan in folk singing, completing his postgraduate studies in 2004 under Arzas Voskanyan. Since 2004, he has taught at the conservatory’s folk singing department. In 2001, at the annual Sayat-Nova awards, he won first prize and the title of “Folk Singer of the Year.” In 2008 and 2025, he participated in the “Two Stars” project of Public Television of Armenia. In November 2008, he created the cartoon “Singing Numbers.” He toured with concerts in the USA, Russia, Europe, the Far and Middle East, and South America, shooting six music videos. Arsen Grigoryan (Aso) remains as a singer whose voice brought Armenian folk songs to life, making them modern and eternal.

1. 1974 թվականի հունվարի 22. Արսեն Գրիգորյան (Ասո). Հայկական ժողովրդական երգի անմահ ձայնը
2. Ասո՝ Արսեն Գրիգորյան. Երևանից մինչև աշխարհի բեմեր՝ Սայաթ-Նովայի ժառանգորդը
3. Հայաստանի վաստակավոր արտիստ Ասո. Ժողովրդական երգի և «Երգող թվերի» ստեղծողը

1. 22 января 1974 года: Арсен Григорян (Асо). Бессмертный голос армянской народной песни
2. Асо — Арсен Григорян: От Еревана до мировых сцен — наследник Саят-Новы
3. Заслуженный артист Армении Асо: Создатель народной песни и мультфильма «Поюшие числа»

1. January 22, 1974: Arsen Grigoryan (Aso). The Immortal Voice of Armenian Folk Song
2. Aso — Arsen Grigoryan: From Yerevan to World Stages — Heir to Sayat-Nova
3. Honored Artist of Armenia Aso: Creator of Folk Song and the “Singing Numbers” Cartoon

Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյան ծնվել է 1938 թվականի հունվարի 21-ին Երևանում՝ հայ կենդանաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1989), պրոֆեսոր (2002), Երևանի պետական համալսարանի կենդանաբանության ամբիոնի վարիչ (2004-ից)։ Մահացել է 2021 թվականի օգոստոսի 31-ին։

1962 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1960 թվականից աշխատել է նույն համալսարանում՝ որպես կենդանաբանության ամբիոնի լաբորանտ, 1962–1969 թվականներին՝ ավագ լաբորանտ, 1969–1971 թվականներին՝ ասիստենտ, 1971–1979 թվականներին՝ ավագ դասախոս, 1979–1990 թվականներին՝ դոցենտ, 1990–2004 թվականներին՝ պրոֆեսոր, իսկ 2004 թվականից՝ ամբիոնի վարիչ։

Նրա գիտական հետազոտությունները նվիրված են սողունների կուսածնության (պարտենոգենեզ), կարգաբանության, բնապահպանական կենսաքիմիայի, իմունաբանության, կենդանիների պաշտպանության և պոպուլյացիոն գենետիկայի հարցերին։

Հեղինակ է բազմաթիվ գիտական աշխատությունների, համահեղինակել է ավագ դպրոցի կենսաբանության դասագրքերը և ուսուցչի ձեռնարկները (10-12-րդ դասարաններ)։

Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյանը մնաց Երևանից մինչև հայկական կենդանաբանության բարձունքներ տանող կամուրջը՝ իր գիտական նվաճումներով, դասախոսական նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին կենսաբանության խորքերով և բնության պահպանության գաղափարով։

Русский

преданный армянской зоологии и охране природы

Феликс Даниелович Даниелян родился 21 января 1938 года в Ереване — армянский зоолог, доктор биологических наук (1989), профессор (2002), заведующий кафедрой зоологии Ереванского государственного университета (с 2004). Умер 31 августа 2021 года.

В 1962 году окончил Ереванский государственный университет. С 1960 года работал на той же кафедре зоологии — лаборантом, старшим лаборантом (1962–1969), ассистентом (1969–1971), старшим преподавателем (1971–1979), доцентом (1979–1990), профессором (1990–2004), с 2004 года — заведующим кафедрой.

Его научные исследования посвящены партеногенезу у пресмыкающихся, систематике, экологической биохимии, иммунологии, охране животных и популяционной генетике.

Автор многочисленных научных работ, соавтор учебников и методических пособий по биологии для старших классов (10–12 классы).

Феликс Даниелович Даниелян остался мостом от Еревана до вершин армянской зоологии — своими научными достижениями, преподавательской преданностью и бесконечной любовью, вдохновляя поколения глубинами биологии и идеей сохранения природы.

English

Devoted to Armenian Zoology and Nature Conservation

Felix Danielovich Danielyan was born on January 21, 1938, in Yerevan — Armenian zoologist, Doctor of Biological Sciences (1989), Professor (2002), head of the Department of Zoology at Yerevan State University (since 2004). Died on August 31, 2021.

In 1962 graduated from Yerevan State University. Since 1960 worked at the same Department of Zoology — laboratory assistant, senior laboratory assistant (1962–1969), assistant (1969–1971), senior lecturer (1971–1979), associate professor (1979–1990), professor (1990–2004), since 2004 — head of the department.

His scientific research is devoted to parthenogenesis in reptiles, systematics, environmental biochemistry, immunology, animal protection and population genetics.

Author of numerous scientific papers, co-author of biology textbooks and teacher’s guides for senior classes (grades 10–12).

Felix Danielovich Danielyan remained the bridge from Yerevan to the heights of Armenian zoology — with his scientific achievements, teaching dedication and boundless love, inspiring generations with the depths of biology and the idea of nature conservation.

1. Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյան՝ հայ կենդանաբան և ԵՊՀ կենդանաբանության ամբիոնի վարիչ / Феликс Даниелович Даниелян — армянский зоолог и заведующий кафедрой зоологии ЕГУ / Felix Danielovich Danielyan — Armenian Zoologist and Head of the Department of Zoology at YSU
2. Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյան՝ սողունների կուսածնության հետազոտող / Феликс Даниелович Даниелян — исследователь партеногенеза у пресмыкающихся / Felix Danielovich Danielyan — Researcher of Parthenogenesis in Reptiles
3. Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյան՝ Երևանից մինչև հայկական կենսաբանության գագաթներ / Феликс Даниелович Даниелян — от Еревана до вершин армянской биологии / Felix Danielovich Danielyan — From Yerevan to the Heights of Armenian Biology
4. Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյան՝ կենսաբանական գիտությունների դոկտոր և պրոֆեսոր / Феликс Даниелович Даниелян — доктор биологических наук и профессор / Felix Danielovich Danielyan — Doctor of Biological Sciences and Professor
5. Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյան՝ հայկական կենդանաբանության և բնապահպանության նվիրյալ / Феликс Даниелович Даниелян — преданный армянской зоологии и охране природы / Felix Danielovich Danielyan — Devoted to Armenian Zoology and Nature Conservation

Հակոբ Ս. Անտոնյան ծնվել է 1887 թվականի հունվարի 21-ին Կոստանդնուպոլսում՝ հայ բանաստեղծ, հրապարակախոս, թարգմանիչ, որի ստեղծագործական կյանքը դարձել է արևմտահայ գրականության կարևոր էջերից մեկը։ Մահացել է 1967 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Նյու Յորքում։

Ուսումը ստացել է Ռոբերտ քոլեջում, 1906-ին ավարտել է այն և զբաղվել մանկավարժական աշխատանքով, ապա պաշտոնավարել Կոստանդնուպոլսի ամերիկյան դեսպանատանը։ 1916-ին, որպես ամերիկյան դեսպան Հենրի Մորգենթաուի անձնական քարտուղար, մեկնել է ԱՄՆ, շարունակել ուսումը Նյու Յորքի համալսարանում։

Բանաստեղծություններով և հոդվածներով աշխատակցել է հայկական մամուլին՝ «Շանթ», «Հայաստանի կոչնակ», «Հայ կին», «Անահիտ», «Նոր գիր» և այլ պարբերականներում։ 1920-ին Կոստանդնուպոլսում լույս է տեսել նրա բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Բյուրեղներ»։ Զբաղվել է նաև թարգմանությամբ՝ Շառլ Բոդլերից, Հենրի Լոնգֆելլոյից, Շեքսպիրից, Վիկտոր Հյուգոյից և ուրիշներից։ Շելլիի «Պրոմեթեոս արձակած» երկը նրա չափածո թարգմանությամբ տպագրվել է Արշակ Չոպանյանի «Անահիտ» հանդեսում։

Օգտագործել է Ա., Ասուրհակոբ Անտոնբալ, Յ. Ա., Յ. Ս. Ա. ծածկանունները։

Հակոբ Ս. Անտոնյանը մնաց Կոստանդնուպոլսից Նյու Յորք տանող արևմտահայ գրականության կամուրջը՝ իր բանաստեղծություններով, հրապարակախոսությամբ և թարգմանություններով ոգեշնչելով սերունդներին հայ գրականության խորքերով և սփյուռքի հայերի հոգևոր կյանքի պահպանման գաղափարով։

Русский

армянский переводчик Бодлера, Шекспира и Шелли

Акоп С. Антонян родился 21 января 1887 года в Константинополе — армянский поэт, публицист, переводчик, чья творческая жизнь стала одной из важных страниц западноармянской литературы. Умер 4 декабря 1967 года в Нью-Йорке.

Образование получил в Роберт-колледже, который окончил в 1906 году, занимался педагогической работой, затем служил в американском посольстве в Константинополе. В 1916 году в качестве личного секретаря американского посла Генри Моргентау уехал в США, продолжил учёбу в Нью-Йоркском университете.

Стихи и статьи публиковал в армянской периодике — «Шант», «Голос Армении», «Армянская женщина», «Анахит», «Нор кир» и других изданиях. В 1920 году в Константинополе вышел его первый сборник стихов «Хрустали». Занимался также переводами — с Шарля Бодлера, Генри Лонгфелло, Шекспира, Виктора Гюго и других. Перевод «Освобождённого Прометея» Шелли в его стихотворном варианте был опубликован в журнале Аршака Чопаняна «Анахит».

Использовал псевдонимы А., Асурхакоб Антонбал, Я. А., Я. С. А.

Акоп С. Антонян остался мостом западноармянской литературы от Константинополя до Нью-Йорка — своими стихами, публицистикой и переводами, вдохновляя поколения глубинами армянской литературы и идеей сохранения духовной жизни армян диаспоры.

English

Armenian Translator of Baudelaire, Shakespeare and Shelley

Hakob S. Antonyan was born on January 21, 1887, in Constantinople — Armenian poet, publicist, translator, whose creative life became one of the important pages of Western Armenian literature. Died on December 4, 1967, in New York.

Received education at Robert College, which he graduated in 1906, engaged in teaching work, then served in the American embassy in Constantinople. In 1916, as personal secretary to American ambassador Henry Morgenthau, he went to the USA and continued studies at New York University.

Published poems and articles in Armenian periodicals — “Shant”, “Voice of Armenia”, “Armenian Woman”, “Anahit”, “Nor Kir” and others. In 1920 in Constantinople his first collection of poems “Crystals” was published. Also engaged in translations — from Charles Baudelaire, Henry Longfellow, Shakespeare, Victor Hugo and others. His verse translation of Shelley’s “Prometheus Unbound” was published in Arshak Chopanyan’s magazine “Anahit”.

Used pseudonyms A., Asurhakob Antonbal, Ya. A., Ya. S. A.

Hakob S. Antonyan remained the bridge of Western Armenian literature from Constantinople to New York — with his poems, publicism and translations, inspiring generations with the depths of Armenian literature and the idea of preserving the spiritual life of diaspora Armenians.

1. Հակոբ Ս. Անտոնյան՝ արևմտահայ բանաստեղծ և «Բյուրեղներ»-ի հեղինակ / Акоп С. Антонян — западноармянский поэт и автор «Хрустали» / Hakob S. Antonyan — Western Armenian Poet and Author of Crystals
2. Հակոբ Ս. Անտոնյան՝ Կոստանդնուպոլսից Նյու Յորք՝ հայ գրականության կամուրջ / Акоп С. Антонян — от Константинополя до Нью-Йорка: мост армянской литературы / Hakob S. Antonyan — From Constantinople to New York: Bridge of Armenian Literature
3. Հակոբ Ս. Անտոնյան՝ Բոդլերի, Շեքսպիրի և Շելլիի հայ թարգմանիչ / Акоп С. Антонян — армянский переводчик Бодлера, Шекспира и Шелли / Hakob S. Antonyan — Armenian Translator of Baudelaire, Shakespeare and Shelley
4. Հակոբ Ս. Անտոնյան՝ սփյուռքահայ գրականության և հրապարակախոսության դեմք / Акоп С. Антонян — лицо литературы и публицистики армянской диаспоры / Hakob S. Antonyan — Figure of Literature and Publicism in the Armenian Diaspora
5. Հակոբ Ս. Անտոնյան՝ հայ գրականության անմոռանալի ձայնը / Акоп С. Антонян — незабываемый голос армянской литературы / Hakob S. Antonyan — Unforgettable Voice of Armenian Literature

Գևորգ Ալեքսանդրի Աշուղյան ծնվել է 1911 թվականի հունվարի 18-ին Թիֆլիսում (այժմ՝ Թբիլիսի)՝ հայ դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967), ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1952), ով իր ամբողջ կյանքը նվիրել է հայկական թատրոնին և կինոյին՝ դառնալով Սունդուկյանի անվան թատրոնի լեգենդար դեմքերից մեկը։ Մահացել է 2006 թվականի մարտի 21-ին Երևանում։

1927–1929 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի հայկական թատրոնին կից ստուդիայում, 1935–1937 թվականներին՝ Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիաներում։ 1927–1939 թվականներին (ընդհատումներով) եղել է Թիֆլիսի հայկական թատրոնի դերասան, 1939 թվականից՝ Երևանի Սունդուկյանի անվան թատրոնի դերասան։

Թատրոնում հիշարժան դերեր է խաղացել՝

• Նեզնամով («Անմեղ մեղավորներ», Օստրովսկի),
• Քարամյան («Խիզախում», Օվչիննիկով, որի համար արժանացել է ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի 1952 թվականին),
• Սերոբ («Հարսնացու հյուսիսից», Ժորա Հարությունյան),
• Ալեքսանդր («Կույր երաժիշտը», Մ. Քոչարյան) և շատ ուրիշներ։

Նրա դերասանական ոճին բնորոշ էին խորքային հոգեբանական մոտեցումը, կերպարների նուրբ ու ճշգրիտ վերլուծությունը և բեմական խարիզման։

Գևորգ Ալեքսանդրի Աշուղյանը մնաց Թիֆլիսից Երևան տանող հայկական թատրոնի կամուրջը՝ իր խորքային դերերով, նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական բեմարվեստի խորքերով և հավերժականությամբ։

Русский

легенда Театра Сундукяна

Геворг Александрович Ашугян родился 18 января 1911 года в Тифлисе (ныне Тбилиси) — армянский актёр, народный артист Армянской ССР (1967), лауреат Государственной премии СССР (1952), посвятивший всю жизнь армянскому театру и кино, ставший одной из легендарных фигур Театра им. Сундукяна. Умер 21 марта 2006 года в Ереване.

В 1927–1929 годах учился в студии при армянском театре в Тифлисе, в 1935–1937 годах — в московской армянской драматической студии. В 1927–1939 годах (с перерывами) был актёром Тифлисского армянского театра, с 1939 года — актёром Театра им. Сундукяна в Ереване.

Запоминающиеся роли в театре:

• Незнамов («Без вины виноватые», Островский),
• Карамян («Хищники», Овчинников, за которую получил Государственную премию СССР в 1952 году),
• Сероб («Невеста с севера», Жора Арутюнян),
• Александр («Слепой музыкант», М. Кочарян) и многие другие.

Геворг Александрович Ашугян остался мостом армянского театра от Тифлиса до Еревана — своими глубокими ролями, преданностью и бесконечной любовью, вдохновляя поколения глубинами армянского сценического искусства и вечностью.

English

Legend of the Sundukyan Theater

Gevorg Alexandrovich Ashughyan was born on January 18, 1911, in Tiflis (now Tbilisi) — Armenian actor, People’s Artist of the Armenian SSR (1967), laureate of the State Prize of the USSR (1952), who dedicated his entire life to Armenian theater and cinema, becoming one of the legendary figures of the Sundukyan Theater. Died on March 21, 2006, in Yerevan.

In 1927–1929 studied at the studio attached to the Armenian Theater in Tiflis, in 1935–1937 — at the Moscow Armenian Dramatic Studio. In 1927–1939 (with interruptions) was an actor at the Tiflis Armenian Theater, since 1939 — actor at the Sundukyan Theater in Yerevan.

Memorable roles in theater:

• Neznamov (“Guilty Without Guilt”, Ostrovsky),
• Karamyan (“Predators”, Ovchinnikov, for which he received the State Prize of the USSR in 1952),
• Serob (“Bride from the North”, Zhora Harutyunyan),
• Alexander (“Blind Musician”, M. Kocharyan) and many others.

Gevorg Alexandrovich Ashughyan remained the bridge of Armenian theater from Tiflis to Yerevan — with his profound roles, dedication, and boundless love, inspiring generations with the depths of Armenian stage art and eternity.

1. Գևորգ Ալեքսանդրի Աշուղյան՝ հայ դերասան և ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր / Геворг Александрович Ашугян — армянский актёр и лауреат Государственной премии СССР / Gevorg Alexandrovich Ashughyan — Armenian Actor and Laureate of the State Prize of the USSR
2. Գևորգ Ալեքսանդրի Աշուղյան՝ Սունդուկյանի թատրոնի լեգենդ / Геворг Александрович Ашугян — легенда Театра Сундукяна / Gevorg Alexandrovich Ashughyan — Legend of the Sundukyan Theater
3. Գևորգ Ալեքսանդրի Աշուղյան՝ Թիֆլիսից Երևան / Геворг Александрович Ашугян — от Тифлиса до Еревана / Gevorg Alexandrovich Ashughyan — From Tiflis to Yerevan
4. Գևորգ Ալեքսանդրի Աշուղյան՝ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ և դերասան / Геворг Александрович Ашугян — народный артист АрмССР и актёр / Gevorg Alexandrovich Ashughyan — People’s Artist of the Armenian SSR and Actor
5. Գևորգ Ալեքսանդրի Աշուղյան՝ հայկական բեմի խորքային վարպետ / Геворг Александрович Ашугян — глубокий мастер армянской сцены / Gevorg Alexandrovich Ashughyan — Profound Master of the Armenian Stage

Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան ծնվել է 1899 թվականի հունվարի 18-ին Վանում (Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն)՝ հայ թատերագետ, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1962), պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1939-ից), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)։ Մահացել է 1964 թվականի մայիսի 16-ին Երևանում։

Նախնական կրթությունն ստացել է Վանի Երամյան վարժարանում։ 1916 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ 1916–1918 թվականներին աշխատել է որպես գյուղական ուսուցիչ։ 1927–1930 թվականներին աշխատել է «Մարտակոչ», «Պրոլետար» (Թիֆլիս) թերթերի և «Նոր ուղի» (Երևան) հանդեսի խմբագրություններում։ 1946–1949 թվականներին դասախոսել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

1945 թվականին «Շեքսպիրը հայերեն» թեմայով պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն, իսկ 1963-ին՝ «Հայ դրամատուրգիայի պատմություն» թեմայով դոկտորական ատենախոսություն։ Կատարել է թարգմանություններ ֆրանսերենից, անգլերենից, ռուսերենից։ Կյանքի վերջին տարիներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի ինստիտուտում։

Հիմնական աշխատություններից են՝

• «Գիր ու արվեստ» (1926),
• «Պուշկին և Արևելք» (1937),
• «Շեքսպիրը հայերեն» (1956),
• «Հայ դրամատուրգիայի պատմություն» (գիրք 1՝ 1959, գիրք 2՝ 1964) և այլն։

Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյանը մնաց Վանից Երևան տանող հայ թատերագիտության և գրականագիտության կամուրջը՝ իր հետազոտություններով, թարգմանություններով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ արվեստի և դրամատուրգիայի խորքերով։

Русский

один из основоположников армянского театроведения и литературоведения

Ваграм Ваганович Терзибашян родился 18 января 1899 года в Ване (Ванский вилайет, Османская империя) — армянский театровед, литературовед, доктор филологических наук (1962), профессор, член Союза писателей СССР (с 1939), заслуженный деятель искусств Армянской ССР (1961). Умер 16 мая 1964 года в Ереване.

Начальное образование получил в Ерамянской школе Вана. В 1916 году окончил Нерсисяновскую школу в Тифлисе. В 1916–1918 годах работал сельским учителем. В 1927–1930 годах работал в редакциях газет «Мартакоч», «Пролетарий» (Тифлис) и журнала «Нор уги» (Ереван). В 1946–1949 годах преподавал в Ереванском художественно-театральном институте.

В 1945 году защитил кандидатскую диссертацию на тему «Шекспир по-армянски», в 1963 году — докторскую на тему «История армянской драматургии». Выполнил переводы с французского, английского, русского языков. В последние годы жизни работал в Институте искусств АН АрмССР.

Основные работы:

• «Письмо и искусство» (1926),
• «Пушкин и Восток» (1937),
• «Шекспир по-армянски» (1956),
• «История армянской драматургии» (книга 1 — 1959, книга 2 — 1964) и др.

Ваграм Ваганович Терзибашян остался мостом армянской театроведческой и литературоведческой мысли от Вана до Еревана — своими исследованиями, переводами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянского искусства и драматургии.

English

One of the Founders of Armenian Theater Studies and Literary Criticism

Vagram Vaganovich Terzibashyan was born on January 18, 1899, in Van (Van vilayet, Ottoman Empire) — Armenian theater scholar, literary critic, Doctor of Philological Sciences (1962), Professor, member of the USSR Writers’ Union (since 1939), Honored Artist of the Armenian SSR (1961). Died on May 16, 1964, in Yerevan.

Received primary education at the Eramyan School in Van. In 1916 graduated from the Nersisyan School in Tiflis. In 1916–1918 worked as a rural teacher. In 1927–1930 worked in the editorial offices of newspapers “Martakoch”, “Proletary” (Tiflis) and magazine “Nor Ugi” (Yerevan). In 1946–1949 taught at the Yerevan Art-Theater Institute.

In 1945 defended a candidate dissertation on “Shakespeare in Armenian”, in 1963 — a doctoral dissertation on “History of Armenian Dramaturgy”. Performed translations from French, English, and Russian. In the last years of his life worked at the Institute of Arts of the Academy of Sciences of the Armenian SSR.

Main works:

• “Letter and Art” (1926),
• “Pushkin and the East” (1937),
• “Shakespeare in Armenian” (1956),
• “History of Armenian Dramaturgy” (Book 1 — 1959, Book 2 — 1964) and others.

Vagram Vaganovich Terzibashyan remained the bridge of Armenian theater studies and literary criticism from Van to Yerevan — with his research, translations, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian art and dramaturgy.

1. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ հայ թատերագիտության և գրականագիտության հիմնադիր դեմքերից մեկը / Ваграм Ваганович Терзибашян — один из основоположников армянского театроведения и литературоведения / Vagram Vaganovich Terzibashyan — One of the Founders of Armenian Theater Studies and Literary Criticism
2. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ «Հայ դրամատուրգիայի պատմություն»-ի հեղինակ / Ваграм Ваганович Терзибашян — автор «Истории армянской драматургии» / Vagram Vaganovich Terzibashyan — Author of History of Armenian Dramaturgy
3. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ Վանից Երևան՝ հայ արվեստի նվիրյալ / Ваграм Ваганович Терзибашян — от Вана до Еревана: преданный армянскому искусству / Vagram Vaganovich Terzibashyan — From Van to Yerevan: Devoted to Armenian Art
4. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ և դոկտոր / Ваграм Ваганович Терзибашян — заслуженный деятель искусств АрмССР и доктор наук / Vagram Vaganovich Terzibashyan — Honored Artist of the Armenian SSR and Doctor of Sciences
5. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ հայ թատրոնի և գրականության պատմաբան / Ваграм Ваганович Терзибашян — историк армянского театра и литературы / Vagram Vaganovich Terzibashyan — Historian of Armenian Theater and Literature