2004 թվականի հունվարի 14-ին Վրաստանի խորհրդարանը վերականգնեց երկրի պատմական պետական դրոշը՝ հինգ խաչերով (մեծ կենտրոնական խաչ և չորս փոքր խաչեր անկյուններում) սպիտակ դաշտի վրա կարմիր խաչերով:

Այս դրոշը Վրաստանում օգտագործվել էր միջնադարում, մասնավորապես Թամար թագուհու ժամանակաշրջանում (XII–XIII դդ.) և հետագայում Բագրատունիների և այլ թագավորական դինաստիաների օրոք:

Հայաստանի, հայերի և Կիլիկիայի հետ կապը հետևյալն է.

• Կիլիկիայի հայկական թագավորության (1080–1375) պետական դրոշը նույնպես պարունակում էր կարմիր խաչեր սպիտակ դաշտի վրա, ինչը խորհրդանշում էր քրիստոնեական ժառանգությունը և խաչակրաց արշավանքների հետ համագործակցությունը:
• Դրոշների մեջ խաչերի համադրությունը ընդհանուր քրիստոնեական միջնադարյան ավանդույթի մաս էր՝ ընդհանուր բյուզանդական և կիլիկյան ազդեցությամբ:
• Վրաստանի և Կիլիկիայի հայկական թագավորության միջև եղել են սերտ դաշնակցային և ընտանեկան կապեր (օրինակ՝ Թամար թագուհու ամուսինը՝ Դավիթ Սոսլանը, հայկական ծագում ուներ մասնակիորեն):
• Վերականգնված դրոշը խորհրդանշում էր ոչ միայն վրացական, այլև ընդհանուր քրիստոնեական Կովկասի և Կիլիկիայի ժառանգության վերադարձը՝ հետխորհրդային շրջանում:

Հայաստանի համար այս իրադարձությունը կարևոր էր որպես հարևան երկրի քրիստոնեական ինքնության վերահաստատում և ընդհանուր պատմամշակութային ժառանգության հիշեցում:

Արագ փաստեր

• Ամսաթիվ: 2004 թ. հունվարի 14
• Որոշում: Վրաստանի խորհրդարանը վերականգնեց հինգ խաչերով դրոշը
• Կապ Կիլիկիայի հետ: Ընդհանուր կարմիր խաչերի մոտիվը քրիստոնեական միջնադարյան ժառանգություն է

---

Русская версия

Исторический флаг Грузии и связь с Арменией, армянами и Киликией

14 января 2004 года парламент Грузии восстановил исторический государственный флаг страны — белое полотнище с пятью красными крестами (большой центральный крест и четыре малых креста в углах). Этот флаг использовался в Грузии в Средние века, в частности во времена царицы Тамары (XII–XIII вв.) и позже при династиях Багратионов и других царских родов.

Связь с Арменией, армянами и Киликией следующая:

• Государственный флаг Киликийского армянского царства (1080–1375) также содержал красные кресты на белом поле — символ христианского наследия и сотрудничества с крестоносцами.
• Общий мотив крестов в этих флагах — часть средневековой христианской традиции Кавказа и Ближнего Востока, с сильным византийским и киликийским влиянием.
• Между Грузией и Киликийским армянским царством существовали тесные союзнические и династические связи (например, супруг царицы Тамары Давид Сослан имел частично армянское происхождение).
• Восстановленный флаг символизировал не только грузинскую, но и общую христианскую кавказско-киликийскую идентичность в постсоветский период.

Для Армении это событие было значимым как восстановление христианской идентичности соседней страны и напоминание об общем историко-культурном наследии.

Краткие факты

• Дата: 14 января 2004 г.
• Решение: Парламент Грузии восстановил флаг с пятью крестами
• Связь с Киликией: Общий мотив красных крестов — общее христианское средневековое наследие

---

English Version

Georgia’s Historical Flag and Connection to Armenia, Armenians, and Cilicia

On January 14, 2004, the Parliament of Georgia restored the country’s historical state flag — a white field with five red crosses (a large central cross and four smaller ones in the corners). This flag had been used in Georgia during the Middle Ages, particularly in the era of Queen Tamar (12th–13th centuries) and later under the Bagrationi and other royal dynasties.

Connection to Armenia, Armenians, and Cilicia:

• The state flag of the Armenian Kingdom of Cilicia (1080–1375) also featured red crosses on a white field — a symbol of Christian heritage and cooperation with the Crusaders.
• The common cross motif in these flags is part of the shared medieval Christian tradition of the Caucasus and the Near East, with strong Byzantine and Cilician influence.
• Close allied and dynastic ties existed between Georgia and the Armenian Kingdom of Cilicia (e.g., Queen Tamar’s husband David Soslan had partial Armenian origin).
• The restored flag symbolized not only Georgian, but also the common Christian Caucasian-Cilician identity in the post-Soviet period.

For Armenia, this event was significant as the reaffirmation of Christian identity in a neighboring country and a reminder of shared historical and cultural heritage.

Key Facts

• Date: January 14, 2004
• Decision: Parliament of Georgia restored the five-cross flag
• Connection to Cilicia: Common motif of red crosses — shared medieval Christian heritage

---

საქართველოს ისტორიული დროშის აღდგენა და კავშირი სომხეთთან, სომხებთან და კილიკიასთან

2004 წლის 14 იანვარს საქართველოს პარლამენტმა აღადგინა ქვეყნის ისტორიული სახელმწიფო დროშა — თეთრი ველი ხუთი წითელი ჯვრით (დიდი ცენტრალური ჯვარი და ოთხი პატარა ჯვარი კუთხეებში). ეს დროშა გამოიყენებოდა საქართველოში შუა საუკუნეებში, განსაკუთრებით თამარ მეფის დროს (XII–XIII სს.) და მოგვიანებით ბაგრატიონთა და სხვა სამეფო დინასტიების პერიოდში.

კავშირი სომხეთთან, სომხებთან და კილიკიასთან:

• კილიკიის სომხეთის სამეფოს (1080–1375) სახელმწიფო დროშაზეც იყო წითელი ჯვრები თეთრ ველზე — ქრისტიანული მემკვიდრეობისა და ჯვაროსნებთან თანამშრომლობის სიმბოლო.
• ამ დროშებში ჯვრების მოტივი საერთო ქრისტიანული შუა საუკუნეების ტრადიციის ნაწილია — ძლიერი ბიზანტიური და კილიკიური გავლენით.
• საქართველოსა და კილიკიის სომხეთის სამეფოს შორის არსებობდა მჭიდრო მოკავშირეობრივი და დინასტიური კავშირები (მაგ., თამარ მეფის მეუღლე დავით სოსლანს ნაწილობრივ სომხური წარმოშობა ჰქონდა).
• აღდგენილი დროშა სიმბოლურად ასახავდა არა მხოლოდ ქართულ, არამედ საერთო ქრისტიანულ კავკასიურ-კილიკიურ იდენტობას პოსტსაბჭოთა პერიოდში.

სომხეთისთვის ეს მოვლენა მნიშვნელოვანი იყო როგორც მეზობელი ქვეყნის ქრისტიანული იდენტობის აღდგენა და საერთო ისტორიულ-კულტურული მემკვიდრეობის შეხსენება.

ძირითადი ფაქტები

• თარიღი: 14 იანვარი 2004
• გადაწყვეტილება: საქართველოს პარლამენტმა აღადგინა ხუთჯვრიანი დროშა
• კავშირი კილიკიასთან: წითელი ჯვრების საერთო მოტივი — საერთო შუა საუკუნეების ქრისტიანული მემკვიდრეობა

424 թվականի դեկտեմբերի 28-ը հայոց պատմության մեջ նշանավորվել է որպես Հայ ազնվականության տոն՝ այն օրը, երբ Հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթևը (Սահակ Պարթև) Պարսկաստանի արքունի դիվանում (գանձարանում) հայտնաբերեց Գահնամակը՝ հայկական ազնվական տների գաղտնի ցուցակը:

Այս փաստաթուղթը, որը պահպանվում էր որպես գաղտնի արխիվ, պարունակում էր հայ ազնվական ընտանիքների անունները, նրանց տոհմային ծագումը, հողատարածքները և պարսկական արքունիքի հետ կապերը: Կաթողիկոս Սահակը, որպես հայ եկեղեցու գլուխ և ազնվականության հովանավոր, գտավ այդ ցուցակը՝ դրանով փաստացի փրկելով հայ ազնվականությունը պարսկական իշխանությունների կողմից հնարավոր ոչնչացումից կամ ձուլումից: Այս հայտնագործությունը դարձավ հայկական ինքնության և ազնվականության պահպանման խորհրդանիշը՝ 5-րդ դարի սկզբին, երբ Հայաստանը գտնվում էր պարսկական ծանր ճնշման տակ:

**Նախապատմություն** 
Այդ ժամանակաշրջանում Հայաստանը կիսված էր Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի միջև: Պարսկական մասում սասանյան արքունիքը փորձում էր վերահսկել հայ ազնվականությունը՝ ստիպելով նրանց ընդունել զրադաշտականությունը և կորցնել իրենց ինքնությունը: Կաթողիկոս Սահակ Պարթևը, որպես Մաշտոցի գործընկեր և հայկական եկեղեցու առաջնորդ, գաղտնի փնտրում էր հայկական ինքնության պահպանման ուղիներ: Գահնամակի հայտնաբերումը թույլ տվեց պահպանել ազնվական տների ծագումը, հողերը և իրավունքները՝ դրանով խոչընդոտելով պարսկական ձուլմանը:

**Իրադարձության նշանակությունը** 
Գահնամակի հայտնաբերումը ոչ միայն փրկեց հայ ազնվականությունը, այլև դարձավ հայկական ինքնության պահպանման խորհրդանիշը: Այս փաստաթուղթը հետագայում օգնեց վերականգնել ազնվական տների իրավունքները՝ Ավարայրի ճակատամարտից (451 թ.) հետո: Այս օրը Հայ Առաքելական Եկեղեցու օրացույցում նշվում է որպես Հայ ազնվականության տոն՝ հիշեցնելով ազգային ինքնության պահպանման կարևորությունը:

**Արագ փաստեր**
– **Ամսաթիվ**: 424 թ. դեկտեմբերի 28
– **Վայր**: Պարսկաստանի արքունի դիվան (գանձարան)
– **Գլխավոր դերակատար**: Կաթողիկոս Սահակ Պարթև
– **Գտածո**: Գահնամակ՝ հայ ազնվական տների գաղտնի ցուցակ
– **Նշանակություն**: Հայկական ինքնության և ազնվականության պահպանում

(Աղբյուրներ՝ Մովսես Խորենացի «Հայոց Պատմություն», Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, Եկեղեցական ավանդություններ):

—

### Русская версия

Возрождение Армянской Аристократии

28 декабря 424 года в истории армянского народа отмечается как День армянской знати — в этот день католикос всех армян Саак Партев обнаружил в персидском царском диване (казначействе) Гахнамак — тайный список армянских знатных родов. Этот документ, хранившийся как секретный архив, содержал имена армянских аристократических семей, их родословные, земельные владения и связи с персидским двором. Католикос Саак, как глава Армянской церкви и покровитель знати, нашёл этот список, фактически спасая армянскую аристократию от возможного уничтожения или ассимиляции персидскими властями. Это открытие стало символом сохранения армянской идентичности и знати в начале V века, когда Армения находилась под тяжёлым персидским давлением.

**Предыстория** 
В тот период Армения была разделена между Византией и Персией. В персидской части Сасанидский двор пытался контролировать армянскую знать, заставляя её принимать зороастризм и терять идентичность. Католикос Саак Партев, соратник Месропа Маштоца и глава Армянской церкви, тайно искал пути сохранения армянской идентичности. Обнаружение Гахнамака позволило сохранить происхождение, земли и права знатных родов, препятствуя персидской ассимиляции.

**Значение события** 
Открытие Гахнамака не только спасло армянскую знать, но и стало символом сохранения армянской идентичности. Этот документ позже помог восстановить права знатных родов после Аварайрской битвы (451 год). Этот день в календаре Армянской Апостольской Церкви отмечается как День армянской знати, напоминая о важности сохранения национальной идентичности.

**Краткие факты**
– **Дата**: 28 декабря 424 г.
– **Место**: Персидский царский диван (казначейство)
– **Главный участник**: Католикос Саак Партев
– **Находка**: Гахнамак — тайный список армянских знатных родов
– **Значение**: Сохранение армянской идентичности и знати

(Источники: «История Армении» Мовсеса Хоренаци, Армянская Советская Энциклопедия, церковные предания).

—

### English Version

Revival of Armenian Aristocracy

On December 28, 424, in Armenian history, this day is celebrated as the Day of Armenian Nobility — the day when Catholicos of All Armenians Sahak Partev discovered the Gahnamak in the Persian royal divan (treasury) — the secret list of Armenian noble families. This document, kept as a secret archive, contained the names of Armenian aristocratic families, their genealogies, land holdings, and ties to the Persian court. Catholicos Sahak, as head of the Armenian Church and patron of the nobility, found this list, effectively saving the Armenian aristocracy from possible destruction or assimilation by Persian authorities. This discovery became a symbol of preserving Armenian identity and nobility in the early 5th century, when Armenia was under heavy Persian pressure.

**Background** 
At that time, Armenia was divided between Byzantium and Persia. In the Persian part, the Sasanian court tried to control the Armenian nobility, forcing them to adopt Zoroastrianism and lose their identity. Catholicos Sahak Partev, associate of Mesrop Mashtots and head of the Armenian Church, secretly sought ways to preserve Armenian identity. The discovery of the Gahnamak allowed the preservation of the origin, lands, and rights of noble families, hindering Persian assimilation.

**Significance of the Event** 
The discovery of the Gahnamak not only saved the Armenian nobility but also became a symbol of preserving Armenian identity. This document later helped restore the rights of noble families after the Battle of Avarayr (451). This day in the calendar of the Armenian Apostolic Church is celebrated as the Day of Armenian Nobility, reminding of the importance of preserving national identity.

**Key Facts**
– **Date**: December 28, 424
– **Location**: Persian royal divan (treasury)
– **Key Figure**: Catholicos Sahak Partev
– **Discovery**: Gahnamak — secret list of Armenian noble families
– **Significance**: Preservation of Armenian identity and nobility

(Sources: “History of Armenia” by Movses Khorenatsi, Armenian Soviet Encyclopedia, church traditions).

—
На фарси (персидский язык)

اشرافی ارمنی 
– **اهمیت**: حفظ هویت ارمنی و اشرافیت

در این روز، کاتولیکوس همه ارمنیان، ساهاک پارتِو، در دیوان سلطنتی پارسی (گنجینه سلطنتی) «گاهنامک» را کشف کرد — فهرست مخفی خاندان‌های اشرافی ارمنی. این سند که به صورت محرمانه نگهداری می‌شد، شامل نام خاندان‌های اشرافی ارمنی، شجره‌نامه‌های آنها، زمین‌هایشان و روابطشان با دربار پارسی بود. کاتولیکوس ساهاک، به عنوان رهبر کلیسای ارمنی و حامی اشرافیت، این فهرست را یافت و عملاً اشراف ارمنی را از نابودی یا آسیمیله شدن احتمالی توسط مقامات پارسی نجات داد. این کشف به نماد حفظ هویت ارمنی و اشرافیت در اوایل قرن پنجم تبدیل شد؛ زمانی که ارمنستان تحت فشار شدید پارسی قرار داشت.

**پیشینه**
در آن دوره، ارمنستان بین بیزانس و پارسی تقسیم شده بود. در بخش پارسی، دربار ساسانی تلاش می‌کرد اشراف ارمنی را تحت کنترل درآورد، آنها را به پذیرش زرتشتی‌گری وادار کند و هویتشان را از بین ببرد. کاتولیکوس ساهاک پارتِو، همکار مسروپ ماشتوتس و رهبر کلیسای ارمنی، به طور پنهانی به دنبال راه‌هایی برای حفظ هویت ارمنی بود. کشف گاهنامک امکان حفظ ریشه، زمین‌ها و حقوق خاندان‌های اشرافی را فراهم کرد و مانع آسیمیله شدن پارسی شد.

**اهمیت رویداد**
کشف گاهنامک نه تنها اشراف ارمنی را نجات داد، بلکه به نماد حفظ هویت ارمنی تبدیل شد. این سند بعدها پس از نبرد آوارایر (۴۵۱ میلادی) به بازگرداندن حقوق خاندان‌های اشرافی کمک کرد. این روز در تقویم کلیسای حواری ارمنی به عنوان «روز اشراف ارمنی» گرامی داشته می‌شود و یادآور اهمیت حفظ هویت ملی است.

Հայաստանում գյուղատնտեսության աշխատողի օրը պաշտոնապես նշվում է հոկտեմբերի երրորդ կիրակի օրը (2025 թվականին՝ հոկտեմբերի 19-ին)՝ հիշատակելու հայկական գյուղատնտեսության դարավոր ավանդույթները և հողագործի կարևոր դերը ազգի տնտեսության մեջ:

Այս տոնը, որը հաստատվել է 2002 թվականի մայիսի 8-ի օրենքով, ժառանգել է խորհրդային շրջանի «Գյուղատնտեսության աշխատողի օրը» (հոկտեմբերի առաջին կիրակին) և դարձել է ազգային հպարտության խորհրդանիշ: Հայաստանի գյուղատնտեսությունը, որը կազմում է ՀՆԱ-ի 12-15%-ը  և աշխատանքով ապահովում է բնակչության 30%-ին, հիմնված է հին ավանդույթների վրա՝ խաղողագործություն, պտղաբուծություն, հացահատիկային և անասնապահություն: Տոնը նշանակում է հարգանք գյուղացիական աշխատանքի նկատմամբ, որը հիմք է կազմել հայկական մշակույթի և տնտեսության:

**Նախապատմություն** 
Հայկական գյուղատնտեսությունը ունի հազարամյա պատմություն՝ հին աղբյուրներից (օրինակ՝ «Մովսես Խորենացի») երևում է, որ հայերը հին ժամանակներից զբաղվել են խաղողի, հացահատիկի և պտղի մշակմամբ: Մ.թ.ա. 5-րդ դարում Խորենացին նկարագրում է Արարատյան դաշտի ոռոգման համակարգերը: Խորհրդային շրջանում (1920-1991 թթ.) գյուղատնտեսությունը պետականացվեց, ստեղծվեցին կոլխոզներ, և 1930-ականներին կիրակեցին արտադրությունը: Տոնը սկսվեց 1930-ականներին որպես «Գյուղատնտեսության աշխատողի օր», իսկ անկախ Հայաստանում (1991 թ. հետո) այն դարձավ հոկտեմբերի երրորդ կիրակին՝ հարգանքի տուրք գյուղացիներին: 2025 թվականին տոնը կնշվի հոկտեմբերի 19-ին՝ հատուկ միջոցառումներով:

**Տոնի նշանակությունը և ավանդույթները** 
Տոնը խորհրդանշում է գյուղացիական աշխատանքի կարևորությունը, որը ապահովում է սննդի անվտանգությունը և տնտեսության կայունությունը: Այն նշվում է ողջ երկրում՝ գյուղերում և քաղաքներում: Ավանդույթները ներառում են պաշտոնական արարողություններ Երևանում (Նախնական պալատ, Ազգային ժողով), որտեղ պարգևատրվում են գերազանց գյուղատնտեսներ: Կազմակերպվում են ցուցահանդեսներ գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների, համերգներ, գյուղական տոներ և սեմինարներ: Գյուղերում (օրինակ՝ Արարատյան դաշտ) անցկացվում են ավանդական տոներ՝ խաղողի հյութալցման և հացի օրհներգերով: Տոնը խթանում է գյուղատնտեսության զարգացումը՝ կենտրոնանալով կայունության և արտահանման վրա (խաղող, չրեր, մրգեր):

**Գյուղատնտեսության դերը Հայաստանում** 
Հայաստանի գյուղատնտեսությունը հիմնված է լեռնային հողագործության վրա՝ խաղող (90,000 հա, 250,000 տոննա տարեկան), պտուղ (200,000 հա) և հացահատիկ (150,000 հա): Այն ապահովում է սննդի 80%-ը, սակայն խնդիրներ ունի ոռոգման (միայն 30% հողեր ոռոգվում են) և տեխնոլոգիաների հետ: Տոնը խրախուսում է նորարարություններ՝ կանաչ գյուղատնտեսություն և արտահանում (ԵՄ, ՌԴ):

—

### Русская версия

День работника сельского хозяйства в Армении: Гордость земледельца

В Армении День работника сельского хозяйства отмечается в третье воскресенье октября (в 2025 году — 19 октября), почитая тысячелетние традиции армянского земледелия и роль аграриев в жизни нации. Установленный 8 мая 2002 года законом , этот праздник унаследован от советского «Дня сельскохозяйственного работника» (первое воскресенье октября) и стал национальным символом гордости. Сельское хозяйство Армении составляет 12–15% ВВП и обеспечивает занятость 30% населения, основываясь на виноградарстве, плодоводстве, зерновых и животноводстве. Праздник — это дань уважения крестьянскому труду, основы армянской культуры и экономики.

**История** 
Армянское земледелие имеет тысячелетнюю историю — древние источники (например, Мовсес Хоренаци) описывают ирригацию Араратской долины в V веке до н.э. В советский период (1920–1991) оно государственное, с колхозами и ростом производства в 1930-х. Праздник возник в 1930-х как «День сельхозработника», а в независимой Армении (после 1991) перенесен на третье воскресенье октября в честь крестьян. В 2025 году праздник отметят 19 октября с особыми мероприятиями.

**Значение праздника и традиции** 
Праздник символизирует важность крестьянского труда для продовольственной безопасности и устойчивости. Отмечается по всей стране — в селах и городах. Традиции включают официальные церемонии в Ереване (Национальное собрание, Правительство), где награждают лучших аграриев. Организуются выставки технологий, концерты, сельские фестивали и семинары. В Араратской долине — традиционные праздники с освящением вина и хлеба. Праздник стимулирует развитие сельского хозяйства, фокусируясь на устойчивости и экспорте (вино, сухофрукты, фрукты).

**Роль сельского хозяйства в Армении** 
Армянское сельское хозяйство — горное, с виноградарством (90,000 га, 250,000 тонн в год), плодоводством (200,000 га) и зерном (150,000 га). Оно обеспечивает 80% пищи, но сталкивается с проблемами ирригации (только 30% земель орошаемы) и технологий. Праздник поощряет инновации — зеленое земледелие и экспорт (ЕС, РФ).

—

### English Version

Farmer’s Day in Armenia: The Pride of the Tiller

In Armenia, Farmer’s Day is officially celebrated on the third Sunday of October (October 19 in 2025), honoring the millennia-old traditions of Armenian agriculture and the tiller’s role in the nation’s economy. Established by Law May 8, 2002, the holiday inherits the Soviet “Day of Agricultural Workers” (first Sunday of October) and has become a national symbol of pride. Armenia’s agriculture accounts for 12–15% of GDP  and employs 30% of the population, based on viticulture, horticulture, grains, and livestock. The holiday is a tribute to peasant labor, the foundation of Armenian culture and economy.

**History** 
Armenian agriculture has a thousand-year history — ancient sources (e.g., Movses Khorenatsi) describe irrigation in the Ararat Valley in the 5th century BC. In the Soviet era (1920–1991), it was collectivized with kolkhozes and production growth in the 1930s. The holiday originated in the 1930s as “Day of Agricultural Workers,” and in independent Armenia (post-1991) moved to the third Sunday of October to honor peasants. In 2025, it will be marked on October 19 with special events.

**Significance and Traditions** 
The holiday symbolizes the importance of peasant labor for food security and sustainability. Celebrated nationwide — in villages and cities. Traditions include official ceremonies in Yerevan (National Assembly, Government), awarding top farmers. Exhibitions of technologies, concerts, rural festivals, and seminars are held. In the Ararat Valley — traditional rites with blessing of wine and bread. The holiday promotes agricultural development, focusing on sustainability and exports (wine, dried fruits, fruits).

**Role of Agriculture in Armenia** 
Armenian agriculture is mountainous, with viticulture (90,000 ha, 250,000 tons annually), horticulture (200,000 ha), and grains (150,000 ha). It provides 80% of food but faces irrigation challenges (only 30% of land irrigated) and technology gaps. The holiday encourages innovations — green farming and exports (EU, RF).

—

Երևանի տոնը նշվում է հոկտեմբերի երկրորդ կիրակի օրը, որը 2025 թվականին ընկնում է հոկտեմբերի 12-ին: Այս օրը նշանակում է մայրաքաղաքի 3000-ամյա պատմությունը, նրա դերը որպես ազգի սիրտ և ժառանգությունը, որը սկիզբ է առել Ուրարտուի ժամանակաշրջանից:

Տոնը նշվում է տոնական միջոցառումներով, համերգներով, ցուցահանդեսներով և քաղաքային տոներով, որոնք նվիրված են Երևանի հիմնադրմանը և դիմադրությանը: Երևանը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 782 թվականին Ուրարտուի արքա Արգիշտի I-ի կողմից՝ որպես Էրեբունի ամրոց, շարունակելով իր հոր՝ Մենուայի կառավարման ավանդույթները: Մենուան, որպես Ուրարտուի հզոր արքա, կառուցել էր Վանա լճի մոտ ամրոցներ, և Արգիշտի I-ը ընդլայնեց այդ ժառանգությունը՝ հիմնելով Էրեբունին Արարատյան դաշտում: Պեղումներից հայտնաբերված կնիքներն արձանագրում են, որ Մենուայի դարաշրջանը դարձավ Երևանի զարգացման հիմքը:

Երևանը կրում է Հայաստանի նախկին մայրաքաղաքների՝ Վանի, Անիի,Կարսի ժառանգությունը: Վանը, որպես Ուրարտուի մայրաքաղաք, դարձավ Մենուայի և Արգիշտիի կենտրոն, իսկ Անին՝ Բագրատունիների մայրաքաղաքը (X-XI դդ.), ծաղկեց որպես մշակութային օջախ: Երևանը ժառանգեց այդ քաղաքների ավանդույթները՝ դառնալով նոր կենտրոն, որտեղ պահպանվեցին հայկական ինքնությունը և դիմադրություն: Քաղաքի պատմությունը սկսվում է ուրարտական շրջանից (մ.թ.ա. 782-585), երբ Էրեբունին դարձավ ռազմավարական կենտրոն: Ախեմենյան Պարսկաստանի տիրապետության տակ (մ.թ.ա. 550-330) Երևանը դարձավ սատրապիա, Սելևկյանների շրջանում (մ.թ.ա. 330-190)՝ առևտրային կենտրոն, իսկ Արտաշեսյան դինաստիայի ժամանակ (մ.թ.ա. 189-1)՝ Հայկական թագավորության մաս: Ռոմեական և Բյուզանդյան շրջաններում (մ.թ. 1-428), Սասանյան Պարսկաստանի տակ (428-651), արաբական նվաճումից (651-885), Բագրատունիների (885-1045) և Զաքարյանների (1045-1236) ժամանակ Երևանը պահպանեց իր կարևորությունը: Մոնղոլական ներխուժումից (1236-1380) հետո քաղաքը վերածնվեց Աք-Քոյունլու և Ղարա-Քոյունլու շրջաններում (1380-1501), Սեֆյան Պարսկաստանի (1501-1722), Օսմանյան-Պարսկական (1722-1828) և Ռուսական կայսրության (1828-1917) տիրապետությունների ընթացքում: Խորհրդային շրջանում (1917-1991) Երևանը վերակառուցվեց Թամանյանի պլանի շրջանակներում, իսկ անկախության ժամանակ (1991-ից) դարձավ ժամանակակից մայրաքաղաք:

Երևանի ժամանակակից շրջանները կրում են խորքային հուզական և պատմական նշանակություն: Շատ վարչական շրջաններ կրում են կորսված արևմտյան հայկական հողերի անվանումներ՝ Արաբկիր, Քանաքեռ-Զեյթուն, որոնք հիշեցնում են Անի, Կարս և Զեյթուն քաղաքները: Այս անվանումները ընտրվել են 1920-ական և 1930-ական թվականներին, երբ Հայաստան տեղափոխվեցին Ցեղասպանությունից փրկված արևմտահայ փախստականներ: Օրինակ՝ Արաբկիր անվանումը գալիս է Կարսի մոտակայքի հայկական բնակավայրից, իսկ Կենտրոնը պահպանում է քաղաքի պատմական կորիզը: Բացի այդ, Մալաթիա-Սեբաստիա շրջանը կրում է Մալաթիա (Խարբերդ) և Սեբաստիա (Սիվաս) քաղաքների անունները, որոնք խորհրդանշում են արևմտահայկական կորուստները: Այս շրջանում հայտնաբերվել են Կարմիր Բլուրի հնագույն բնակավայրերը, որոնք վերաբերում են մ.թ.ա. II-I հազարամյակներին և կապված են Էրեբունի ամրոցի հետ: Շենգավիթ շրջանը ևս ունի հնագույն արմատներ՝ Էրեբունի և Կարմիր Բլուր բնակավայրերով, որոնք վկայում են քաղաքի 3000-ամյա պատմության մասին: Այս շրջանները ոչ միայն հիշեցնում են կորսված հայրենիքը, այլև ցույց են տալիս հայ ժողովրդի վերածնունդը: Այսօր Երևանը 3000-ամյա քաղաք է, որի տոնը արժևորում է նրա պատմական ժառանգությունը:

—

### Русская версия
От Вана и Ани к Современной Столице.День Еревана: Символ истории и наследия города

День Еревана отмечается во второе воскресенье октября, которое в 2025 году приходится на 12 октября. Этот день посвящен 3000-летней истории столицы, ее роли как сердца нации и наследию, уходящему корнями в урартский период. Праздник сопровождается торжествами, концертами, выставками и городскими гуляниями, прославляющими основание города и его стойкость. Ереван был основан в 782 г. до н.э. урартским царем Аргишти I как крепость Эребуни, продолжая традиции своего отца Менуа. Менуа, как могущественный царь Урарту, строил крепости у озера Ван, а его сын Аргишти I перенес это наследие в Араратскую долину. Клинописные надписи, найденные при раскопках, подтверждают, что эпоха Менуа стала основой развития Еревана.

Ереван несет в себе наследие прежних столиц Армении — Вана, Ани,  Карса. Ван, как столица Урарту, был центром Менуа и Аргишти, а Ани, столица Багратидов (X–XI века), процветал как культурный очаг. Ереван унаследовал их традиции, став новым центром, где сохранялась армянская идентичность. История города начинается с урартского периода (782–585 до н.э.), когда Эребуни стал стратегическим центром. Под Ахеменидской Персией (550–330 до н.э.) Ереван стал сатрапией, в Селевкидскую эпоху (330–190 до н.э.) — торговым узлом, а при Арташесидах (189 до н.э. – 1 н.э.) вошел в состав Армянского царства. В римско-византийский (1–428 н.э.), сасанидский (428–651), арабский (651–885), багратидский (885–1045) и закарянский (1045–1236) периоды Ереван сохранял свою значимость. После монгольского нашествия (1236–1380) город возродился в эпохи Ак-Коюнлу и Кара-Коюнлу (1380–1501), Сефевидской Персии (1501–1722), османско-персидского периода (1722–1828) и Российской империи (1828–1917). В советский период (1917–1991) Ереван был перестроен по плану Таманяна, а в независимой Армении (с 1991 года) стал современной столицей.

Современные районы Еревана несут глубокий исторический и эмоциональный смысл. Многие административные округа названы в честь потерянных западных армянских земель — Арабкир, Канакар-Зейтун, напоминая об Ани, Карсе и Зейтуне. Эти названия появились в 1920-х и 1930-х годах, когда в Армению прибыли беженцы, спасшиеся от Геноцида. Например, Арабкир назван в честь армянского села недалеко от Карса, а Кентрон сохраняет историческое ядро города. Район Малатия-Себастия носит имена Малатии (Харберд) и Себастии (Сивас), символизируя утраченные западноармянские земли. Здесь обнаружены древние поселения Кармир Блур, относящиеся к II–I тысячелетиям до н.э. и связанные с Эребуни. Район Шенгавит также богат археологическими находками — поселениями Эребуни и Кармир Блур, свидетельствующими о 3000-летней истории города. Эти районы не только хранят память о потерянной родине, но и отражают возрождение армянского народа. Сегодня Ереван — 3000-летний город, чей праздник прославляет его историческое наследие.

—

### English Version
From Van and Ani to a Modern Capital. Yerevan Day: Celebrating the City’s History and Heritage**

Yerevan Day is celebrated on the second Sunday of October, which falls on October 12 in 2025. This day honors the 3000-year history of the capital, its role as the nation’s heart, and its legacy tracing back to the Urartian period. The holiday features festive events, concerts, exhibitions, and city celebrations dedicated to Yerevan’s foundation and resilience. Yerevan was founded in 782 BC by Urartian King Argishti I as the fortress Erebuni, continuing the traditions of his father Menua. Menua, a powerful Urartian king, built fortresses near Lake Van, and his son Argishti I extended this legacy by establishing Erebuni in the Ararat Valley. Cuneiform inscriptions from excavations confirm that Menua’s era laid the foundation for Yerevan’s development.

Yerevan carries the legacy of Armenia’s former capitals—Van, Ani,  Kars. Van, as the capital of Urartu, was the center of Menua and Argishti, while Ani, the Bagratid capital (X–XI centuries), flourished as a cultural hub. Yerevan inherited their traditions, becoming a new center where Armenian identity and resilience were preserved. The city’s history begins with the Urartian period (782–585 BC), when Erebuni became a strategic center. Under Achaemenid Persia (550–330 BC), Yerevan became a satrapy; in the Seleucid era (330–190 BC), a trade hub; and under the Artaxiads (189 BC – 1 AD), part of the Armenian kingdom. In the Roman-Byzantine (1–428 AD), Sassanid (428–651), Arab (651–885), Bagratid (885–1045), and Zakarian (1045–1236) periods, Yerevan maintained its significance. After the Mongol invasion (1236–1380), it revived in the Ak-Koyunlu and Kara-Koyunlu eras (1380–1501), under Safavid Persia (1501–1722), the Ottoman-Persian period (1722–1828), and the Russian Empire (1828–1917). In the Soviet era (1917–1991), Yerevan was rebuilt per Tamanyan’s plan, and in independent Armenia (since 1991), it became a modern capital.

Yerevan’s modern districts carry profound historical and emotional significance. Many administrative areas bear the names of lost western Armenian lands—Arabkir, Kanaker-Zeytun—evoking memories of Ani, Kars, and Zeytun. These names were adopted in the 1920s and 1930s when refugees, survivors of the Genocide, resettled in Armenia. For instance, Arabkir is named after an Armenian village near Kars, while Kentron preserves the city’s historical core. The Malatia-Sebastia district carries the names of Malatia (Kharberd) and Sebastia (Sivas), symbolizing lost western Armenian lands. This area features ancient settlements like Karmir Blur, dating to the II–I millennia BC and linked to Erebuni. The Shengavit district also holds ancient roots, with settlements of Erebuni and Karmir Blur, testifying to the city’s 3000-year history. These districts not only preserve the memory of a lost homeland but also reflect the rebirth of the Armenian people. Today, Yerevan is a 3000-year-old city whose holiday celebrates its historical legacy.

—

1492 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Կրիստափոր Քոլումբոսի արշավանքը, որը բաղկացած էր երեք նավերից («Սանտա Մարիա», «Պինտա» և «Նինյա»), հասավ Բահամյան կղզիներ («Սան Սալվադոր» կղզի), և Քոլումբոսը կարծեց, որ հասել է Արևելյան Հնդկաստան:

Այս իրադարձությունը համարվում է Եվրոպայի կողմից Ամերիկայի «գտնաբերում», որը հանգեցրեց գաղութացման, ստրկավաճառության և ինդիգեն ժողովուրդների ոչնչացման: ԱՄՆ-ում 1792 թվականից հոկտեմբերի 12-ը նշվում է որպես Քոլումբոսի օր, սակայն այն քննադատվում է որպես «Կոլոնիզատորի օր»: Հայերի համար այս «բացումը» դարձավ սկիզբն Ամերիկայի հետ կապեր հաստատելու համար, որն ընդլայնվեց դարեր շարունակ:

**Նախապատմություն** 
Քոլումբոսի արշավանքը ֆինանսավորվել էր Իսպանիայի թագուհի Իզաբելլա I-ի կողմից՝ նպատակ ունենալով գտնել արևմտյան ուղի դեպի Հնդկաստան՝ խուսափելով օսմանյան արգելքներից: 1492 թվականի օգոստոսի 3-ին նավերը լքեցին Պալոսը, և հոկտեմբերի 12-ին հայտնաբերեցին Բահամներ: Թեև հայերը չէին մասնակցում արշավանքին, նրանց առևտրական կապերը Միջերկրական ծովում և գիտելիքները Եվրոպայում (օրինակ՝ Մոնպելիեի համալսարանում) դարձան հետագա միգրացիայի նախապայման:

**Հայերի ամերիկյան արկածները** 
Հայերի ներգրավումը Ամերիկայում սկսվեց 17-րդ դարում: Առաջին հայը՝ Հովհաննես Մարտիկյան (Ջոն Մարտին), 1618 թվականին հասավ Ջեյմսթաուն, Վիրջինիա, որպես ծխախոտագործ: 1653-1654 թվականներին Կոստանդնուպոլսից երկու հայ վարդապետներ (անուններ հայտնի չեն) հրավիրվեցին Վիրջինիայի գեներալ-գубերնատորի կողմից՝ մետաքսագործության զարգացման համար: 19-րդ դարում հայ միսիոներներ, ինչպիսին էր Խաչատուր Օհանյան, հասան ԱՄՆ՝ կրոնական և կրթական գործունեություն ծավալելու համար: Խոշոր միգրացիոն ալիք սկսվեց 1890-ականներին՝ Համիդյան ջարդերի (1894-1896) և 1909 թվականի Ադանայի ջարդերի արդյունքում: 1899-1917 թվականներին ԱՄՆ միգրացրեց 54,057 հայ, հիմնականում կանայք, երեխաներ և որբեր: 1915 թվականի Հայոց Ցեղասպանությունից հետո հայկական դիասպորան աճեց մինչև 60,000: Հայերը հաստատվեցին Ֆրեզնոյում (Կալիֆորնիա, գյուղատնտեսություն), Վորցեստերում (Մասաչուսեթս, 1867 թվականից) և Չիկագոյում: 1924 թվականի Իմիգրացիոն ակտը սահմանափակեց միգրացիան, բայց 1965 թվականի օրենսդրական փոփոխությունները (Հարթի-Քելլի օրենք) խթանեցին նոր ալիք՝ բերելով 500,000-1,500,000 հայ: Գլենդելը (Լոս Անջելես) դարձավ ամենամեծ հայկական համայնքը՝ 65,000 հայերով (2010 թվականի մարդահամար):

**Հետևանքները հայերի համար** 
Քոլումբոսի «բացումը» բացեց Ամերիկան եվրոպացիների համար, և հայերը, օգտվելով առևտրական և մշակութային կապերից, աստիճանաբար մտան այդ աշխարհ: 19-20-րդ դարերում միգրացիան դարձավ փրկության և վերածննդի միջոց՝ Հայոց Ցեղասպանությունից հետո: Հայերը նպաստեցին ԱՄՆ-ի տնտեսությանը՝ ստեղծելով ընկերություններ (օրինակ՝ Hood Rubber, 1896 թ., Ուոթերթաուն), եկեղեցիներ (Սուրբ Վարդան, Նյու Յորք, 1930 թ.) և կազմակերպություններ (AGBU, 1906 թ.): Այսօր հայկական դիասպորան ԱՄՆ-ում կազմում է 1-2 միլիոն, կենտրոնանալով Կալիֆորնիայում, Նյու Յորքում և Մասաչուսեթսում:

—

### Русская версия

Открытие Колумба и армянские приключения

12 октября 1492 года экспедиция Христофора Колумба на трех кораблях («Санта-Мария», «Пинта» и «Нинья») достигла Багамских островов («Сан-Сальвадор»), где мореплаватель предположил, что открыл Ост-Индию. Это событие считается днем открытия Америки для европейцев, положив начало колонизации, работорговле и уничтожению коренных народов. В США с 1792 года 12 октября отмечается как День Колумба, однако с 2020-х годов праздник подвергается критике как «День колонизатора». Для армян это стало отправной точкой знакомства с Новым Светом, что со временем привело к формированию диаспоры.

**Предыстория** 
Экспедиция Колумба финансировалась королевой Испании Изабеллой I с целью найти западный путь в Индию, избегая османских барьеров. 3 августа 1492 года корабли отплыли из Палоса, и 12 октября достигли Багам. Хотя армяне не участвовали в экспедиции, их торговые связи в Средиземноморье и знания в Европе (например, через Монпелье) стали предпосылкой будущей миграции.

**Армянские приключения в Америке** 
Армяне начали осваивать Америку в XVII веке. Первый армянин, Hovhannes Martikyan (Джон Мартин), прибыл в Джеймстаун, Вирджиния, в 1618 году как табачный фермер. В 1653–1654 годах два армянских специалиста из Константинополя были приглашены губернатором Вирджинии для развития шелководства. В XIX веке армянские миссионеры, такие как Хачатур Оганян, прибыли в США для религиозной и образовательной работы. Массовый приток начался в 1890-х из-за Хамидянских резней (1894–1896): С 1899 по 1917 год в США приехало 54,057 армян, преимущественно женщины, дети и сироты. После резни в Адане (1909) и Геноцида (1915) диаспора выросла до 60,000. Армяне основали общины в Фресно (Калифорния, сельское хозяйство), Вустере (Массачусетс, с 1867 года) и Чикаго. Закон 1924 года ограничил миграцию, но с 1965 года (Иммиграционный акт) число армян увеличилось до 500,000–1,500,000. Глендейл (Лос-Анджелес) стал крупнейшим центром с 65,000 армянами (перепись 2010 года).

**Последствия для армян** 
Открытие Колумба открыло Америку для европейцев, и армяне, используя торговые и культурные связи, постепенно осваивали новый мир. Миграция XIX–XX веков стала спасением и возрождением после Геноцида 1915 года. Армяне внесли вклад в экономику США, основав компании (например, Hood Rubber, 1896, Уотертаун), церкви (Св. Вардан, Нью-Йорк, 1930) и организации (AGBU, 1906). Сегодня армянская диаспора в США насчитывает 1–2 миллиона, сосредоточившись в Калифорнии, Нью-Йорке и Массачусетсе.

—

### English Version

Columbus’s Discovery and Armenian Adventures

On October 12, 1492, Christopher Columbus’s expedition, consisting of three ships («Santa Maria», «Pinta», and «Niña»), reached the Bahamas («San Salvador»), where the navigator believed he had arrived in the East Indies. This event is regarded as the “discovery” of America by Europeans, sparking colonization, slavery, and the decimation of indigenous peoples. In the United States, October 12 has been celebrated as Columbus Day since 1792, though it has faced criticism since the 2020s as “Colonizer’s Day,” highlighting the genocide of Native Americans. For Armenians, this “discovery” marked the beginning of engagement with the New World, eventually leading to the formation of a diaspora.

**Background** 
Columbus’s expedition was funded by Queen Isabella I of Spain to find a western route to India, bypassing Ottoman control. The ships departed from Palos on August 3, 1492, and reached the Bahamas on October 12. Though Armenians did not participate in the voyage, their trade networks in the Mediterranean and knowledge in Europe (e.g., through Montpellier) laid the groundwork for future migration.

**Armenian Adventures in America** 
Armenians began arriving in America in the 17th century. The first Armenian, Hovhannes Martikyan (John Martin), reached Jamestown, Virginia, in 1618 as a tobacco farmer. In 1653–1654, two Armenian silk experts from Constantinople were invited by Virginia’s governor to develop sericulture. In the 19th century, Armenian missionaries, such as Khachatur Ohanyan, arrived in the U.S. for religious and educational work. Mass migration began in the 1890s due to the Hamidian Massacres (1894–1896): Between 1899 and 1917, 54,057 Armenians, mostly women, children, and orphans, immigrated to the U.S. After the Adana Massacre (1909) and the Genocide (1915), the diaspora grew to over 60,000. Armenians established communities in Fresno (California, agriculture), Worcester (Massachusetts, since 1867), and Chicago. The 1924 Immigration Act restricted migration, but the 1965 Hart-Celler Act spurred a new wave, bringing 500,000–1,500,000 Armenians. Glendale (Los Angeles) became the largest center with 65,000 Armenians (2010 census).

**Consequences for Armenians** 
Columbus’s “discovery” opened America to Europeans, and Armenians, leveraging trade and cultural ties, gradually integrated into this new world. Migration in the 19th and 20th centuries became a means of survival and renewal post-Genocide (1915). Armenians contributed to the U.S. economy, founding companies (e.g., Hood Rubber, 1896, Watertown), churches (St. Vartan, New York, 1930), and organizations (AGBU, 1906). Today, the Armenian diaspora in the U.S. numbers 1–2 million, concentrated in California, New York, and Massachusetts.

—

30 սեպտեմբերը Հայաստանում պաշտոնապես նշվում է որպես Ավիատորի օր՝ հիշատակելու հայկական ավիացիայի ծնունդը: Այս տոնը հաստատվել է 1997 թվականին Հայաստանի կառավարության որոշմամբ և նշանակում է 1913 թվականի սեպտեմբերի 30-ը, երբ հայկական ավիացիայի հիմնադիր Սիմոն Տեր-Սիմոնյանը (Տեր-Սիմեսյան) առաջին անգամ իրականացրեց օդաչուի թռիչքը՝ վեր թռչելով Արարատ լեռան:

Այս իրադարձությունը, որը տեղի ունեցավ Գյումրիում (ներկայումս՝ Շիրակի մարզ), դարձավ հայ ժողովրդի տեխնիկական առաջընթացի խորհրդանիշը և ոգեշնչեց հետագա սերունդներին: Ավիատորի օրը նշվում է ոչ միայն որպես պրոֆեսիոնալ տոն, այլև որպես հայկական ինքնորոշման և հաղթահարումի օր, հատկապես հաշվի առնելով, որ այն տեղի ունեցավ Օսմանյան կայսրության ճնշումների ֆոնին:

**Նախապատմությունը** 
1913 թվականին Հայաստանը Օսմանյան կայսրության կազմում էր, սակայն հայ ինտելիգենցիան ակտիվորեն զբաղվում էր տեխնիկական և գիտական առաջընթացով: Սիմոն Տեր-Սիմոնյանը (1885-1964), հայտնի ինժեներ և օդաչու, կրթություն էր ստացել Պետերբուրգում և Գերմանիայում, որտեղ սովորել էր օդաչուի արհեստը: Նա կառուցեց իր առաջին ինքնաթիռը՝ «Մուրացական»-ը, որը հիմնված էր «Farman» մոդելի վրա: 30 սեպտեմբերի թռիչքը, որը տևեց 10-15 րոպե, իրականացվեց Գյումրիում՝ վեր թռչելով Արարատի վրա, ինչը խորհրդանշում էր հայկական հողի վրա առաջին օդային հաղթանակը: Այս իրադարձությունը տեղի ունեցավ Օսմանյան կայսրության ճնշումների ֆոնին, երբ հայերը փնտրում էին ճանապարհներ պաշտպանության համար: Տեր-Սիմոնյանը հետագայում կարևոր դեր խաղաց հայկական ազատագրական շարժման մեջ, ներառյալ 1918-1920 թվականների ռազմական գործողություններում:

**Տոնի նշանակությունը և ավանդույթները** 
Ավիատորի օրը նշվում է հայկական ռազմաօդային ուժերի, քաղաքացիական ավիացիայի աշխատողների և բոլոր օդաչուների պատվին: Այն խորհրդանշում է հայ ժողովրդի տեխնոլոգիական հնարավորությունները և դիմադրությունը: Տոնը սկսվում է պաշտոնական արարողություններով Գյումրիում, որտեղ տեղադրված է Տեր-Սիմոնյանի հուշարձանը: Նշվում է օդային շոուներ, ցուցահանդեսներ օդաչուության պատմության մասին, հանդիպումներ վետերանների հետ: Երևանում և այլ քաղաքներում կազմակերպվում են համերգներ, սեմինարներ և սպորտային մրցումներ: 2025 թվականին, տոնի 112-րդ տարելիցին, պլանավորված են հատուկ միջոցառումներ՝ հիշատակելու հայկական ավիացիայի ներդրումը տարածաշրջանային անվտանգության համար:

### Русская версия

Полет над Араратом в 1913 году – символ Дня авиатора.

30 сентября в Армении официально отмечается День авиатора — в честь рождения армянской авиации. Этот праздник был установлен в 1997 году решением правительства Армении и посвящен 30 сентября 1913 года, когда основатель армянской авиации Симон Тер-Симсян (Тер-Симесян) совершил первый полет, пролетев над горой Арарат. Это событие произошло в Гюмри (ныне Ширакская область), и оно стало символом технического прогресса армянского народа, вдохновившим последующие поколения. День авиатора отмечается не только как профессиональный праздник, но и как день армянской самоидентификации и преодоления, особенно учитывая, что он случился на фоне османского давления.

**Предыстория** 
В 1913 году Армения входила в состав Османской империи, но армянская интеллигенция активно занималась техническим и научным прогрессом. Симон Тер-Симсян (1885–1964), известный инженер и пилот, получил образование в Петербурге и Германии, где освоил искусство пилотирования. Он сконструировал свой первый самолет «Мурацкан», основанный на модели «Farman». Полет 30 сентября, длившийся 10–15 минут, был совершен в Гюмри над Араратом, символизируя первый воздушный триумф над армянской землей. Это произошло на фоне османского давления, когда армяне искали пути защиты. Тер-Симсян позже сыграл ключевую роль в армянском освободительном движении, включая военные операции 1918–1920 годов.

**Значение праздника и традиции** 
День авиатора посвящен армянским военно-воздушным силам, гражданской авиации и всем пилотам. Он символизирует технические возможности армянского народа и сопротивление. Праздник начинается официальными церемониями в Гюмри, где установлен памятник Тер-Симсяну. Проводятся воздушные шоу, выставки по истории авиации, встречи с ветеранами. В Ереване и других городах организуются концерты, семинары и спортивные соревнования. В 2025 году, ко 112-летию, запланированы специальные мероприятия в память о вкладе армянской авиации в региональную безопасность.

### English Version

The 1913 flight over Ararat is a symbol of Aviator’s Day

September 30 in Armenia is officially celebrated as Aviator’s Day, commemorating the birth of Armenian aviation. Established in 1997 by the Armenian government, the holiday honors September 30, 1913, when Simon Ter-Simyan (Ter-Simesyan), the founder of Armenian aviation, made the first flight, soaring over Mount Ararat. This event took place in Gyumri (now Shirak Province), becoming a symbol of the Armenian people’s technical progress and inspiring future generations. Aviator’s Day is observed not only as a professional holiday but also as a day of Armenian self-determination and overcoming, especially given the Ottoman pressures of the time.

**Background** 
In 1913, Armenia was part of the Ottoman Empire, yet the Armenian intelligentsia actively pursued technical and scientific advancement. Simon Ter-Simyan (1885–1964), a renowned engineer and pilot, was educated in St. Petersburg and Germany, where he mastered piloting. He built his first aircraft, the “Muratskan,” based on the “Farman” model. The flight on September 30, lasting 10–15 minutes, was conducted in Gyumri over Ararat, symbolizing the first aerial triumph over Armenian soil. It occurred amid Ottoman oppression, as Armenians sought defense strategies. Ter-Simyan later played a key role in the Armenian liberation movement, including military operations of 1918–1920.

**Significance of the Holiday and Traditions** 
Aviator’s Day honors the Armenian Air Force, civil aviation workers, and all pilots. It symbolizes the technical capabilities of the Armenian people and resistance. The holiday begins with official ceremonies in Gyumri, where a monument to Ter-Simyan stands. Air shows, aviation history exhibitions, and veteran meetings are held. In Yerevan and other cities, concerts, seminars, and sports competitions take place. In 2025, marking the 112th anniversary, special events are planned to remember the contributions of Armenian aviation to regional security.