1973 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Մոսկվայի «Լուժնիկի» մարզադաշտում (նախկին Կենտրոնական մարզադաշտ) տեղի ունեցավ ԽՍՀՄ ֆուտբոլի Գավաթի 32-րդ խաղարկության եզրափակիչը՝ երևանյան «Արարատ»-ի և կիևյան «Դինամո»-ի միջև: Հանդիպումը, որ տևեց 120 րոպե (90 րոպե հիմնական ժամանակ և 30 րոպե լրացուցիչ ժամանակ), ավարտվեց «Արարատ»-ի 2:1 հաշվով հաղթանակով լրացուցիչ ժամանակում: Այս հաղթանակը «Արարատ»-ին դարձրեց ԽՍՀՄ Գավաթի մրցանակակիր: Մրցավարը՝ Պավել Կազակովը (ԽՍՀՄ), խաղը սկսեց ժամը 14:00-ին, +10°C ջերմաստիճան և ցածր ամպամածություն պայմաններում, իսկ հանդիպումը դիտեցին մոտ 60,000 հանդիսական:
«Արարատ»-ը, գլխավոր մարզիչ Նիկիտա Սիմոնյանի գլխավորությամբ, ցուցադրեց հիանալի խաղ և նվաճեց «ոսկե դուբլ»՝ 1973 թվականին դառնալով նաև ԽՍՀՄ չեմպիոն:
**Հանդիպման նախապատմություն**
«Արարատ»-ը և «Դինամո»-ն ԽՍՀՄ Գավաթի եզրափակիչում հանդիպել էին 1954 թվականին, երբ «Դինամո»-ն հաղթել էր 2:1 հաշվով՝ Վիկտոր Տերենտևի և Միխայիլ Կոմանի գոլերով: 1973 թվականին «Արարատ»-ը, հիմնադրված 1944 թվականին, առաջին անգամ դարձավ չեմպիոն, ինչը խթանեց նրանց հաջողությունը Գավաթում: «Դինամո»-ն, գլխավորված Ալեքսանդր Սևիդովով, ուներ ուժեղ կազմ՝ Օլեգ Բլոխինի, Վլադիմիր Մունտյանի և Լեոնիդ Բուրիակի ներկայությամբ:
**Խաղի ընթացքը**
Հանդիպումը սկսվեց լարված պահով. 10-րդ րոպեին «Արարատ»-ի պաշտպանները ռիսկային փոխանցումներ կատարեցին իրենց տուգանային հրապարակում, և «Դինամո»-ի Օլեգ Բլոխինը գրեթե դուրս եկավ միայնակ «Արարատ»-ի դարպասապահ Ալեքսա Աբրամյանի հետ: Աբրամյանը փրկեց դարպասը՝ ընդհատելով վտանգը: Առաջին խաղակեսում «Դինամո»-ն գերիշխեց խաղադաշտում, ստեղծելով ճնշում «Արարատ»-ի դարպասի վրա:
Երկրորդ խաղակեսում «Դինամո»-ն շարունակեց հարձակումները, բայց 61-րդ րոպեին «Արարատ»-ի պաշտպանների անհամաձայնությունից օգտվեց Վլադիմիր Կոլոտովը, որը փոխանցեց գնդակը Լեոնիդ Բուրիակին: Նորայր Մեսրոպյանը խփեց Բուրիակին հետևից, և մրցավարը նշանակեց 11-մետրանոց, որը կատարեց Կոլոտովը՝ դառնալով 1:0: Գոլը խանգարեց «Դինամо»-ի խաղին, և 87-րդ րոպեին Բուրիակը, իսկ 88-րդ րոպեին Բլոխինը փոխարինվեցին՝ մտնելով Վալերի Զուևը և Վիկտոր Կոնդրատովը: 89-րդ րոպեին «Արարատ»-ը հավասարեցրեց հաշիվը. «Դինամո»-ի դարպասապահ Վալերի Սամոխինը կարողացավ կանգնեցնել Արկադի Անդրիասյանի և Նիկոլայ Ղազարյանի առաջին երկու հարվածները, բայց Լևոն Իշտոյանի երրորդ հարվածը մտավ դարպաս:
Լրացուցիչ ժամանակում «Արարատ»-ը ստացավ հոգեբանական առավելություն: 103-րդ րոպեին Լևոն Իշտոյանը, գտնվելով մրցակիցների պաշտպանների շրջապատում, պտտվեց և հարվածեց, և գնդակը, դիպչելով Վալերի Զուևին, մտավ «Դինամո»-ի դարպասը: «Արարատ»-ը դարձավ ԽՍՀՄ Գավաթի առաջին մրցանակակիրը: Գոլերը՝ Կոլոտով (61′, 11-մետրանոց), Իշտոյան (103′): «Արարատ»-ի կազմ՝ Ալեքսա Աբրամյան, Սանասար Գևորգյան, Արմեն Սարգսյան, Ալեքսանդր Կովալենկո, Նորայր Մեսրոպյան, Արկադի Անդրիասյան, Սերգեյ Բոնդարենկո (73′ փոխ. Սերգեյ Պոգոսով), Լևոն Իշտոյան, Էդուարդ Մարկարով (73′ փոխ. Նիկոլայ Ղազարյան), Օգանես Զանազանյան, Նազար Պետրոսյան: «Դինամո»-ի կազմ՝ Վալերի Սամոխին, Ալեքսանդր Դամին, Վիկտոր Մատվիենկո, Միխայիլ Ֆոմենկո, Ստեֆան Ռեշկո, Վլադիմիր Տրոիշկին, Վլադիմիր Մունտյան, Լեոնիդ Բուրիակ (87′ փոխ. Վալերի Զուև), Վիկտոր Կոլոտով, Վլադիմիր Վերեմեև, Օլեգ Բլոխին (88′ փոխ. Վիկտոր Կոնդրատով):
**Հայկական ֆուտբոլի նշանակություն**
«Արարատ»-ի հաղթանակը խորհրդանշեց հայկական սպորտի վերելքը ԽՍՀՄ-ում, ոգեշնչելով հազարավոր երկրպագուներ: Այն բացեց դռներ Եվրոպական մրցաշարերի համար, և 2023 թվականին՝ 50-ամյակին, կազմակերպվեցին հիշատակի միջոցառումներ: «Արարատ»-ը մնում է հայկական ֆուտբոլի խորհրդանիշ:
—
### Русская версия
**Победа «Арарата» над «Динамо»: Финал Кубка СССР 1973 года**
10 октября 1973 года на Центральном стадионе в Москве (ныне «Лужники») состоялся финал 32-го розыгрыша Кубка СССР по футболу между ереванским «Араратом» и киевским «Динамо». Матч, длившийся 120 минут (90 основного времени и 30 дополнительного), завершился победой «Арарата» со счетом 2:1 в дополнительное время, впервые в истории сделав ереванский клуб обладателем Кубка СССР. Судья Павел Казаков (СССР) начал игру в 14:00 при температуре +10°C и облачной погоде, с 60 тысячами зрителей. Под руководством главного тренера Никиты Симоняна «Арарат» продемонстрировал блестящую игру, что стало одним из самых значимых событий армянского спорта, особенно учитывая, что в том же году клуб завоевал звание чемпиона СССР («золотой дубль»).
**Предыстория**
«Арарат» и «Динамо» встречались в финале Кубка СССР и в 1954 году, когда «Динамо» победило 2:1 благодаря голам Виктора Терентьева и Михаила Комана. В 1973 году «Арарат», основанный в 1944 году, впервые стал чемпионом СССР, что стало стимулом для успеха в кубке. «Динамо», возглавляемое Александром Севидовым, имело сильный состав с такими игроками, как Олег Блохин, Владимир Мунтян и Леонид Буряк.
**Ход матча**
Матч начался с напряженного момента: на 10-й минуте защитники «Арарата» начали рискованную перепасовку у своей штрафной, и нападающий «Динамо» Олег Блохин вышел один на один с вратарем «Арарата» Алей Абрамяном. Абрамян в прыжке ликвидировал опасность. В первом тайме киевляне захватили территориальное преимущество, создавая давление на ворота «Арарата».
Во втором тайме «Динамо» продолжало натиск, и на 61-й минуте воспользовалось ошибкой защитников «Арарата». Виктор Колотов перехватил мяч и отдал его Леониду Буряку. Норайр Месропян сбил Буряка сзади, и судья назначил пенальти, который реализовал Колотов (1:0). Гол деморализовал «Динамо», и на 87-й и 88-й минутах Буряк и Блохин были заменены на Валерия Зуева и Виктора Кондратова. На 89-й минуте «Арарат» сравнял счет: вратарь «Динамо» Валерий Самохин отразил два удара подряд Аркадия Андриасяна и Николая Казаряна, но третий удар Льва Иштояна прошел в сетку.
В дополнительное время «Арарат» получил психологическое преимущество. На 103-й минуте Левон Иштоян, окруженный двумя защитниками, развернулся и пробил, мяч, задев Зуева, влетел в ворота «Динамо». «Арарат» стал первым обладателем Кубка СССР. Голы: Колотов (61′, пенальти), Иштоян (103′). Состав «Арарата»: Алёша Абрамян, Санасар Геворкян, Армен Саркисян, Александр Коваленко, Норайр Месропян, Аркадий Андриасян, Сергей Бондаренко (73′ — Сергей Погосов), Левон Иштоян, Эдуард Маркаров (73′ — Николай Казарян), Оганес Заназанян, Назар Петросян. Состав «Динамо»: Валерий Самохин, Александр Дамин, Виктор Матвиенко, Михаил Фоменко, Стефан Решко, Владимир Трошкин, Владимир Мунтян, Леонид Буряк (87′ — Валерий Зуев), Виктор Колотов, Владимир Веремеев, Олег Блохин (88′ — Виктор Кондратов).
**Значение для армянского футбола**
Победа «Арарата» стала символом подъема армянского спорта в СССР, вдохновив тысячи болельщиков. Она открыла путь к европейским турнирам, а в 2023 году, к 50-летию, были проведены памятные мероприятия. «Арарат» остается символом армянского футбола.
—
### English Version
**”Ararat”’s Final Victory over “Dynamo”: The 1973 USSR Cup**
On October 10, 1973, the final of the 32nd USSR Football Cup took place at Moscow’s Luzhniki Stadium (formerly Central Stadium), featuring Yerevan’s “Ararat” against Kyiv’s “Dynamo.” The match, lasting 120 minutes (90 minutes of regular time and 30 minutes of extra time), ended with a 2:1 victory for “Ararat” in extra time, marking the first time the Yerevan club claimed the USSR Cup. Referee Pavel Kazakov (USSR) started the game at 2:00 PM under conditions of +10°C and cloudy weather, with approximately 60,000 spectators. Under head coach Nikita Simonyan, “Ararat” delivered an outstanding performance, achieving a “golden double” by also winning the USSR Championship in 1973.
**Background**
“Ararat” and “Dynamo” had previously met in the 1954 USSR Cup final, where “Dynamo” won 2:1 thanks to goals by Viktor Terentyev and Mikhail Koman. In 1973, “Ararat,” founded in 1944, became USSR champions for the first time, boosting their success in the Cup. “Dynamo,” led by Alexander Sevidov, featured a strong lineup with Oleg Blokhin, Vladimir Muntyan, and Leonid Buryak.
**Match Course**
The match began with a tense moment: in the 10th minute, “Ararat”’s defenders attempted a risky pass near their penalty area, allowing “Dynamo”’s Oleg Blokhin to break through one-on-one with goalkeeper Alyosha Abramyan. Abramyan thwarted the danger with a dive. In the first half, “Dynamo” dominated territorially, pressuring “Ararat”’s goal.
In the second half, “Dynamo” maintained their offensive, and on the 61st minute, they capitalized on a defensive error by “Ararat.” Viktor Kolotov intercepted the ball and passed it to Leonid Buryak. Norair Mesropyan fouled Buryak from behind, leading to a penalty, which Kolotov converted (1:0). The goal disrupted “Dynamo”’s rhythm, and on the 87th and 88th minutes, Buryak and Blokhin were substituted with Valery Zuev and Viktor Kondratov. On the 89th minute, “Ararat” equalized: “Dynamo”’s goalkeeper Valery Samokhin saved two consecutive shots by Arkady Andriasyan and Nikolai Kazaryan, but Levon Ishtoyan’s third shot found the net.
In extra time, “Ararat” gained a psychological edge. On the 103rd minute, Levon Ishtoyan, surrounded by two defenders, turned and shot, the ball deflecting off Zuev into “Dynamo”’s goal. “Ararat” became the first USSR Cup winner. Goals: Kolotov (61′, penalty), Ishtoyan (103′). “Ararat” lineup: Alyosha Abramyan, Sanasar Gevorkyan, Armen Sarkisyan, Alexander Kovalenko, Norair Mesropyan, Arkady Andriasyan, Sergey Bondarenko (73′ — Sergey Pogosov), Levon Ishtoyan, Eduard Markarov (73′ — Nikolai Kazaryan), Oganes Zanazanyan, Nazar Petrosyan. “Dynamo” lineup: Valery Samokhin, Alexander Damin, Viktor Matvienko, Mikhail Fomenko, Stefan Reshko, Vladimir Troshkin, Vladimir Muntyan, Leonid Buryak (87′ — Valery Zuev), Viktor Kolotov, Vladimir Veremeyev, Oleg Blokhin (88′ — Viktor Kondratov).
**Significance for Armenian Football**
“Ararat”’s victory symbolized a rise in Armenian sports within the USSR, inspiring thousands of fans. It opened doors to European competitions, and in 2023, on the 50th anniversary, commemorative events were held. “Ararat” remains an icon of Armenian football.
—
You must be logged in to post a comment.