Միկայել Գալուստի Տումանյան ծնվել է 1886 թվականի փետրվարի 29-ին Բելոգորսկում (Ղրիմ, Ռուսական կայսրություն)՝ հայ խորհրդային բուսաբան, ԱԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1943), ով իր հետազոտություններով մեծ ներդրում ունեցավ վայրի և մշակովի ցորենի ծագման, էվոլյուցիայի և բարելավման գիտության մեջ։

Նրա գիտական աշխատանքները նվիրված են եղել բույսերի ձևավորման հարցերին, դաշտային պայմաններում աճեցվող մշակաբույսերի օնտոգենեզում տեղի ունեցող փոփոխությունների օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Հայաստանում բացահայտել և ուսումնասիրել է մի քանի տեսակի վայրի ցորեն։ Այդ հետազոտությունները նպաստել են մշակովի ցորենի ծագման և զարգացման հարցերի պարզաբանմանը, Հայաստանում աճեցվող հին տեղական սորտերի (սպիտակհատ, գալգալոս, կարմիր սուլֆահատ, կարմիր կունդիկ և այլն) բարելավմանը։

Միկայել Տումանյանը եղել է Զաքավկասյան ֆեդերացիայի ԿԳԿ անդամ (1935–1937), ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության տեղակալ (1944–1947)։ Լենինականի դաշտային տեխնիկումը կրում է նրա անունը, իսկ Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտում հաստատվել է ակադեմիկոս Տումանյանի անվան ուսանողական կրթաթոշակ։

Միկայել Գալուստի Տումանյանը մնաց Ղրիմից Երևան տանող հայկական բուսաբանության կամուրջը՝ իր բացահայտումներով, գիտական խորքայնությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին ցորենի և հայկական գյուղատնտեսության խորքերով։

Русский

первооткрыватель дикой пшеницы и классик армянской ботаники

Микаэл Галустович Туманян родился 29 февраля 1886 года в Белогорске Симферопольского уезда Крыма — выдающийся армянский советский ботаник, академик АН СССР (1943), чьи исследования внесли огромный вклад в науку о происхождении, эволюции и улучшении пшеницы.

Его научные работы посвящены вопросам формообразования растений, закономерностям изменений в онтогенезе полевых культур. В Армении он открыл и изучил несколько видов дикой пшеницы. Эти исследования способствовали выяснению происхождения и развития культурной пшеницы, улучшению местных древних сортов пшеницы, возделываемых в Армении (спитакхат, галгалос, красный сульфахат, красный кундик и др.).

Микаэл Туманян был членом ЦИК Закавказской федерации (1935–1937), заместителем Председателя Президиума Верховного Совета СССР (1944–1947). Ленинаканский полевой техникум носит его имя, в Армянском сельскохозяйственном институте учреждена студенческая стипендия имени академика Туманяна.

Микаэл Галустович Туманян остался мостом армянской ботаники от Крыма до Еревана — своими открытиями, научной глубиной и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами пшеницы и армянского сельского хозяйства.

English

Discoverer of Wild Wheat and Classic of Armenian Botany

Mikael Galustovich Tumanyan was born on February 29, 1886, in Belogorsk, Simferopol district, Crimea — outstanding Armenian Soviet botanist, academician of the Academy of Sciences of the USSR (1943), whose research made a huge contribution to the science of origin, evolution and improvement of wheat.

His scientific works were devoted to the issues of plant formation, patterns of changes in the ontogenesis of field crops. In Armenia he discovered and studied several species of wild wheat. These studies contributed to clarifying the issues of origin and development of cultivated wheat, improving local ancient wheat varieties grown in Armenia (spitakhat, galgalos, red sulfakhat, red kundik, etc.).

Mikael Tumanyan was a member of the Central Executive Committee of the Transcaucasian Federation (1935–1937), Deputy Chairman of the Presidium of the Supreme Soviet of the USSR (1944–1947). The Leninakan Field College bears his name, and a student scholarship named after Academician Tumanyan was established at the Armenian Agricultural Institute.

Mikael Galustovich Tumanyan remained the bridge of Armenian botany from Crimea to Yerevan — with his discoveries, scientific depth and boundless dedication, inspiring generations with the depths of wheat and Armenian agriculture.

1. Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ վայրի ցորենի հայտնաբերող և հայկական բուսաբանության դասական / Микаэл Галустович Туманян — первооткрыватель дикой пшеницы и классик армянской ботаники / Mikael Galustovich Tumanyan — Discoverer of Wild Wheat and Classic of Armenian Botany
2. Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ Ղրիմից Երևան՝ ցորենի գիտության կամուրջ / Микаэл Галустович Туманян — от Крыма до Еревана: мост науки о пшенице / Mikael Galustovich Tumanyan — From Crimea to Yerevan: Bridge of Wheat Science
3. Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ ԱԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս և գյուղատնտեսության նվիրյալ / Микаэл Галустович Туманян — академик АН СССР и преданный сельскому хозяйству / Mikael Galustovich Tumanyan — Academician of the Academy of Sciences of the USSR and Devoted to Agriculture
4. Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ սպիտակհատի, գալգալոսի և հայկական ցորենի բարելավող / Микаэл Галустович Туманян — улучшатель спитакхата, галгалоса и армянской пшеницы / Mikael Galustovich Tumanyan — Improver of Spitakhat, Galgalos and Armenian Wheat
5. Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ հայկական բուսաբանության և գիտության լույսը / Микаэл Галустович Туманян — свет армянской ботаники и науки / Mikael Galustovich Tumanyan — Light of Armenian Botany and Science

Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան ծնվել է 1912 թվականի  փետրվարի 7-ին նոր օրացույցովՂազախում (Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն)՝ հայ ակադեմիկոս, մանկավարժ, հասարակական և պետական գործիչ, ով իր կյանքը նվիրել է հայկական կրթության, մշակույթի և գիտության զարգացմանը։

1933–1937 թվականներին սովորել է Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, ապա ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1941-ին Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է բանակ՝ ծառայելով սպայական կազմում։ Պատերազմի ավարտից հետո նշանակվել է հանրապետության կառավարությանն առընթեր կուլտուր-լուսավորական հիմնարկների կենտրոնական մեթոդական կաբինետի վարիչի տեղակալ, ապա՝ վարիչ։ Աշխատել է «Սովետական դպրոց» թերթի խմբագիր, Հայաստանի կոմկուսի կենտկոմի դպրոցական բաժնի վարիչ։

1955–1973 թվականներին եղել է Հայկական ԽՍՀ լուսավորության մինիստր։ 1973-ից մինչև կյանքի վերջը՝ մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով, երկու Կարմիր դրոշի շքանշանով և այլ պարգևներով։

Նրա անունով է կոչվում Երևանի №112 փորձարարական ավագ դպրոցը, իսկ 2012 թվականի ապրիլի 18-ին Երևանի ավագանու որոշմամբ համաձայնություն է տրվել Երևան քաղաքի Թումանյան փողոց 39 շենք հասցեում տեղադրելու նրա հուշատախտակը։

Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյանը մնաց Ղազախից Երևան տանող հայկական կրթության և մշակույթի կամուրջը՝ իր պետական, մանկավարժական և հասարակական նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին կրթության, գիտության և հայրենասիրության խորքերով։

Русский

министр просвещения АрмССР и академик

Шаварш Степанович Симонян родился 7 февраля 1912 года в Казахе (Елизаветпольская губерния, Российская империя) — армянский академик, педагог, общественный и государственный деятель, посвятивший свою жизнь развитию армянского образования, культуры и науки.

В 1933–1937 годах учился в педагогическом институте им. Х. Абовяна, затем служил в Советской армии. В 1941 году во время Великой Отечественной войны был призван в армию, служил в офицерском составе. После окончания войны назначен заместителем, а затем руководителем центрального методического кабинета культурно-просветительских учреждений при правительстве республики. Работал редактором газеты «Советская школа», заведующим школьным отделом ЦК Компартии Армении.

В 1955–1973 годах был министром просвещения Армянской ССР. С 1973 года до конца жизни — директор Научно-исследовательского института педагогических наук.

Награждён орденом Ленина, двумя орденами Красного Знамени и другими наградами.

Его именем названа экспериментальная старшая школа №112 в Ереване, а 18 апреля 2012 года решением Ереванского совета депутатов дано согласие на установку мемориальной доски по адресу: Ереван, улица Туманяна, 39.

Шаварш Степанович Симонян остался мостом армянского образования и культуры от Казаха до Еревана — своим государственным, педагогическим и общественным подвигом, вдохновляя поколения глубинами образования, науки и патриотизма.

English

Minister of Education of the Armenian SSR and Academician

Shavarsh Stepan Simonyan was born on January February 7 1912 in Kazah (Elizavetpol province, Russian Empire) — Armenian academician, pedagogue, public and state figure who devoted his life to the development of Armenian education, culture, and science.

In 1933–1937 studied at the pedagogical institute named after Kh. Abovyan, then served in the Soviet army. In 1941 during the Great Patriotic War was drafted into the army, serving in the officer corps. After the war was appointed deputy, then head of the central methodological office of cultural-educational institutions under the government of the republic. Worked as editor of the newspaper “Soviet School”, head of the school department of the Central Committee of the Communist Party of Armenia.

In 1955–1973 served as Minister of Education of the Armenian SSR. From 1973 until the end of his life — director of the Scientific Research Institute of Pedagogical Sciences.

Awarded the Order of Lenin, two Orders of the Red Banner, and other awards.

A experimental senior school No. 112 in Yerevan is named after him, and on April 18, 2012, by decision of the Yerevan Council of Deputies, permission was given to install a memorial plaque at the address: Yerevan, Tumanyan Street, 39.

Shavarsh Stepan Simonyan remained the bridge of Armenian education and culture from Kazah to Yerevan — with his state, pedagogical, and public dedication, inspiring generations with the depths of education, science, and patriotism.

1. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ ՀԽՍՀ լուսավորության մինիստր և ակադեմիկոս / Шаварш Степанович Симонян — министр просвещения АрмССР и академик / Shavarsh Stepan Simonyan — Minister of Education of the Armenian SSR and Academician
2. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ Ղազախից Երևան՝ հայկական կրթության նվիրյալ / Шаварш Степанович Симонян — от Казаха до Еревана: преданный армянскому образованию / Shavarsh Stepan Simonyan — From Kazah to Yerevan: Devoted to Armenian Education
3. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ ՀՀ մշակույթի և գիտության վաստակավոր գործիչ / Шаварш Степанович Симонян — заслуженный деятель культуры и науки Армении / Shavarsh Stepan Simonyan — Honored Worker of Culture and Science of Armenia
4. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ մանկավարժ և պետական գործիչ / Шаварш Степанович Симонян — педагог и государственный деятель / Shavarsh Stepan Simonyan — Pedagogue and Statesman
5. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ հայկական դպրոցի և մշակույթի կերտող / Шаварш Степанович Симонян — творец армянской школы и культуры / Shavarsh Stepan Simonyan — Creator of the Armenian School and Culture

Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան ծնվել է 1891 թվականի հունվարի 25-ին Շուշիում (Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն)՝ հայ խորհրդային մաթեմատիկոս, ինժեներ-մեխանիկ, պրոֆեսոր (1930), ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1940), ով իր գիտական և մանկավարժական գործունեությամբ հիմք դրեց հայկական տեսական մեխանիկայի դպրոցին։

1912 թվականին ավարտել է Խարկովի համալսարանը, 1915-ին՝ Դոնի (այժմ՝ Նովոչերկասկի) պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1918–1920 թվականներին դասախոսել է Թիֆլիսի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1920–1926 թվականներին աշխատել է Բաքվում՝ որպես Ադրբեջանի ժողտնտխորհի նախագահի մեքենաշինության գծով խորհրդատու, դասախոսել Բաքվի նավթի ինստիտուտում և Ադրբեջանի պետական համալսարանում։ 1926 թվականից դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում՝ 1930–1959 թվականներին տեսական մեխանիկայի ամբիոնի վարիչ։ 1930–1956 թվականներին դասախոսել է նաև Երևանի պոլիտեխնիկական և մանկավարժական ինստիտուտներում։ Միաժամանակ ղեկավարել է Ձորագետի և Քանաքեռի հէկերի կառուցման ու շահագործման աշխատանքները։

Նրա անմիջական մասնակցությամբ հիմնադրվել են Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի նյութերի դիմադրության և Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի կիրառական մեխանիկայի ամբիոնները։

Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյանը մնաց Շուշիից Երևան տանող հայկական մեխանիկայի և տեսական գիտության կամուրջը՝ իր դասախոսական նվիրումով, գիտական խորքայնությամբ և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին մաթեմատիկայի և ինժեներության խորքերով։

Русский

от Шуши до Еревана: лидер армянской инженерной школы

Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян родился 25 января 1891 года в Шуши (Елизаветпольская губерния, Российская империя) — армянский советский математик, инженер-механик, профессор (1930), заслуженный деятель науки и техники Армянской ССР (1940), заложивший основы армянской школы теоретической механики.

В 1912 году окончил Харьковский университет, в 1915 году — Донской (ныне Новочеркасский) политехнический институт. В 1918–1920 годах преподавал в Тифлисском политехническом институте. В 1920–1926 годах работал в Баку — консультантом председателя Азербайджанского Совнархоза по машиностроению, преподавал в Бакинском нефтяном институте и Азербайджанском государственном университете. С 1926 года преподавал в Ереванском государственном университете, в 1930–1959 годах — заведующий кафедрой теоретической механики. В 1930–1956 годах преподавал также в Ереванском политехническом и педагогическом институтах. Одновременно руководил строительством и эксплуатацией Джорагетской и Канакерской ГЭС.

При его непосредственном участии были основаны кафедры сопротивления материалов Ереванского политехнического института и прикладной механики Армянского сельскохозяйственного института.

Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян остался мостом армянской механики и теоретической науки от Шуши до Еревана — своим преподавательским подвигом, научной глубиной и бесконечной любовью, вдохновляя поколения глубинами математики и инженерного дела.

English

From Shushi to Yerevan: Leader of the Armenian Engineering School

Ashot Movses Ter-Mkrtchyan was born on January 25, 1891, in Shushi (Elizavetpol province, Russian Empire) — Armenian Soviet mathematician, engineer-mechanic, professor (1930), Honored Worker of Science and Technology of the Armenian SSR (1940), who laid the foundations of the Armenian school of theoretical mechanics.

In 1912 graduated from Kharkov University, in 1915 — from the Don (now Novocherkassk) Polytechnic Institute. In 1918–1920 taught at the Tiflis Polytechnic Institute. In 1920–1926 worked in Baku — consultant to the Chairman of the Azerbaijan Council of National Economy for mechanical engineering, taught at the Baku Oil Institute and Azerbaijan State University. Since 1926 taught at Yerevan State University, in 1930–1959 — head of the Department of Theoretical Mechanics. In 1930–1956 also taught at Yerevan Polytechnic and Pedagogical Institutes. Simultaneously supervised the construction and operation of the DzoraGet and Kanaker hydroelectric power stations.

With his direct participation, the departments of strength of materials at Yerevan Polytechnic Institute and applied mechanics at the Armenian Agricultural Institute were established.

Ashot Movses Ter-Mkrtchyan remained the bridge of Armenian mechanics and theoretical science from Shushi to Yerevan — with his teaching dedication, scientific depth and boundless love, inspiring generations with the depths of mathematics and engineering.

1. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ հայ մեխանիկայի և տեսական գիտության հիմնադիրներից մեկը / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — один из основоположников армянской механики и теоретической науки / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — One of the Founders of Armenian Mechanics and Theoretical Science
2. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ Շուշիից Երևան՝ հայ ինժեներական դպրոցի առաջնորդ / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — от Шуши до Еревана: лидер армянской инженерной школы / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — From Shushi to Yerevan: Leader of the Armenian Engineering School
3. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ պրոֆեսոր և ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — профессор и заслуженный деятель науки АрмССР / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — Professor and Honored Worker of Science of the Armenian SSR
4. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ Ձորագետի և Քանաքեռի հէկերի ղեկավար / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — руководитель Джорагетской и Канакерской ГЭС / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — Supervisor of DzoraGet and Kanaker Hydroelectric Power Stations
5. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ հայկական տեսական մեխանիկայի նվիրյալ / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — преданный армянской теоретической механике / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — Devoted to Armenian Theoretical Mechanics

Արամ Բագրատի Նալբանդյան մահացել է 1987 թվականի հունվարի 24-ին Երևանում՝ 79 տարեկան հասակում, թողնելով հայկական և խորհրդային քիմիական ֆիզիկայի պատմության մեջ անմոռանալի հետք։ Ծնվել է 1908 թվականի հունվարի 1-ին Ղարաքիլիսայում (այժմ՝ Վանաձոր)՝ ծառայողի ընտանիքում։

1926-ին ավարտել է Կիրովականի միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական բաժինը։ Ավարտելուց հետո աշխատել է համալսարանում որպես ֆիզիկայի ամբիոնի ասիստենտ, ապա ընդունվել ԽՍՀՄ ԳԱ քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին կատարել է բեղմնավոր հետազոտություններ պայթուցիկ նյութերի ստացման և հատկությունների ուսումնասիրման բնագավառում։ 1943-ին շնորհվել է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի աստիճան, 1947-ին՝ պրոֆեսորի կոչում։

1957-ին գլխավորել է ԽՍՀՄ ԳԱ քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի ածխաջրածինների օքսիդացման լաբորատորիան Մոսկվայում, 1959-ին կազմակերպել ՀԽՍՀ ԳԱ քիմիական ֆիզիկայի լաբորատորիան Երևանում։ 1960-ին ընտրվել է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, 1963-ին՝ ակադեմիկոս։ 1967-ին տեղափոխվել է Երևան և նշանակվել Քիմիական ֆիզիկայի լաբորատորիայի տնօրեն։ 1975-ին լաբորատորիան վերակազմվել է Քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի, որի տնօրենը մնացել է մինչև կյանքի վերջը։

Ավելի քան 400 գիտական հոդվածների և 5 մոնոգրաֆիայի հեղինակ է։ Հիմնական հետազոտությունները նվիրված են ճյուղավորված շղթայական ռեակցիաների կինետիկային և մեխանիզմին, ջրածնի և ածխաջրածինների օքսիդացմանը, ֆոտոքիմիական հարուցման մեթոդներին, ԷՊՌ-ի կիրառմանը և ինքնատարածվող սինթեզին։ Նրա աշխատանքները հիմք են հանդիսացել ֆորմալդեհիդի արդյունաբերական ստացման, պլաստմասսաների և կատալիզատորների մշակման համար։

Արամ Նալբանդյանը մնաց Ղարաքիլիսայից Երևան տանող հայկական քիմիական ֆիզիկայի կամուրջը՝ իր գիտական խորքայնությամբ, նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին քիմիայի և ֆիզիկայի խորքերով։

Русский

один из основоположников армянской химической физики

Арам Багратович Налбандян скончался 24 января 1987 года в Ереване в возрасте 79 лет — выдающийся химик, академик АН Армянской ССР, лауреат Государственной премии, заслуженный деятель науки Армянской ССР, оставивший неизгладимый след в истории армянской и советской химической физики. Родился 1 января 1908 года в Каракилисе (ныне Ванадзор) в семье служащего.

В 1926 году окончил среднюю школу в Кировакане и поступил на физико-математический факультет Ереванского государственного университета. После окончания работал ассистентом кафедры физики в университете, затем поступил в аспирантуру Института химической физики АН СССР. В годы Великой Отечественной войны провёл плодотворные исследования по получению и изучению свойств взрывчатых веществ. В 1943 году ему присуждена степень доктора физико-математических наук, в 1947 — звание профессора.

В 1957 году возглавил лабораторию окисления углеводородов Института химической физики АН СССР в Москве, в 1959 году организовал лабораторию химической физики АН АрмССР в Ереване. В 1960 году избран членом-корреспондентом АН АрмССР, в 1963 — академиком. В 1967 году переехал в Ереван и стал директором Лаборатории химической физики. В 1975 году лаборатория преобразована в Институт химической физики, директором которого оставался до конца жизни.

Автор более 400 научных статей и 5 монографий. Основные исследования посвящены кинетике и механизму разветвлённых цепных реакций, окислению водорода и углеводородов, фотохимическим методам инициирования, применению ЭПР и самораспространяющемуся синтезу. Его работы легли в основу промышленного получения формальдегида, пластмасс и катализаторов.

Арам Багратович Налбандян остался мостом армянской химической физики от Каракилисы до Еревана — своей научной глубиной, преданностью и бесконечной любовью, вдохновляя поколения глубинами химии и физики.

English

one of the founders of Armenian chemical physics

Aram Bagratovich Nalbandyan died on January 24, 1987, in Yerevan at the age of 79 — outstanding chemist, academician of the Academy of Sciences of the Armenian SSR, laureate of the State Prize, Honored Scientist of the Armenian SSR, who left an indelible mark in the history of Armenian and Soviet chemical physics. Born on January 1, 1908, in Karakilisa (now Vanadzor) in a family of a clerk.

In 1926 graduated from secondary school in Kirovakan and entered the physics-mathematics department of Yerevan State University. After graduation worked as an assistant at the physics department, then entered the postgraduate program at the Institute of Chemical Physics of the USSR Academy of Sciences. During the Great Patriotic War conducted fruitful research on the production and properties of explosives. In 1943 awarded the degree of Doctor of Physical and Mathematical Sciences, in 1947 — the title of professor.

In 1957 headed the laboratory of hydrocarbon oxidation at the Institute of Chemical Physics of the USSR Academy of Sciences in Moscow, in 1959 organized the laboratory of chemical physics of the Academy of Sciences of the Armenian SSR in Yerevan. In 1960 elected corresponding member of the Academy of Sciences of the Armenian SSR, in 1963 — academician. In 1967 moved to Yerevan and became director of the Laboratory of Chemical Physics. In 1975 the laboratory was reorganized into the Institute of Chemical Physics, which he headed until the end of his life.

Author of more than 400 scientific articles and 5 monographs. Main research devoted to kinetics and mechanism of branched chain reactions, oxidation of hydrogen and hydrocarbons, photoinitiation methods, EPR application and self-propagating synthesis. His works formed the basis for industrial production of formaldehyde, plastics and catalysts.

Aram Bagratovich Nalbandyan remained the bridge of Armenian chemical physics from Karakilisa to Yerevan — with his scientific depth, dedication and boundless love, inspiring generations with the depths of chemistry and physics.

Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան ծնվել է 1945 թվականի հունվարի 24-ին Թբիլիսիում՝ հայ երաժշտագետ, մանկավարժ, արվեստագիտության դոկտոր (1999), պրոֆեսոր (2001), ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2009), ով իր գիտական և մանկավարժական գործունեությամբ մեծ ներդրում է ունեցել 20-րդ դարի հայ երաժշտության ուսումնասիրության և դասավանդման գործում։

1969 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտության տեսության բաժինը (ղեկավար՝ պրոֆեսոր Ռ. Աթայան)։ 1971–1974 թվականներին սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրայում (ղեկավար՝ պրոֆեսոր Գ. Տիգրանով)։ 1974 թվականից դասավանդում է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտության տեսության ամբիոնում։

1975 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Հայ երաժշտության 20-րդ դարի 60-ական թվականների զարգացման առանձնահատկությունները» թեմայով։ 1999 թվականին Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն՝ «Հայ երաժշտությունը 20-րդ դարի համատեքստում» թեմայով։ 1978 և 1988 թվականներին Մոսկվայի կոնսերվատորիայում անցել է որակավորման բարձրացման դասընթացներ։ 2004 թվականից՝ Մոսկվայի Միջազգային երաժշտական միության անդամ։

Ուսումնասիրությունները նվիրված են 20-րդ դարի հայ երաժշտության գեղագիտության և տեսության հարցերին։ Հեղինակ է մի շարք գիտական աշխատությունների, այդ թվում՝ «Вопросы современной армянской музыки (60-е годы)» (1983), «Армянская музыка в контексте XX века» (2002), «Арам Хачатурян. Научный справочник» (2004), «Armenian Music and Composers» (2004)։

Սվետլանա Կորյունի Սարգսյանը մնաց Թբիլիսիից Երևան տանող հայ երաժշտագիտության կամուրջը՝ իր գիտական խորքայնությամբ, մանկավարժական նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին 20-րդ դարի հայ երաժշտության խորքերով և գեղագիտական մտածողությամբ։

Русский

преданная теории и эстетике армянской музыки

Светлана Корюновна Саргсян родилась 24 января 1945 года в Тбилиси — армянский музыковед, педагог, доктор искусствоведения (1999), профессор (2001), заслуженный деятель культуры Республики Армения (2009), которая внесла большой вклад в изучение и преподавание армянской музыки XX века.

В 1969 году окончила отделение теории музыки Ереванской государственной консерватории им. Комитаса (руководитель — профессор Р. Атаян). В 1971–1974 годах училась в аспирантуре Санкт-Петербургской консерватории (руководитель — профессор Г. Тигранов). С 1974 года преподаёт на кафедре теории музыки Ереванской государственной консерватории им. Комитаса.

В 1975 году в Санкт-Петербургской консерватории защитила кандидатскую диссертацию на тему «Особенности развития армянской музыки 1960-х годов XX века». В 1999 году в Московской государственной консерватории защитила докторскую диссертацию на тему «Армянская музыка в контексте XX века». В 1978 и 1988 годах прошла курсы повышения квалификации в Московской консерватории. С 2004 года — член Международного музыкального союза в Москве.

Её исследования посвящены эстетике и теории армянской музыки XX века. Автор ряда научных трудов, в том числе «Вопросы современной армянской музыки (60-е годы)» (1983), «Армянская музыка в контексте XX века» (2002), «Арам Хачатурян. Научный справочник» (2004), «Armenian Music and Composers» (2004).

Светлана Корюновна Саргсян осталась мостом армянского музыковедения от Тбилиси до Еревана — своей научной глубиной, педагогической преданностью и безграничной любовью, вдохновляя поколения глубинами армянской музыки XX века и эстетическим мышлением.

English

Devoted to the Theory and Aesthetics of Armenian Music

Svetlana Koryuni Sargsyan was born on January 24, 1945, in Tbilisi — Armenian musicologist, pedagogue, Doctor of Art Studies (1999), Professor (2001), Honored Worker of Culture of the Republic of Armenia (2009), who made a significant contribution to the study and teaching of 20th-century Armenian music.

In 1969 graduated from the Department of Music Theory at Yerevan Komitas State Conservatory (supervisor — Professor R. Atayan). In 1971–1974 studied in the postgraduate program at Saint Petersburg Conservatory (supervisor — Professor G. Tigranov). Since 1974 has been teaching at the Department of Music Theory at Yerevan Komitas State Conservatory.

In 1975 defended a candidate dissertation at Saint Petersburg Conservatory on “Peculiarities of the Development of Armenian Music in the 1960s of the 20th Century”. In 1999 defended a doctoral dissertation at Moscow State Conservatory on “Armenian Music in the Context of the 20th Century”. In 1978 and 1988 completed advanced training courses at Moscow Conservatory. Since 2004 — member of the International Music Union in Moscow.

Her research is devoted to the aesthetics and theory of 20th-century Armenian music. Author of several scientific works, including “Questions of Contemporary Armenian Music (1960s)” (1983), “Armenian Music in the Context of the 20th Century” (2002), “Aram Khachaturian. Scientific Reference” (2004), “Armenian Music and Composers” (2004).

Svetlana Koryuni Sargsyan remained the bridge of Armenian musicology from Tbilisi to Yerevan — with her scientific depth, pedagogical dedication, and boundless love, inspiring generations with the depths of 20th-century Armenian music and aesthetic thought.

1. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ 20-րդ դարի հայ երաժշտության գիտնական և մանկավարժ / Светлана Корюновна Саргсян — учёный и педагог армянской музыки XX века / Svetlana Koryuni Sargsyan — Scholar and Pedagogue of 20th-Century Armenian Music
2. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ և արվեստագիտության դոկտոր / Светлана Корюновна Саргсян — заслуженный деятель культуры РА и доктор искусствоведения / Svetlana Koryuni Sargsyan — Honored Worker of Culture of RA and Doctor of Art Studies
3. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ Թբիլիսիից Երևան՝ հայ երաժշտագիտության կամուրջ / Светлана Корюновна Саргсян — от Тбилиси до Еревана: мост армянского музыковедения / Svetlana Koryuni Sargsyan — From Tbilisi to Yerevan: Bridge of Armenian Musicology
4. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ «Հայ երաժշտությունը 20-րդ դարի համատեքստում»-ի հեղինակ / Светлана Корюновна Саргсян — автор «Армянская музыка в контексте XX века» / Svetlana Koryuni Sargsyan — Author of Armenian Music in the Context of the 20th Century
5. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ հայ երաժշտության տեսության և գեղագիտության նվիրյալ / Светлана Корюновна Саргсян — преданная теории и эстетике армянской музыки / Svetlana Koryuni Sargsyan — Devoted to the Theory and Aesthetics of Armenian Music

Սուքիաս Սոմալյան ծնվել է 1776 թվականի հունվարի 24-ին Կոստանդնուպոլսում՝ հայ բանասեր, բառարանագիր, թարգմանիչ, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ, քահանա (1804), աբբահայր (1824), արքեպիսկոպոս (1826), ով իր կյանքը նվիրել է հայ հին մատենագրության պահպանմանը, տպագրությանը և մխիթարյան միաբանության հեղինակության ամրապնդմանը։ Մահացել է 1846 թվականի փետրվարի 11-ին Վենետիկում։

Մեծ ջանքեր է գործադրել Մխիթարյան միաբանության հեղինակության ամրապնդման համար, եղել է Հնդկաստանում։ Այդ տարիներին Հնդկահայ բարերարներ Ռաֆայել Ղարամյանի և Սամվել Մուրադյանի նվիրատվությամբ բացվել են Մուրադյան վարժարանը Պադուայում (1834) և Ռաֆայելյանը Վենետիկում (1836, 1853-ին տեղափոխվել է Փարիզ)։ 1827-ին ընտրվել է Վենետիկի Աթենական ակադեմիայի պատվավոր անդամ։

Ձեռնամուխ է եղել հայ հին մատենագրության տպագրությանը՝ «Մատենագրութիւնք նախնեաց» մատենաշարով լույս ընծայելով Սոմալյանի կազմած «Սրբոյ հօրն մերոյ Եղիշէ վարդապետի մատենագրութիւնք» ժողովածուն (1838, համահեղինակ՝ Ն. Սարգիսյան)՝ առաջաբանով, ծանոթագրություններով և տեքստաբանական ուսումնասիրությամբ։ Գրել է հայ հին գրականության պատմությունը («Պատկեր հայկական դպրութեան», 1829, իտալերեն) և հայ հին թարգմանությունների մատենագիտությունը («Ցուցակ թարգմանութեանց նախնեաց», 1825, իտալերեն)։ Կազմել է գործնական նշանակության հինգ բառարան՝ հայերեն, անգլերեն և տաճկերեն բառանյութի ընդգրկումով։ Հայերեն է թարգմանել Սոավեի «Կենդանագիր զգաստ եւ զգօն անձին» և Ֆենելոնի «Իմաստք ողջախոհ մտաց» (1836) փոքրածավալ գործերը։

Սուքիաս Սոմալյանը մնաց Կոստանդնուպոլսից Վենետիկ տանող հայ մատենագրության և բանասիրության կամուրջը՝ իր բառարաններով, տպագրական նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին հայ հին գրականության պահպանման և տարածման գաղափարով։

Русский

армянский лексикограф и историк древней литературы

Сукиас Сомалян родился 24 января 1776 года в Константинополе — армянский филолог, лексикограф, переводчик, член Венецианской мхитаристской конгрегации, священник (1804), аббат (1824), архиепископ (1826), посвятивший свою жизнь сохранению, изданию и укреплению авторитета армянской древней письменности. Умер 11 февраля 1846 года в Венеции.

Прилагал большие усилия для укрепления авторитета Мхитаристской конгрегации, побывал в Индии. В те годы благодаря пожертвованиям индийских армянских меценатов Рафаэла Карамяна и Самвела Мурадяна были открыты Муратянская школа в Падуе (1834) и Рафаэловская в Венеции (1836, в 1853 году переведена в Париж). В 1827 году избран почётным членом Афинской академии в Венеции.

Приступил к изданию армянской древней письменности — в серии «Матенагирутьюнк нахнеац» издал составленный Сомаляном сборник «Матенагирутьюнк сарбой хорн мерой Егише вардапети» (1838, соавтор — Н. Саркисян) с предисловием, примечаниями и текстологическим исследованием. Написал историю древнеармянской литературы («Паткер айкакан дпрутьян», 1829, на итальянском) и библиографию древнеармянских переводов («Цуцак таргманутьянц нахнеац», 1825, на итальянском). Составил пять практических словарей с включением армянского, английского и турецкого материала. Перевёл на армянский небольшие сочинения Соаве «Жизнеописание осторожного и бдительного человека» и Фенелона «Мудрость здравомыслящего ума» (1836).

Сукиас Сомалян остался мостом армянской письменности и филологии от Константинополя до Венеции — своими словарями, издательским подвигом и безграничной преданностью, вдохновляя поколения идеей сохранения и распространения древнеармянской литературы.

English

Armenian Lexicographer and Historian of Ancient Literature

Sukias Somalyan was born on January 24, 1776, in Constantinople — Armenian philologist, lexicographer, translator, member of the Venetian Mekhitarist Congregation, priest (1804), abbot (1824), archbishop (1826), who devoted his life to the preservation, publication, and strengthening of the authority of ancient Armenian literature. Died on February 11, 1846, in Venice.

He made great efforts to strengthen the authority of the Mekhitarist Congregation and visited India. During those years, thanks to donations from Indian Armenian benefactors Rafael Karamyan and Samuel Muradyan, the Muradyan School was opened in Padua (1834) and the Rafaelian in Venice (1836, transferred to Paris in 1853). In 1827 he was elected an honorary member of the Athenian Academy in Venice.

He undertook the publication of ancient Armenian literature — in the series “Matenaqirutyunk Nakhneats” he published the collection “Matenaqirutyunk Srboy Horn Meroy Yeghishe Vardapeti” (1838, co-author — N. Sargisyan) with preface, notes, and textological study. He wrote the history of ancient Armenian literature (“Patker Haykakan Dprutyan”, 1829, in Italian) and the bibliography of ancient Armenian translations (“Tsutsak Targmanutyan Nakhneats”, 1825, in Italian). He compiled five practical dictionaries including Armenian, English, and Turkish material. He translated into Armenian the small works of Soave “Life of the Cautious and Vigilant Person” and Fénelon “Wisdom of the Sound Mind” (1836).

Sukias Somalyan remained the bridge of Armenian literature and philology from Constantinople to Venice — with his dictionaries, publishing dedication, and boundless devotion, inspiring generations with the idea of preserving and disseminating ancient Armenian literature.

1. Սուքիաս Սոմալյան՝ հայ բանասեր և Մխիթարյան միաբանության արքեպիսկոպոս / Сукиас Сомалян — армянский филолог и архиепископ Мхитаристской конгрегации / Sukias Somalyan — Armenian Philologist and Archbishop of the Mekhitarist Congregation
2. Սուքիաս Սոմալյան՝ «Սրբոյ հօրն մերոյ Եղիշէ» ժողովածուի կազմող / Сукиас Сомалян — составитель сборника «Творения святого отца нашего Елише» / Sukias Somalyan — Compiler of the Collection of St. Yeghishe
3. Սուքիաս Սոմալյան՝ Կոստանդնուպոլսից Վենետիկ՝ հայ մատենագրության պահպանող / Сукиас Сомалян — от Константинополя до Венеции: хранитель армянской письменности / Sukias Somalyan — From Constantinople to Venice: Guardian of Armenian Literature
4. Սուքիաս Սոմալյան՝ հայ բառարանագիր և հին գրականության պատմաբան / Сукиас Сомалян — армянский лексикограф и историк древней литературы / Sukias Somalyan — Armenian Lexicographer and Historian of Ancient Literature
5. Սուքիաս Սոմալյան՝ հայ հին թարգմանությունների և գրականության նվիրյալ / Сукиас Сомалян — преданный древнеармянским переводам и литературе / Sukias Somalyan — Devoted to Ancient Armenian Translations and Literature

Գևորգ Աշոտի Եղիազարյան ծնվել է 1932 թվականի հունվարի 21-ին Դոնի Ռոստովում՝ հայ տնտեսագետ, տնտեսագիտության դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1971), ՌՍՖՍՌ գիտության վաստակավոր գործիչ (1980), ով իր գիտական և կազմակերպչական գործունեությամբ մեծ ներդրում ունեցավ խորհրդային և հետխորհրդային տնտեսագիտության զարգացման գործում։ Մահացել է 1995 թվականի հունվարի 13-ին Մոսկվայում։

1954 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ավիացիայի ինստիտուտը։ 1972–1995 թվականներին եղել է Մոսկվայի պետական համալսարանի արդյունաբերության տնտեսագիտության ամբիոնի վարիչը։ 1976–1990 թվականներին՝ Հաշվապահական հաշվառման կենտրոնի ղեկավարը, 1990–1995 թվականներին՝ Մոսկվայի փոքր բիզնեսի զարգացման միջազգային կենտրոնի տնօրենը։ 1993 թվականից մասնակցել է պետական հակաճգնաժամային կառավարման ծրագրերի մշակմանը։ Եղել է Մոսկովյան ազգային բանկի ղեկավարներից, ղեկավարել է «Պրեսս» հրատարակչությունը։

Մոսկվայի պետական համալսարանում դասավանդել է սոցիալիստական արդյունաբերության տնտեսություն և արդյունաբերության հիմունքներ առարկաները։ Ավելի քան 120 գիտական աշխատանքների հեղինակ է։

Հիմնական աշխատություններից են՝

• «Материальное стимулирование за новую технику» (1964),
• «Коллективный материальный интерес в социалистической экономике» (1968),
• «Эффективность квалифицированного труда» (1968),
• «Экономика социалистической промышленности» (учебник, 1977)։

Գևորգ Աշոտի Եղիազարյանը մնաց Դոնի Ռոստովից Մոսկվա տանող հայ տնտեսագիտության կամուրջը՝ իր գիտական նվաճումներով, դասախոսական նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին տնտեսագիտության խորքերով և պրոֆեսիոնալիզմով։

Русский

армянский экономист и заведующий кафедрой МГУ

Геворг Ашотович Егиазарян родился 21 января 1932 года в Ростове-на-Дону — армянский экономист, доктор экономических наук (1970), профессор (1971), заслуженный деятель науки РСФСР (1980), который внёс значительный вклад в развитие советской и постсоветской экономической науки. Умер 13 января 1995 года в Москве.

В 1954 году окончил Московский авиационный институт. В 1972–1995 годах был заведующим кафедрой экономики промышленности Московского государственного университета. В 1976–1990 годах — руководитель Центра бухгалтерского учёта, в 1990–1995 годах — директор Международного центра развития малого бизнеса в Москве. С 1993 года участвовал в разработке государственных антикризисных программ управления. Был одним из руководителей Московского национального банка, возглавлял издательство «Пресс».

В Московском государственном университете преподавал экономику социалистической промышленности и основы промышленности. Автор более 120 научных работ.

Основные работы:

• «Материальное стимулирование за новую технику» (1964),
• «Коллективный материальный интерес в социалистической экономике» (1968),
• «Эффективность квалифицированного труда» (1968),
• «Экономика социалистической промышленности» (учебник, 1977).

Геворг Ашотович Егиазарян остался мостом армянской экономической мысли от Ростова-на-Дону до Москвы — своими научными достижениями, преподавательской преданностью и бесконечной любовью, вдохновляя поколения глубинами экономической науки и профессионализмом.

English

Armenian Economist and Head of Department at Moscow State University

Gevorg Ashotovich Yegiazaryan was born on January 21, 1932, in Rostov-on-Don — Armenian economist, Doctor of Economics (1970), Professor (1971), Honored Scientist of the RSFSR (1980), who made a significant contribution to the development of Soviet and post-Soviet economic science. Died on January 13, 1995, in Moscow.

In 1954 graduated from the Moscow Aviation Institute. In 1972–1995 headed the Department of Industrial Economics at Moscow State University. In 1976–1990 — head of the Accounting Center, in 1990–1995 — director of the International Center for Small Business Development in Moscow. Since 1993 participated in the development of state anti-crisis management programs. Was one of the leaders of the Moscow National Bank, headed the “Press” publishing house.

At Moscow State University taught economics of socialist industry and fundamentals of industry. Author of more than 120 scientific works.

Main works:

• “Material Incentives for New Technology” (1964),
• “Collective Material Interest in the Socialist Economy” (1968),
• “Efficiency of Qualified Labor” (1968),
• “Economics of Socialist Industry” (textbook, 1977).

Gevorg Ashotovich Yegiazaryan remained the bridge of Armenian economic thought from Rostov-on-Don to Moscow — with his scientific achievements, teaching dedication and boundless love, inspiring generations with the depths of economic science and professionalism.

1. Գևորգ Աշոտի Եղիազարյան՝ հայ տնտեսագետ և Մոսկվայի պետական համալսարանի ամբիոնի վարիչ / Геворг Ашотович Егиазарян — армянский экономист и заведующий кафедрой МГУ / Gevorg Ashotovich Yegiazaryan — Armenian Economist and Head of Department at Moscow State University
2. Գևորգ Աշոտի Եղիազարյան՝ տնտեսագիտության դոկտոր և պրոֆեսոր / Геворг Ашотович Егиазарян — доктор экономических наук и профессор / Gevorg Ashotovich Yegiazaryan — Doctor of Economics and Professor
3. Գևորգ Աշոտի Եղիազարյան՝ Դոնի Ռոստովից Մոսկվա՝ հայ տնտեսագիտության կամուրջ / Геворг Ашотович Егиазарян — от Ростова-на-Дону до Москвы: мост армянской экономики / Gevorg Ashotovich Yegiazaryan — From Rostov-on-Don to Moscow: Bridge of Armenian Economics
4. Գևորգ Աշոտի Եղիազարյան՝ ՌՍՖՍՌ գիտության վաստակավոր գործիչ / Геворг Ашотович Егиазарян — заслуженный деятель науки РСФСР / Gevorg Ashotovich Yegiazaryan — Honored Scientist of the RSFSR
5. Գևորգ Աշոտի Եղիազարյան՝ հայկական տնտեսագիտության և արդյունաբերության նվիրյալ / Геворг Ашотович Егиазарян — преданный армянской экономике и промышленности / Gevorg Ashotovich Yegiazaryan — Devoted to Armenian Economics and Industry

Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյան ծնվել է 1938 թվականի հունվարի 21-ին Երևանում՝ հայ կենդանաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1989), պրոֆեսոր (2002), Երևանի պետական համալսարանի կենդանաբանության ամբիոնի վարիչ (2004-ից)։ Մահացել է 2021 թվականի օգոստոսի 31-ին։

1962 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1960 թվականից աշխատել է նույն համալսարանում՝ որպես կենդանաբանության ամբիոնի լաբորանտ, 1962–1969 թվականներին՝ ավագ լաբորանտ, 1969–1971 թվականներին՝ ասիստենտ, 1971–1979 թվականներին՝ ավագ դասախոս, 1979–1990 թվականներին՝ դոցենտ, 1990–2004 թվականներին՝ պրոֆեսոր, իսկ 2004 թվականից՝ ամբիոնի վարիչ։

Նրա գիտական հետազոտությունները նվիրված են սողունների կուսածնության (պարտենոգենեզ), կարգաբանության, բնապահպանական կենսաքիմիայի, իմունաբանության, կենդանիների պաշտպանության և պոպուլյացիոն գենետիկայի հարցերին։

Հեղինակ է բազմաթիվ գիտական աշխատությունների, համահեղինակել է ավագ դպրոցի կենսաբանության դասագրքերը և ուսուցչի ձեռնարկները (10-12-րդ դասարաններ)։

Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյանը մնաց Երևանից մինչև հայկական կենդանաբանության բարձունքներ տանող կամուրջը՝ իր գիտական նվաճումներով, դասախոսական նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին կենսաբանության խորքերով և բնության պահպանության գաղափարով։

Русский

преданный армянской зоологии и охране природы

Феликс Даниелович Даниелян родился 21 января 1938 года в Ереване — армянский зоолог, доктор биологических наук (1989), профессор (2002), заведующий кафедрой зоологии Ереванского государственного университета (с 2004). Умер 31 августа 2021 года.

В 1962 году окончил Ереванский государственный университет. С 1960 года работал на той же кафедре зоологии — лаборантом, старшим лаборантом (1962–1969), ассистентом (1969–1971), старшим преподавателем (1971–1979), доцентом (1979–1990), профессором (1990–2004), с 2004 года — заведующим кафедрой.

Его научные исследования посвящены партеногенезу у пресмыкающихся, систематике, экологической биохимии, иммунологии, охране животных и популяционной генетике.

Автор многочисленных научных работ, соавтор учебников и методических пособий по биологии для старших классов (10–12 классы).

Феликс Даниелович Даниелян остался мостом от Еревана до вершин армянской зоологии — своими научными достижениями, преподавательской преданностью и бесконечной любовью, вдохновляя поколения глубинами биологии и идеей сохранения природы.

English

Devoted to Armenian Zoology and Nature Conservation

Felix Danielovich Danielyan was born on January 21, 1938, in Yerevan — Armenian zoologist, Doctor of Biological Sciences (1989), Professor (2002), head of the Department of Zoology at Yerevan State University (since 2004). Died on August 31, 2021.

In 1962 graduated from Yerevan State University. Since 1960 worked at the same Department of Zoology — laboratory assistant, senior laboratory assistant (1962–1969), assistant (1969–1971), senior lecturer (1971–1979), associate professor (1979–1990), professor (1990–2004), since 2004 — head of the department.

His scientific research is devoted to parthenogenesis in reptiles, systematics, environmental biochemistry, immunology, animal protection and population genetics.

Author of numerous scientific papers, co-author of biology textbooks and teacher’s guides for senior classes (grades 10–12).

Felix Danielovich Danielyan remained the bridge from Yerevan to the heights of Armenian zoology — with his scientific achievements, teaching dedication and boundless love, inspiring generations with the depths of biology and the idea of nature conservation.

1. Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյան՝ հայ կենդանաբան և ԵՊՀ կենդանաբանության ամբիոնի վարիչ / Феликс Даниелович Даниелян — армянский зоолог и заведующий кафедрой зоологии ЕГУ / Felix Danielovich Danielyan — Armenian Zoologist and Head of the Department of Zoology at YSU
2. Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյան՝ սողունների կուսածնության հետազոտող / Феликс Даниелович Даниелян — исследователь партеногенеза у пресмыкающихся / Felix Danielovich Danielyan — Researcher of Parthenogenesis in Reptiles
3. Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյան՝ Երևանից մինչև հայկական կենսաբանության գագաթներ / Феликс Даниелович Даниелян — от Еревана до вершин армянской биологии / Felix Danielovich Danielyan — From Yerevan to the Heights of Armenian Biology
4. Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյան՝ կենսաբանական գիտությունների դոկտոր և պրոֆեսոր / Феликс Даниелович Даниелян — доктор биологических наук и профессор / Felix Danielovich Danielyan — Doctor of Biological Sciences and Professor
5. Ֆելիքս Դանիելի Դանիելյան՝ հայկական կենդանաբանության և բնապահպանության նվիրյալ / Феликс Даниелович Даниелян — преданный армянской зоологии и охране природы / Felix Danielovich Danielyan — Devoted to Armenian Zoology and Nature Conservation

Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան ծնվել է 1899 թվականի հունվարի 18-ին Վանում (Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն)՝ հայ թատերագետ, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1962), պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1939-ից), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)։ Մահացել է 1964 թվականի մայիսի 16-ին Երևանում։

Նախնական կրթությունն ստացել է Վանի Երամյան վարժարանում։ 1916 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ 1916–1918 թվականներին աշխատել է որպես գյուղական ուսուցիչ։ 1927–1930 թվականներին աշխատել է «Մարտակոչ», «Պրոլետար» (Թիֆլիս) թերթերի և «Նոր ուղի» (Երևան) հանդեսի խմբագրություններում։ 1946–1949 թվականներին դասախոսել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

1945 թվականին «Շեքսպիրը հայերեն» թեմայով պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն, իսկ 1963-ին՝ «Հայ դրամատուրգիայի պատմություն» թեմայով դոկտորական ատենախոսություն։ Կատարել է թարգմանություններ ֆրանսերենից, անգլերենից, ռուսերենից։ Կյանքի վերջին տարիներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի ինստիտուտում։

Հիմնական աշխատություններից են՝

• «Գիր ու արվեստ» (1926),
• «Պուշկին և Արևելք» (1937),
• «Շեքսպիրը հայերեն» (1956),
• «Հայ դրամատուրգիայի պատմություն» (գիրք 1՝ 1959, գիրք 2՝ 1964) և այլն։

Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյանը մնաց Վանից Երևան տանող հայ թատերագիտության և գրականագիտության կամուրջը՝ իր հետազոտություններով, թարգմանություններով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ արվեստի և դրամատուրգիայի խորքերով։

Русский

один из основоположников армянского театроведения и литературоведения

Ваграм Ваганович Терзибашян родился 18 января 1899 года в Ване (Ванский вилайет, Османская империя) — армянский театровед, литературовед, доктор филологических наук (1962), профессор, член Союза писателей СССР (с 1939), заслуженный деятель искусств Армянской ССР (1961). Умер 16 мая 1964 года в Ереване.

Начальное образование получил в Ерамянской школе Вана. В 1916 году окончил Нерсисяновскую школу в Тифлисе. В 1916–1918 годах работал сельским учителем. В 1927–1930 годах работал в редакциях газет «Мартакоч», «Пролетарий» (Тифлис) и журнала «Нор уги» (Ереван). В 1946–1949 годах преподавал в Ереванском художественно-театральном институте.

В 1945 году защитил кандидатскую диссертацию на тему «Шекспир по-армянски», в 1963 году — докторскую на тему «История армянской драматургии». Выполнил переводы с французского, английского, русского языков. В последние годы жизни работал в Институте искусств АН АрмССР.

Основные работы:

• «Письмо и искусство» (1926),
• «Пушкин и Восток» (1937),
• «Шекспир по-армянски» (1956),
• «История армянской драматургии» (книга 1 — 1959, книга 2 — 1964) и др.

Ваграм Ваганович Терзибашян остался мостом армянской театроведческой и литературоведческой мысли от Вана до Еревана — своими исследованиями, переводами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянского искусства и драматургии.

English

One of the Founders of Armenian Theater Studies and Literary Criticism

Vagram Vaganovich Terzibashyan was born on January 18, 1899, in Van (Van vilayet, Ottoman Empire) — Armenian theater scholar, literary critic, Doctor of Philological Sciences (1962), Professor, member of the USSR Writers’ Union (since 1939), Honored Artist of the Armenian SSR (1961). Died on May 16, 1964, in Yerevan.

Received primary education at the Eramyan School in Van. In 1916 graduated from the Nersisyan School in Tiflis. In 1916–1918 worked as a rural teacher. In 1927–1930 worked in the editorial offices of newspapers “Martakoch”, “Proletary” (Tiflis) and magazine “Nor Ugi” (Yerevan). In 1946–1949 taught at the Yerevan Art-Theater Institute.

In 1945 defended a candidate dissertation on “Shakespeare in Armenian”, in 1963 — a doctoral dissertation on “History of Armenian Dramaturgy”. Performed translations from French, English, and Russian. In the last years of his life worked at the Institute of Arts of the Academy of Sciences of the Armenian SSR.

Main works:

• “Letter and Art” (1926),
• “Pushkin and the East” (1937),
• “Shakespeare in Armenian” (1956),
• “History of Armenian Dramaturgy” (Book 1 — 1959, Book 2 — 1964) and others.

Vagram Vaganovich Terzibashyan remained the bridge of Armenian theater studies and literary criticism from Van to Yerevan — with his research, translations, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian art and dramaturgy.

1. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ հայ թատերագիտության և գրականագիտության հիմնադիր դեմքերից մեկը / Ваграм Ваганович Терзибашян — один из основоположников армянского театроведения и литературоведения / Vagram Vaganovich Terzibashyan — One of the Founders of Armenian Theater Studies and Literary Criticism
2. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ «Հայ դրամատուրգիայի պատմություն»-ի հեղինակ / Ваграм Ваганович Терзибашян — автор «Истории армянской драматургии» / Vagram Vaganovich Terzibashyan — Author of History of Armenian Dramaturgy
3. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ Վանից Երևան՝ հայ արվեստի նվիրյալ / Ваграм Ваганович Терзибашян — от Вана до Еревана: преданный армянскому искусству / Vagram Vaganovich Terzibashyan — From Van to Yerevan: Devoted to Armenian Art
4. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ և դոկտոր / Ваграм Ваганович Терзибашян — заслуженный деятель искусств АрмССР и доктор наук / Vagram Vaganovich Terzibashyan — Honored Artist of the Armenian SSR and Doctor of Sciences
5. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ հայ թատրոնի և գրականության պատմաբան / Ваграм Ваганович Терзибашян — историк армянского театра и литературы / Vagram Vaganovich Terzibashyan — Historian of Armenian Theater and Literature

Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյանը ծնվել է 1921 թվականի հունվարի 17-ին Ղազվինում (Իրան)՝ հայ վնասվածքաբան-օրթոպեդ, բժշկական գիտությունների դոկտոր (1963), պրոֆեսոր (1973)

Երևանի բժշկական ինստիտուտի վնասվածքաբանության, օրթոպեդիայի և ռազմադաշտային վիրաբուժության ամբիոնի հիմնադիր-վարիչ (1971-1982), Մոսկվայի Նիկոլայ Բլոխինի անվան ուռուցքաբանական գիտական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող, ՀՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր վնասվածքաբան-օրթոպեդ (1965-1989), Երևանի գլխավոր վնասվածքաբան-օրթոպեդ (1989-1993)։ Մահացել է 1993 թվականին։

1939–1942 թվականներին սովորել է Թեհրանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, 1946-ին ավարտել է Բեյրութի ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1960–1972 թվականներին՝ Երևանի վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի բաժանմունքի վարիչ, 1971–1979 թվականներին՝ փոխտնօրեն։

Նրա աշխատանքները նվիրված են կոտրվածքների ժամանակ ոսկրաբեկորների համակցման, սերտաճման, ոսկրածուծի վերականգնողական հատկությունների ուսումնասիրությանը, ոսկրագոյացման գործընթացների վրա քլորոպրենով թունավորումների ազդեցությանը, ճանապարհատրանսպորտային վնասվածքի, դրա հետևանքների և կանխարգելման խնդիրներին։ Ուսումնասիրել է դրսածուռ ծնկի (Genu Valgum) կլինիկան և բուժումը։ Առաջինը Հայաստանում կատարել է բազկի, նախաբազկի, սրունքի, անրակի կոտրվածքների ներոսկրային համակցում՝ մետաղաձողերի միջոցով։

Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյանը մնաց Ղազվինից Երևան տանող հայկական բժշկության կամուրջը՝ իր նորարարական մեթոդներով, գիտական նվաճումներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական բժշկագիտության խորքերով և պրոֆեսիոնալիզմով։

Русский

символ армянской ортопедии и травматологии

Сепух Джангарович Тумян родился 17 января 1921 года в Казвине (Иран) — армянский травматолог-ортопед, доктор медицинских наук (1963), профессор (1973), основатель и заведующий кафедрой травматологии, ортопедии и военно-полевой хирургии Ереванского медицинского института (1971–1982), старший научный сотрудник Онкологического научного центра им. Николая Блохина в Москве, главный травматолог-ортопед Министерства здравоохранения Армении (1965–1989), главный травматолог-ортопед Еревана (1989–1993). Умер в 1993 году.

В 1939–1942 годах учился на медицинском факультете Тегеранского университета, в 1946 году окончил медицинский факультет Французского университета в Бейруте. В 1960–1972 годах — заведующий отделением Научно-исследовательского института травматологии и ортопедии в Ереване, в 1971–1979 годах — заместитель директора.

Его работы посвящены сращению костных отломков при переломах, регенеративным свойствам костного мозга, влиянию отравлений хлоропреном на процессы костеобразования, проблемам дорожно-транспортного травматизма, его последствий и профилактики. Изучал клинику и лечение genu valgum (вальгусной деформации колена). Первым в Армении провёл внутрикостный остеосинтез переломов плеча, предплечья, голени и бедра с помощью металлических стержней.

Сепух Джангарович Тумян остался мостом армянской медицины от Казвина до Еревана — своими инновационными методами, научными достижениями и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской медицинской науки и профессионализмом.

English

Symbol of Armenian Orthopedics and Traumatology

Sepuh Jangir Tumoian was born on January 17, 1921, in Qazvin (Iran) — Armenian traumatologist-orthopedist, Doctor of Medical Sciences (1963), Professor (1973), founder and head of the Department of Traumatology, Orthopedics and Military Field Surgery at Yerevan Medical Institute (1971–1982), senior researcher at the Nikolai Blokhin National Medical Research Center for Oncology in Moscow, chief traumatologist-orthopedist of the Ministry of Health of Armenia (1965–1989), chief traumatologist-orthopedist of Yerevan (1989–1993). Died in 1993.

In 1939–1942 studied at the Medical Faculty of Tehran University, in 1946 graduated from the Medical Faculty of the French University in Beirut. In 1960–1972 — head of the department at the Research Institute of Traumatology and Orthopedics in Yerevan, in 1971–1979 — deputy director.

His works are devoted to the union of bone fragments in fractures, regenerative properties of bone marrow, the effect of chloroprene poisoning on bone formation processes, problems of road traffic injuries, their consequences and prevention. Studied the clinic and treatment of genu valgum (valgus deformity of the knee). First in Armenia performed intramedullary osteosynthesis of fractures of the humerus, forearm, tibia and femur using metal rods.

Sepuh Jangir Tumoian remained the bridge of Armenian medicine from Qazvin to Yerevan — with his innovative methods, scientific achievements and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian medical science and professionalism.

1. Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյան՝ հայ վնասվածքաբան-օրթոպեդ և ամբիոնի հիմնադիր / Сепух Джангарович Тумян — армянский травматолог-ортопед и основатель кафедры / Sepuh Jangir Tumoian — Armenian Traumatologist-Orthopedist and Founder of the Department
2. Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյան՝ ներոսկրային համակցման առաջամարտիկ Հայաստանում / Сепух Джангарович Тумян — пионер внутрикостного остеосинтеза в Армении / Sepuh Jangir Tumoian — Pioneer of Intramedullary Osteosynthesis in Armenia
3. Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյան՝ Ղազվինից Երևան՝ բժշկության նվիրյալ / Сепух Джангарович Тумян — от Казвина до Еревана: преданный медицине / Sepuh Jangir Tumoian — From Qazvin to Yerevan: Devoted to Medicine
4. Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյան՝ բժշկական գիտությունների դոկտոր և պրոֆեսոր / Сепух Джангарович Тумян — доктор медицинских наук и профессор / Sepuh Jangir Tumoian — Doctor of Medical Sciences and Professor
5. Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյան՝ հայկական օրթոպեդիայի և վնասվածքաբանության խորհրդանիշ / Сепух Джангарович Тумян — символ армянской ортопедии и травматологии / Sepuh Jangir Tumoian — Symbol of Armenian Orthopedics and Traumatology