Շուշիից Երևան՝ հայ ինժեներական դպրոցի առաջնորդ

Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան ծնվել է 1891 թվականի հունվարի 25-ին Շուշիում (Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն)՝ հայ խորհրդային մաթեմատիկոս, ինժեներ-մեխանիկ, պրոֆեսոր (1930), ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1940), ով իր գիտական և մանկավարժական գործունեությամբ հիմք դրեց հայկական տեսական մեխանիկայի դպրոցին։

1912 թվականին ավարտել է Խարկովի համալսարանը, 1915-ին՝ Դոնի (այժմ՝ Նովոչերկասկի) պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1918–1920 թվականներին դասախոսել է Թիֆլիսի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1920–1926 թվականներին աշխատել է Բաքվում՝ որպես Ադրբեջանի ժողտնտխորհի նախագահի մեքենաշինության գծով խորհրդատու, դասախոսել Բաքվի նավթի ինստիտուտում և Ադրբեջանի պետական համալսարանում։ 1926 թվականից դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում՝ 1930–1959 թվականներին տեսական մեխանիկայի ամբիոնի վարիչ։ 1930–1956 թվականներին դասախոսել է նաև Երևանի պոլիտեխնիկական և մանկավարժական ինստիտուտներում։ Միաժամանակ ղեկավարել է Ձորագետի և Քանաքեռի հէկերի կառուցման ու շահագործման աշխատանքները։

Նրա անմիջական մասնակցությամբ հիմնադրվել են Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի նյութերի դիմադրության և Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի կիրառական մեխանիկայի ամբիոնները։

Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյանը մնաց Շուշիից Երևան տանող հայկական մեխանիկայի և տեսական գիտության կամուրջը՝ իր դասախոսական նվիրումով, գիտական խորքայնությամբ և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին մաթեմատիկայի և ինժեներության խորքերով։

Русский

от Шуши до Еревана: лидер армянской инженерной школы

Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян родился 25 января 1891 года в Шуши (Елизаветпольская губерния, Российская империя) — армянский советский математик, инженер-механик, профессор (1930), заслуженный деятель науки и техники Армянской ССР (1940), заложивший основы армянской школы теоретической механики.

В 1912 году окончил Харьковский университет, в 1915 году — Донской (ныне Новочеркасский) политехнический институт. В 1918–1920 годах преподавал в Тифлисском политехническом институте. В 1920–1926 годах работал в Баку — консультантом председателя Азербайджанского Совнархоза по машиностроению, преподавал в Бакинском нефтяном институте и Азербайджанском государственном университете. С 1926 года преподавал в Ереванском государственном университете, в 1930–1959 годах — заведующий кафедрой теоретической механики. В 1930–1956 годах преподавал также в Ереванском политехническом и педагогическом институтах. Одновременно руководил строительством и эксплуатацией Джорагетской и Канакерской ГЭС.

При его непосредственном участии были основаны кафедры сопротивления материалов Ереванского политехнического института и прикладной механики Армянского сельскохозяйственного института.

Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян остался мостом армянской механики и теоретической науки от Шуши до Еревана — своим преподавательским подвигом, научной глубиной и бесконечной любовью, вдохновляя поколения глубинами математики и инженерного дела.

English

From Shushi to Yerevan: Leader of the Armenian Engineering School

Ashot Movses Ter-Mkrtchyan was born on January 25, 1891, in Shushi (Elizavetpol province, Russian Empire) — Armenian Soviet mathematician, engineer-mechanic, professor (1930), Honored Worker of Science and Technology of the Armenian SSR (1940), who laid the foundations of the Armenian school of theoretical mechanics.

In 1912 graduated from Kharkov University, in 1915 — from the Don (now Novocherkassk) Polytechnic Institute. In 1918–1920 taught at the Tiflis Polytechnic Institute. In 1920–1926 worked in Baku — consultant to the Chairman of the Azerbaijan Council of National Economy for mechanical engineering, taught at the Baku Oil Institute and Azerbaijan State University. Since 1926 taught at Yerevan State University, in 1930–1959 — head of the Department of Theoretical Mechanics. In 1930–1956 also taught at Yerevan Polytechnic and Pedagogical Institutes. Simultaneously supervised the construction and operation of the DzoraGet and Kanaker hydroelectric power stations.

With his direct participation, the departments of strength of materials at Yerevan Polytechnic Institute and applied mechanics at the Armenian Agricultural Institute were established.

Ashot Movses Ter-Mkrtchyan remained the bridge of Armenian mechanics and theoretical science from Shushi to Yerevan — with his teaching dedication, scientific depth and boundless love, inspiring generations with the depths of mathematics and engineering.

1. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ հայ մեխանիկայի և տեսական գիտության հիմնադիրներից մեկը / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — один из основоположников армянской механики и теоретической науки / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — One of the Founders of Armenian Mechanics and Theoretical Science
2. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ Շուշիից Երևան՝ հայ ինժեներական դպրոցի առաջնորդ / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — от Шуши до Еревана: лидер армянской инженерной школы / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — From Shushi to Yerevan: Leader of the Armenian Engineering School
3. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ պրոֆեսոր և ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — профессор и заслуженный деятель науки АрмССР / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — Professor and Honored Worker of Science of the Armenian SSR
4. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ Ձորագետի և Քանաքեռի հէկերի ղեկավար / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — руководитель Джорагетской и Канакерской ГЭС / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — Supervisor of DzoraGet and Kanaker Hydroelectric Power Stations
5. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ հայկական տեսական մեխանիկայի նվիրյալ / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — преданный армянской теоретической механике / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — Devoted to Armenian Theoretical Mechanics