Հովհաննես Յուրիի Դանիելյանը,  ծնվել է 1974 թվականի հունվարի 3-ին Երևանումհայ շախմատիստ, գրոսմայստեր (1999)։

Հովհաննես Դանիելյանը 2016 թվականի օգոստոսի 3-ին Մոսկվայում վախճանվել է։ 1989 և 1990 թվականներին մասնակցել է ԽՍՀՄ պատանիների առաջնության եզրափակիչներին։ 1992-1993 թվականներին երեք անգամ ներկայացրել է Հայաստանը պատանիների աշխարհի առաջնություններին։ Ամենամեծ հաջողության հասել է 1992 թվականին Դույսբուրգում (Գերմանիա), որտեղ նվաճել է մինչև 18 տարեկանների աշխարհի փոխչեմպիոնի կոչումը։ Նույն թվականին Բուենոս Այրեսում կայացած մինչև 20 տարեկանների աշխարհի առաջնությունում զբաղեցրել է 4-րդ տեղը։

1992 թվականի վերջին – 1993 թվականի սկզբին Վլադիմիր Գեորգիևի հետ կիսել է 2-րդ տեղը Շվեդիայի Հալսբերգ քաղաքում կայացած պատանեկան մրցաշարում (հաղթող՝ Ալեքսանդր Օնիշչուկ)։ 1993 թվականին Կաննում կայացած անցումային մրցախաղում 3½ – 2½ հաշվով հաղթել է ֆրանսիացի շախմատիստ Էլուա Ռելանժին, ինչի շնորհիվ մասնակցել է Ռուսաստանի Պրոտվինո քաղաքում կայացած աշխարհի առաջնության նախնական փուլերից մեկին՝ 10 մասնակիցների մեջ զբաղեցնելով 6-րդ տեղը։

1998 թվականին հաղթել է Մոսկվայում կայացած շրջանային մրցաշարում՝ առաջ անցնելով, մասնավորապես, Եվգենի Նայերից և Միխայիլ Սալտաևից։ 2000 թվականից սկսած հազվադեպ է մասնակցել ՖԻԴԵ-ի հովանու ներքո անցկացվող մրցաշարերին։ Եզակի մրցաշարերից մեկում՝ 2003 թվականին, զբաղեցրել է 2-րդ տեղը Մոսկվայում, իսկ 2008 թվականին կիսել է 3-րդ տեղը Մուչովոյի (Ռուսաստան) մրցաշարում։

Անհատական վարկանիշի առավելագույն ցուցանիշին (2530) հասել է 2009 թվականի ապրիլին՝ Հայաստանի շախմատիստների մեջ զբաղեցնելով 13-րդ տեղը։ Այդ վարկանիշը նա պահպանել է մինչև կյանքի վերջ։

Հովհաննես Դանիելյանը վախճանվել է  42 տարեկանում։

—

### Русский

Жизнь и Триумфы Гроссмейстера

Ованес Юрьевич Даниелян, родился 3 января 1974 года в Ереване армянский шахматист, гроссмейстер (1999).

Ованес Даниелян 3 августа 2016 года в Москве скончался. В 1989 и 1990 годах участвовал в финалах чемпионата СССР среди юношей. В 1992–1993 годах трижды представлял Армению на юношеских чемпионатах мира. Наивысшего успеха добился в 1992 году в Дуйсбурге (Германия), завоевав титул вице-чемпиона мира среди юношей до 18 лет. В том же году занял 4-е место на чемпионате мира до 20 лет в Буэнос-Айресе.

В конце 1992 – начале 1993 года разделил 2-е место с Владимиром Георгиевым на юношеском турнире в Халльсберге (Швеция), где победителем стал Александр Онищук. В 1993 году в Каннах выиграл переходный матч у французского шахматиста Элуа Реланжа со счётом 3½:2½, что позволило ему участвовать в одном из отборочных этапов чемпионата мира в Протвино (Россия), где он занял 6-е место среди 10 участников.

В 1998 году Даниелян победил на круговом турнире в Москве, обойдя, в частности, Евгения Найера и Михаила Салтаева. С 2000 года он редко участвовал в турнирах под эгидой ФИДЕ. Среди немногих соревнований — 2-е место в Москве в 2003 году и разделённое 3-е место в Мучово (Россия) в 2008 году.

Максимального индивидуального рейтинга Эло (2530) Даниелян достиг в апреле 2009 года, занимая 13-е место среди армянских шахматистов. Этот рейтинг он сохранял до конца жизни.

Ованес Даниелян трагически ушёл из жизни в возрасте 42 лет.

—

### English

Life and Triumphs of a Grandmaster

Hovhannes Yurievich Danielyan, was born on January 3, 1974, in Yerevan,тan Armenian chess player and grandmaster (1999).

Hovhannes Danielyan On August 3, 2016, in Moscow passed away. In 1989 and 1990, he participated in the finals of the USSR Youth Championship. From 1992 to 1993, he represented Armenia three times at the World Youth Championships. His greatest achievement came in 1992 in Duisburg (Germany), where he won the title of World Vice-Champion in the under-18 category. In the same year, he took 4th place at the World Under-20 Championship in Buenos Aires.

In late 1992 – early 1993, he shared 2nd place with Vladimir Georgiev at a youth tournament in Hallsberg (Sweden), where Alexander Onischuk emerged as the winner. In 1993, in Cannes, Danielyan defeated French chess player Eloi Relange in a qualifying match with a score of 3½:2½, earning a spot in one of the preliminary stages of the World Championship in Protvino (Russia), where he finished 6th among 10 participants.

In 1998, Danielyan won a round-robin tournament in Moscow, surpassing, among others, Evgeny Najer and Mikhail Saltaev. From 2000 onward, he rarely participated in tournaments under the auspices of FIDE. Among his few appearances were a 2nd-place finish in Moscow in 2003 and a shared 3rd place in Muchovo (Russia) in 2008.

Danielyan reached his peak Elo rating of 2530 in April 2009, ranking 13th among Armenian chess players. He maintained this rating until the end of his life.

Hovhannes Danielyan tragically passed away at the age of 42.

—

Արթուր Վլադիմիրի Գաբրիելյանը ծնվել է 1982 թվականի դեկտեմբերի 26-ին Բաքվում՝ ռուսաստանցի հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր (2009 թ.), ով իր կյանքը նվիրել է շախմատին՝

դառնալով Ստավրոպոլի երկրամասի բազմակի չեմպիոն, Ռուսաստանի առաջնությունների բարձրագույն խմբի և թիմային առաջնությունների մշտական մասնակից, մարզիչ և շախմատի ժողովրդականացնող։ 

Մեկուկես տարեկանում ընտանիքը տեղափոխվել է Հայաստան, իսկ 1994 թվականին՝ Ռուսաստանի Ստավրոպոլի երկրամասի Գեորգիևսկ քաղաք։ Շախմատ խաղալ սկսել է Հայաստանում՝ 8 տարեկանում՝ մանկական անվանի մարզիչ Առնոլդ Հակոբջանյանի ղեկավարությամբ։ Բազմիցս դարձել է Ստավրոպոլի երկրամասի չեմպիոն։ Մոսկվայում ընդունվել է Ռուսաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական համալսարան, շուտով դարձել միջազգային վարպետ։ 2002 թվականին մտել է Մոսկվայի առաջնության եզրափակիչ՝ զիջելով Վլադիմիր Մալախովին։ Մասնակցել է «Դոս Էրմանոս» խոշոր մրցաշարի եզրափակչին (2004 թ.), 2008 թվականին նվաճել Մոսկվայի առաջնության բրոնզե մեդալը, 2009 թվականին հաղթել Բելգորոդի պետական համալսարանի ռեկտորի գավաթը։ 

2009 թվականին լրացրել է գրոսմայստերի կոչման բոլոր նորմաները՝ ստանալով այն ՖԻԴԵ-ի 80-րդ կոնգրեսում Հունաստանի Հալկիդիկիում։ Ուսումն ավարտելուց հետո վերադարձել է Գեորգիևսկ՝ շարունակելով հաղթել Հարավային և Հյուսիսկովկասյան դաշնային օկրուգների առաջնություններում։ Մասնակցել է Համահայկական խաղերին (2010 թ.), Ռուսաստանի գավաթի եզրափակչին (2012 թ.)։ Զբաղվում է մարզչական գործունեությամբ՝ պատրաստելով պատանիների Ռուսաստանի բազմակի չեմպիոն Սեմյոն Խանինին, միջազգային վարպետ Նադեժդա Խարմունովային և այլ երիտասարդ շախմատիստների։ Ժողովրդականացնում է շախմատը Ստավրոպոլի երկրամասում, մասնակցում տեղի ֆեդերացիայի աշխատանքներին, անցկացնում մրցաշարեր Գեորգիևսկում, գրում հոդվածներ շախմատի մասին։ Ամուսնացած է ՖԻԴԵ-ի վարպետ Աննա Կոստրիկովայի հետ, ունեն մեկ դուստր։ 

Արթուր Գաբրիելյանը մնաց Բաքվից Գեորգիևսկ տանող շախմատի կամուրջը՝ իր հաղթանակներով, մարզչական գործունեությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական շախմատի խորքերով և մրցակցային ոգով։



### Русский

Российский гроссмейстер армянского происхождения

Артур Владимирович Габриелян родился 26 декабря 1982 года в Баку — российский шахматист армянского происхождения, гроссмейстер (2009), посвятивший жизнь шахматам, став многократным чемпионом Ставропольского края, постоянным участником высшей лиги чемпионатов России и командных первенств страны, тренером и популяризатором шахмат.

В полтора года семья переехала в Армению, а в 1994 году — в город Георгиевск Ставропольского края России. Начал играть в шахматы в Армении в 8 лет под руководством детского тренера Арнольда Акопджаняна. Многократно становился чемпионом Ставропольского края. В Москве поступил в Российский государственный университет физической культуры и спорта, вскоре стал международным мастером. В 2002 году вышел в финал московского чемпионата, уступив Владимиру Малахову. Участник финала крупного интернет-турнира «Dos Hermanos» (2004), бронзовый призёр чемпионата Москвы (2008), победитель Кубка ректора Белгородского государственного университета (2009).

В 2009 году выполнил все нормы гроссмейстера, получив звание на 80-м конгрессе ФИДЕ в греческой Халкидики. После окончания учёбы вернулся в Георгиевск, продолжил побеждать в чемпионатах Южного и Северо-Кавказского федеральных округов. Участник Всемирных армянских игр (2010), финала Кубка России (2012). Занимается тренерской деятельностью — подготовил многократного чемпиона России среди юношей Семёна Ханина, международного мастера Надежду Хармунову и других молодых шахматистов. Популяризирует шахматы в Ставропольском крае, участвует в работе местной федерации, проводит турниры в Георгиевске, пишет статьи о шахматах. Женат на мастере ФИДЕ Анне Костриковой, у них одна дочь.

Артур Габриелян остался шахматным мостом от Баку до Георгиевска — своими победами, тренерской работой и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянских шахмат и соревновательным духом.



### English
Russian Grandmaster of Armenian Descent

Arthur Vladimirovich Gabrielyan was born on December 26, 1982, in Baku — Russian chess player of Armenian descent, grandmaster (2009), who dedicated his life to chess, becoming multiple champion of Stavropol Krai, regular participant in the highest league of Russian championships and team competitions, coach, and popularizer of chess.

At one and a half years old, his family moved to Armenia, and in 1994 — to the city of Georgievsk, Stavropol Krai, Russia. Began playing chess in Armenia at age 8 under children’s coach Arnold Hakobjanyan. Multiple champion of Stavropol Krai. In Moscow, entered the Russian State University of Physical Education, Sport, Youth and Tourism, soon becoming an International Master. In 2002 reached the final of the Moscow championship, losing to Vladimir Malakhov. Participant in the final of the major online tournament *Dos Hermanos* (2004), bronze medalist of the Moscow championship (2008), winner of the Rector’s Cup of Belgorod State University (2009).

In 2009 fulfilled all grandmaster norms, receiving the title at the 80th FIDE Congress in Halkidiki, Greece. After graduation, returned to Georgievsk, continuing to win championships of the Southern and North Caucasian Federal Districts. Participant in the World Armenian Games (2010), finalist of the Russian Cup (2012). Engages in coaching — trained multiple Russian youth champion Semyon Khanin, International Master Nadezhda Kharmunova, and other young players. Popularizes chess in Stavropol Krai, participates in the local federation, organizes tournaments in Georgievsk, writes articles on chess. Married to FIDE Master Anna Kostrikova, they have one daughter.

Arthur Gabrielyan remained the chess bridge from Baku to Georgievsk — with his victories, coaching, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian chess and competitive spirit.

1986 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Լոնդոնում կայացավ շախմատի աշխարհի չեմպիոնի վերամրցաշարի 16-րդ խաղը Անատոլի Կարպովի և Գարրի Կասպարովի միջև, որտեղ Կասպարովը հաղթանակ տարավ և պահպանեց իր տիտուլը՝ դառնալով 22 տարեկանում աշխարհի ամենաերիտասարդ չեմպիոնը:

Այս հանդիպումը 1985 թվականի վերջին վերսկսված վերամրցաշարի մաս էր կազմում, որը տևեց մոտ 5 ամիս՝ 24 խաղով: Կասպարովը հաղթեց 12,5-11,5 հաշվով (+4, −3, =17), ինչը նշանակեց Կարպովի 10 տարվա չեմպիոնության ավարտը:Վերամրցաշարը սկսվեց 1986 թվականի հուլիսի 28-ին Լոնդոնում, որտեղ 24 խաղից հաղթողը պետք է հասներ 12,5 միավոր: Կասպարովը, որպես պաշտպանող չեմպիոն, հաղթեց 8-րդ խաղում, իսկ Կարպովը հաջորդեց հաղթանակներով 17-19 խաղերում: 16-րդ խաղում Կասպարովը խաղաց Սիցիլիայի պաշտպանությամբ (Paulsen Variation) և հասավ դիրքի, որտեղ Կարպովի արքայությունը պարտվեց: Այս հաղթանակը հաստատեց Կասպարովի գերակայությունը, որը շարունակվեց մինչև 2000 թվականը:Կասպարովը, ծնված 1963 թվականին Բաքվում, հայտնի էր իր ագրեսիվ ոճով և հոգեբանական ճնշմամբ: Կարպովը, 1951 թվականին ծնված, 1975-1985 թվականներին չեմպիոն էր: Վերամրցաշարը քաղաքական նրբերանգներ ուներ՝ Կասպարովը ներկայացնելով «նոր Ռուսաստանը», իսկ Կարպովը՝ «հինը»: Այն ցույց տվեց շախմատի հոգեբանական խորությունը, որտեղ Կասպարովի պատրաստությունը հաղթեց Կարպովի փորձին:

Русский

Гарри Каспаров сохраняет титул чемпиона мира в матче с Анатолием Карповым

6 октября 1986 года в Лондоне состоялась 16-я партия реванш-матча на звание чемпиона мира по шахматам между Анатолием Карповым и Гарри Каспаровым, в которой Каспаров одержал победу и сохранил свой титул, став самым молодым чемпионом мира в возрасте 23 лет. Этот матч, возобновленный после прерванного в 1985 году, длился около 5 месяцев и включал 24 партии. Каспаров выиграл со счетом 12,5–11,5 (+4, −3, =17), завершив 10-летнее правление Карпова.Матч начался 28 июля 1986 года в Лондоне, где победитель должен был набрать 12,5 очков из 24 партий. Каспаров, как действующий чемпион, взял лидерство в 8-й партии, а Карпов ответил победами в 17–19 партиях. В 16-й партии Каспаров применил сицилианскую защиту (вариант Паульсена) и достиг позиции, где король Карпова пал. Эта победа подтвердила доминирование Каспарова, которое продолжалось до 2000 года.Каспаров, родившийся в 1963 году в Баку, был известен агрессивным стилем и психологическим давлением. Карпов, родившийся в 1951 году, был чемпионом с 1975 по 1985 год. Матч имел политический подтекст: Каспаров представлял «новую Россию», Карпов — «старую». Он продемонстрировал психологическую глубину шахмат, где подготовка Каспарова превзошла опыт Карпова.

Английский

Garry Kasparov Retains World Championship Title Against Anatoly Karpov

On October 6, 1986, in London, the 16th game of the World Chess Championship rematch between Anatoly Karpov and Garry Kasparov took place, where Kasparov secured victory and retained his title, becoming the youngest world champion at age 23. This rematch, resumed after the aborted 1985 match, lasted about 5 months and consisted of 24 games. Kasparov won with a score of 12.5–11.5 (+4, −3, =17), ending Karpov’s 10-year reign.The match began on July 28, 1986, in London, with the winner needing 12.5 points from 24 games. Kasparov, the defending champion, took the lead in game 8, while Karpov responded with wins in games 17–19. In game 16, Kasparov employed the Sicilian Defense (Paulsen Variation) and reached a position where Karpov’s king fell. This victory solidified Kasparov’s dominance, which lasted until 2000.Kasparov, born in 1963 in Baku, was known for his aggressive style and psychological pressure. Karpov, born in 1951, was champion from 1975 to 1985. The match carried political undertones: Kasparov represented the “new Russia,” Karpov the “old.” It showcased the psychological depth of chess, where Kasparov’s preparation triumphed over Karpov’s experience.

Աշոտ Նադանյանը ծնվել է 1972 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Բաքվում, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ շախմատիստ է, միջազգային վարպետ (1997), Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ (1998), ՖԻԴԵ-ի մարզիչ (2007), ՖԻԴԵ-ի ավագ մարզիչ (2017)։

Մարզել է Քուվեյթի և Սինգապուրի ազգային հավաքականները, իսկ 2011 թվականից եղել է Լևոն Արոնյանի մարտավկան։ Նրա անունով է կոչվում շախմատային սկզբնախաղ՝ Գրյունֆելդի պաշտպանություն, Նադանյանի տարբերակ։

Վաղ տարիներին սովորել է շախմատ խաղալ հորից՝ յոթ տարեկանում։ Առաջին մարզիչը եղել է Ռաֆայել Սարկիսովը Բաքվի «Սպարտակ» սպորտային ընկերությունում։ Նադանյանը հիշում է, որ մանկության տարիներին բակային խաղերը եղել են նրա համար կարևոր դպրոց, քանի որ լուրջ մրցաշարեր գրեթե չեն եղել։ 1986-1987 թվականներին հաղթել է մինչև 16 տարեկանների Ադրբեջանի առաջնությունում։ 1988 թվականին, Արցախյան պատերազմի սկզբին, ընտանիքը ստիպված լքել է Բաքուն և տեղափոխվել Հայաստան։

Նադանյանի հարձակողական ոճը նրան բերել է «հանճարեղ էքսցենտրիկ», «հայկական Տալ» և «Կասպարովի խորթ եղբայր» մականունները։ Վալերի Չեխովը նշել է, որ Նադանյանն ունի ահռելի ներուժ, բայց ժամանակի սղության պատճառով չի կարողացել լիովին նվիրվել շախմատին։ Լևոն Արոնյանը նշել է, որ Հայաստանում առկա իրավիճակը խոչընդոտել է նրա տաղանդի լիարժեք բացահայտմանը։

Նադանյանը մասնակցել է բազմաթիվ մրցաշարերի, այդ թվում՝ ԽՍՀՄ մինչև 20 տարեկանների առաջնություններին (1987, 1988, 1989), Հայաստանի առաջնություններին (1997, 1998, 1999), 32-րդ շախմատային օլիմպիադային (1996), Եվրոպայի ակումբային առաջնությանը (1997), Եվրոպայի անհատական առաջնություններին (2000, 2004) և ՖԻԴԵ-ի արագ շախմատի առաջնությանը (2013)։ Նրա նվաճումներից են՝ Չեստոխովա օփեն (1992, 1-2-րդ), Թբիլիսի օփեն (1996, 1-ին), Պասանաուրի օփեն (1997, 1-2-րդ), Նյու Յորք օփեն (1998, 4-7-րդ), Աերոֆլոտ օփեն (2002, 35-րդ; 2004, 5-15-րդ), Գոլդբերգի հիշատակին (2004, 2-3-րդ), IGB Dato Arthur Tan Malaysia Open (2006, 6-10-րդ; 2008, 3-7-րդ), ASEAN Masters Circuit (2008, 2-3-րդ), Կորեայի օփեն (2008, 6-10-րդ), Սինգապուրի արագ շախմատի առաջնություն (2010, 2-րդ), Երևանի առաջնություն (2011, 2-4-րդ), Կարեն Ասրյանի հիշատակին (2011, 7-13-րդ), Անդրանիկ Մարգարյանի հիշատակին (2012, 2-4-րդ), Հայաստանի արագ շախմատի առաջնություն (2012, 7-10-րդ)։ 2014 թվականին օգնել է Երևանի ԲԿՄԱ թիմին նվաճել արծաթե մեդալ Հայաստանի թիմային առաջնությունում։

### Русский

Мастер атакующих шахмат Гениальный эксцентрик армянских шахмат

Ашот Наданян родился 19 сентября 1972 года в Баку, Азербайджанская ССР, СССР. Армянский шахматист, международный мастер (1997), заслуженный тренер Армении (1998), тренер ФИДЕ (2007), старший тренер ФИДЕ (2017). Тренировал национальные сборные Кувейта и Сингапура, с 2011 года — тактический тренер Левона Ароняна. Его именем назван шахматный дебют (защита Грюнфельда, вариант Наданяна).

В ранние годы научился играть в шахматы у отца в возрасте семи лет. Первым тренером был Рафаэль Саркисов в бакинском спортивном обществе «Спартак». Наданян вспоминает, что в детстве дворовые игры стали для него важной школой, так как серьёзных турниров для юных шахматистов почти не было. В 1986–1987 годах он выиграл чемпионат Азербайджана среди юношей до 16 лет. В 1988 году, с началом Карабахской войны, семья была вынуждена покинуть Баку и переехать в Армению.

Агрессивный стиль игры принёс Наданяну прозвища «гениальный эксцентрик», «армянский Таль» и «сводный брат Каспарова». Валерий Чехов отмечал, что у Наданяна огромный потенциал, но он не мог найти достаточно времени для профессиональной работы над шахматами. Левон Аронян указывал, что ситуация в Армении помешала ему полностью раскрыть свой талант.

Наданян участвовал в многочисленных турнирах, включая чемпионаты СССР среди юношей до 20 лет (1987, 1988, 1989), чемпионаты Армении (1997, 1998, 1999), 32-ю шахматную олимпиаду (1996), 13-й клубный чемпионат Европы (1997), индивидуальные чемпионаты Европы (2000, 2004) и чемпионат ФИДЕ по быстрым шахматам (2013). Среди его достижений: Ченстохова опен (1992, 1–2-е), Тбилиси опен (1996, 1-е), Пасанаури опен (1997, 1–2-е), Нью-Йорк опен (1998, 4–7-е), Аэрофлот опен (2002, 35-е; 2004, 5–15-е), мемориал Гольдберга (2004, 2–3-е), IGB Dato Arthur Tan Malaysia Open (2006, 6–10-е; 2008, 3–7-е), ASEAN Masters Circuit (2008, 2–3-е), Корея опен (2008, 6–10-е), чемпионат Сингапура по быстрым шахматам (2010, 2-е), чемпионат Еревана (2011, 2–4-е), мемориал Карена Асряна (2011, 7–13-е), мемориал Андраника Маргаряна (2012, 2–4-е), чемпионат Армении по быстрым шахматам (2012, 7–10-е). В 2014 году помог команде Ереванского БКМА завоевать серебряную медаль на командном чемпионате Армении.

### English

Master of Attacking Chess, Genius Eccentric of Armenian Chess

Ashot Nadanian was born on September 19, 1972, in Baku, Azerbaijan SSR, USSR. He is an Armenian chess player, international master (1997), honored coach of Armenia (1998), FIDE coach (2007), and FIDE senior coach (2017). He has coached the national teams of Kuwait and Singapore and has been Levon Aronian’s tactical trainer since 2011. A chess opening, the Nadanian Variation in the Grünfeld Defense, is named after him.

He learned chess from his father at age seven. His first coach was Rafael Sarkisov at Baku’s “Spartak” sports society. Nadanian recalls that backyard games in his childhood were a crucial training ground due to the lack of serious tournaments for young players. In 1986–1987, he won the Azerbaijan Championship for players under 16. In 1988, with the onset of the Karabakh War, his family was forced to flee Baku and relocate to Armenia.

Nadanian’s attacking style earned him nicknames like “genius eccentric,” “Armenian Tal,” and “Kasparov’s half-brother.” Valery Chekhov noted his immense potential but said he lacked time to focus on chess professionally. Levon Aronian remarked that circumstances in Armenia prevented Nadanian from fully showcasing his talent.

Nadanian competed in numerous tournaments, including the USSR Under-20 Championships (1987, 1988, 1989), Armenian Championships (1997, 1998, 1999), the 32nd Chess Olympiad (1996), the 13th European Club Championship (1997), European Individual Championships (2000, 2004), and the FIDE Rapid Chess Championship (2013). His achievements include: Częstochowa Open (1992, 1st–2nd), Tbilisi Open (1996, 1st), Pasanauri Open (1997, 1st–2nd), New York Open (1998, 4th–7th), Aeroflot Open (2002, 35th; 2004, 5th–15th), Goldberg Memorial (2004, 2nd–3rd), IGB Dato Arthur Tan Malaysia Open (2006, 6th–10th; 2008, 3rd–7th), ASEAN Masters Circuit (2008, 2nd–3rd), Korea Open (2008, 6th–10th), Singapore Rapid Championship (2010, 2nd), Yerevan City Championship (2011, 2nd–4th), Karen Asrian Memorial (2011, 7th–13th), Andranik Margaryan Memorial (2012, 2nd–4th), and Armenian Rapid Championship (2012, 7th–10th). In 2014, he helped Yerevan’s BKMA team win a silver medal at the Armenian Team Championship.

Սամվել Ռուբենի Տեր-Սահակյանը ծնվել է 1993 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Վանաձորում, Հայաստան։ Հայ շախմատիստ է, հայկական շախմատի պատմության մեջ ամենակրտսեր գրոսմայստեր՝ 14 տարեկան 7 ամսական հասակում (2009)։ Տարբեր տարիքային խմբերի աշխարհի և Եվրոպայի բազմակի չեմպիոն է, Հայաստանի չեմպիոն 2020 և 2023 թվականներին։

Սովորել է Վանաձորի Վազգեն Առաջինի անվան թիվ մեկ դպրոցում։ Շախմատ խաղալ սկսել է 5 տարեկանում։ Վանաձորում նրա առաջին մարզիչը եղել է Տիգրան Գյոզալյանը։ Երևանում մարզվել է ՀՀ բազմակի չեմպիոն, միջազգային վարպետ Էդուարդ Մնացականյանի ղեկավարությամբ։ Կարճ ժամանակ վարպետության դասեր է ստացել գրոսմայստեր Վլադիմիր Հակոբյանից, իսկ 2009 թվականի սեպտեմբերից նրա մարզիչն է գրոսմայստեր Տիգրան Նալբանդյանը։

Առաջին լուրջ հաջողությունը եղել է մինչև 10 տարեկանների Հայաստանի չեմպիոն դառնալը։ 2002 թվականից ներկայացրել է Հայաստանը տարբեր տարիքային խմբերի աշխարհի և Եվրոպայի առաջնություններում՝ նվաճելով ութ մեդալ, որոնցից երեքը ոսկե՝ 2003 (Բուդվա, մինչև 10 տարեկանների Եվրոպայի առաջնություն), 2009 (Ֆերմո, մինչև 18 տարեկանների Եվրոպայի առաջնություն), 2011 (Կալդաս Նովաս, մինչև 18 տարեկանների աշխարհի առաջնություն)։ Արծաթե մեդալներ է նվաճել 2004 (Թուրքիա, մինչև 12 տարեկաններ), 2008 (Չեռնոգորիա, մինչև 16 տարեկաններ), 2010 (Վրաստան և Հունաստան, մինչև 18 տարեկաններ)։ Բրոնզե մեդալ է ստացել 2005-ին (Ֆրանսիա, մինչև 12 տարեկաններ)։

2007 թվականին Երևանում բաժանել է 1-ին տեղը Հրանտ Մելքումյանի և Դավիթ Քալաշյանի հետ։ 2008-ին մասնակցել է մինչև 16 տարեկանների օլիմպիադային և 3-րդ տեղը զբաղեցրել Հայաստանի առաջնությունում՝ լրացնելով գրոսմայստերական առաջին նորմը։ Երկրորդ նորմը լրացրել է 2008-ի Պլովդիվի Եվրոպայի առաջնությունում, իսկ 2009-ի հունվարին ՖԻԴԵ-ն նրան շնորհել է գրոսմայստերի կոչում։ 2009-ին հաղթել է Ջերմուկի Կարեն Ասրյանի հուշամրցաշարում և 3-րդ տեղը բաժանել Մարտունիում։ 2011-ին արժանացել է Հայաստանի առաջնության արծաթե մեդալի։ 2015-ին հաղթել է «Moscow-Open 2015» ուսանողական մրցաշարում։ 2017-ին դարձել է Karpos Open-ի հաղթող Սկոպյեում, 2019-ին՝ Vergani Cup-ի հաղթող Իտալիայում։ Հնդկաստանում 2019-ին հաղթել է Գոայի մրցաշարում, 3-րդը եղել KIIT մրցաշարում և 4-րդը՝ մեկ այլ մրցաշարում։ 2020 և 2023 թվականներին դարձել է Հայաստանի չեմպիոն։ Անհատական վարկանիշի առավելագույն ցուցանիշը (2640) գրանցել է 2020-ի փետրվարին։

### Русский

Самый молодой гроссмейстер Армении

Самвел Рубенович Тер-Саакян родился 19 сентября 1993 года в Ванадзоре, Армения. Армянский шахматист, самый молодой гроссмейстер в истории армянских шахмат — в возрасте 14 лет и 7 месяцев (2009). Многократный чемпион мира и Европы в различных возрастных категориях, чемпион Армении 2020 и 2023 годов.

Учился в ванадзорской школе №1 имени Вазгена I. Начал играть в шахматы в 5 лет. Первым тренером в Ванадзоре был Тигран Гёзалян. В Ереване тренировался под руководством многократного чемпиона Армении, международного мастера Эдуарда Мнацаканяна. Короткое время брал уроки мастерства у гроссмейстера Владимира Акопяна, а с сентября 2009 года его тренером стал гроссмейстер Тигран Налбандян.

Первый серьёзный успех — победа на чемпионате Армении среди игроков до 10 лет. С 2002 года представлял Армению на чемпионатах мира и Европы в разных возрастных категориях, завоевав восемь медалей, из которых три золотые: 2003 (Будва, до 10 лет, чемпионат Европы), 2009 (Фермо, до 18 лет, чемпионат Европы), 2011 (Калдас-Новас, до 18 лет, чемпионат мира). Серебряные медали: 2004 (Турция, до 12 лет), 2008 (Черногория, до 16 лет), 2010 (Грузия и Греция, до 18 лет). Бронзовая медаль: 2005 (Франция, до 12 лет).

В 2007 году поделил 1-е место в Ереване с Грантом Мелкумяном и Давидом Калашяном. В 2008 году участвовал в олимпиаде до 16 лет и занял 3-е место на чемпионате Армении, выполнив первую гроссмейстерскую норму. Вторую норму выполнил на чемпионате Европы в Пловдиве (2008), а в январе 2009 года ФИДЕ присвоила ему звание гроссмейстера. В 2009 году победил на мемориале Карена Асряна в Джермуке и поделил 3-е место в Мартуни. В 2011 году завоевал серебряную медаль чемпионата Армении. В 2015 году выиграл студенческий турнир «Moscow-Open 2015». В 2017 году стал победителем Karpos Open в Скопье, в 2019 году — Vergani Cup в Италии. В 2019 году в Индии победил на турнире в Гоа, занял 3-е место на KIIT и 4-е на другом турнире. В 2020 и 2023 годах стал чемпионом Армении. Максимальный рейтинг Эло (2640) зафиксирован в феврале 2020 года.

### English

Armenia’s Youngest Grandmaster

Samvel Rubenovich Ter-Sahakyan was born on September 19, 1993, in Vanadzor, Armenia. He is an Armenian chess player and the youngest grandmaster in Armenian chess history, achieving the title at 14 years and 7 months in 2009. He is a multiple world and European champion in various age categories and the Armenian champion in 2020 and 2023.

He studied at Vanadzor’s School No. 1 named after Vazgen I. He began playing chess at age 5. His first coach in Vanadzor was Tigran Gyoazalyan. In Yerevan, he trained under multiple Armenian champion and international master Eduard Mnatsakanyan. He briefly took master classes from grandmaster Vladimir Akopian, and since September 2009, his coach has been grandmaster Tigran Nalbandian.

His first major success was winning the Armenian Championship for under-10 players. Since 2002, he has represented Armenia in world and European youth championships, winning eight medals, three of them gold: 2003 (Budva, U10 European Championship), 2009 (Fermo, U18 European Championship), 2011 (Caldas Novas, U18 World Championship). Silver medals: 2004 (Turkey, U12), 2008 (Montenegro, U16), 2010 (Georgia and Greece, U18). Bronze medal: 2005 (France, U12).

In 2007, he shared 1st place in Yerevan with Hrant Melkumyan and David Kalashyan. In 2008, he competed in the U16 Olympiad and took 3rd place at the Armenian Championship, earning his first grandmaster norm. He completed his second norm at the 2008 European Championship in Plovdiv, and FIDE awarded him the grandmaster title in January 2009. In 2009, he won the Karen Asrian Memorial in Jermuk and shared 3rd place in Martuni. In 2011, he won a silver medal at the Armenian Championship. In 2015, he won the “Moscow-Open 2015” student tournament. In 2017, he won the Karpos Open in Skopje, and in 2019, the Vergani Cup in Italy. In 2019 in India, he won the Goa tournament, took 3rd at the KIIT tournament, and 4th at another event. He became the Armenian champion in 2020 and 2023. His peak Elo rating of 2640 was recorded in February 2020.