1968 թվականի մայիսի 25-ին
Սարդարապատի ճակատամարտի 50-ամյակի առթիվ, որում 1918 թվականի մայիսի 26-ին հայ ժողովուրդը փառահեղ հաղթանակ տարավ թուրքական բանակի նկատմամբ, բացվեց «Սարդարապատ» ճարտարապետական հուշահամալիրը:

Այս մոնումենտալ կառույցը, ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի նախագծով, կառուցվել է կարմիր տուֆ քարից՝ դառնալով հայ ժողովրդի աննկուն ոգու և հերոսական պայքարի խորհրդանիշ: 
Հուշահամալիրի առանձնահատուկ գրավչությունը բարձր զանգակատուն-դամբարանն է, որը կանգնած է որպես հավերժության և հիշողության խորհրդանիշ: Համալիրի մուտքը զարդարում են հզոր ցուլերի արձաններ, որոնք, դեմ դիմաց կանգնած, մարմնավորում են հայ ժողովրդի հավատարմությունը, ուժն ու անսասան կամքը: Հին հայկական դիցաբանության ավանդույթներով՝ ցուլերը խորհրդանշում են պաշտպանություն չար ուժերից՝ կանգնելով որպես «Հաղթանակի հավերժ պահապաններ»: Այս արձանները, ժառանգված Արգիշտիհինիլիի, Արարատյան և Վանի թագավորությունների արվեստի լավագույն ավանդույթներից, խորհրդանշում են հաղթանակը, հավերժ կյանքը և մահվան միջով անցած անմահ փառքը: 
Սարդարապատի հուշահամալիրը ոչ միայն ճարտարապետական գլուխգործոց է, այլև հայ ժողովրդի անկոտրում ոգու և անկախության համար մղված պայքարի հավերժ հիշատակ: Այն կանգնած է որպես միասնության և հերոսության խորհրդանիշ՝ ոգեշնչելով սերունդներին պահպանել հայրենիքի պատիվն ու ազատությունը: 

25 мая 1968 года, в честь 50-летия Сардарапатской битвы, где 26 мая 1918 года армянский народ одержал блистательную победу над турецкой армией, был открыт архитектурный мемориал «Сардарапат». Созданный по проекту архитектора Рафаэля Исраеляна, этот монументальный комплекс, возведённый из красного туфа, стал символом несгибаемого духа и героической борьбы армянского народа. 
Особое своеобразие мемориалу придаёт высокая колокольня-усыпальница, возвышающаяся как знак вечности и памяти. У входа в комплекс стоят мощные статуи быков, обращённых друг к другу, которые, согласно древнеармянской мифологии, символизируют верность, силу и непреклонность. Созданные в лучших традициях искусства времён Аргиштихинили, Араратского и Ванского царств, они воплощают «вечных стражей победы», призванных защищать от злых сил и охранять покой павших героев. Эти образы символизируют победу и вечную жизнь, прошедшую через смерть. 
Мемориал Сардарапата — это не только архитектурный шедевр, но и вечное напоминание о стойкости армянского народа и его борьбе за независимость. Он стоит как символ единства и героизма, вдохновляя поколения беречь честь и свободу родины. 

May 25, 1968, Sardarapat, to commemorate the 50th anniversary of the Sardarapat Battle, where on May 26, 1918, the Armenian people achieved a glorious victory over the Turkish army, the “Sardarapat” architectural memorial was unveiled. Designed by architect Rafael Israelyan, this monumental complex, constructed from red tuff, stands as a symbol of the indomitable spirit and heroic struggle of the Armenian nation. 
The complex’s distinctive feature is its towering bell-tomb, a beacon of eternity and remembrance. At the entrance, majestic statues of bulls face each other, embodying loyalty, strength, and unyielding resolve in accordance with ancient Armenian mythology. Crafted in the finest traditions inherited from the eras of Argishtihinili, the Ararat, and Van kingdoms, these figures stand as “eternal guardians of victory,” protecting against evil forces and safeguarding the memory of fallen heroes. They symbolize triumph and eternal life forged through sacrifice. 
The Sardarapat Memorial is not only an architectural masterpiece but also an enduring testament to the Armenian people’s resilience and fight for independence. It stands as a symbol of unity and heroism, inspiring generations to uphold the honor and freedom of their homeland. 

25 Mayıs 1968, Sardarapat, Ermenistan Cumhuriyeti
26 Mayıs 1918’de Ermeni halkının Türk ordusuna karşı parlak bir zafer kazandığı Sardarapat Savaşı’nın 50. yıl dönümünü anmak için “Sardarapat” mimari anıtı açıldı. Mimar Rafael Israelyan’ın tasarımıyla inşa edilen bu anıtsal kompleks, kırmızı tüften yapılmış olup Ermeni halkının kırılmaz ruhunun ve kahramanca mücadelesinin sembolü haline gelmiştir. 
Kompleksin en dikkat çekici özelliği, sonsuzluk ve anma sembolü olarak yükselen yüksek çan kulesi-mausoleumdur. Girişte, birbirine dönük duran güçlü boğa heykelleri, eski Ermeni mitolojisine göre sadakati, gücü ve kararlılığı temsil eder. Argishtihinili, Ararat ve Van krallıkları dönemlerinden miras kalan en iyi sanat geleneklerinde yaratılan bu heykeller, “zaferin ebedi koruyucuları” olarak kötülüğe karşı koruma sağlar ve düşmüş kahramanların anısını muhafaza eder. Bu figürler, ölümün içinden geçen zaferi ve ebedi hayatı simgeler. 
Sardarapat Anıtı sadece bir mimari başyapıt değil, aynı zamanda Ermeni halkının direncinin ve bağımsızlık mücadelesinin ebedi bir hatırlatıcısıdır. Birlik ve kahramanlık sembolü olarak durur, nesilleri vatanın onurunu ve özgürlüğünü korumaya teşvik eder.

24 մայիսի, 2003 թ.,  Երևանի սրտում  տեղի ունեցավ պատմական իրադարձություն՝ բացվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի անվանի զորավար, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս, մարշալ Հովհաննես Քրիստափորի Բաղրամյանի հուշարձանը։

Այս հանդիսավոր արարողությունը խորհրդանշում էր ոչ միայն հայ ժողովրդի հպարտությունը, այլև նրա երախտագիտությունը մեծ զորավարի նկատմամբ, ով իր կյանքը նվիրել էր հայրենիքի պաշտպանությանը և ազատության գործին։ 
Զորավարի  վեհաշուք ձիարձանը, որը կանգնեցվել է Երևանի կենտրոնական՝ Բագրամյանի անվան պողոտայում, դարձավ մայրաքաղաքի խորհրդանիշներից մեկը։ Հուշարձանը, որը ստեղծվել է հայտնի քանդակագործի կողմից, պատկերում է մարշալ Բաղրամյանին՝ ձիու վրա, խորհրդանշելով նրա խիզախությունն ու ռազմավարական փայլը։ Ձիարձանի յուրաքանչյուր մանրուք՝ սկսած Բաղրամյանի կեցվածքից մինչև ձիու դինամիկ կերպարը, արտացոլում է նրա աննկուն ոգին և առաջնորդի կերպարը։ 
Բացման արարողությունը հավաքել էր հարյուրավոր մարդկանց՝ պետական պաշտոնյաներ, վետերաններ, պատմաբաններ և սովորական քաղաքացիներ, ովքեր եկել էին հարգանքի տուրք մատուցելու հայ ժողովրդի մեծ զավակին։ Քաղաքի մթնոլորտը լցված էր հպարտությամբ և հիշողություններով։ Ելույթներում ընդգծվում էր Բաղրամյանի դերը ոչ միայն ռազմի դաշտում, այլև հայ ժողովրդի ինքնության ամրապնդման գործում։ Նրա ռազմավարական հանճարը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում, մասնավորապես Բալթյան ճակատում, նրան դարձրեց լեգենդ։ 
Հուշարձանի բացումը նաև խորհրդանշական էր, քանի որ այն տեղի ունեցավ Բաղրամյանի անվան պողոտայում, որը Երևանի ամենակարևոր և ճանաչելի փողոցներից մեկն է։ Այս վայրը դարձավ ոչ միայն հարգանքի, այլև ոգեշնչման վայր՝ երիտասարդ սերունդներին հիշեցնելով հայ ժողովրդի խիզախության և նվիրվածության մասին։  Բաղրամյանի հուշարձանը մնում է Երևանի սրտում՝ որպես հավերժ հիշողություն մեծ զորավարի սխրանքների մասին։ 

История Открытия Памятника Ивану Баграмяну в Ереване
24 мая 2003 года, в сердце  столицы Армении, Ереване, произошло знаменательное событие — был торжественно открыт памятник маршалу Ованесу Христофоровичу Баграмяну, выдающемуся военачальнику Второй мировой войны и дважды Герою Советского Союза. Это событие стало символом гордости армянского народа и его благодарности человеку, посвятившему свою жизнь защите родины и борьбе за свободу. 
Конная статуя, установленная на одном из центральных проспектов Еревана, носящем имя Баграмяна, стала одной из знаковых достопримечательностей города. Памятник, созданный известным скульптором, изображает маршала Баграмяна верхом на коне, что символизирует его мужество и стратегический гений. Каждая деталь монумента — от осанки военачальника до динамичной фигуры коня — передает его непреклонный дух и лидерские качества. 
Церемония открытия собрала сотни людей: государственных деятелей, ветеранов, историков и простых граждан, пришедших отдать дань уважения великому сыну армянского народа. Атмосфера в городе была пропитана гордостью и воспоминаниями. В речах подчеркивалась роль Баграмяна не только на полях сражений, но и в укреплении национальной идентичности армян. Его стратегический талант, особенно на Балтийском фронте во время Второй мировой войны, сделал его легендой. 
Открытие памятника имело и символическое значение, поскольку состоялось на проспекте Баграмяна — одной из самых известных и значимых улиц Еревана. Это место стало не только точкой почитания, но и источником вдохновения, напоминая молодым поколениям о мужестве и преданности армянского народа. Памятник Ивану Баграмяну остается в сердце Еревана как вечное напоминание о подвигах великого полководца. 

A Vivid History of the Unveiling of Ivan Bagramyan’s Monument in Yerevan
May 24, 2003, In the heart  capital of Armenia, Yerevan, a historic event took place—the grand unveiling of a monument dedicated to Marshal Ovanes Khristoforovich Bagramyan, a renowned military leader of World War II and twice Hero of the Soviet Union. This ceremony symbolized not only the pride of the Armenian people but also their gratitude to a man who devoted his life to defending his homeland and the cause of freedom. 
The majestic equestrian statue, erected on one of Yerevan’s central avenues named after Bagramyan, has become one of the city’s iconic landmarks. Crafted by a distinguished sculptor, the monument depicts Marshal Bagramyan astride a horse, embodying his courage and strategic brilliance. Every detail of the statue, from the marshal’s resolute posture to the dynamic form of the horse, reflects his indomitable spirit and leadership. 
The unveiling ceremony drew hundreds of attendees, including government officials, veterans, historians, and ordinary citizens who came to pay tribute to the great son of the Armenian people. The city’s atmosphere was filled with pride and remembrance. Speeches highlighted Bagramyan’s role not only on the battlefield but also in strengthening Armenian national identity. His strategic genius, particularly on the Baltic Front during World War II, cemented his status as a legend. 
The monument’s unveiling was also deeply symbolic, as it took place on Bagramyan Avenue, one of Yerevan’s most prominent and recognizable streets. This site has become not only a place of reverence but also a source of inspiration, reminding younger generations of the Armenian people’s courage and dedication. The monument to Ivan Bagramyan stands in the heart of Yerevan as an eternal tribute to the great commander’s heroic legacy.

2003 թ-ի ապրիլի 24-ին Փարիզում տեղադրվեց Կոմիտասի 4 մետրանոց բրոնզե արձանը`Այս հուշարձանը ստեղծվել է հայտնի հայ քանդակագործ Դավիթ Երևանցու կողմից, ով իր արվեստով կարողացավ մարմնավորել Կոմիտասի հոգևոր խորությունն ու հայ ժողովրդի երաժշտական ժառանգության մեծությունը:

2003 թվականին Փարիզի սրտում մշակութային նշանակալի իրադարձություն տեղի ունեցավ՝ տեղադրվեց հայ մեծանուն կոմպոզիտոր և երաժշտագետ Կոմիտաս Վարդապետի 4 մետրանոց բրոնզե արձանը:
Արձանը տեղադրվեց Փարիզի 8-րդ թաղամասում՝ Կուրսել փողոցում, Ֆրանսիայի հայ համայնքի և տեղական իշխանությունների աջակցությամբ: Կոմիտասի արձանը ոչ միայն խորհրդանշում է հայկական մշակույթի ներդրումը համաշխարհային արվեստում, այլև հիշեցնում է հայ ժողովրդի դիմակայությունը՝ հարգանքի տուրք մատուցելով Կոմիտասի կյանքին և ստեղծագործությանը, որոնք խորապես ազդվել են Հայոց ցեղասպանության ողբերգությունից:
Այս հուշարձանի բացումը Փարիզում դարձավ հայ-ֆրանսիական բարեկամության խորհրդանիշ և մինչ օրս մնում է հայկական մշակույթի կարևոր ներկայացուցիչ Եվրոպայի մայրաքաղաքներից մեկում:

24 апреля 2003 – В Париже установлен 4-метровый бронзовый памятник Комитасу
В 2003 году в Париже произошло значимое культурное событие — был установлен 4-метровый бронзовый памятник выдающемуся армянскому композитору и музыковеду Комитасу Вардапет. Автором монумента стал известный армянский скульптор Давид Ереванци, которому удалось воплотить в своем произведении духовную глубину Комитаса и величие музыкального наследия армянского народа.
Памятник был установлен в 8-м округе Парижа на улице Курсель при поддержке армянской общины Франции и местных властей. Статуя Комитаса символизирует вклад армянской культуры в мировое искусство и служит напоминанием о стойкости армянского народа, отдавая дань уважения жизни и творчеству Комитаса, которые были глубоко затронуты трагедией Геноцида армян.
Открытие памятника в Париже стало символом армяно-французской дружбы и по сей день остается важным представителем армянской культуры в одной из столиц Европы.

On April 24, 2003 – A 4-Meter Bronze Statue of Komitas Unveiled in Paris
In 2003, a significant cultural event took place in the heart of Paris: the unveiling of a 4-meter bronze statue of Komitas Vardapet, the renowned Armenian composer and musicologist. The monument was crafted by the celebrated Armenian sculptor David Yerevantsi, who masterfully captured Komitas’ spiritual depth and the grandeur of the Armenian musical heritage.
The statue was erected in Paris’ 8th arrondissement on Courselle Street, with the support of the Armenian community in France and local authorities. The Komitas statue not only symbolizes the contribution of Armenian culture to global art but also serves as a reminder of the resilience of the Armenian people, paying tribute to Komitas’ life and work, profoundly affected by the tragedy of the Armenian Genocide.
The unveiling of this monument in Paris became a symbol of Armenian-French friendship and remains a significant representation of Armenian culture in one of Europe’s capitals.

24/04/2003 – Une statue en bronze de 4 mètres de Komitas inaugurée à Paris
En 2003, un événement culturel majeur a eu lieu au cœur de Paris : l’inauguration d’une statue en bronze de 4 mètres dédiée à Komitas Vardapet, le célèbre compositeur et musicologue arménien. Cette œuvre a été réalisée par le sculpteur arménien renommé David Yerevantsi, qui a su capturer la profondeur spirituelle de Komitas et la grandeur de l’héritage musical arménien.
La statue a été érigée dans le 8e arrondissement de Paris, rue Courselle, avec le soutien de la communauté arménienne de France et des autorités locales. La statue de Komitas symbolise non seulement la contribution de la culture arménienne à l’art mondial, mais elle rappelle également la résilience du peuple arménien, rendant hommage à la vie et à l’œuvre de Komitas, profondément marquées par la tragédie du génocide arménien.
L’inauguration de ce monument à Paris est devenue un symbole de l’amitié arméno-française et demeure une représentation importante de la culture arménienne dans l’une des capitales européennes.

1992 թվականի հունիսի 29-ին մարտերի ընթացքում անհայտ կորել է 80 մարդ։  Իսկ հայ-ադրբեջանական հակամարտության ընթացքում անհայտ կորածների ճակատագրի հետ կապված հարցը մինչ օրս բաց է մնում։
Այդ օրվանից ի վեր այս օրը տեղի են ունեցել զոհվածների հիշատակի արարողություններ, ինչպես նաև պատերազմում կորցրած զինվորների հիշատակին նվիրված միջոցառումներ՝ ծաղիկներ դնելով հուշարձաններին և Եռաբլուր պատերազմի հուշահամալիրի տարածքում։

29 июня 1992 года во время боевых действий без вести пропало 80 человек. И вопрос, связанный с судьбами пропавших без вести в ходе армяно-азербайджанского конфликта остается открытым и по сей день.
С тех пор в этот день проходят церемонии поминовения погибших, а также мероприятия в память о пропавших на войне солдатах с возложением цветов к памятникам и на территории воинского мемориала Ераблур.

On June 29, 1992, 80 people went missing during the fighting. And the question related to the fate of those missing during the Armenian-Azerbaijani conflict remains open to this day.
Since then, on this day, ceremonies to commemorate the dead have been held, as well as events in memory of soldiers lost in the war with the laying of flowers at monuments and on the territory of the Yerablur war memorial.

1974 թվականին հունիսի 26-ին  Երեւանում բացվում է Ալեքսանդր Թամանյանի արձանը, որի հեղինակը քանդակագործ Արտաշես Հովսեփյանն է:

1960-ականներին  Հայաստանում մրցույթ հայտարարվեց Թամանյանի եւ Մարքսի արձանների համար։ Բայց  այդ ժամանակաշրջանում արգելվեց քանդակել հայ գործիչների արձանները, և տեղադրվեց միայն Մարքսի կիսանդրին, որը տեղադրվեց Պոլիտեխնիկ ինստիտուտի առջեւ: Միայն յոթ տարի անց թույլ տվեցին հայ գործիչների արձաններ քանդակել:

Լենինգրադից մի ճարտարապետ եկավ հատուկ այն դիտելու համար: Նա հեղինակին հարցրեց երեք քարերի մասին, որոնց վրա հենվել է Թամանյանը: Բացատրեց, որ ձախ կողմի քարը հին ճարտարապետությունն է, աջը` նոր ժամանակաշրջանի, իսկ Թամանյանը կամուրջ է գցում այդ երկու ժամանակաշրջանների միջեւ եւ նորագույն ճարտարապետության շնորհիվ կերտում մայրաքաղաքը»:

В 1974 году, 26 июня, в Ереване был открыт памятник Александру Таманяну, автором которого стал скульптор Арташес Овсепян.  В 1960-е годы в Армении был объявлен конкурс на статуи Таманяна и Маркса։ Но в тот период был введен запрет ваять  статуи армянских деятелей, и был установлен только бюст Маркса, который был установлен перед Политехническим институтом.  Лишь семь лет спустя статуи этот запрет был снят

Специально посмотреть на него приехал архитектор из Ленинграда. Он спросил автора о трёх камнях, на которые опирался Таманян. Он пояснил, что камень слева — это старая архитектура, правый — нового периода, а Таманян строит мост между этими двумя периодами и строит столицу благодаря новейшей архитектуре».

In 1974, on June 26, the statue of Alexander Tamanyan was unveiled in Yerevan, the author of which was sculptor Artashes Hovsepyan.  In the 1960s, a competition was announced in Armenia for statues of Tamanyan and Marx, and he won both.  But during that period, it was forbidden to sculpt the statues of Armenian figures, and only the bust of Marx was placed, which was placed in front of the Polytechnic Institute.  Only seven years later, statues of Armenian figures were allowed to be carved.

An architect from Leningrad came specially to look at it.  He asked the author about the three stones on which Tamanyan leaned.  He explained that the stone on the left side is the old architecture, the right one is of the new period, and Tamanyan builds a bridge between those two periods and builds the capital thanks to the latest architecture.”