Գուսան Աշոտը (Աշոտ Հայրապետի Դադալյան) ՝ մահացել է 1989 թվականի հունվարի 28-ին  Երևանում հայ ժողովրդի սիրված գուսան, երաժիշտ, բանաստեղծ և երգիչ, ով դարձավ հայկական մշակույթի խորհրդանիշ:

Նրա կյանքը նման էր մի գեղեցիկ մեղեդու՝ լի դժվարություններով, սակայն նաև անսահման ստեղծագործական ոգով: Վաղ տարիքում կորցնելով մորը՝ Աշոտը ստիպված էր աշխատել որպես հովիվ, բայց նրա սիրտը միշտ ձգվում էր դեպի երաժշտությունն ու բանաստեղծությունը: 1921 թվականին նա կարճ ժամանակով տեղափոխվեց Բաքու, սակայն շուտով վերադարձավ հայրենի Գորիս՝ իր արմատներին: 1948 թվականին նա հաստատվեց Երևանում, որտեղ ծաղկեց նրա ստեղծագործական կարիերան:

Գուսան Աշոտը հայ գուսանական արվեստի վառ ներկայացուցիչ էր, ով շարունակեց Սայաթ-Նովայի, Ջիվանիի և Շերամի ավանդույթները: Նա ստեղծեց ավելի քան 500 երգ, որոնք ներառում էին սիրային բալլադներ, հայրենասիրական հիմներ և ժողովրդական մեղեդիներ: Նրա երգերը կատարում էին հայկական երաժշտության մեծեր՝ Շարա Տալյան, Ռուբեն Մաթևոսյան, Օֆելյա Համբարձումյան և ուրիշներ: Նրա «Ծովաստղիկ» երգը, կատարված Ֆլորա Մարտիրոսյանի կողմից, 1978 թվականին Համբուրգի միջազգային փառատոնում հաղթանակ տարավ և 15 տարի շարունակ Հայաստանում համարվում էր տարվա լավագույն երգ:

Աշոտը ոչ միայն երգեր էր գրում, այլև բանաստեղծություններ, որոնք հրատարակվեցին մի քանի ժողովածուներում: Նրա ստեղծագործությունները խորապես արտացոլում էին հայ ժողովրդի կյանքը, սերը, բնությունը և պայքարը: Իր կյանքի ընթացքում նա արժանացավ բազմաթիվ պարգևների, այդ թվում՝ Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչման (1967): 2005 թվականին Գորիսում նրա պատվին հուշարձան կանգնեցվեց, որը մինչ օրս մնում է նրա ժառանգության խորհրդանիշ:

Գուսան Աշոտը մահացավ 1989 թվականի հունվարի 28-ին Երևանում, բայց նրա երգերն ու բանաստեղծությունները շարունակում են ապրել հայ ժողովրդի սրտերում՝ ոգեշնչելով նոր սերունդներին: Նա մնաց որպես հայկական հոգու ճիչ, որի մեղեդիները հնչում են հավերժ:

---

Голос Души Армении

Ашот Айрапетович Дадалян (Гусан Ашот) скончался 28 января 1989 года в Ереване — легендарный армянский гусан, певец, музыкант и поэт, чьё творчество стало неотъемлемой частью армянской культуры. Его жизнь была подобна яркой мелодии, полной испытаний, но озарённой неиссякаемой страстью к искусству. Потеряв мать в раннем возрасте, Ашот был вынужден работать пастухом, однако его душа всегда стремилась к музыке и поэзии. В 1921 году он ненадолго переехал в Баку, но вскоре вернулся в родной Горис, к своим корням. В 1948 году Ашот обосновался в Ереване, где его талант раскрылся в полной мере.

Гусан Ашот продолжил традиции великих армянских ашугов, таких как Саят-Нова, Дживани и Шерам. Он создал более 500 песен, от лирических баллад до патриотических гимнов, которые исполняли звёзды армянской сцены — Шара Талян, Рубен Матевосян, Офелия Амбарцумян и многие другие. Его песня «Цовастгик» в исполнении Флоры Мартиросян завоевала первое место на международном фестивале в Гамбурге в 1978 году и на протяжении 15 лет считалась лучшей песней года в Армении.

Ашот не только сочинял музыку, но и писал стихи, опубликованные в нескольких сборниках. Его произведения глубоко отражали жизнь армянского народа, любовь, природу и борьбу. За свою карьеру он получил множество наград, включая звание Народного артиста Армянской ССР (1967). В 2005 году в Горисе был установлен памятник в его честь, который стал символом его бессмертного наследия.

Гусан Ашот ушёл из жизни 28 января 1989 года в Ереване, но его песни и стихи продолжают жить, вдохновляя новые поколения. Его творчество — это голос армянской души, мелодии которой звучат вечно.

---

Gusan Ashot: The Voice of Armenia’s Soul

Ashot Hayrapeti Dadalyan died  on January 28 1989 in Yerevan — a legendary Armenian gusan, singer, musician, and poet whose work became a cornerstone of Armenian culture. His life was like a vibrant melody, filled with challenges yet illuminated by an unquenchable passion for art. Losing his mother at a young age, Ashot was forced to work as a shepherd, but his heart always gravitated toward music and poetry. In 1921, he briefly moved to Baku but soon returned to his native Goris, to his roots. In 1948, he settled in Yerevan, where his creative career flourished.

Gusan Ashot carried forward the traditions of great Armenian ashugs like Sayat-Nova, Djivani, and Sheram. He composed over 500 songs, ranging from lyrical ballads to patriotic anthems, performed by Armenia’s finest artists, including Shara Talyan, Ruben Matevosyan, and Ofelia Hambardzumyan. His song “Tsovastghik,” performed by Flora Martirosyan, won first place at an international festival in Hamburg in 1978 and was considered Armenia’s song of the year for 15 consecutive years.

Beyond music, Ashot wrote poetry, published in several collections, deeply reflecting the life, love, nature, and struggles of the Armenian people. Throughout his career, he received numerous accolades, including the title of People’s Artist of the Armenian SSR (1967). In 2005, a monument was erected in his honor in Goris, standing as a testament to his enduring legacy.

Gusan Ashot passed away on January 28, 1989, in Yerevan, but his songs and poems continue to resonate, inspiring new generations. His work remains the eternal voice of Armenia’s soul, with melodies that echo through time.

1946  թ-ի հունվարի 25-ին  Մոսկվայում- ծնվել է  Վյաչեսլավ  Դոբրինինը ( Վյաչեսլավ Գալուստի Անտոնով)-  ռուսալեզու էստրադայի հայկական արմատներով երգիչ, երգահան և դերասան։

Հոր կողմից հայ է։ Երևանում փորձել է հոր հետ հանդիպել, սակայն հանդիպումը չի կայացել։ Ներկա է եղել միայն թաղմանը։ Բազմիցս եղել է Հայաստանում, համերգներ է տվել Երևանում` 1968 թվականին՝ ռոք-փառատոնում, և 1997 թվականին՝ մենահամերգ Մարզահամերգային համալիրում։

25 января 1946 года в Москве родился Вячеслав Григорий Добрынин (Вячеслав Галусти Антонов) — российский эстрадный певец, автор песен и актер с армянскими корнями. По отцовской линии он армянин.  Он пытался встретиться с отцом в Ереване, но встреча не состоялась.  Он присутствовал только на похоронах.  Он неоднократно бывал в Армении, давал концерты в Ереване в 1968 году на рок-фестивале, а в 1997 году с сольным концертом в Спортивно-концертном комплексе.

On January 25, 1946 , Vyacheslav Grigory Dobrynin (Vyacheslav Galusti Antonov) was born in Moscow – a Russian pop singer, songwriter and actor with Armenian roots. He is Armenian on his father’s side.  He tried to meet his father in Yerevan, but the meeting did not take place.  He was present only at the funeral.  He has been to Armenia many times, gave concerts in Yerevan in 1968 at a rock festival, and in 1997 at a solo concert at the Sports Concert Complex.

1974 թվականի հունվարի 22-ին Երևանում ծնվեց Արսեն Ռոբերտի Գրիգորյանը՝ հայ ժողովրդական երգերի մեկնաբան, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ, որի ձայնը դարձավ հայկական ավանդական երաժշտության խորհրդանիշը:

Ասո անունով հայտնի դարձած արտիստը 1991-ին ավարտեց Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան թիվ 84 միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև 1991-1994 թվականներին սովորեց Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում՝ Վլադիմիր Խաչատրյանի դասարանում, իսկ 1997-2002 թվականներին շարունակեց կրթությունը Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում՝ Սվետլանա Կոլոսարյանի և Ռուբեն Մաթևոսյանի մոտ, ասպիրանտուրան ավարտելով 2004-ին Արզաս Ոսկանյանի ղեկավարությամբ: 2004-ից դասավանդում է կոնսերվատորիայի ժողովրդական երգեցողության ամբիոնում: 2001-ին «Սայաթ-Նովա» մրցանակաբաշխության ժամանակ արժանացավ առաջին մրցանակի և «Տարվա ժողովրդական երգիչ» կոչմանը: 2008 և 2025 թվականներին մասնակցեց Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության «Երկու աստղ» նախագծին: 2008-ի նոյեմբերին ստեղծեց «Երգող թվեր» մուլտֆիլմը: Համերգներով շրջագայել է ԱՄՆ-ում, Ռուսաստանում, Եվրոպայում, Հեռավոր և Մերձավոր Արևելքում, Հարավային Ամերիկայում՝ նկարահանելով վեց տեսահոլովակ: Արսեն Գրիգորյանը (Ասո) մնաց որպես երգիչ, որի ձայնը կյանք տվեց հայկական ժողովրդական երգերին՝ դարձնելով դրանք ժամանակակից և հավերժ:

Русская версия

Создатель народной песни и мультфильма «Поюшие числа»

22 января 1974 года в Ереване родился Арсен Робертович Григорян, известный как Асо — исполнитель армянских народных песен, Заслуженный артист Армении, чей голос стал символом современной армянской традиционной музыки. Асо окончил среднюю школу №84 имени Хачатура Абовяна в 1991 году, затем в 1991–1994 годах учился в Музыкальном училище имени Романоса Меликяна в классе Владимира Хачатряна, а в 1997–2002 годах продолжил образование в Ереванской государственной консерватории имени Комитаса — сначала у Светланы Колосарян по оперному пению, а с 3-го курса — у Рубена Матевосана по народному пению, аспирантуру окончил в 2004 году под руководством Арзаса Восканяна. С 2004 года преподаёт на кафедре народного пения консерватории. В 2001 году на ежегодной премии «Саят-Нова» получил первую премию и звание «Народный певец года». В 2008 и 2025 годах участвовал в проекте «Две звезды» Общественного телевидения Армении. В ноябре 2008 года создал мультфильм «Поюшие числа». С гастролями выступал в США, России, Европе, на Дальнем и Ближнем Востоке, в Южной Америке, сняв шесть видеоклипов. Арсен Григорян (Асо) остался как певец, чей голос оживил армянские народные песни, сделав их современными и вечными.

English Version

Creator of Folk Song and the “Singing Numbers” Cartoon

On January 22, 1974, in Yerevan, Arsen Roberti Grigoryan, known as Aso, was born — an Armenian performer of folk songs, Honored Artist of Armenia, whose voice became a symbol of contemporary Armenian traditional music. Aso graduated from Yerevan Secondary School No. 84 named after Khachatur Abovyan in 1991, then studied from 1991–1994 at the Romanos Melikyan Music College in Vladimir Khachatryan’s class, and from 1997–2002 continued at the Komitas State Conservatory of Yerevan — initially under Svetlana Kolosaryan in opera singing, and from the 3rd year under Ruben Matevosyan in folk singing, completing his postgraduate studies in 2004 under Arzas Voskanyan. Since 2004, he has taught at the conservatory’s folk singing department. In 2001, at the annual Sayat-Nova awards, he won first prize and the title of “Folk Singer of the Year.” In 2008 and 2025, he participated in the “Two Stars” project of Public Television of Armenia. In November 2008, he created the cartoon “Singing Numbers.” He toured with concerts in the USA, Russia, Europe, the Far and Middle East, and South America, shooting six music videos. Arsen Grigoryan (Aso) remains as a singer whose voice brought Armenian folk songs to life, making them modern and eternal.

1. 1974 թվականի հունվարի 22. Արսեն Գրիգորյան (Ասո). Հայկական ժողովրդական երգի անմահ ձայնը
2. Ասո՝ Արսեն Գրիգորյան. Երևանից մինչև աշխարհի բեմեր՝ Սայաթ-Նովայի ժառանգորդը
3. Հայաստանի վաստակավոր արտիստ Ասո. Ժողովրդական երգի և «Երգող թվերի» ստեղծողը

1. 22 января 1974 года: Арсен Григорян (Асо). Бессмертный голос армянской народной песни
2. Асо — Арсен Григорян: От Еревана до мировых сцен — наследник Саят-Новы
3. Заслуженный артист Армении Асо: Создатель народной песни и мультфильма «Поюшие числа»

1. January 22, 1974: Arsen Grigoryan (Aso). The Immortal Voice of Armenian Folk Song
2. Aso — Arsen Grigoryan: From Yerevan to World Stages — Heir to Sayat-Nova
3. Honored Artist of Armenia Aso: Creator of Folk Song and the “Singing Numbers” Cartoon

Դալիդան (իսկական անունը՝ Իոլանդա Քրիստինա Ջիլոտտի) ծնվել է 1933 թվականի հունվարի 17-ին Կահիրեում (Եգիպտոս)՝ իտալացի հայրիկի և ֆրանսիացի մոր ընտանիքում։ Նա դարձավ ֆրանսիական շանսոնի լեգենդը, սակայն իր սիրտը միշտ մնաց հայկական։

Դալիդան մեծացավ Եգիպտոսում, որտեղ սկսեց իր առաջին քայլերը որպես երգչուհի և պարուհի։ 1950-ականներին տեղափոխվեց Փարիզ, որտեղ շատ շուտ դարձավ ֆրանսիական երաժշտական ասպարեզի ամենավառ աստղերից մեկը։ Նրա երգերը՝ «Paroles, Paroles», «Gigi l’amoroso», «Il venait d’avoir 18 ans», «J’attendrai» և շատ ուրիշներ, դարձան համաշխարհային հիթեր։

Դալիդան հաճախ էր խոսում հայկական արմատների մասին և բազմիցս այցելել է Հայաստան։ Նա աջակցել է հայկական մշակութային միջոցառումներին, հանդիպել հայ արտիստների հետ և արտահայտել իր սերը հայ ժողովրդի հանդեպ։ Նրա ձայնը և ոճը խորապես ազդել են ֆրանսահայ սերնդի վրա։

Դալիդան մնաց հայ-ֆրանսիական մշակութային կամուրջը՝ իր երգերով, սրտով և անկեղծ համակրանքով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական ինքնության և համաշխարհային արվեստի միաձուլման գաղափարով։

Русский
Далида — мировая звезда с армянским сердцем

Далида (настоящее имя — Иоланда Кристина Джилотти) родилась 17 января 1933 года в Каире (Египет) в семье итальянского отца и французской матери. Она стала легендой французского шансона, но её сердце всегда оставалось армянским.

Далида выросла в Египте, где начала первые шаги как певица и танцовщица. В 1950-х годах переехала в Париж, где очень быстро стала одной из самых ярких звёзд французской музыкальной сцены. Её песни — «Paroles, Paroles», «Gigi l’amoroso», «Il venait d’avoir 18 ans», «J’attendrai» и многие другие — стали мировыми хитами.

Далида часто говорила о своих армянских корнях и неоднократно посещала Армению. Она поддерживала армянские культурные мероприятия, встречалась с армянскими артистами и выражала свою любовь к армянскому народу. Её голос и стиль оказали глубокое влияние на франко-армянское поколение.

Далида осталась мостом между армянской и французской культурой — своими песнями, сердцем и искренней симпатией, вдохновляя поколения идеей единства армянской идентичности и мирового искусства.

English
Dalida — world star with an Armenian heart

Dalida (real name — Iolanda Cristina Gigliotti) was born on January 17, 1933, in Cairo (Egypt) to an Italian father and French mother. She became a legend of French chanson, yet her heart always remained Armenian.

Dalida grew up in Egypt, where she began her first steps as a singer and dancer. In the 1950s she moved to Paris, where she very quickly became one of the brightest stars of the French music scene. Her songs — “Paroles, Paroles”, “Gigi l’amoroso”, “Il venait d’avoir 18 ans”, “J’attendrai” and many others — became worldwide hits.

Dalida often spoke about her Armenian roots and visited Armenia several times. She supported Armenian cultural events, met with Armenian artists, and expressed her love for the Armenian people. Her voice and style deeply influenced the French-Armenian generation.

Dalida remained a bridge between Armenian and French culture — with her songs, her heart, and sincere sympathy, inspiring generations with the idea of unity between Armenian identity and world art.

Français
Dalida — étoile mondiale au cœur arménien

Dalida (de son vrai nom — Iolanda Cristina Gigliotti) est née le 17 janvier 1933 au Caire (Égypte) d’un père italien et d’une mère française. Elle est devenue une légende de la chanson française, mais son cœur est toujours resté arménien.

Dalida a grandi en Égypte, où elle a commencé ses premiers pas en tant que chanteuse et danseuse. Dans les années 1950, elle s’installe à Paris, où elle devient très rapidement l’une des étoiles les plus brillantes de la scène musicale française. Ses chansons — « Paroles, Paroles », « Gigi l’amoroso », « Il venait d’avoir 18 ans », « J’attendrai » et bien d’autres — sont devenues des tubes mondiaux.

Dalida parlait souvent de ses racines arméniennes et a visité l’Arménie à plusieurs reprises. Elle a soutenu des événements culturels arméniens, rencontré des artistes arméniens et exprimé son amour pour le peuple arménien. Sa voix et son style ont profondément influencé la génération franco-arménienne.

Dalida est restée un pont entre la culture arménienne et française — par ses chansons, son cœur et sa sympathie sincère, inspirant des générations avec l’idée d’unité entre l’identité arménienne et l’art mondial.

العربية
داليدا — نجمة عالمية بقلب أرمني

ولدت داليدا (اسمها الحقيقي يولاندا كريستينا جيليوتي) في 17 يناير 1933 في القاهرة (مصر) لأب إيطالي وأم فرنسية. أصبحت أسطورة الشانسون الفرنسي، لكن قلبها ظل دائمًا أرمنيًا.

نشأت داليدا في مصر، حيث بدأت خطواتها الأولى كمغنية وراقصة. في الخمسينيات انتقلت إلى باريس، حيث أصبحت بسرعة واحدة من ألمع نجوم المشهد الموسيقي الفرنسي. أغانيها — «Paroles, Paroles»، «Gigi l’amoroso»، «Il venait d’avoir 18 ans»، «J’attendrai» وغيرها الكثير — أصبحت نجاحات عالمية.

كثيرًا ما تحدثت داليدا عن جذورها الأرمنية وزارة أرمينيا عدة مرات. دعمت الفعاليات الثقافية الأرمنية، والتقت بالفنانين الأرمن وعبرت عن حبها للشعب الأرمني. صوتها وأسلوبها أثرا بعمق في الجيل الفرنسي-الأرمني.

بقيت داليدا جسرًا بين الثقافة الأرمنية والفرنسية — بأغانيها، وقلبها، وتعاطفها الصادق، ملهمة الأجيال بفكرة الوحدة بين الهوية الأرمنية والفن العالمي.

1. Դալիդան՝ հայկական սրտով համաշխարհային աստղ / Далида — мировая звезда с армянским сердцем / Dalida — world star with an Armenian heart / Dalida — étoile mondiale au cœur arménien / داليدا — نجمة عالمية بقلب أرمني
2. Դալիդան և Հայաստանը՝ սիրո և համակրանքի կամուրջ / Далида и Армения — мост любви и симпатии / Dalida and Armenia — bridge of love and sympathy / Dalida et l’Arménie — pont d’amour et de sympathie / داليدا وأرمينيا — جسر الحب والتعاطف
3. Դալիդան՝ հայկական արմատներով ֆրանսիական լեգենդ / Далида — французская легенда с армянскими корнями / Dalida — French legend with Armenian roots / Dalida — légende française aux racines arméniennes / داليدا — أسطورة فرنسية بجذور أرمنية
4. Դալիդան՝ հայ-ֆրանսիական մշակութային կապի խորհրդանիշ / Далида — символ армяно-французской культурной связи / Dalida — symbol of Armenian-French cultural bond / Dalida — symbole du lien culturel arméno-français / داليدا — رمز الرابطة الثقافية الأرمنية-الفرنسية
5. Դալիդան՝ հայերի ձայնը ֆրանսիական շանսոնում / Далида — голос армян во французском шансоне / Dalida — voice of Armenians in French chanson / Dalida — voix des Arméniens dans la chanson française / داليدا — صوت الأرمن في الشانسون الفرنسي

2023 թվականի հունվարի 15-ին Թբիլիսիում մահացել է Վախթանգ Կոնստանտինի Կիկաբիձեն, վրացի դերասան, երգիչ, սցենարիստ, ռեժիսոր, Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1980), ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1978), վրացական և խորհրդային մշակույթի խորհրդանիշ, որի կապը հայերի և Հայաստանի հետ դարձել է նրա կյանքի և ստեղծագործության անբաժան մասը:

Ծնվելով Վրաստանի մայրաքաղաքում՝ Վախթանգը, ով հայտնի էր «Բուբա» մականունով, մեծացել է բազմամշակութային միջավայրում, որտեղ հայ-վրացական բարեկամությունը խոր արմատներ ուներ:

Կիկաբիձեի կապը Հայաստանի հետ առավել վառ դրսևորվել է նրա մտերիմ ընկերության և ստեղծագործական համագործակցության մեջ հայ մեծ դերասան Ֆրունզիկ Մկրտչյանի հետ: Նրանց համատեղ աշխատանքը Գեորգի Դանելիայի «Միմինո» (1977) ֆիլմում, որտեղ Կիկաբիձեն խաղացել է վրացի օդաչու Վալիկո Միզանդարիի դերը, իսկ Մկրտչյանը՝ հայ վարորդ Ռուբիկ Խաչիկյանի դերը, դարձել է խորհրդային կինոյի դասական: Ֆիլմը, որը պատմում է հայ-վրացական բարեկամության մասին, լի է ջերմությամբ և հումորով, որոնք արտացոլում էին երկու ժողովուրդների մշակութային մտերմությունը: Ֆիլմի հաջողությունը, որը դիտել է մոտ 25 միլիոն հանդիսատես, մեծապես պայմանավորված էր նրանց անկրկնելի դերասանական խաղով: Կիկաբիձեն հաճախ էր խոսում Մկրտչյանի մասին՝ նշելով նրա խորությունն ու տաղանդը, ինչը վկայում էր նրանց անձնական և մասնագիտական խոր կապի մասին:

Կիկաբիձեի ստեղծագործական կապը հայերի հետ ընդլայնվել է նաև հայ կոմպոզիտորներ Ալեքսանդր Էքիմյանի և Գեորգի Մովսիսյանի հետ համագործակցությամբ: Էքիմյանի հետ նա աշխատել է մի շարք երաժշտական ստեղծագործությունների վրա, որոնք համատեղել են վրացական և հայկական մեղեդիների ջերմությունն ու խորությունը: Իսկ Մովսիսյանի հետ համագործակցությունը ներառել է երգեր, որոնք հնչել են ինչպես Վրաստանում, այնպես էլ Հայաստանում՝ ամրապնդելով երկու ժողովուրդների մշակութային կապերը: Նրա կատարած «Чито-Грито» երգը, որը հայտնի դարձավ «Միմինո»-ի շնորհիվ, հնչել է Հայաստանում՝ գրավելով հայ հանդիսատեսի սրտերը: Կիկաբիձեն բազմիցս ելույթ է ունեցել Հայաստանում՝ միշտ ընդգծելով հայերի ջերմ ընդունելությունը: Նրա համերգները Երևանում և այլ հայկական քաղաքներում ընդունվել են մեծ ոգևորությամբ:

Կիկաբիձեի ստեղծագործական կյանքը ներառում էր նաև ռեժիսորական աշխատանքներ, ինչպիսիք են «Եղիր առողջ, սիրելիս» (1981) և «Տղամարդը և մյուսները» (1985) ֆիլմերը, որոնք արտացոլում էին նրա հումորի և մարդկային ջերմության զգացումը, որոնք մոտ էին նաև հայկական մշակույթին: Նրա երաժշտական կարիերան, ներառյալ «Օրերա» անսամբլի հետ աշխատանքը և ավելի քան 20 սոլո ալբոմները, գտել են արձագանք Հայաստանում: Չնայած նրա քաղաքական հայացքները, մասնավորապես 2008 թվականի վրաց-ռուսական հակամարտության վերաբերյալ, հակասություններ են առաջացրել, նա միշտ առանձնացրել է իր սերը հայ ժողովրդի հանդեպ՝ ընդգծելով հայերի և վրացիների միջև պատմական բարեկամությունը:

Վախթանգ Կիկաբիձեի կյանքը, լի երաժշտությամբ, կինոյով և մարդկային ջերմությամբ, կամուրջ էր հայերի և վրացիների միջև: Նրա ժառանգությունը, ներառյալ հայերի հետ ստեղծագործական և անձնական կապները, մնում է ոգեշնչման աղբյուր՝ խորհրդանշելով երկու ժողովուրդների եղբայրական կապը:

—

### Биография на русском языке

Наследие Бубы: любовь и музыка в армяно-грузинских связях 

15 января 2023  года в Тбилиси скончался  Вахтанг Константинович Кикабидзе, грузинский актёр, певец, сценарист, режиссёр, народный артист Грузинской ССР (1980), лауреат Государственной премии СССР (1978), икона грузинской и советской культуры, чья связь с армянами и Арменией стала неотъемлемой частью его жизни и творчества. Родившись в столице Грузии, Вахтанг, известный как «Буба», вырос в многокультурной среде, где армяно-грузинская дружба имела глубокие корни.

Связь Кикабидзе с Арменией особенно ярко проявилась в его близкой дружбе и творческом сотрудничестве с великим армянским актёром Фрунзиком Мкртчяном. Их совместная работа в фильме Георгия Данелия «Мимино» (1977), где Кикабидзе сыграл грузинского пилота Валико Мизандари, а Мкртчян — армянского водителя Рубика Хачикяна, стала классикой советского кино. Фильм, повествующий об армяно-грузинской дружбе, полон тепла и юмора, отражающих культурную близость двух народов. Успех картины, которую посмотрели около 25 миллионов зрителей, во многом был обусловлен их неподражаемой актёрской игрой. Кикабидзе часто говорил о Мкртчяне с восхищением, подчёркивая его глубину и талант, что свидетельствовало о их личной и профессиональной близости.

Творческое сотрудничество Кикабидзе с армянами также включало работу с армянскими композиторами Александром Экимяном и Георгием Мовсисяном. С Экимяном он создавал музыкальные произведения, сочетавшие тепло и глубину грузинских и армянских мелодий. Сотрудничество с Мовсисяном включало песни, которые звучали как в Грузии, так и в Армении, укрепляя культурные связи между народами. Его исполнение песни «Чито-Грито», ставшей популярной благодаря «Мимино», звучало в Армении, завоёвывая сердца армянской публики. Он неоднократно выступал в Армении, всегда отмечая тёплый приём армян. Его концерты в Ереване и других армянских городах встречали с огромным воодушевлением.

Творческая жизнь Кикабидзе включала режиссёрские работы, такие как комедия «Будь здоров, дорогой!» (1981) и фильм «Мужчина и все остальные» (1985), которые отражали его чувство юмора и человеческую теплоту, близкие и армянской культуре. Его музыкальная карьера, включая работу с ансамблем «Орэра» и более 20 сольных альбомов, также находила отклик в Армении. Несмотря на противоречия, вызванные его политическими взглядами, особенно относительно грузино-российского конфликта 2008 года, Кикабидзе всегда подчёркивал свою любовь к армянскому народу, выделяя историческую дружбу между армянами и грузинами.

Жизнь Вахтанга Кикабидзе, полная музыки, кино и человеческого тепла, стала мостом между армянами и грузинами. Его наследие, включая творческие и личные связи с армянами, остаётся источником вдохновения, символизируя братскую связь двух народов.

—

### Biography in English

Buba’s Legacy: Love and Music in Armenian-Georgian Ties 

On January 15, 2023, Vakhtang Konstantinovich Kikabidze passed away in Tbilisi. a Georgian actor, singer, screenwriter, director, People’s Artist of the Georgian SSR (1980), and laureate of the USSR State Prize (1978), whose connection with Armenians and Armenia became an integral part of his life and work. Born in the capital of Georgia, Vakhtang, affectionately known as “Buba,” grew up in a multicultural environment where Armenian-Georgian friendship was deeply rooted.

Kikabidze’s bond with Armenia was most vividly expressed through his close friendship and creative collaboration with the great Armenian actor Frunzik Mkrtchyan. Their joint work in Georgi Danelia’s *Mimino* (1977), where Kikabidze played the Georgian pilot Valiko Mizandari and Mkrtchyan portrayed the Armenian driver Rubik Khachikyan, became a classic of Soviet cinema. The film, a heartfelt tale of Armenian-Georgian friendship, is filled with warmth and humor that reflect the cultural closeness of the two peoples. Watched by approximately 25 million viewers, the film’s success was largely driven by their unforgettable performances. Kikabidze often spoke of Mkrtchyan with admiration, highlighting his depth and talent, which underscored their deep personal and professional connection.

Kikabidze’s creative ties with Armenians extended to collaborations with Armenian composers Alexander Ekimyan and Georgi Movsisyan. With Ekimyan, he worked on musical pieces that blended the warmth and depth of Georgian and Armenian melodies. His collaboration with Movsisyan included songs that resonated in both Georgia and Armenia, strengthening cultural ties between the two nations. His performance of “Chito-Grito,” popularized by *Mimino*, was embraced in Armenia, capturing the hearts of Armenian audiences. He performed frequently in Armenia, always noting the warm reception from Armenians. His concerts in Yerevan and other Armenian cities were met with great enthusiasm.

Kikabidze’s creative life also included directing films such as *Be Healthy, Dear!* (1981) and *The Man and Everyone Else* (1985), which showcased his humor and human warmth, qualities that resonated with Armenian culture. His musical career, including his work with the *Orera* ensemble and over 20 solo albums, found a receptive audience in Armenia. Despite controversies surrounding his political views, particularly regarding the 2008 Georgian-Russian conflict, Kikabidze consistently emphasized his affection for the Armenian people, highlighting the historical friendship between Armenians and Georgians.

Vakhtang Kikabidze’s life, filled with music, cinema, and human warmth, served as a bridge between Armenians and Georgians. His legacy, encompassing both creative and personal ties with Armenians, remains a source of inspiration, symbolizing the fraternal bond between the two nations.

—

### ბიოგრაფია ქართულად (Biography in Georgian)

2023 წლის 15 იანვარს თბილისში გარდაიცვალა ვახტანგ კონსტანტინოვიჩ კიკაბიძე, ქართველი მსახიობი, მომღერალი, სცენარისტი, რეჟისორი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1980), სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1978), ქართული და საბჭოთა კულტურის სიმბოლო, რომლის კავშირი სომხებთან და სომხეთთან გახდა მისი ცხოვრებისა და შემოქმედების განუყოფელი ნაწილი. თბილისში, საქართველოს დედაქალაქში დაბადებული ვახტანგი, რომელიც ცნობილი იყო „ბუბას“ მეტსახელით, გაიზარდა მრავალკულტურულ გარემოში, სადაც სომხურ-ქართული მეგობრობა ღრმა ფესვებს იდგამდა.

კიკაბიძის კავშირი სომხეთთან განსაკუთრებით ნათლად გამოიხატა მისი მჭიდრო მეგობრობითა და შემოქმედებითი თანამშრომლობით დიდ სომეხ მსახიობ ფრუნზიკ მკრტჩიანთან. მათი ერთობლივი მუშაობა გიორგი დანელიას ფილმში „მიმინო“ (1977), სადაც კიკაბიძემ განასახიერა ქართველი მფრინავი ვალიკო მიზანდარი, ხოლო მკრტჩიანმა — სომეხი მძღოლი რუბიკ ხაჩიკიანი, გახდა საბჭოთა კინოს კლასიკა. ფილმი, რომელიც სომხურ-ქართული მეგობრობის ამბავს ჰყვება, სავსეა სითბოთი და იუმორით, რაც ასახავს ორი ხალხის კულტურულ სიახლოვეს. ფილმის წარმატება, რომელსაც დაახლოებით 25 მილიონი მაყურებელი უყურა, დიდწილად მათი უნიკალური სამსახიობო თამაშით იყო განპირობებული. კიკაბიძე ხშირად საუბრობდა მკრტჩიანზე აღფრთოვანებით, ხაზს უსვამდა მის სიღრმესა და ნიჭს, რაც მათი პირადი და პროფესიული სიახლოვის მოწმობა იყო.

კიკაბიძის შემოქმედებითი კავშირი სომხებთან ასევე გაფართოვდა სომეხ კომპოზიტორებთან, ალექსანდრე ექიმიანთან და გიორგი მოვსისიანთან თანამშრომლობით. ექიმიანთან ერთად მან შექმნა მუსიკალური ნაწარმოებები, რომლებიც აერთიანებდა ქართული და სომხური მელოდიების სითბოსა და სიღრმეს. მოვსისიანთან თანამშრომლობა მოიცავდა სიმღერებს, რომლებიც ისმოდა როგორც საქართველოში, ისე სომხეთში, რაც აძლიერებდა ორ ხალხს შორის კულტურულ კავშირებს. მის მიერ შესრულებული სიმღერა „ჩიტო-გრიტო“, რომელიც „მიმინოს“ წყალობით გახდა პოპულარული, ისმოდა სომხეთში, სადაც მან სომეხი მაყურებლის გული მოიგო. ის ხშირად გამოდიოდა სომხეთში, ყოველთვის აღნიშნავდა სომხების თბილ მიღებას. მისი კონცერტები ერევანსა და სხვა სომხურ ქალაქებში დიდი ენთუზიაზმით იყო მიღებული.

კიკაბიძის შემოქმედებითი ცხოვრება ასევე მოიცავდა სარეჟისორო ნამუშევრებს, როგორებიცაა „იყავი ჯანმრთელი, ძვირფასო!“ (1981) და „კაცი და სხვები“ (1985), რომლებიც ასახავდა მის იუმორის გრძნობასა და ადამიანურ სითბოს, რაც ახლო იყო სომხურ კულტურასთან. მისი მუსიკალური კარიერა, მათ შორის „ორერას“ ანსამბლთან მუშაობა და 20-ზე მეტი სოლო ალბომი, ასევე პოულობდა გამოხმაურებას სომხეთში. მიუხედავად მისი პოლიტიკური შეხედულებებით გამოწვეული კონტროვერსიებისა, განსაკუთრებით 2008 წლის ქართულ-რუსული კონფლიქტის შესახებ, კიკაბიძე ყოველთვის ხაზს უსვამდა თავის სიყვარულს სომეხი ხალხის მიმართ, ხაზს უსვამდა სომხებსა და ქართველებს შორის ისტორიულ მეგობრობას.

ვახტანგ კიკაბიძის ცხოვრება, სავსე მუსიკით, კინოთი და ადამიანური სითბოთი, გახდა ხიდი სომხებსა და ქართველებს შორის. მისი მემკვიდრეობა, მათ შორის სომხებთან შემოქმედებითი და პირადი კავშირები, რჩება შთაგონების წყაროდ, რომელიც სიმბოლურად გამოხატავს ორ ხალხს შორის ძმობის კავშირს.

Զեյնաբ Խանլարովան ծնվել է 1932 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Բաքվում՝ ադրբեջանցի երգչուհի, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1980), ով հայկական հասարակության կողմից ընկալվում է որպես հայատյացության և ազգայնական քարոզչության ամենավառ խորհրդանիշներից մեկը։ Նրա երկարամյա կարիերան, հատկապես 1988–1990-ականներին, հայերի նկատմամբ բացահայտ ատելության և հոգեբանական պատերազմի գործիք է դարձել։

Խանլարովան իր կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Բաքվում՝ ադրբեջանական մշակույթի ոլորտում մեծ համբավ ձեռք բերելով։ Սակայն Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության սրացման ժամանակ (1988 թվականից) նա բացահայտորեն դիրքավորվել է հակահայկական դիրքերից՝ հայերին անվանելով «թշնամի», «դավաճան» և «հայկական ֆաշիստներ»։ Նրա հարցազրույցները և հանրային ելույթները հայկական կողմում ընկալվել են որպես ցեղասպանության ժխտողների և Ադրբեջանի ռազմատենչ ուժերի կողմից տարածվող հայատյացության մաս։

1990-ականների սկզբին Բաքվից հայերի զանգվածային արտաքսման ժամանակ Խանլարովան հեռուստատեսությամբ և ռադիոյով բազմիցս կոչ է արել «մաքրել Ադրբեջանը հայերից»։ Հայաստանում և սփյուռքում նրա անունը դարձել է հայատյացության և Սումգայիթի, Բաքվի ջարդերի գաղափարախոսական հենարանի խորհրդանիշ։

Խորհրդային Հայաստանում նրա համերգները (հատկապես 1970–1980-ականներին) հայկական ինտելիգենցիայի և երիտասարդության կողմից ընկալվել են որպես բացասական երևույթ՝ որպես երկրորդական, վուլգար և էսթետիկորեն ցածրակարգ մշակույթի ներմուծում։ Նրա ոճը, որը հիմնված էր ադրբեջանական մուղամի և ժողովրդական երգերի վրա, հայկական մշակութային միջավայրում համարվել է «համով-անհամ» և ոչնչացնող ազդեցություն ունեցող՝ հատկապես երիտասարդ սերնդի վրա, որը փորձում էր ներմուծել խորհրդային մշակույթի ամենացածրակարգ և վուլգար տարրերը։

Զեյնաբ Խանլարովան մնաց Բաքվի հայատյացության և ազգայնական քարոզչության կենդանի խորհրդանիշը՝ իր ելույթներով, համերգներով և դիրքորոշումներով հաստատելով հայ-ադրբեջանական հակամարտության մեջ ատելության խորքային պատկերը։



**Русский** 

носитель второсортной культуры в советской Армении  — символ армянофобии и вульгарной музыки 

Зейнаб Ханларова родилась 28 декабря 1932 года в Баку — азербайджанская певица, народная артистка СССР (1980),— символ открытой ненависти к армянам и Армении.

Ханларова провела большую часть жизни в Баку, став известной вокалисткой азербайджанской культуры. Однако с 1988 года, во время обострения Карабахского конфликта, она открыто заняла крайне антиармянскую позицию, в многочисленных интервью и выступлениях называя армян «врагами», «предателями» и «армянскими фашистами». В армянском обществе её имя воспринимается как символ армянофобии и пропаганды геноцида.

В начале 1990-х годов, во время массового изгнания армян из Баку, Ханларова неоднократно выступала по телевидению и радио с призывами «очистить Азербайджан от армян». В Армении и армянской диаспоре её имя стало нарицательным символом ненависти, сравнимым с организаторами Сумгаитских и Бакинских погромов.

В советской Армении её концерты (особенно в 1970–1980-е годы) воспринимались армянской интеллигенцией и молодёжью как крайне негативное явление — как вторжение второсортной, вульгарной и эстетически низкопробной культуры. Её стиль, основанный на азербайджанских мугамах и народных песнях, в армянской среде считался «пошлым» и разрушительно влияющим на молодое поколение, внедряя самые низкопробные и вульгарные элементы советской культуры.

Зейнаб Ханларова осталась живым символом бакинской армянофобии и националистической пропаганды — своими речами, концертами и позицией закрепив образ глубинной ненависти в армяно-азербайджанском конфликте.



**English** 

Carrier of Second-Rate Culture in Soviet Armenia — Symbol of Armenophobia and Vulgar Music

**Zeynab Khanlarova** was born on December 28, 1932, in Baku — Azerbaijani singer, People’s Artist of the USSR (1980) — a symbol of open hatred towards Armenians and Armenia.

Khanlarova spent most of her life in Baku, becoming a prominent vocalist of Azerbaijani culture. However, since 1988, during the escalation of the Karabakh conflict, she openly took an extremely anti-Armenian stance, in numerous interviews and speeches calling Armenians “enemies”, “traitors” and “Armenian fascists”. In Armenian society, her name is perceived as a symbol of Armenophobia and genocide propaganda.

In the early 1990s, during the mass expulsion of Armenians from Baku, Khanlarova repeatedly appeared on television and radio with calls to “cleanse Azerbaijan of Armenians”. In Armenia and the Armenian diaspora, her name became a common symbol of hatred, comparable to the organizers of the Sumgait and Baku pogroms.

In Soviet Armenia her concerts (especially in the 1970s–1980s) were perceived by the Armenian intelligentsia and youth as an extremely negative phenomenon — as the invasion of second-rate, vulgar and aesthetically low-grade culture. Her style, based on Azerbaijani mugham and folk songs, was considered “tasteless” and destructively influential on the younger generation, introducing the lowest and most vulgar elements of Soviet culture.

Zeynab Khanlarova remained a living symbol of Baku Armenophobia and nationalist propaganda — with her speeches, concerts and position, cementing the image of deep-seated hatred in the Armenian-Azerbaijani conflict.



**Azərbaycanca** 

sovet Ermənistanında ikinci dərəcəli mədəniyyətin daşıyıcısı — ermənifobiya və vulqar musiqinin simvolu

**Zeynəb Xanlarova** 28 dekabr 1932-ci ildə Bakıda anadan olub — azərbaycanlı müğənni, SSRİ xalq artisti (1980), erməni tənqidi nöqteyi-nəzərindən ermənilərə və Ermənistana qarşı açıq nifrətin simvolu.

Xanlarova ömrünün böyük hissəsini Bakıda keçirib, Azərbaycan mədəniyyətinin tanınmış vokalçısı olub. Lakin 1988-ci ildən Qarabağ münaqişəsinin kəskinləşməsi ilə açıq anti-erməni mövqe tutub, çoxsaylı müsahibə və çıxışlarında erməniləri “düşmən”, “xain” və “erməni faşistləri” adlandırıb. Erməni cəmiyyətində onun adı ermənifobiya və soyqırım təbliğinin simvolu kimi qəbul edilir.

1990-cı illərin əvvəllərində Bakıdan ermənilərin kütləvi qovulması zamanı televiziya və radioda “Azərbaycanı ermənilərdən təmizləmək” çağırışları ilə çıxış edib. Ermənistanda və erməni diasporunda onun adı Sumqayıt və Bakı qırğınlarının təşkilatçıları ilə müqayisə olunan nifrət simvoluna çevrilib.

Sovet Ermənistanında onun konsertləri (xüsusilə 1970–1980-ci illərdə) erməni ziyalıları və gənclər tərəfindən son dərəcə mənfi hadisə kimi qəbul olunub — ikinci dərəcəli, vulqar və estetik cəhətdən aşağı səviyyəli mədəniyyətin təqdimatı kimi. Onun üslubu, Azərbaycan muğamı və xalq mahnılarına əsaslanan, erməni mühitində “dadısız” və gənc nəslə mənfi təsir edən hesab olunub, sovet mədəniyyətinin ən aşağı və vulqar elementlərini gətirib.

Zeynəb Xanlarova Bakı ermənifobiyasının və millətçi təbliğin canlı simvolu olaraq qalıb — çıxışları, konsertləri və mövqeyi ilə erməni-əzərbaycan münaqişəsində dərin nifrətin obrazını möhkəmləndirib.

1986 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Երևանում ծնվեց Հռիփսիմե Հակոբյանը՝ այն երգչուհին, ում ձայնը դարձավ ժամանակակից հայկական երաժշտության ամենավառ խորհրդանիշներից մեկը:

Նրա անունը այսօր հնչում է ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ աշխարհի բազմաթիվ բեմերում՝ բերելով Grand Prix-ներ և միլիոնավոր երկրպագուների սեր:

Հռիփսիմեն համատեղում է անհավանական էներգիան և նուրբ ռոմանտիկան: Նրա պայծառ, լատինա-ռիթմերով հիթերը՝ Caliente-ի ոգով, ստիպում են ողջ լսարանին պարել և ժպտալ լիաթոք, իսկ սրտառուչ բալլադներն ու ռոմանտիկ երգերը տանում են զգացմունքների խոր ճանապարհորդության: Նա հպարտությամբ ներկայացնում է Հայաստանը միջազգային մրցույթներում՝ բարձրացնելով հայկական դրոշը ամենաբարձր աստիճաններին և բերելով տասնյակ Grand Prix մրցանակներ:

Հռիփսիմեի երգացանկը նման է կյանքի ինքնին՝ կրակոտ, արևոտ, անկանխատեսելի և անչափ գեղեցիկ: Նրա յուրաքանչյուր նոր ստեղծագործություն դառնում է հիթ, իսկ համերգները՝ իսկական տոն: Նա ոչ միայն երգչուհի է, այլև Հայաստանի ժամանակակից դեմքերից մեկը, որն ապացուցում է՝ հայկական ձայնը կարող է նվաճել աշխարհը:

#### Русская версия 

Армянский голос, который заставляет танцевать и мечтать

4 декабря 1986 года в Ереване родилась Рипсиме Акопян — певица, чей голос стал одним из самых ярких символов современной армянской музыки. Сегодня её имя звучит не только в Армении, но и на сценах всего мира, принося Grand Prix и любовь миллионов слушателей.

Рипсиме удивительным образом сочетает взрывную энергию и нежную романтику. Её огненные хиты в латино-ритмах в духе Caliente заставляют всю аудиторию танцевать и улыбаться во весь рот, а трогательные баллады и романтические песни уносят в глубокое путешествие по эмоциям. Она с гордостью представляет Армению на международных конкурсах, поднимая армянский флаг на самые высокие пьедесталы и завоёвывая десятки Гран-при.

Плейлист Рипсиме — как сама жизнь: жаркий, солнечный, непредсказуемый и невероятно красивый. Каждая новая песня становится хитом, а каждый концерт — настоящим праздником. Она не просто певица, она одно из современных лиц Армении, доказывающее, что армянский голос способен покорить весь мир.

#### English Version 

The Armenian Voice That Makes the World Dance and Dream

On December 4, 1986, in Yerevan, Hripsime Hakobyan was born — the singer whose voice has become one of the brightest symbols of modern Armenian music. Today her name resonates not only in Armenia but on stages worldwide, earning Grand Prix awards and the love of millions.

Hripsime magically blends explosive energy with tender romance. Her fiery, Latin-rhythm hits in the spirit of Caliente make entire audiences dance and smile from ear to ear, while her heartfelt ballads and romantic songs take listeners on a deep emotional journey. She proudly represents Armenia at international competitions, raising the Armenian flag to the highest podiums and winning dozens of Grand Prix titles.

Hripsime’s playlist is life itself — fiery, sunny, unpredictable, and breathtakingly beautiful. Every new song becomes a smash hit, and every concert turns into a true celebration. She is not just a singer; she is one of the modern faces of Armenia, proving that an Armenian voice can conquer the world.

1950 թվականի դեկտեմբերի 3-ին  այլ տվյալներով  հունվարի 1-ին Երևանում ծնվել է Ռուբեն Լևոնի Հախվերդյանը, ով Հայաստանում հեղինակային  երգի հիմնադիրներից է։

Հայրը՝ Լևոն Հախվերդյան, եղել է ակադեմիկոս, ԳԱ Արվեստի ինստիտուտի տնօրեն։  Ռուբենը, լինելով խուլիգան ու կռվող, մի քանի ուսումնական հաստատություն է փոխել ու միայն երեկոյան դպրոցներից մեկում է կարողացել վկայական ստանալ։
Առաջին ալբոմը՝ «Songs of Love and Hope», թողարկվել է 1985 թվականին Փարիզում։   Հեղինակ է երգերի՝ «Երևանի գիրք», «Մեր Սիրո Աշունե», «Փոքրիկ Նավակ» և այլն։  Գրել է մի քանի մյուզիքլներ և մանկական երգերի շարք։
Քաղաքականության մեջ նա հայտնի է այսպես կոչված «ղարաբաղյան կլանի» նկատմամբ իր ծայրահեղ բացասական վերաբերմունքով, հայտնի է նաև հայերի նկատմամբ ռուսական քաղաքականության քննադատությամբ։

3 декабря по др данным 1 января 1950 года в Ереване- родился Рубен Левонович Ахвердян- один из основоположников авторской песни в Армении.
Отец — Левон Ахвердян, был академиком, директором Института искусств Академии наук. Будучи хулиганом и драчуном, Рубен сменил несколько учебных заведений и только в одной из вечерних школ смог получить аттестат.
Первый альбом — “Песни любви и надежды”, вышел в 1985 г. в Париже. До 1988 г. песни Ахвердяна официально находились под запретом в Советской Армении. Автор песен — “Еревани гишернерум”, “Мер сиро ашунэ”, “Покрик навак” и других. Написал несколько мюзиклов и серий детских песен.
В политике известен своим крайне негативным отношением к так называемому “карабахскому клану” , так же  известен критикой  российской политики по отношению к армянам .

On December 3 , 1950, Ruben Levon Hakhverdyan was born in Yerevan. He is one of the founders of the author’s song in Armenia.
His father, Levon Akhverdyan, was an academician and director of the Institute of Arts of the Academy of Sciences. Being a hooligan and a fighter, Ruben changed several educational institutions and was able to receive a certificate only in one of the evening schools.
His first album, “Songs of Love and Hope”, was released in 1985 in Paris. Until 1988, Akhverdyan’s songs were officially banned in Soviet Armenia. The author of the songs “Yerevan Gishernerum”, “Mer Siro Ashune”, “Pokrik Navak” and others. He wrote several musicals and a series of children’s songs.
In politics, he is known for his extremely negative attitude towards the so-called “Karabakh clan”, and is also known for criticizing Russian policy towards Armenians.

Րաֆֆի Հովհաննիսյանը ծնվել է 1933 թվականի հոկտեմբերի 23-ին: Ճանաչված երգիչ էր, գուսանական և ժողովրդական երգերի վաստակավոր կատարող, Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ:

Չնայած չուներ մասնագիտական երաժշտական կրթություն, իր հզոր, զգացմունքաշատ ձայնով և անկեղծ կատարումներով դարձավ հայ ժողովրդական երգարվեստի ամենասիրելի ներկայացուցիչներից մեկը: Մանուկ հասակում լսելով հոր և հորեղբայրների երգերը՝ ձևավորեց իր ինքնատիպ ոճը, որը համադրեց պարզությունը, ազնվությունը և խոր հուզականությունը: 1970-ականներին միացավ Հայաստանի ռադիոյի Արամ Մերանգուլյանի անվան ժողովրդական գործիքների անսամբլին, որտեղ տարիներ շարունակ հանդես եկավ որպես մենակատար: Նրա ձայնը հնչում էր Կոմիտասի, Սայաթ-Նովայի, Նաղաշ Հովնաթանի, Ջիվանու և գուսաններ Շերամի, Հավասու, Աշոտի ու Շահենի ստեղծագործություններում՝ փոխանցելով հայկական երգի հոգին: Թողել է անջնջելի հետք հայ երաժշտության պատմության մեջ՝ իր ձայնով ու անկեղծ արտիստիզմով հավերժացնելով մեր ազգային երգարվեստի ոգին: Մահացել է 1990 թվականին:Հայերեն գրավիչ վերնագրերի տարբերակներ  «Րաֆֆի Հովհաննիսյան՝ Հայ Ժողովրդական Երգի Հոգին և Ձայնը» 
«Րաֆֆի Հովհաննիսյանի Ուղին՝ Գուսանական Երգից մինչև Վաստակավոր Արտիստ» 
«Հայ Երաժշտության Սիրելի Կատարող՝ Րաֆֆի Հովհաննիսյան»

Русский

Душа и Голос Армянской Народной Песни

Раффи Ованнисян родился 23 октября 1933 года. Известный певец, заслуженный исполнитель гусанских и народных песен, заслуженный артист Армянской ССР. Несмотря на отсутствие профессионального музыкального образования, благодаря мощному, эмоциональному голосу и искренним исполнениям стал одним из самых любимых представителей армянского народного песенного искусства. В детстве, слушая песни отца и дядей, сформировал свой уникальный стиль, сочетающий простоту, честность и глубокую эмоциональность. В 1970-е годы присоединился к ансамблю народных инструментов имени Арама Мерангуляна при Радио Армении, где на протяжении многих лет выступал как солист. Его голос звучал в произведениях Комитаса, Саят-Новы, Нагаша Овнатана, Дживана и гусанов Шерама, Аваси, Ашота и Шахена, передавая душу армянской песни. Оставил неизгладимый след в истории армянской музыки, увековечив дух национального песенного искусства своим голосом и искренним артистизмом. Умер в 1990 году.Варианты привлекательных заголовков на русском  «Раффи Ованнисян: Душа и Голос Армянской Народной Песни» 
«Путь Раффи Ованнисяна: От Гусанских Песен до Заслуженного Артиста» 
«Любимый Исполнитель Армянской Музыки: Раффи Ованнисян»

English

The Soul and Voice of Armenian Folk Song

Raffi Hovhannisyan was born on October 23, 1933. He was a renowned singer, honored performer of gusanic and folk songs, and Honored Artist of the Armenian SSR. Despite lacking formal musical education, his powerful, emotionally charged voice and sincere performances made him one of the most beloved figures in Armenian folk music. As a child, listening to his father and uncles sing, he developed a unique style blending simplicity, honesty, and profound emotional depth. In the 1970s, he joined the Aram Merangulyan Folk Instruments Ensemble at Radio Armenia, where he performed as a soloist for many years. His voice brought to life works by Komitas, Sayat-Nova, Naghash Hovnatan, Jivan, and gusans Sheram, Havasi, Ashot, and Shahen, conveying the soul of Armenian song. He left an indelible mark on Armenian music history, immortalizing the spirit of national folk art through his voice and genuine artistry. He passed away in 1990.Attractive Headline Options in English  “Raffi Hovhannisyan: The Soul and Voice of Armenian Folk Song” 
“Raffi Hovhannisyan’s Journey: From Gusan Songs to Honored Artist” 
“Beloved Performer of Armenian Music: Raffi Hovhannisyan”

Աիդա Գարվարենց Ազնավուրյանը (ծննական ազգանունը՝ Ազնավուրյան) մահացել է 2025 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, 102 տարեկանում։ Ծնվել է 1923 թվականի հունվարի 13-ին Թեսալոնիկիում, Հունաստան, հայ գաղթական ընտանիքում։

նրա կյանքը կապված էր հայկական սփյուռքի մշակութային կյանքի հետ։ Մանկությունը անցկացրել է Հունաստանում, ապա տեղափոխվել Ֆրանսիա, որտեղ ընտանիքը հաստատվել է 1930-ականներին։ Աիդան երաժշտական կրթություն է ստացել, երիտասարդ տարիքում եղել է երգչուհի, հատկապես հայերենով, և համագործակցել է եղբայր Շառլի հետ, ով իր հերթին դարձել է համաշխարհահռչակ արտիստ։ 1946 թվականին ամուսնացել է ժորժ Գարվարենցի հետ (հայ ծագումով կոմպոզիտոր, Շառլի սիրելի երաժիշտ), ով 1965 թվականին հրաժեշտ տվել է կյանքին։ Այդ ամուսնությունից ծնվել են երեխաներ, այդ թվում՝ Ռոբերտ Ազնավուրյանը, ով հաջողակ երաժիշտ է, և Յորիկ Ռուբեն Ազնավուրյանը։ Աիդան իր երաժշտական կարիերան դադարեցրել է ընտանիք հիմնելու համար, սակայն շարունակել է աջակցել Շառլի ստեղծագործությանը, ներառյալ «Petit frère» երգի հեղինակությունը, որը հատուկ նվիրված է եղբորդին։ Նրա կյանքը կապված էր հայկական սփյուռքի հետ՝ Ֆրանսիայում, որտեղ ընտանիքը պահպանել է հայկական ավանդույթները, մշակույթը և լեզուն, չնայած սփյուռքի դժվարություններին։ Աիդան եղել է Շառլի կյանքի անկատարելի մասը, նրա խորհրդատու, ընտանիքի հենասյունը, ով օգնել է պահպանել հայկական ինքնությունը արտասահմանում։ Նրա մահը կարևոր կորուստ է հայկական սփյուռքի համար, քանի որ նա խորհրդանշում էր հայ ընտանիքի կայունությունը, երաժշտությունը և Շառլ Ազնավուրի հետ անխզելի կապը, ով իր հերթին հռչակել էր հայ ժողովրդի ձայնը աշխարհին։ Աիդա Գարվարենց Ազնավուրյանը մահացել է հարազատների շրջապատում, թողնելով հարուստ կյանքի ժառանգություն՝ որպես Շառլի քույր, մայր, և հայկական մշակույթի պահապան։

—

### Русский
Старшая сестра Шарля Азнавура

Аида Гарваренц Азнавурян (девичья фамилия Азнавурян) скончалась 22 октября 2025 года в возрасте 102 лет. Французско-армянская певица, старшая сестра Шарля Азнавура, мать Роберта Азнавура и родная мать Йорика Рубена Азнавура. Родилась 13 января 1923 года в Салониках, Греция, в армянской семье беженцев. Детство провела в Греции, затем семья переехала во Францию в 1930-е годы. Аида получила музыкальное образование, в молодости была певицей, особенно на армянском языке, и сотрудничала с братом Шарлем, который стал всемирно известной звездой. В 1965 году вышла замуж за любимого композитора Шарля — Жоржа Гарваренца (армянина по происхождению, умер в 1993 году), который сочинил музыку для многих песен Азнавура. От этого брака родились дети, включая Роберта Азнавура — успешного музыканта, и Йорика Рубена Азнавура. Аида прекратила певческую карьеру ради семьи, но продолжала поддерживать творчество Шарля, в том числе как автор песни “Petit frère”, посвященной брату. Её жизнь была связана с армянской диаспорой во Франции, где семья сохраняла армянские традиции, культуру и язык, несмотря на трудности эмиграции. Аида была неотъемлемой частью жизни Шарля — его советчиком, опорой семьи, помогала сохранять армянскую идентичность за границей. Её смерть — тяжёлая утрата для армянской диаспоры, поскольку она символизировала стойкость армянской семьи, музыку и неразрывную связь с Шарлем Азнавуром, который прославил голос армянского народа на весь мир. Аида Гарваренц Азнавурян скончалась в окружении близких, оставив богатое наследие жизни как сестра Шарля, мать и хранительница армянской культуры.

—

### English
Franco-Armenian Singer  Older  Sister of Charles Aznavour

Aida Garvarentz Aznavorian (maiden name Aznavorian) passed away on October 22, 2025, at the age of 102. Franco-Armenian singer, older sister of Charles Aznavour, mother of Robert Aznavour and biological mother of Yorick Ruben Aznavour. Born on January 13, 1923, in Thessaloniki, Greece, to an Armenian refugee family. She spent her childhood in Greece before the family moved to France in the 1930s. Aida received musical education and was a singer in her youth, particularly in Armenian, collaborating with her brother Charles, who became a global superstar. In 1965, she married Charles’ favorite composer, Georges Garvarentz (of Armenian descent, died in 1993), who composed music for many of Aznavour’s songs. From this marriage came children, including Robert Aznavour — a successful musician — and Yorick Ruben Aznavour. Aida ended her singing career to focus on family but continued to support Charles’ work, including as the author of “Petit frère,” dedicated to her brother. Her life was intertwined with the Armenian diaspora in France, where the family preserved Armenian traditions, culture, and language amid emigration challenges. Aida was an essential part of Charles’ life — his advisor, family pillar — helping to maintain Armenian identity abroad. Her death is a profound loss for the Armenian diaspora, as she symbolized the resilience of the Armenian family, music, and the unbreakable bond with Charles Aznavour, who amplified the voice of the Armenian people worldwide. Aida Garvarentz Aznavorian passed away surrounded by loved ones, leaving a rich legacy as Charles’ sister, mother, and guardian of Armenian culture.

—