հայկական սրտով համաշխարհային աստղ

Դալիդան (իսկական անունը՝ Իոլանդա Քրիստինա Ջիլոտտի) ծնվել է 1933 թվականի հունվարի 17-ին Կահիրեում (Եգիպտոս)՝ իտալացի հայրիկի և ֆրանսիացի մոր ընտանիքում։ Նա դարձավ ֆրանսիական շանսոնի լեգենդը, սակայն իր սիրտը միշտ մնաց հայկական։

Դալիդան մեծացավ Եգիպտոսում, որտեղ սկսեց իր առաջին քայլերը որպես երգչուհի և պարուհի։ 1950-ականներին տեղափոխվեց Փարիզ, որտեղ շատ շուտ դարձավ ֆրանսիական երաժշտական ասպարեզի ամենավառ աստղերից մեկը։ Նրա երգերը՝ «Paroles, Paroles», «Gigi l’amoroso», «Il venait d’avoir 18 ans», «J’attendrai» և շատ ուրիշներ, դարձան համաշխարհային հիթեր։

Դալիդան հաճախ էր խոսում հայկական արմատների մասին և բազմիցս այցելել է Հայաստան։ Նա աջակցել է հայկական մշակութային միջոցառումներին, հանդիպել հայ արտիստների հետ և արտահայտել իր սերը հայ ժողովրդի հանդեպ։ Նրա ձայնը և ոճը խորապես ազդել են ֆրանսահայ սերնդի վրա։

Դալիդան մնաց հայ-ֆրանսիական մշակութային կամուրջը՝ իր երգերով, սրտով և անկեղծ համակրանքով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական ինքնության և համաշխարհային արվեստի միաձուլման գաղափարով։

Русский
Далида — мировая звезда с армянским сердцем

Далида (настоящее имя — Иоланда Кристина Джилотти) родилась 17 января 1933 года в Каире (Египет) в семье итальянского отца и французской матери. Она стала легендой французского шансона, но её сердце всегда оставалось армянским.

Далида выросла в Египте, где начала первые шаги как певица и танцовщица. В 1950-х годах переехала в Париж, где очень быстро стала одной из самых ярких звёзд французской музыкальной сцены. Её песни — «Paroles, Paroles», «Gigi l’amoroso», «Il venait d’avoir 18 ans», «J’attendrai» и многие другие — стали мировыми хитами.

Далида часто говорила о своих армянских корнях и неоднократно посещала Армению. Она поддерживала армянские культурные мероприятия, встречалась с армянскими артистами и выражала свою любовь к армянскому народу. Её голос и стиль оказали глубокое влияние на франко-армянское поколение.

Далида осталась мостом между армянской и французской культурой — своими песнями, сердцем и искренней симпатией, вдохновляя поколения идеей единства армянской идентичности и мирового искусства.

English
Dalida — world star with an Armenian heart

Dalida (real name — Iolanda Cristina Gigliotti) was born on January 17, 1933, in Cairo (Egypt) to an Italian father and French mother. She became a legend of French chanson, yet her heart always remained Armenian.

Dalida grew up in Egypt, where she began her first steps as a singer and dancer. In the 1950s she moved to Paris, where she very quickly became one of the brightest stars of the French music scene. Her songs — “Paroles, Paroles”, “Gigi l’amoroso”, “Il venait d’avoir 18 ans”, “J’attendrai” and many others — became worldwide hits.

Dalida often spoke about her Armenian roots and visited Armenia several times. She supported Armenian cultural events, met with Armenian artists, and expressed her love for the Armenian people. Her voice and style deeply influenced the French-Armenian generation.

Dalida remained a bridge between Armenian and French culture — with her songs, her heart, and sincere sympathy, inspiring generations with the idea of unity between Armenian identity and world art.

Français
Dalida — étoile mondiale au cœur arménien

Dalida (de son vrai nom — Iolanda Cristina Gigliotti) est née le 17 janvier 1933 au Caire (Égypte) d’un père italien et d’une mère française. Elle est devenue une légende de la chanson française, mais son cœur est toujours resté arménien.

Dalida a grandi en Égypte, où elle a commencé ses premiers pas en tant que chanteuse et danseuse. Dans les années 1950, elle s’installe à Paris, où elle devient très rapidement l’une des étoiles les plus brillantes de la scène musicale française. Ses chansons — « Paroles, Paroles », « Gigi l’amoroso », « Il venait d’avoir 18 ans », « J’attendrai » et bien d’autres — sont devenues des tubes mondiaux.

Dalida parlait souvent de ses racines arméniennes et a visité l’Arménie à plusieurs reprises. Elle a soutenu des événements culturels arméniens, rencontré des artistes arméniens et exprimé son amour pour le peuple arménien. Sa voix et son style ont profondément influencé la génération franco-arménienne.

Dalida est restée un pont entre la culture arménienne et française — par ses chansons, son cœur et sa sympathie sincère, inspirant des générations avec l’idée d’unité entre l’identité arménienne et l’art mondial.

العربية
داليدا — نجمة عالمية بقلب أرمني

ولدت داليدا (اسمها الحقيقي يولاندا كريستينا جيليوتي) في 17 يناير 1933 في القاهرة (مصر) لأب إيطالي وأم فرنسية. أصبحت أسطورة الشانسون الفرنسي، لكن قلبها ظل دائمًا أرمنيًا.

نشأت داليدا في مصر، حيث بدأت خطواتها الأولى كمغنية وراقصة. في الخمسينيات انتقلت إلى باريس، حيث أصبحت بسرعة واحدة من ألمع نجوم المشهد الموسيقي الفرنسي. أغانيها — «Paroles, Paroles»، «Gigi l’amoroso»، «Il venait d’avoir 18 ans»، «J’attendrai» وغيرها الكثير — أصبحت نجاحات عالمية.

كثيرًا ما تحدثت داليدا عن جذورها الأرمنية وزارة أرمينيا عدة مرات. دعمت الفعاليات الثقافية الأرمنية، والتقت بالفنانين الأرمن وعبرت عن حبها للشعب الأرمني. صوتها وأسلوبها أثرا بعمق في الجيل الفرنسي-الأرمني.

بقيت داليدا جسرًا بين الثقافة الأرمنية والفرنسية — بأغانيها، وقلبها، وتعاطفها الصادق، ملهمة الأجيال بفكرة الوحدة بين الهوية الأرمنية والفن العالمي.

Դալիդան՝ հայկական սրտով համաշխարհային աստղ / Далида — мировая звезда с армянским сердцем / Dalida — world star with an Armenian heart / Dalida — étoile mondiale au cœur arménien / داليدا — نجمة عالمية بقلب أرمني
Դալիդան և Հայաստանը՝ սիրո և համակրանքի կամուրջ / Далида и Армения — мост любви и симпатии / Dalida and Armenia — bridge of love and sympathy / Dalida et l’Arménie — pont d’amour et de sympathie / داليدا وأرمينيا — جسر الحب والتعاطف
Դալիդան՝ հայկական արմատներով ֆրանսիական լեգենդ / Далида — французская легенда с армянскими корнями / Dalida — French legend with Armenian roots / Dalida — légende française aux racines arméniennes / داليدا — أسطورة فرنسية بجذور أرمنية
Դալիդան՝ հայ-ֆրանսիական մշակութային կապի խորհրդանիշ / Далида — символ армяно-французской культурной связи / Dalida — symbol of Armenian-French cultural bond / Dalida — symbole du lien culturel arméno-français / داليدا — رمز الرابطة الثقافية الأرمنية-الفرنسية
Դալիդան՝ հայերի ձայնը ֆրանսիական շանսոնում / Далида — голос армян во французском шансоне / Dalida — voice of Armenians in French chanson / Dalida — voix des Arméniens dans la chanson française / داليدا — صوت الأرمن في الشانسون الفرنسي

Ռուսաստանի հերոս և հայ ավիացիայի լեգենդ

Ռուբեն Թադևոսի Եսայանը մահացել է 2026 թվականի հունվարի 1-ին՝ երկարատև հիվանդությունից հետո, 79 տարեկան հասակում, թողնելով հետևում հայկական ավիացիայի պատմության ամենավառ էջերից մեկը։ Ծնվել է 1946 թվականի նոյեմբերի 24-ին Երևանում։

Ռուբեն Եսայանը ծագում էր անվանի բժիշկների ընտանիքից։ Դպրոցական տարիներին հաճախել է Երևանի աերոակումբ, 17 տարեկանում կատարել առաջին թռիչքը։ 1968 թվականին ավարտել է Սասովոյի ավիաուսումնարանը և գործուղվել Երևան՝ Քաղաքացիական ավիացիայի հայկական վարչություն, որտեղ աշխատել է 13 տարի։ Այդ ընթացքում նա գործուղվել է Անգոլա, որտեղ քաղաքացիական պատերազմի պայմաններում եղել է Անգոլայի պաշտպանության նախարարի անձնական օդաչուն։ 1983 թվականին ՅԱԿ-40 ինքնաթիռով Անգոլայում հրթիռակոծության ժամանակ հաջողությամբ իջեցրել է կուբացի պատվիրակությանը՝ ստանալով «Ժողովուրդների բարեկամության» շքանշանը։

1987 թվականից Եսայանը դարձել է Քաղաքացիական ավիացիայի պետական գիտահետազոտական ինստիտուտի փորձարկող օդաչու, շուտով՝ ջոկատի հրամանատարի տեղակալ և Ռուսաստանի Ավիացիայի Ինստիտուտի թռիչքափորձարարական կենտրոնի ղեկավար։ Նրա ձեռքի տակով են անցել ԻԼ-96, ԻԼ-114, ՏՈւ-334, ՏՈւ-100, ԲԵ-200 և այլ նորագույն ինքնաթիռներ։ 2005 թվականին ԲԵ-200 ինքնաթիռով Հայաստանում սահմանել է համաշխարհային հինգ ավիացիոն ռեկորդ։ Նա ուսումնասիրել է Կրասնովոդսկի, Հալեպի և Խաբարովսկի վթարների պատճառները, մշակել է վթարների կանխարգելման բանաձևեր։ 2001-2004 թվականներին ղեկավարել է ԲԵ-200-ի փորձարկումները, այդ թվում՝ Սևանա լճում ջրի հավաքման ռեկորդային թռիչքը։ 2015 թվականին ռիսկի դիմելով ԻԼ-76 ինքնաթիռով իջեցրել է Անտարկտիդայի Նովոլազերևսկայա կայան։

Պարգևատրվել է «Ժողովուրդների բարեկամության» շքանշանով (1985), Ռուսաստանի վաստակավոր փորձարկող օդաչուի կոչումով (1999) և Ռուսաստանի Դաշնության հերոսի կոչումով (2006)։

Ռուբեն Եսայանը մնաց Երևանից մինչև Անտարկտիդա տանող ավիացիոն կամուրջը՝ իր համարձակությամբ, ռեկորդներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ օդաչուի հերոսական ոգով և երկնքի հաղթանակով։

**Русский**

Герой России и легенда армянской авиации
Рубен Есаян скончался 1 января 2026 года после продолжительной болезни в возрасте 79 лет — выдающийся армянский лётчик-испытатель, руководитель лётно-испытательного центра Института авиации России, Герой Российской Федерации. Родился 24 ноября 1946 года в Ереване.

Рубен Есаян происходил из семьи известных врачей. В школьные годы посещал ереванский аэроклуб, в 17 лет совершил первый полёт. В 1968 году окончил Сасовское лётное училище и был направлен в Ереван в Армянское управление гражданской авиации, где проработал 13 лет. В этот период он был командирован в Анголу, где во время гражданской войны стал личным пилотом министра обороны Анголы. В 1983 году на Як-40 в Анголе под обстрелом сумел благополучно посадить кубинскую делегацию, за что получил орден «Дружбы народов».

С 1987 года Есаян стал лётчиком-испытателем Государственного научно-исследовательского института гражданской авиации, вскоре — заместителем командира отряда и руководителем лётно-испытательного центра Института авиации России. Через его руки прошли Ил-96, Ил-114, Ту-334, Ту-100, Бе-200 и другие новейшие самолёты. В 2005 году на Бе-200 в Армении установил пять мировых авиационных рекордов. Исследовал причины катастроф Ту-154 в Красноводске, Алеппо и Хабаровске, разработал формулы предотвращения аварий. В 2001–2004 годах руководил испытаниями Бе-200, в том числе рекордным забором 12 тонн воды за 14 секунд на Севане. В 2015 году рискнув, посадил тяжёлый Ил-76 на станцию Новолазаревская в Антарктиде.

Награждён орденом «Дружбы народов» (1985), званием Заслуженный лётчик-испытатель России (1999) и званием Героя Российской Федерации (2006).

Рубен Есаян остался мостом от Еревана до Антарктиды — своей смелостью, рекордами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения героическим духом армянского лётчика и победами в небе.

**English**

Hero of Russia and Legend of Armenian Aviation
Ruben Yesayan passed away on January 1, 2026, after a long illness at the age of 79 — outstanding Armenian test pilot, head of the flight test center of the Russian Aviation Institute, Hero of the Russian Federation. Born on November 24, 1946, in Yerevan.

Ruben Yesayan came from a family of renowned doctors. In school years he attended the Yerevan aero club, made his first flight at 17. In 1968 graduated from Sasovo Flight School and was sent to Yerevan to the Armenian Civil Aviation Directorate, where he worked for 13 years. During this period he was sent to Angola, where during the civil war he became the personal pilot of Angola’s Minister of Defense. In 1983 on a Yak-40 in Angola under fire he safely landed a Cuban delegation, for which he received the Order of Friendship of Peoples.

From 1987 Yesayan became a test pilot at the State Research Institute of Civil Aviation, soon deputy squadron commander and head of the flight test center of the Russian Aviation Institute. Through his hands passed Il-96, Il-114, Tu-334, Tu-100, Be-200 and other latest aircraft. In 2005 on Be-200 in Armenia he set five world aviation records. Investigated the causes of Tu-154 crashes in Krasnovodsk, Aleppo and Khabarovsk, developed formulas for preventing accidents. In 2001–2004 led Be-200 tests, including the record water intake of 12 tons in 14 seconds on Lake Sevan. In 2015, taking a risk, landed a heavy Il-76 at Novolazarevskaya station in Antarctica.

Awarded the Order of Friendship of Peoples (1985), title Honored Test Pilot of Russia (1999) and Hero of the Russian Federation (2006).

Ruben Yesayan remained the bridge from Yerevan to Antarctica — with his courage, records and boundless dedication, inspiring generations with the heroic spirit of an Armenian pilot and victories in the sky.

Սադդամ Հուսեյնը և հայերը. Պատմություն առանց կողմնակալության

Սադդամ Հուսեյն Աբդ ալ-Մաջիդ ալ-Տիկրիտին մահապատժի ենթարկվեց 2006:թվականի դեկտեմբերի 30- ին- միջազգային քաղաքականության ամենահակասական կերպարներից մեկը: Իրաքի նախագահը (1979-2003)

Հայերը Իրաքում կազմում էին փոքր, բայց նշանակալի համայնք, հիմնականում կենտրոնացած Բաղդադում և Բասրայում: Նրանք հիմնականում քրիստոնյա էին և զբաղվում էին առևտրով, արհեստներով ու մշակութային գործունեությամբ: Սադդամի ռեժիմի օրոք հայերը, ինչպես Իրաքի մյուս փոքրամասնությունները: Սակայն Իրաք-Իրան պատերազմը (1980-1988) և Քուվեյթի ներխուժումը (1990) ծանր հետևանքներ ունեցան հայ համայնքի համար՝ տնտեսական ճգնաժամերի և պատերազմական անկայունության պատճառով: Շատ հայեր ստիպված էին լքել Իրաքը:
Սադդամի քաղաքականությունը հայերի նկատմամբ չուներ հստակ թիրախավորված բնույթ: Նրա ռեժիմը կենտրոնացած էր ավելի մեծ էթնիկ և կրոնական խմբերի, մասնավորապես՝ քրդերի և շիաների վրա: Այնուամենայնիվ, հայերը, լինելով քրիստոնյա փոքրամասնություն, երբեմն զգում էին ճնշումներ, հատկապես Բաաս կուսակցության կողմից պետականացված կրոնական և մշակութային քաղաքականության պատճառով: Օրինակ, հայկական եկեղեցիները գտնվում էին կառավարության վերահսկողության ներքո, իսկ հայկական դպրոցները սահմանափակվում էին կրթական ծրագրերում:
2003 թվականին ԱՄՆ-ի գլխավորած կոալիցիայի կողմից Սադդամի ռեժիմի տապալումից հետո Իրաքում սկսվեց քաոս, որը խորապես ազդեց հայ համայնքի վրա: Շատ հայեր, վախենալով կրոնական ծայրահեղականների հարձակումներից, փախան երկրից՝ հաստատվելով Հայաստանում, ԱՄՆ-ում կամ Եվրոպայում: Սադդամի կառավարման ավարտը, թեև վերացրեց նրա բռնապետությունը, բայց չբերեց կայունություն Իրաքի հայերի համար:
Սադդամ Հուսեյնը մնում է պատմության ամենաուշագրավ և վիճահարույց կերպարներից մեկը: Նրա ժառանգությունը հայերի համար, թեև ոչ առանցքային, արտացոլում է Իրաքի բարդ էթնիկ և կրոնական խճանկարը: Նրա կառավարման ժամանակ հայերը փորձում էին գոյատևել՝ հարմարվելով ռեժիմի պայմաններին, իսկ նրա անկումից հետո նրանք կանգնեցին նոր մարտահավերների առջև:

Саддам Хусейн и армяне: История без предвзятости

Саддам Хусейн Абд аль-Маджид ат-Тикрити был казнен 30 декабря 2006 года — одна из самых противоречивых фигур в международной политике. Президент Ирака (1979–2003).. Президент Ирака (1979–2003) прославился жёсткой политикой, войнами и репрессиями. Но как его история связана с армянами?
Армяне в Ираке составляли небольшую, но значимую общину, сосредоточенную в основном в Багдаде и Басре. Они были преимущественно христианами и занимались торговлей, ремёслами и культурной деятельностью. Во времена режима Саддама армяне, как и другие меньшинства в Ираке, находились под контролем государства, но не подвергались столь жестоким репрессиям, как, например, курды или шииты. Тем не менее Ирано-Иракская война (1980–1988) и вторжение в Кувейт (1990) серьёзно повлияли на армянскую общину из-за экономических кризисов и военной нестабильности. Многие армяне были вынуждены покинуть Ирак.
Политика Саддама в отношении армян не носила целенаправленного характера. Его режим сосредотачивался на более крупных этнических и религиозных группах, таких как курды и шииты. Однако армяне, будучи христианским меньшинством, иногда ощущали давление, особенно из-за государственной политики партии Баас, которая контролировала религиозные и культурные институты. Например, армянские церкви находились под надзором властей, а армянские школы сталкивались с ограничениями в образовательных программах.
В 2003 году режим Саддама был свергнут коалицией во главе с США, что привело к хаосу в Ираке. Это сильно затронуло армянскую общину: многие армяне, опасаясь атак со стороны религиозных экстремистов, покинули страну, переселившись в Армению, США или Европу. Падение Саддама, хотя и положило конец его диктатуре, не принесло стабильности иракским армянам.
Саддам Хусейн остаётся одной из самых заметных и спорных фигур в истории. Его наследие для армян, хотя и не является ключевым, отражает сложную этническую и религиозную мозаику Ирака. Во времена его правления армяне старались выживать, адаптируясь к условиям режима, а после его падения столкнулись с новыми вызовами.

Saddam Hussein and the Armenians: A History Without Bias

Saddam Hussein Abd al-Majid al-Tikriti was executed on December 30, 2006 – one of the most controversial figures in international politics. President of Iraq (1979-2003), he was known for his harsh policies, wars, and repressions. But what connection does his story have with the Armenians?
The Armenian community in Iraq was small but significant, primarily concentrated in Baghdad and Basra. Mostly Christian, they engaged in trade, craftsmanship, and cultural activities. Under Saddam’s regime, Armenians, like other minorities in Iraq, were subject to state control but did not face the extreme violence directed at groups like the Kurds or Shiites. However, the Iran-Iraq War (1980–1988) and the invasion of Kuwait (1990) had severe consequences for the Armenian community due to economic crises and wartime instability. Many Armenians were forced to leave Iraq.
Saddam’s policies toward Armenians were not specifically targeted. His regime focused on larger ethnic and religious groups, such as Kurds and Shiites. Nevertheless, as a Christian minority, Armenians occasionally faced pressures, particularly due to the Ba’ath Party’s state-controlled religious and cultural policies. For instance, Armenian churches were under government oversight, and Armenian schools faced restrictions in their educational programs.
In 2003, Saddam’s regime was toppled by a U.S.-led coalition, plunging Iraq into chaos. This deeply affected the Armenian community, with many fleeing the country out of fear of attacks by religious extremists, resettling in Armenia, the U.S., or Europe. While the fall of Saddam ended his dictatorship, it did not bring stability to Iraq’s Armenians.
Saddam Hussein remains one of history’s most prominent and contentious figures. His legacy for the Armenians, though not central, reflects Iraq’s complex ethnic and religious tapestry. During his rule, Armenians sought to survive by adapting to the regime’s conditions, and after his downfall, they faced new challenges.

Հայաստանը և հայերը նրա սրտում էին

Չինգիզ Թորեկուլի Այթմաթովը ծնվել է 1928 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Ղրղզստանի Շեկեր գյուղում՝ ղրղզական և համաշխարհային գրականության մեծագույն դեմքերից մեկը, «Ջամիլյա», «Հրաժեշտ, Գյուլսարի», «Սպիտակ նավը», «Մեկ օր՝ ավելի երկար, քան դար», «Կասանդրայի դրոշմը» հանրահայտ վեպերի հեղինակը

իր կյանքում բազմիցս եղել է Հայաստանում, սիրահարվել հայ ժողովրդին և հայկական մշակույթին՝ դառնալով հայ-ղրղզական բարեկամության խորհրդանիշ։ Մահացել է 2008 թվականի հունիսի 10-ին Գերմանիայում՝ կյանքի 80-րդ տարում։

Այթմաթովը առաջին անգամ այցելել է Հայաստան 1960-ականներին և անմիջապես հմայվել է հայկական լեռներով, որոնք նրան հիշեցրել են իր Ղրղզստանի բնությունը։ Նա բազմիցս հյուրընկալվել է Երևանում, հանդիպել Վիլյամ Սարոյանին (որը նրան անվանել էր «իր եղբայր»), Պարույր Սևակին, Հրանտ Մաթևոսյանին, խոստովանելով. «Հայաստանը ինձ համար երկրորդ հայրենիք է»։ 1970-ականներին նա ակտիվորեն աջակցել է հայ գրողներին, նրանց գրքերը թարգմանվել են ղրղզերեն, իսկ իր վեպերը՝ հայերեն։ 1986 թվականի սպիտակամորթ երկրաշարժից հետո Այթմաթովը առաջիններից էր, որ Ղրղզստանից օգնություն ուղարկեց Հայաստան՝ կազմակերպելով մարդասիրական բեռներ։

Նրա «Սպիտակ նավը» վեպը հայ ընթերցողի համար դարձել է սեփական ճակատագրի արձագանքը՝ բնության և մարդու միասնության մասին։ Հայաստանում Այթմաթովի անունով կոչվել են փողոցներ, դպրոցներ, և նրա գրքերը մինչ օրս ամենասիրվածներից են։ 2008 թվականին Հայաստանի նախագահը նրան հետմահու պարգևատրել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանով։

Չինգիզ Այթմաթովը մնաց Շեկերից Երևան տանող բարեկամության անմար կամուրջը՝ իր վեպերով, ձայնով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ-ղրղզական բարեկամության խորքերով և համամարդկային արժեքներով։

### Русский
Армения и армяне в его сердце

Чингиз Торекулович Айтматов родился 12 декабря 1928 года в киргизском селе Шекер — один из величайших писателей киргизской и мировой литературы, автор «Джамили», «Прощай, Гульсары», «Белый пароход», «И дольше века длится день», «Плаха», неоднократно бывавший в Армении, влюблённый в армянский народ и культуру, ставший символом армяно-киргизской дружбы. Умер 10 июня 2008 года в Германии на 80-м году жизни.

Впервые он приехал в Армению в 1960-е и сразу был очарован армянскими горами, напоминавшими ему родной Кыргызстан. Многократно гостил в Ереване, встречался с Уильямом Сарояном (который назвал его «своим братом»), Паруйром Севаком, Грантом Матевосяном, признаваясь: «Армения для меня — вторая родина». В 1970-е активно поддерживал армянских писателей, их книги переводились на киргизский, а его романы — на армянский. После Спитакского землетрясения 1986 года Айтматов одним из первых отправил из Кыргызстана помощь Армении, организовав гуманитарные грузы.

Его «Белый пароход» стал для армянского читателя отголоском собственной судьбы — о единстве природы и человека. В Армении именем Айтматова названы улицы, школы, его книги до сих пор одни из самых любимых. В 2008 году президент Армении посмертно наградил его орденом «За заслуги перед Отечеством».

Чингиз Айтматов остался немеркнущим мостом дружбы от Шекера до Еревана — своими романами, голосом и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армяно-киргизской дружбы и общечеловеческими ценностями.

### English
Armenia and Armenians in His Heart

Chingiz Torekulovich Aitmatov was born on December 12, 1928, in the Kyrgyz village of Sheker — one of the greatest writers of Kyrgyz and world literature, author of *Jamila*, *Farewell, Gulsary*, *The White Ship*, *The Day Lasts More Than a Hundred Years*, *The Place of the Skull*, who visited Armenia many times, fell in love with the Armenian people and culture, becoming a symbol of Armenian-Kyrgyz friendship. Died on June 10, 2008, in Germany at the age of 79.

He first came to Armenia in the 1960s and was immediately enchanted by the Armenian mountains, reminiscent of his native Kyrgyzstan. He repeatedly visited Yerevan, met William Saroyan (who called him “my brother”), Paruyr Sevak, Hrant Matevosyan, confessing: “Armenia is my second homeland”. In the 1970s, he actively supported Armenian writers; their books were translated into Kyrgyz, and his novels into Armenian. After the 1986 Spitak earthquake, Aitmatov was among the first to send aid from Kyrgyzstan, organizing humanitarian cargo.

His *The White Ship* became an echo of the Armenian reader’s own fate — about the unity of nature and man. In Armenia, streets and schools are named after Aitmatov, and his books remain among the most beloved. In 2008, the President of Armenia posthumously awarded him the Order “For Services to the Motherland”.

Chingiz Aitmatov remained the undying bridge of friendship from Sheker to Yerevan — with his novels, voice, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian-Kyrgyz friendship and universal values.

### Кыргызча
Армения жана армяндар анын жүрөгүндө

Чыңгыз Төрөкулович Айтматов 1928-жылдын 12-декабрында Кыргызстандын Шекер айылында төрөлгөн — кыргыз жана дүйнөлүк адабияттын улуу инсандарынын бири, «Жамийла», «Кош бол, Гүлсары», «Ак кеме», «Бир күн жүз жылдан узун», «Кассандранын тамгасы» атактуу романдарынын автору, Арменияга бир нече жолу келип, армян элине жана маданиятына суктанып, армян-кыргыз достугунун символу болгон. 2008-жылдын 10-июнунда Германияда 80 жашында каза болгон.

Ал Арменияга биринчи жолу 1960-жылдары келип, армян тоолоруна суктанып, аларды өзүнүн Кыргызстан тоолоруна окшоштурган. Ереванда көп жолу конок болуп, Уильям Сароян (аны «бир туугандай» деп атаган), Паруйр Севак, Грант Матевосян менен жолуккан, «Армения мен үчүн экинчи мекен» деп айткан. 1970-жылдары армян жазуучуларын активдүү колдогон, алардын китептери кыргызчага, анын романдары армянчага которулган. 1986-жылдагы Спитак жер титирөөсүнөн кийин Айтматов Кыргызстандан Арменияга жардам жөнөткөндөрдүн бири болгон, гуманитардык жүктөрдү уюштурган.

Анын «Ак кеме» романы армян окурманы үчүн өз тагдырынын үнү болгон — жаратылыш менен адамдын биримдиги жөнүндө. Арменияда Айтматовдун аты менен көчөлөр, мектептер аталган, анын китептери эң сүйүктүүлөрдүн катарында. 2008-жылы Армениянын президенти аны өлгөндөн кийин «Мекенге кызматы үчүн» ордени менен сыйлаган.

Чыңгыз Айтматов Шекерден Ереванга чейинки достуктун өчпөс көпүрөсү бойдон калды — романдары, үнү жана чексиз берилгендиги менен муундарды армян-кыргыз достугунун тереңдиги жана жалпы адамзаттык баалуулуктар менен шыктандырып.

Հայկական Գինու և Կարոտի Փիլիսոփա

Օմար Խայյամը մահացել է 1131 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Նիշապուրում՝ թողնելով հետևում համաշխարհային գրականության ամենահայտնի գոհարներից մեկը՝ «Ռուբայիատը», որը հայ ընթերցողի համար դարձել է սիրո, գինու, կյանքի և մահվան անմար փիլիսոփայություն։ Ծնվել է 1048 թվականի մայիսի 18-ին Նիշապուրում, Պարսկաստան։

Աստղագետ, մաթեմատիկոս, փիլիսոփա և բանաստեղծ՝ նա հայտնի է նաև ժալալյան օրացույցի ստեղծմամբ։

Հայերը դարերով եղել են Խայյամի ամենանվիրյալ թարգմանիչներն ու տարածողները։ Առաջին հայերեն թարգմանությունը կատարել է Հովհաննես Թումանյանը՝ 1903 թվականին, որը մինչ օրս հայտնի է որպես «Խայյամի ռուբայիատ»։ Հետագայում թարգմանել են Վահան Տերյանը, Ավետիք Իսահակյանը, Պարույր Սևակը, Համո Սահյանը, Էդուարդ Թոփչյանը։ Հայկական թարգմանությունները հաճախ ավելի լիրիկական և խորիմաստ են, քան եվրոպականները, քանի որ հայ ընթերցողը Խայյամի մեջ տեսել է ոչ միայն էպիկուրոս, այլև հայկական ճակատագրի արձագանքը՝ գինու, կարոտի և մահվան մասին խորհրդածություններով։

Հայկական մշակույթում Խայյամը դարձել է գրեթե հայ բանաստեղծ՝ նրա ռուբայիատը հնչել է հայկական երաժշտության մեջ (Կոմիտաս, Առնո Բաբաջանյան, Ռոբերտ Ամիրխանյան), նկարվել հայ նկարիչների կտավներում (Մարտիրոս Սարյան, Հակոբ Հակոբյան)։ Հայաստանում կան Խայյամի անվան փողոցներ, գինու տներ, և նրա ռուբայիատը մինչ օրս մնում է հայ ընտանիքների գրադարանների սիրելի գիրքը։

Օմար Խայյամը մնաց Նիշապուրից Երևան տանող բանաստեղծական կամուրջը՝ իր ռուբայիատով, գինու և կյանքի փիլիսոփայությամբ ոգեշնչելով հայերին դարերով՝ հայկական հոգու խորքերով և անմահ խոսքով։

—

### Русский
Философ армянского вина и тоски

Омар Хайям скончался 4 декабря 1131 года в Нишапуре, оставив миру «Рубайят» — одно из самых любимых произведений армянского читателя, ставшее философией любви, вина, жизни и смерти. Родился 18 мая 1048 года в Нишапуре, Персия. Астроном, математик, философ и поэт, создатель джалалианского календаря.

Армяне веками были самыми преданными переводчиками и распространителями Хайяма. Первый армянский перевод сделал Ованес Туманян в 1903 году, за ним — Ваан Терян, Аветик Исаакян, Паруйр Севак, Амо Саакян, Эдуард Топчян. Армянские переводы часто более лиричны и глубоки, чем европейские, ибо в Хайяме армянин видел не только эпикурейца, но и отголосок армянской судьбы — размышления о вине, тоске и смерти.

В армянской культуре Хайям стал почти армянским поэтом — его рубайи звучали в армянской музыке (Комитас, Арно Бабаджанян, Роберт Амирханян), изображались армянскими художниками (Мартирос Сарьян, Акоп Акопян). В Армении есть улицы его имени, винные дома, и «Рубайят» до сих пор остаётся любимой книгой армянских семей.

Омар Хайям остался поэтическим мостом от Нишапура до Еревана — своим «Рубайятом», философией вина и жизни, вдохновляя армян веками глубинами армянской души и бессмертным словом.

—

### English
Philosopher of Armenian Wine and Longing

Omar Khayyam died on December 4, 1131, in Nishapur, leaving the world the *Rubaiyat* — one of the most beloved works for Armenian readers, becoming a philosophy of love, wine, life, and death. Born on May 18, 1048, in Nishapur, Persia. Astronomer, mathematician, philosopher, and poet, creator of the Jalali calendar.

Armenians have been among the most devoted translators and promoters of Khayyam for centuries. The first Armenian translation was done by Hovhannes Tumanyan in 1903, followed by Vahan Teryan, Avetik Isahakyan, Paruyr Sevak, Hamo Sahyan, Eduard Topchyan. Armenian translations are often more lyrical and profound than European ones, for Armenians saw in Khayyam not only an Epicurean but an echo of Armenian fate — reflections on wine, longing, and death.

In Armenian culture, Khayyam became almost an Armenian poet — his rubai sounded in Armenian music (Komitas, Arno Babajanian, Robert Amirkhanyan), depicted by Armenian painters (Martiros Saryan, Hakob Hakobyan). In Armenia, there are streets named after him, wine houses, and the *Rubaiyat* remains a favorite book in Armenian families.

Omar Khayyam remained the poetic bridge from Nishapur to Yerevan — with his *Rubaiyat*, philosophy of wine and life, inspiring Armenians for centuries with the depths of the Armenian soul and immortal word.

—

Բեյրութի Հայկական Գույներ ՝ Սփյուռքահայ Նկարչության Լույս

Պոլ Մանուկի Կիրակոսյանը մահացել է 1993 թվականի նոյեմբերի 20-ին Բեյրութում՝ կյանքի 67-րդ տարում, թողնելով հետևում սփյուռքահայ գեղանկարչության անմար գույները՝ որպես Հայաստանի նկարիչների միության Մարտիրոս Սարյանի անվան մրցանակակիր (1981), Երուսաղեմից Բեյրութ տանող գեղարվեստական կամուրջ։

Ծնվել է 1926 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Երուսաղեմում, Բրիտանական կայսրություն։ 1946 թվականին ավարտել է Երուսաղեմի «Պիետրո Ժակոբետտի» գեղարվեստի ուսումնարանը, 1946-1954 թվականներին ստեղծագործել Բեյրութում, 1954 թվականին կատարելագործվել Ֆլորենցիայի գեղարվեստի ակադեմիայում, 1961 թվականից հաստատվել Բեյրութում։ Աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Ստեղծագործել է դիմանկարի, բնանկարի և թեմատիկ-կոմպոզիցիոն պատկերի բնագավառներում՝ «Արաքսի դիմանկարը», «Այգաբաց», «Քաղաք», «Այց ծննդկանին», «Լիբանանյան բնանկար», «Սպասում», «Ընտանիք», «Ագարակ», «Գյուղի աղջիկը», «Զրույց», «Համեստ ընտանիք», «Ընթերցողը», «Դեր Զոր», «Գաղթ», «Կարպետագործը» և այլն։ Նրա կտավները արտացոլում են սփյուռքահայ կյանքը, Ցեղասպանության հիշողությունը և հայկական բնության գեղեցկությունը՝ հյութեղ երփնագրով և գույնի նուրբ զգացողությամբ։ Անհատական ցուցահանդեսներ՝ Բեյրութում, Ֆլորենցիայում, Փարիզում, Վաշինգտոնում, Երևանում (1972)։

Պոլ Կիրակոսյանը մնաց Երուսաղեմից Բեյրութ տանող գեղանկարչական կամուրջը՝ իր կտավներով, գույներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին սփյուռքահայ կյանքի խորքերով և հայկական հոգու գեղեցկությամբ։

—

### Русский
Свет диаспорной армянской живописи*Армянские цвета Бейрута

Пол Манук Киракосян скончался 20 ноября 1993 года в Бейруте на 67-м году жизни, оставив неугасающие цвета диаспорной армянской живописи как лауреат премии имени Мартироса Сарьяна Союза художников Армении (1981), живописный мост от Иерусалима до Бейрута. Родился 25 декабря 1926 года в Иерусалиме, Британская империя. В 1946 окончил художественное училище «Пьетро Джакобетти» в Иерусалиме, в 1946–1954 творил в Бейруте, в 1954 совершенствовался во Флорентийской академии художеств, с 1961 поселился в Бейруте. Работы хранятся в Национальной галерее Армении.

Работал в жанрах портрета, пейзажа и тематически-композиционной картины — «Портрет Аракси», «Рассвет», «Город», «Посещение родильного дома», «Ливанский пейзаж», «Ожидание», «Семья», «Хутор», «Деревенская девушка», «Беседа», «Скромная семья», «Читательница», «Дер Зор», «Исход», «Ковроткачиха» и др. Его полотна отражают жизнь диаспорных армян, память о Геноциде и красоту армянской природы — сочным колоритом и тонким чувством цвета. Персональные выставки в Бейруте, Флоренции, Париже, Вашингтоне, Ереване (1972).

Пол Киракосян остался живописным мостом от Иерусалима до Бейрута — своими полотнами, цветами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами диаспорной армянской жизни и красотой армянской души.

—

### English
Light of Diaspora Armenian Painting* Armenian Colors of Beirut

Paul Manuk Kirakosyan passed away on November 20, 1993, in Beirut at the age of 66, leaving undying colors of diaspora Armenian painting as recipient of the Martiros Saryan Prize of the Artists’ Union of Armenia (1981), the painterly bridge from Jerusalem to Beirut. Born on December 25, 1926, in Jerusalem, British Empire. In 1946 graduated from “Pietro Giacobetti” Art School in Jerusalem, created in Beirut in 1946–1954, perfected in Florence Academy of Fine Arts in 1954, settled in Beirut since 1961. Works are in the National Gallery of Armenia.

Worked in portrait, landscape, and thematic-compositional genres — *Portrait of Araksi*, *Dawn*, *City*, *Visit to the Maternity Ward*, *Lebanese Landscape*, *Waiting*, *Family*, *Farm*, *Village Girl*, *Conversation*, *Modest Family*, *Reader*, *Der Zor*, *Exodus*, *Carpet Weaver*, and others. His canvases reflect diaspora Armenian life, Genocide memory, and Armenian nature’s beauty — with juicy coloring and subtle color sense. Solo exhibitions in Beirut, Florence, Paris, Washington, Yerevan (1972).

Paul Kirakosyan remained the painterly bridge from Jerusalem to Beirut — with his canvases, colors, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of diaspora Armenian life and the beauty of the Armenian soul.

—

Հնդկա-Հայկական Դիվանագիտության Նախահայր

Ինդիրա Փրիթիվիրաջ Գանդին (նախկին ազգանունը՝ Նեհրու) ծնվել է 1917 թվականի նոյեմբերի 19-ին Իլահաբադում Բրիտանական Հնդկաստան։ Հնդկաստանի վարչապետ (1966–1977, 1980–1984), Հնդկաստանի ժողովրդական կոնգրեսի նախագահ, Ջավահարալալ Նեհրուի դստերը, Ռաջիվ Գանդիի մայրը, աշխարհի առաջին կանանցից մեկը, ով ղեկավարել է մեծ հզորություն։

Indira Prithviraj Gandhi (née Nehru) was born on November 19, 1917, in Allahabad, British India. Prime Minister of India (1966–1977, 1980–1984), president of the Indian National Congress, daughter of Jawaharlal Nehru, mother of Rajiv Gandhi, one of the first women in the world to lead a superpower. Her life was connected to Armenians through diplomacy and cultural ties, symbolizing the history of Indian-Armenian friendship and mutual understanding. Indira Gandhi visited the Armenian SSR from June 11–16, 1976 — a pivotal moment in Indian-Armenian relations. During the visit, she met with Catholicos of All Armenians Vazgen I, toured Etchmiadzin, Garni, Geghard, Gegamavank, exploring Armenian culture, history, and spiritual centers. She stated: “Indians and Armenians have ancient ties, and I am proud to walk this bridge”. This visit symbolized shared values of India’s independence struggle and Armenian democracy. Indira Gandhi showed respect for Armenian culture, particularly in the context of Armenian Genocide remembrance, and her trip strengthened diplomatic links between India and Armenia, which persist in the independence era. The Armenian diaspora in India, ancient, highlights the two peoples’ historical bonds, and Gandhi’s visit became a symbol of preserving this heritage. Her life is remembered in Armenian communities as a gesture of respect, and contemporary Indian-Armenian relations, flourishing today, are rooted in Gandhi’s legacy as a symbol of reconciliation and cooperation.

—

### Azərbaycan dili
İndira Qandi, Ermənistan və Ermənilər

İndira Prithviraj Gandi (qızlıq soyadı Nehru) 19 noyabr 1917-ci ildə Britaniya Hindistanının Allahabad şəhərində anadan olub. Hindistanın baş naziri (1966–1977, 1980–1984), Hindistan Milli Konqresinin prezidenti, Cavaharlal Nehruun qızı, Radjiv Qandinin anası, böyük dövlətə rəhbərlik edən ilk qadınlardan biri. Onun həyatı diplomatik və mədəni əlaqələr vasitəsilə ermənilərlə bağlıdır, hind-erməni dostluq və qarşılıqlı anlaşma tarixini simvollaşdırır. İndira Qandi Ermənistan SSR-yə 11–16 iyun 1976-cı ildə getdi — hind-erməni münasibətlərinin tarixinə mühüm an. Bu səfər zamanı Kürüsü Vəzgen I ilə görüşdü, Etçmiadzin, Qarni, Qeghard, Qeghamavank kimi mərkəzləri ziyarət etdi, erməni mədəniyyəti, tarixi və mənəviyyətini öyrəndi. O deyib: «Hindlilər və ermənilər qədim əlaqələrə malikdirlər, mən bu körpüdə gəzməkdən qürur duyuram». Bu səfər Hindistanın müstəqillik mübarizəsi və erməni demokratiyasının ümumi dəyərlərini simvollaşdırır. İndira Qandi erməni mədəniyyətinə hörmət göstərdi, xüsusilə Erməni Soyqırımı yaddaşına, və onun səfəri Hindistan və Ermənistan arasında diplomatik əlaqələri gücləndirdi, müstəqillik dövründə davam etdi. Hindistandakı erməni diasporası, qədim, iki xalqın tarixi əlaqələrini göstərir, və Qandinin səfəri bu irsin qorunmasını simvollaşdırır. Onun həyatı erməni icmalərində hörmət ifadəsi kimi yadda qalır, və indiki hind-erməni münasibətləri, inkişaf edən, Qandinin irsi üzərində qurulub — barışı və əməkdaşlıqın simvolu kimi.

—

### हिन्दी
**इंदिरा गांधी, आर्मेनिया और आर्मेनियाई**

इंदिरा पृथ्वीराज गांधी (जन्म नेहरू) का जन्म 19 नवंबर 1917 को इलाहाबाद, ब्रिटिश भारत में हुआ था।, भारत में हुई, जब उनकी व्यक्तिगत सुरक्षा गार्डों ने उन्हें गोली मार दी। भारत की प्रधानमंत्री (1966–1977, 1980–1984), भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस की अध्यक्ष, जवाहरलाल नेहरू की बेटी, राजीव गांधी की मां, दुनिया की पहली महिलाओं में से एक जिन्होंने एक महाशक्ति का नेतृत्व किया। उनका जीवन आर्मेनियाई लोगों से राजनयिक और सांस्कृतिक संबंधों के माध्यम से जुड़ा हुआ था, जो भारतीय-आर्मेनियाई मित्रता और आपसी समझ के इतिहास का प्रतीक है। इंदिरा गांधी ने 11–16 जून 1976 को आर्मेनियाई एसएसआर का दौरा किया — भारतीय-आर्मेनियाई संबंधों के इतिहास में एक महत्वपूर्ण क्षण। दौरे के दौरान उन्होंने सभी आर्मेनियाई लोगों के कैथोलिकोस वाज़गेन I से मुलाकात की, एचमियादज़िन, गार्नी, गेहर्ड, गेगामावांक का दौरा किया, आर्मेनियाई संस्कृति, इतिहास और आध्यात्मिक केंद्रों से परिचित हुईं। उन्होंने कहा: “भारतीयों और आर्मेनियाई लोगों के बीच प्राचीन संबंध हैं, और मुझे इस पुल पर चलने पर गर्व है”। यह दौरा भारत की स्वतंत्रता संघर्ष और आर्मेनियाई लोकतंत्र के साझा मूल्यों का प्रतीक था। इंदिरा गांधी ने आर्मेनियाई संस्कृति के प्रति सम्मान दिखाया, विशेष रूप से आर्मेनियाई नरसंहार की स्मृति के संदर्भ में, और उनके दौरे ने भारत और आर्मेनिया के बीच राजनयिक संबंधों को मजबूत किया, जो स्वतंत्रता के युग में जारी रहे। भारत में आर्मेनियाई डायस्पोरा, प्राचीन, दो लोगों के ऐतिहासिक बंधनों को दर्शाता है, और गांधी का दौरा इस विरासत के संरक्षण का प्रतीक बन गया। उनका जीवन आर्मेनियाई समुदायों में सम्मान की अभिव्यक्ति के रूप में याद किया जाता है, और आज फलते-फूलते भारतीय-आर्मेनियाई संबंध गांधी की विरासत पर आधारित हैं — सुलह और सहयोग के प्रतीक के रूप में।

—

Հնդկա-Հայկական Դիվանագիտության Նախահայր

Ինդիրա Փրիթիվիրաջ Գանդին (նախկին ազգանունը՝ Նեհրու) մահացել է 1984 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Նյու Դելիում, Հնդկաստան՝ իր անձնական պահապանների կողմից սպանվելով։ Հնդկաստանի վարչապետ (1966–1977, 1980–1984), Հնդկաստանի ժողովրդական կոնգրեսի նախագահ, Ջավահարալալ Նեհրուի դստերը, Ռաջիվ Գանդիի մայրը, աշխարհի առաջին կանանցից մեկը, ով ղեկավարել է մեծ հզորություն։

Նրա կյանքը կապված է հայերի հետ՝ հատկապես դիվանագիտության և մշակութային կապերի միջոցով, որոնք խորհրդանշում են հնդկա-հայկական ժողովրդավարության և փոխըմբզնդման պատմությունը։ Ինդիրա Գանդին 1976 թվականի հունվարի 11-16-ը այցելել է Հայկական ԽՍՀ-ն՝ ԽՍՀՄ-ի կարևոր մաս, և այդ այցը դարձել է հնդկա-հայկական հարաբերությունների պատմության կարևոր էջ։ Այցի ժամանակ նա հանդիպել է Վազգեն Ա Կաթողիկոսի հետ, այցելել Էջմիածին, Գառնի, Գեղարդ, Գեղամավանք, ծանոթացել հայկական մշակույթի, պատմության և հոգևոր կենտրոններին։ Այցի ժամանակ նա հայտարարել է. «Հնդիկներն ու հայերն ունեն հին կապեր, և ես հպարտ եմ այդ կամրջի վրա քայլելով»։ Այդ այցը խորհրդանշում էր երկու ժողովուրդների միջև կապը, որն արտացոլում էր հնդկական անկախության պայքարի և հայկական ժողովրդավարության ընդհանուր արժեքները։ Ինդիրա Գանդին հայկական մշակույթի հանդեպ ցուցաբերել է հարգանք, հատկապես Հայոց ցեղասպանության հիշատակի մասին խոսելով, և նրա այցը օգնել է ամրապնդել հնդկա-հայկական դիվանագիտական կապերը, որոնք շարունակվել են անկախության ժամանակաշրջանում։ Հայկական սփյուռքը Հնդկաստանում, որը հին է, ցույց է տալիս երկու ժողովուրդների պատմական կապը, և Գանդիի այցը խորհրդանիշ է այդ ժառանգության պահպանմանը։ Նրա կյանքը հիշատակվում է հայկական համայնքներում որպես հարգանքի արտահայտություն, և հնդկա-հայկական հարաբերությունները, որոնք զարգանում են, հիմնված են Գանդիի ժառանգության վրա՝ որպես հաշտության և համագործակցության խորհրդանիշ։

—

### Русский
Индира Ганди, Армения и армяне

Индира Притхвирадж Ганди (девичья фамилия Неру) скончалась 31 октября 1984 года в Нью-Дели, Индия, убитая своими личными охранниками. Премьер-министр Индии (1966–1977, 1980–1984), председатель Индийского национального конгресса, дочь Джавахарлала Неру, мать Раджива Ганди, одна из первых женщин в мире, возглавлявшая большую державу. Её жизнь связана с армянами через дипломатию и культурные связи, символизирующие историю индийско-армянской дружбы и взаимопонимания. Индира Ганди посетила Армянскую ССР 11–16 июня 1976 года — важный визит в историю индийско-армянских отношений. Во время визита она встретилась с Католикосом всех армян Вазгеном I, посетила Эчмиадзин, Гарни, Гехард, Гегамаванк, ознакомившись с армянской культурой, историей и духовными центрами. Она заявила: «Индийцы и армяне имеют древние связи, и я горжусь ходить по этому мосту». Этот визит символизировал общие ценности борьбы за независимость Индии и армянской демократии. Индира Ганди проявила уважение к армянской культуре, особенно в контексте памяти о Геноциде армян, и её визит укрепил дипломатические связи между Индией и Арменией, которые продолжаются в период независимости. Армянская диаспора в Индии, древняя, показывает исторические связи двух народов, и визит Ганди стал символом сохранения этого наследия. Её жизнь помнится в армянских сообществах как выражение уважения, и индийско-армянские отношения, развивающиеся сегодня, основаны на наследии Ганди как символе примирения и сотрудничества.

—

### English
Indira Gandhi, Armenia, and Armenians

Indira Priyadarshini Gandhi (née Nehru) died on October 31, 1984, in New Delhi, India, assassinated by her personal bodyguards. Prime Minister of India (1966–1977, 1980–1984), president of the Indian National Congress, daughter of Jawaharlal Nehru, mother of Rajiv Gandhi, one of the first women in the world to lead a superpower. Her life was connected to Armenians through diplomacy and cultural ties, symbolizing the history of Indian-Armenian friendship and mutual understanding. Indira Gandhi visited the Armenian SSR from June 11–16, 1976 — a pivotal moment in Indian-Armenian relations. During the visit, she met with Catholicos of All Armenians Vazgen I, toured Etchmiadzin, Garni, Geghard, Gegamavank, exploring Armenian culture, history, and spiritual centers. She stated: “Indians and Armenians have ancient ties, and I am proud to walk this bridge”. This visit symbolized shared values of India’s independence struggle and Armenian democracy. Indira Gandhi showed respect for Armenian culture, particularly in the context of Armenian Genocide remembrance, and her trip strengthened diplomatic links between India and Armenia, which persist in the independence era. The Armenian diaspora in India, ancient, highlights the two peoples’ historical bonds, and Gandhi’s visit became a symbol of preserving this heritage. Her life is remembered in Armenian communities as a gesture of respect, and contemporary Indian-Armenian relations, flourishing today, are rooted in Gandhi’s legacy as a symbol of reconciliation and cooperation.

—

### Azərbaycan dili
İndira Qandi, Ermənistan və Ermənilər

İndira Priyadarshini Qandi (qız qucağı adı Nehru) 31 oktyabr 1984-cü ildə Nyu-Deli, Hindistan, öz şəxsi mühafizləri tərəfindən vurularaq öldürüldü. Hindistanın baş naziri (1966–1977, 1980–1984), Hindistan Milli Konqresinin prezidenti, Cavaharlal Nehruun qızı, Radjiv Qandinin anası, böyük dövlətə rəhbərlik edən ilk qadınlardan biri. Onun həyatı diplomatik və mədəni əlaqələr vasitəsilə ermənilərlə bağlıdır, hind-erməni dostluq və qarşılıqlı anlaşma tarixini simvollaşdırır. İndira Qandi Ermənistan SSR-yə 11–16 iyun 1976-cı ildə getdi — hind-erməni münasibətlərinin tarixinə mühüm an. Bu səfər zamanı Kürüsü Vəzgen I ilə görüşdü, Etçmiadzin, Qarni, Qeghard, Qeghamavank kimi mərkəzləri ziyarət etdi, erməni mədəniyyəti, tarixi və mənəviyyətini öyrəndi. O deyib: «Hindlilər və ermənilər qədim əlaqələrə malikdirlər, mən bu körpüdə gəzməkdən qürur duyuram». Bu səfər Hindistanın müstəqillik mübarizəsi və erməni demokratiyasının ümumi dəyərlərini simvollaşdırır. İndira Qandi erməni mədəniyyətinə hörmət göstərdi, xüsusilə Erməni Soyqırımı yaddaşına, və onun səfəri Hindistan və Ermənistan arasında diplomatik əlaqələri gücləndirdi, müstəqillik dövründə davam etdi. Hindistandakı erməni diasporası, qədim, iki xalqın tarixi əlaqələrini göstərir, və Qandinin səfəri bu irsin qorunmasını simvollaşdırır. Onun həyatı erməni icmalərində hörmət ifadəsi kimi yadda qalır, və indiki hind-erməni münasibətləri, inkişaf edən, Qandinin irsi üzərində qurulub — barışı və əməkdaşlıqın simvolu kimi.

—

### हिन्दी
**इंदिरा गांधी, आर्मेनिया और आर्मेनियाई**

इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी (जन्म नाम नेहरू) की मृत्यु 31 अक्टूबर 1984 को नई दिल्ली, भारत में हुई, जब उनकी व्यक्तिगत सुरक्षा गार्डों ने उन्हें गोली मार दी। भारत की प्रधानमंत्री (1966–1977, 1980–1984), भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस की अध्यक्ष, जवाहरलाल नेहरू की बेटी, राजीव गांधी की मां, दुनिया की पहली महिलाओं में से एक जिन्होंने एक महाशक्ति का नेतृत्व किया। उनका जीवन आर्मेनियाई लोगों से राजनयिक और सांस्कृतिक संबंधों के माध्यम से जुड़ा हुआ था, जो भारतीय-आर्मेनियाई मित्रता और आपसी समझ के इतिहास का प्रतीक है। इंदिरा गांधी ने 11–16 जून 1976 को आर्मेनियाई एसएसआर का दौरा किया — भारतीय-आर्मेनियाई संबंधों के इतिहास में एक महत्वपूर्ण क्षण। दौरे के दौरान उन्होंने सभी आर्मेनियाई लोगों के कैथोलिकोस वाज़गेन I से मुलाकात की, एचमियादज़िन, गार्नी, गेहर्ड, गेगामावांक का दौरा किया, आर्मेनियाई संस्कृति, इतिहास और आध्यात्मिक केंद्रों से परिचित हुईं। उन्होंने कहा: “भारतीयों और आर्मेनियाई लोगों के बीच प्राचीन संबंध हैं, और मुझे इस पुल पर चलने पर गर्व है”। यह दौरा भारत की स्वतंत्रता संघर्ष और आर्मेनियाई लोकतंत्र के साझा मूल्यों का प्रतीक था। इंदिरा गांधी ने आर्मेनियाई संस्कृति के प्रति सम्मान दिखाया, विशेष रूप से आर्मेनियाई नरसंहार की स्मृति के संदर्भ में, और उनके दौरे ने भारत और आर्मेनिया के बीच राजनयिक संबंधों को मजबूत किया, जो स्वतंत्रता के युग में जारी रहे। भारत में आर्मेनियाई डायस्पोरा, प्राचीन, दो लोगों के ऐतिहासिक बंधनों को दर्शाता है, और गांधी का दौरा इस विरासत के संरक्षण का प्रतीक बन गया। उनका जीवन आर्मेनियाई समुदायों में सम्मान की अभिव्यक्ति के रूप में याद किया जाता है, और आज फलते-फूलते भारतीय-आर्मेनियाई संबंध गांधी की विरासत पर आधारित हैं — सुलह और सहयोग के प्रतीक के रूप में।

—

Վանից Անի և ժամանակակից մայրաքաղաք`Երևանի տոնը՝ քաղաքի պատմության և ժառանգության խորհրդանիշը

Երևանի տոնը նշվում է հոկտեմբերի երկրորդ կիրակի օրը, որը 2025 թվականին ընկնում է հոկտեմբերի 12-ին: Այս օրը նշանակում է մայրաքաղաքի 3000-ամյա պատմությունը, նրա դերը որպես ազգի սիրտ և ժառանգությունը, որը սկիզբ է առել Ուրարտուի ժամանակաշրջանից:

Տոնը նշվում է տոնական միջոցառումներով, համերգներով, ցուցահանդեսներով և քաղաքային տոներով, որոնք նվիրված են Երևանի հիմնադրմանը և դիմադրությանը: Երևանը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 782 թվականին Ուրարտուի արքա Արգիշտի I-ի կողմից՝ որպես Էրեբունի ամրոց, շարունակելով իր հոր՝ Մենուայի կառավարման ավանդույթները: Մենուան, որպես Ուրարտուի հզոր արքա, կառուցել էր Վանա լճի մոտ ամրոցներ, և Արգիշտի I-ը ընդլայնեց այդ ժառանգությունը՝ հիմնելով Էրեբունին Արարատյան դաշտում: Պեղումներից հայտնաբերված կնիքներն արձանագրում են, որ Մենուայի դարաշրջանը դարձավ Երևանի զարգացման հիմքը:

Երևանը կրում է Հայաստանի նախկին մայրաքաղաքների՝ Վանի, Անիի,Կարսի ժառանգությունը: Վանը, որպես Ուրարտուի մայրաքաղաք, դարձավ Մենուայի և Արգիշտիի կենտրոն, իսկ Անին՝ Բագրատունիների մայրաքաղաքը (X-XI դդ.), ծաղկեց որպես մշակութային օջախ: Երևանը ժառանգեց այդ քաղաքների ավանդույթները՝ դառնալով նոր կենտրոն, որտեղ պահպանվեցին հայկական ինքնությունը և դիմադրություն: Քաղաքի պատմությունը սկսվում է ուրարտական շրջանից (մ.թ.ա. 782-585), երբ Էրեբունին դարձավ ռազմավարական կենտրոն: Ախեմենյան Պարսկաստանի տիրապետության տակ (մ.թ.ա. 550-330) Երևանը դարձավ սատրապիա, Սելևկյանների շրջանում (մ.թ.ա. 330-190)՝ առևտրային կենտրոն, իսկ Արտաշեսյան դինաստիայի ժամանակ (մ.թ.ա. 189-1)՝ Հայկական թագավորության մաս: Ռոմեական և Բյուզանդյան շրջաններում (մ.թ. 1-428), Սասանյան Պարսկաստանի տակ (428-651), արաբական նվաճումից (651-885), Բագրատունիների (885-1045) և Զաքարյանների (1045-1236) ժամանակ Երևանը պահպանեց իր կարևորությունը: Մոնղոլական ներխուժումից (1236-1380) հետո քաղաքը վերածնվեց Աք-Քոյունլու և Ղարա-Քոյունլու շրջաններում (1380-1501), Սեֆյան Պարսկաստանի (1501-1722), Օսմանյան-Պարսկական (1722-1828) և Ռուսական կայսրության (1828-1917) տիրապետությունների ընթացքում: Խորհրդային շրջանում (1917-1991) Երևանը վերակառուցվեց Թամանյանի պլանի շրջանակներում, իսկ անկախության ժամանակ (1991-ից) դարձավ ժամանակակից մայրաքաղաք:

Երևանի ժամանակակից շրջանները կրում են խորքային հուզական և պատմական նշանակություն: Շատ վարչական շրջաններ կրում են կորսված արևմտյան հայկական հողերի անվանումներ՝ Արաբկիր, Քանաքեռ-Զեյթուն, որոնք հիշեցնում են Անի, Կարս և Զեյթուն քաղաքները: Այս անվանումները ընտրվել են 1920-ական և 1930-ական թվականներին, երբ Հայաստան տեղափոխվեցին Ցեղասպանությունից փրկված արևմտահայ փախստականներ: Օրինակ՝ Արաբկիր անվանումը գալիս է Կարսի մոտակայքի հայկական բնակավայրից, իսկ Կենտրոնը պահպանում է քաղաքի պատմական կորիզը: Բացի այդ, Մալաթիա-Սեբաստիա շրջանը կրում է Մալաթիա (Խարբերդ) և Սեբաստիա (Սիվաս) քաղաքների անունները, որոնք խորհրդանշում են արևմտահայկական կորուստները: Այս շրջանում հայտնաբերվել են Կարմիր Բլուրի հնագույն բնակավայրերը, որոնք վերաբերում են մ.թ.ա. II-I հազարամյակներին և կապված են Էրեբունի ամրոցի հետ: Շենգավիթ շրջանը ևս ունի հնագույն արմատներ՝ Էրեբունի և Կարմիր Բլուր բնակավայրերով, որոնք վկայում են քաղաքի 3000-ամյա պատմության մասին: Այս շրջանները ոչ միայն հիշեցնում են կորսված հայրենիքը, այլև ցույց են տալիս հայ ժողովրդի վերածնունդը: Այսօր Երևանը 3000-ամյա քաղաք է, որի տոնը արժևորում է նրա պատմական ժառանգությունը:

—

### Русская версия
От Вана и Ани к Современной Столице.День Еревана: Символ истории и наследия города

День Еревана отмечается во второе воскресенье октября, которое в 2025 году приходится на 12 октября. Этот день посвящен 3000-летней истории столицы, ее роли как сердца нации и наследию, уходящему корнями в урартский период. Праздник сопровождается торжествами, концертами, выставками и городскими гуляниями, прославляющими основание города и его стойкость. Ереван был основан в 782 г. до н.э. урартским царем Аргишти I как крепость Эребуни, продолжая традиции своего отца Менуа. Менуа, как могущественный царь Урарту, строил крепости у озера Ван, а его сын Аргишти I перенес это наследие в Араратскую долину. Клинописные надписи, найденные при раскопках, подтверждают, что эпоха Менуа стала основой развития Еревана.

Ереван несет в себе наследие прежних столиц Армении — Вана, Ани, Карса. Ван, как столица Урарту, был центром Менуа и Аргишти, а Ани, столица Багратидов (X–XI века), процветал как культурный очаг. Ереван унаследовал их традиции, став новым центром, где сохранялась армянская идентичность. История города начинается с урартского периода (782–585 до н.э.), когда Эребуни стал стратегическим центром. Под Ахеменидской Персией (550–330 до н.э.) Ереван стал сатрапией, в Селевкидскую эпоху (330–190 до н.э.) — торговым узлом, а при Арташесидах (189 до н.э. – 1 н.э.) вошел в состав Армянского царства. В римско-византийский (1–428 н.э.), сасанидский (428–651), арабский (651–885), багратидский (885–1045) и закарянский (1045–1236) периоды Ереван сохранял свою значимость. После монгольского нашествия (1236–1380) город возродился в эпохи Ак-Коюнлу и Кара-Коюнлу (1380–1501), Сефевидской Персии (1501–1722), османско-персидского периода (1722–1828) и Российской империи (1828–1917). В советский период (1917–1991) Ереван был перестроен по плану Таманяна, а в независимой Армении (с 1991 года) стал современной столицей.

Современные районы Еревана несут глубокий исторический и эмоциональный смысл. Многие административные округа названы в честь потерянных западных армянских земель — Арабкир, Канакар-Зейтун, напоминая об Ани, Карсе и Зейтуне. Эти названия появились в 1920-х и 1930-х годах, когда в Армению прибыли беженцы, спасшиеся от Геноцида. Например, Арабкир назван в честь армянского села недалеко от Карса, а Кентрон сохраняет историческое ядро города. Район Малатия-Себастия носит имена Малатии (Харберд) и Себастии (Сивас), символизируя утраченные западноармянские земли. Здесь обнаружены древние поселения Кармир Блур, относящиеся к II–I тысячелетиям до н.э. и связанные с Эребуни. Район Шенгавит также богат археологическими находками — поселениями Эребуни и Кармир Блур, свидетельствующими о 3000-летней истории города. Эти районы не только хранят память о потерянной родине, но и отражают возрождение армянского народа. Сегодня Ереван — 3000-летний город, чей праздник прославляет его историческое наследие.

—

### English Version
From Van and Ani to a Modern Capital. Yerevan Day: Celebrating the City’s History and Heritage**

Yerevan Day is celebrated on the second Sunday of October, which falls on October 12 in 2025. This day honors the 3000-year history of the capital, its role as the nation’s heart, and its legacy tracing back to the Urartian period. The holiday features festive events, concerts, exhibitions, and city celebrations dedicated to Yerevan’s foundation and resilience. Yerevan was founded in 782 BC by Urartian King Argishti I as the fortress Erebuni, continuing the traditions of his father Menua. Menua, a powerful Urartian king, built fortresses near Lake Van, and his son Argishti I extended this legacy by establishing Erebuni in the Ararat Valley. Cuneiform inscriptions from excavations confirm that Menua’s era laid the foundation for Yerevan’s development.

Yerevan carries the legacy of Armenia’s former capitals—Van, Ani, Kars. Van, as the capital of Urartu, was the center of Menua and Argishti, while Ani, the Bagratid capital (X–XI centuries), flourished as a cultural hub. Yerevan inherited their traditions, becoming a new center where Armenian identity and resilience were preserved. The city’s history begins with the Urartian period (782–585 BC), when Erebuni became a strategic center. Under Achaemenid Persia (550–330 BC), Yerevan became a satrapy; in the Seleucid era (330–190 BC), a trade hub; and under the Artaxiads (189 BC – 1 AD), part of the Armenian kingdom. In the Roman-Byzantine (1–428 AD), Sassanid (428–651), Arab (651–885), Bagratid (885–1045), and Zakarian (1045–1236) periods, Yerevan maintained its significance. After the Mongol invasion (1236–1380), it revived in the Ak-Koyunlu and Kara-Koyunlu eras (1380–1501), under Safavid Persia (1501–1722), the Ottoman-Persian period (1722–1828), and the Russian Empire (1828–1917). In the Soviet era (1917–1991), Yerevan was rebuilt per Tamanyan’s plan, and in independent Armenia (since 1991), it became a modern capital.

Yerevan’s modern districts carry profound historical and emotional significance. Many administrative areas bear the names of lost western Armenian lands—Arabkir, Kanaker-Zeytun—evoking memories of Ani, Kars, and Zeytun. These names were adopted in the 1920s and 1930s when refugees, survivors of the Genocide, resettled in Armenia. For instance, Arabkir is named after an Armenian village near Kars, while Kentron preserves the city’s historical core. The Malatia-Sebastia district carries the names of Malatia (Kharberd) and Sebastia (Sivas), symbolizing lost western Armenian lands. This area features ancient settlements like Karmir Blur, dating to the II–I millennia BC and linked to Erebuni. The Shengavit district also holds ancient roots, with settlements of Erebuni and Karmir Blur, testifying to the city’s 3000-year history. These districts not only preserve the memory of a lost homeland but also reflect the rebirth of the Armenian people. Today, Yerevan is a 3000-year-old city whose holiday celebrates its historical legacy.

—

Հայ-Արաբական Դիվանագիտության Ռահվիրա Արաբագիտության Ամբիոնի Հիմնադիր

Դավիթ Հովհաննիսյանը ծնվել է 1953 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ արևելագետ և դիվանագետ, Երևանի պետական համալսարանի (ԵՊՀ) արաբագիտության ամբիոնի հիմնադիրներից մեկը, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, պրոֆեսոր (2012)։

1976 թվականին ավարտել է ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի արաբական բաժինը։ 1979 թվականին Մոսկվայի պետական համալսարանի Ասիայի և Աֆրիկայի երկրների ինստիտուտում, նշանավոր արաբագետ Մաքսիմ Կիկտևի ղեկավարությամբ, պաշտպանել է «Իբն Քութայբայի «Պոետների և պոեզիայի գիրքը»՝ որպես դասական արաբական պոեզիայի պատմության աղբյուր» ատենախոսությունը՝ ստանալով բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1980 թվականին սկսել է աշխատել ԵՊՀ-ում՝ որպես դասախոս, ապա դոցենտ։ 1986-1987 թվականներին վերապատրաստում է անցել Կահիրեի համալսարանում։ 1988 թվականին, գիտական և դասախոսական աշխատանքին զուգահեռ, սկսել է հասարակական-քաղաքական գործունեություն։ 1989 թվականին հիմնել է «Արմենֆաքս» լրատվական գործակալությունը, որը կարևոր դեր է խաղացել Հայաստանի տեղեկատվական ճգնաժամի հաղթահարման գործում։ 1990 թվականին աշխատանքի է անցել Հայաստանի Գերագույն խորհրդի վերլուծական բաժնում՝ որպես գլխավոր փորձագետ։ Դավիթ Հովհաննիսյանը ԵՊՀ արաբագիտության ամբիոնի հիմնադիր-վարիչն է, ղեկավարել է այն մինչև 1992 թվականը։ Նույն թվականին նշանակվել է Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական առաքելության առաջին ղեկավար՝ հիմնադրելով դեսպանություն և նպաստելով բարեկամական հարաբերությունների հաստատմանը։ 1998 թվականին վերադարձել է Երևան և ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունում ստանձնել հատուկ հանձնարարություններով դեսպանի պաշտոնը՝ զուգահեռ վերսկսելով գիտամանկավարժական գործունեությունը ԵՊՀ-ում։ 2001 թվականին ընդգրկվել է հայ-թուրքական հաշտեցման հանձնաժողովում։ 2003 թվականին թողել է աշխատանքը ԱԳՆ-ում՝ կենտրոնանալով գիտահետազոտական և մանկավարժական գործունեության վրա։ 2007 թվականին հիմնել է ԵՊՀ Քաղաքակրթական և մշակութային հետազոտությունների կենտրոնը։ 2012 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում։ 1980-1985 թվականներին եղել է ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի արաբագիտության ամբիոնի հրավիրված դասախոս, 1985-1987 թվականներին՝ ասիստենտ, 1987-1992 թվականներին՝ ամբիոնի վարիչ։ 1989-1991 թվականներին եղել է «Արմենֆաքս»-ի գլխավոր խմբագիր։ 1990-1992 թվականներին՝ ՀՀ նախագահի աշխատակազմի Մերձավոր Արևելքի հարցերով գլխավոր փորձագետ։ 1992-1998 թվականներին եղել է ՀՀ դեսպան Սիրիայում։ 1998-2003 թվականներին՝ ՀՀ ԱԳՆ արտակարգ և լիազոր դեսպան։ 1998 թվականից առ այսօր աշխատում է ԵՊՀ արաբագիտության ամբիոնում՝ որպես դոցենտ։ 1999-2005 թվականներին դասավանդել է Վ. Բրյուսովի անվան Երևանի պետական լեզվաբանական համալսարանի հասարակագիտության ամբիոնում։ 2001 թվականից աշխատում է Կովկասյան լրատվամիջոցների ինստիտուտում։ 2007 թվականից ղեկավարում է ԵՊՀ Քաղաքակրթական և մշակութային հետազոտությունների կենտրոնը։ 2008-2012 թվականներին եղել է Վ. Բրյուսովի անվան համալսարանի ռեկտորի խորհրդական։ 2010 թվականից «Լեզու, հասարակություն, մշակույթ» ամսագրի խմբագրական խորհրդի անդամ է։ 2011 թվականից՝ Կովկասագիտության ասոցիացիայի անդամ։ Հովհաննիսյանը հեղինակ է արաբագիտության, իսլամագիտության, փիլիսոփայության, քաղաքագիտության և միջազգային հարաբերություններին նվճրված շուրջ 110 գիտական աշխատանքի, այդ թվում՝ երեք մենագրության։ Հրապարակումներից են՝ «Հայ միջնադարյան փիլիսոփայական մտքի առնչությունները արաբա-իսլամական փիլիսոփայության հետ» (արաբերեն, Կահիրե, 1989), «Ղուրանի, մեկնությունների և հադիսների մասին հատուկ դասընթացի ծրագիր» (1987, Երևան), «Իբն Քութայբայի «Պոետների և պոեզիայի գիրքը»» (1986, Երևան, ԵՊՀ հրատ.), «Արաբական գրականության պատմության սեմինարների մեթոդական ձեռնարկ» (1983, Երևան), «Արաբական գրականության պատմության դասախոսությունների ծրագիր» (1980, Երևան)։ Նա ուսումնասիրել է արժեքային համակարգեր՝ գիտական շրջանառության մեջ դնելով նախաիսլամական և միջնադարյան արաբամուսուլմանական մշակույթի արժեքները։ Հետազոտությունները բացահայտել են արաբամուսուլմանական մշակույթի ադապտացիոն օրինաչափություններ՝ Ղուրանի և վաղ միջնադարյան սկզբնաղբյուրների վերլուծության միջոցով։ Նա մշակել է հայեցակարգեր՝ կապված Հայաստանի և հայության դերի հետ ժամանակակից աշխարհում, ներառյալ «Երեք ծովերի համակարգ» և «Ցանցապետություն» հայեցակարգերը։ Դավիթ Հովհաննիսյանը կազմակերպագործունեական խաղերի հայկական մեթոդաբանական դպրոցի հիմնադիրներից է՝ հեղինակելով և իրականացնելով Հայաստանի ու Հարավային Կովկասի խնդիրներին նվիրված խաղեր։ Անդամ է միջազգային կազմակերպությունների, այդ թվում՝ Ամերիկյան միջազգային հետազոտությունների ասոցիացիայի և «ՏՐԱՆՍՑԵՆՏ» ակադեմիայի։ 2023 թվականին արժանացել է Մխիթար Գոշի մեդալի։ Դավիթ Հովհաննիսյանի աշխատանքները նշանակալի ներդրում են Հայաստանում արաբագիտության և իսլամագիտության զարգացման գործում։

—

### Русский

Пионер армяно-арабской дипломатии

Давид Суренович Ованнисян родился 12 октября 1953 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский востоковед и дипломат, один из основателей кафедры арабистики Ереванского государственного университета (ЕГУ), кандидат филологических наук, профессор (2012). В 1976 году окончил факультет востоковедения ЕГУ, отделение арабистики. В 1979 году в Институте стран Азии и Африки МГУ под руководством известного арабиста Максима Киктева защитил диссертацию «Книга поэтов и поэзии Ибн Кутейбы как источник по истории классической арабской поэзии», получив степень кандидата филологических наук. В 1980 году начал работать в ЕГУ в качестве преподавателя, затем доцента. В 1986–1987 годах проходил стажировку в Каирском университете. В 1988 году, параллельно с научной и преподавательской деятельностью, начал заниматься общественно-политической деятельностью. В 1989 году основал информационное агентство «Арменфакс», сыгравшее важную роль в преодолении информационного кризиса в Армении. В 1990 году стал главным экспертом аналитического отдела Верховного Совета Армении. Давид Ованнисян — основатель и заведующий кафедрой арабистики ЕГУ, руководил ею до 1992 года. В том же году был назначен первым руководителем дипломатической миссии Республики Армения в Сирийской Арабской Республике, заложив основы посольства и способствуя установлению дружественных отношений. В 1998 году, вернувшись в Ереван, занял пост посла по особым поручениям в Министерстве иностранных дел Армении, одновременно возобновив научно-педагогическую деятельность на кафедре арабистики ЕГУ. В 2001 году вошёл в состав армяно-турецкой комиссии по примирению. В 2003 году покинул МИД, сосредоточившись на научно-исследовательской и педагогической работе. В 2007 году основал Центр цивилизационных и культурных исследований ЕГУ. В 2012 году получил звание профессора. В 1980–1985 годах был приглашённым преподавателем кафедры арабистики ЕГУ, в 1985–1987 годах — ассистентом, в 1987–1992 годах — заведующим кафедрой. В 1989–1991 годах был главным редактором «Арменфакс». В 1990–1992 годах — главным экспертом по вопросам Ближнего Востока в аппарате Президента РА. В 1992–1998 годах — посол РА в Сирии. В 1998–2003 годах — чрезвычайный и полномочный посол МИД РА. С 1998 года по настоящее время работает доцентом кафедры арабистики ЕГУ. В 1999–2005 годах преподавал на кафедре общественных наук Ереванского государственного лингвистического университета им. В. Брюсова. С 2001 года работает в Институте кавказских СМИ. С 2007 года руководит Центром цивилизационных и культурных исследований ЕГУ. В 2008–2012 годах был советником ректора Ереванского государственного лингвистического университета им. В. Брюсова. С 2010 года — член редакционного совета журнала «Язык, общество, культура». С 2011 года — член Ассоциации кавказоведения. Ованнисян — автор около 110 научных работ на разных языках, посвящённых арабистике, исламоведению, философии, политологии и международным отношениям, включая три монографии: «Связи средневековой армянской философской мысли с арабо-исламской философией» (на арабском, Каир, 1989), «Программа спецкурса по Корану, комментариям и хадисам» (Ереван, 1987), «Книга поэзии и поэтов Ибн Кутейбы» (Ереван, ЕГУ, 1986), «Методическое руководство для семинарских занятий по истории арабской литературы» (Ереван, 1983), «Программа курса лекций по истории арабской литературы» (Ереван, 1980). Он исследовал системы ценностей, вводя в научный оборот ценности доисламской и средневековой арабо-мусульманской культуры. Его исследования выявили адаптационные закономерности арабо-мусульманской культуры через анализ Корана и раннесредневековых источников. Он разработал концепции, связанные с ролью Армении и армянства в современном мире, включая концепции «Система трёх морей» и «Сетевое государство». Давид Ованнисян — один из основателей армянской методологической школы организационно-деятельностных игр, автор и организатор более двух десятков игр, посвящённых проблемам Армении и Южного Кавказа. Он является членом международных организаций, включая Американскую ассоциацию международных исследований и международную академию «ТРАНСЦЕНТ». В 2023 году награждён медалью Мхитара Гоша. Работы Давида Ованнисяна внесли значительный вклад в развитие арабистики и исламоведения в Армении.

—

### English

Pioneer of Armenian-Arab Diplomacy

David Surenovich Hovhannisyan was born on October 12, 1953, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. An Armenian orientalist and diplomat, he is one of the founders of the Department of Arabic Studies at Yerevan State University (YSU), a candidate of philological sciences, and a professor (2012). In 1976, he graduated from the Faculty of Oriental Studies at YSU, specializing in Arabic studies. In 1979, under the guidance of prominent Arabist Maxim Kiktev at the Institute of Asian and African Countries at Moscow State University, he defended his dissertation “Ibn Qutayba’s Book of Poets and Poetry as a Source for the History of Classical Arabic Poetry,” earning a candidate’s degree in philological sciences. In 1980, he began working at YSU as a lecturer, later becoming an associate professor. From 1986 to 1987, he underwent training at Cairo University. In 1988, alongside his academic work, he engaged in public and political activities. In 1989, he founded the “Armenfax” news agency, which played a crucial role in overcoming Armenia’s information crisis. In 1990, he joined the analytical department of the Supreme Council of Armenia as a chief expert. David Hovhannisyan was the founder and head of YSU’s Department of Arabic Studies until 1992. That same year, he was appointed the first head of the Republic of Armenia’s diplomatic mission in the Syrian Arab Republic, establishing the embassy and fostering friendly relations. In 1998, he returned to Yerevan, serving as an ambassador for special assignments in Armenia’s Ministry of Foreign Affairs while resuming his academic work at YSU. In 2001, he joined the Armenian-Turkish Reconciliation Commission. In 2003, he left the Ministry of Foreign Affairs to focus on research and teaching. In 2007, he founded YSU’s Center for Civilization and Cultural Studies. In 2012, he was awarded the title of professor. From 1980 to 1985, he was a guest lecturer at YSU’s Department of Arabic Studies, from 1985 to 1987 an assistant, and from 1987 to 1992 the department head. From 1989 to 1991, he was the chief editor of “Armenfax.” From 1990 to 1992, he served as the chief expert on Middle Eastern issues in the Armenian President’s administration. From 1992 to 1998, he was Armenia’s ambassador to Syria. From 1998 to 2003, he was an extraordinary and plenipotentiary ambassador at the Ministry of Foreign Affairs. Since 1998, he has been an associate professor at YSU’s Department of Arabic Studies. From 1999 to 2005, he taught at the Department of Social Sciences at Yerevan State Linguistic University named after V. Bryusov. Since 2001, he has worked at the Caucasus Media Institute. Since 2007, he has directed YSU’s Center for Civilization and Cultural Studies. From 2008 to 2012, he was an advisor to the rector of Yerevan State Linguistic University. Since 2010, he has been a member of the editorial board of the journal “Language, Society, Culture.” Since 2011, he has been a member of the Association of Caucasian Studies. Hovhannisyan is the author of approximately 110 scientific works in various languages on Arabic studies, Islamic studies, philosophy, political science, and international relations, including three monographs: *Connections of Medieval Armenian Philosophical Thought with Arab-Islamic Philosophy* (in Arabic, Cairo, 1989), *Special Course Program on the Quran, Commentaries, and Hadiths* (Yerevan, 1987), *Ibn Qutayba’s Book of Poetry and Poets* (Yerevan, YSU Press, 1986), *Methodological Guide for Seminars on the History of Arabic Literature* (Yerevan, 1983), and *Course Program for Lectures on the History of Arabic Literature* (Yerevan, 1980). He has studied value systems, bringing the values of pre-Islamic and medieval Arab-Muslim culture into academic discourse. His research has identified adaptive patterns in Arab-Muslim culture through the analysis of the Quran and early medieval sources. He developed concepts related to Armenia’s and the Armenian people’s role in the modern world, including the “Three Seas System” and “Network State” concepts. David Hovhannisyan is a founder of the Armenian methodological school of organizational activity games, having authored and conducted over two dozen games addressing issues in Armenia and the South Caucasus. He is a member of international organizations, including the American International Studies Association and the “TRANSCENT” International Academy. In 2023, he was awarded the Mkhitar Gosh Medal. David Hovhannisyan’s work has significantly contributed to the development of Arabic and Islamic studies in Armenia.

—
Below is the biography of **David Hovhannisyan** in Arabic, presented as a single continuous text without separate sections, with the publication titles translated into Arabic. The fifth headline from the provided options is placed at the top in Arabic.

—

### داويت هوفهانيسيان: رائد الدبلوماسية الأرمينية-العربية

ولد داويت سورينوفيتش هوفهانيسيان في 12 أكتوبر 1953 في يريفان، جمهورية أرمينيا الاشتراكية السوفييتية، الاتحاد السوفييتي. عالم شرقيات ودبلوماسي أرميني، وأحد مؤسسي قسم الدراسات العربية في جامعة يريفان الحكومية (YSU)، حاصل على درجة الدكتوراه في العلوم الفيلولوجية، وأستاذ (2012). في عام 1976، تخرج من كلية الدراسات الشرقية في جامعة يريفان الحكومية، تخصص الدراسات العربية. في عام 1979، دافع في معهد دول آسيا وإفريقيا بجامعة موسكو الحكومية، تحت إشراف عالم العربيات البارز ماكسيم كيكتيف، عن أطروحته “كتاب الشعراء والشعر لابن قتيبة كمصدر لتاريخ الشعر العربي الكلاسيكي”، وحصل على درجة الدكتوراه في العلوم الفيلولوجية. في عام 1980، بدأ العمل في جامعة يريفان الحكومية كمحاضر، ثم أصبح أستاذًا مشاركًا. خلال الفترة من 1986 إلى 1987، خضع لتدريب في جامعة القاهرة. في عام 1988، بالتوازي مع عمله الأكاديمي، بدأ الانخراط في الأنشطة العامة والسياسية. في عام 1989، أسس وكالة الأنباء “أرمينفاكس”، التي لعبت دورًا حاسمًا في التغلب على الأزمة الإعلامية في أرمينيا. في عام 1990، انضم إلى القسم التحليلي في المجلس الأعلى لأرمينيا كخبير رئيسي. كان داويت هوفهانيسيان مؤسس ورئيس قسم الدراسات العربية في جامعة يريفان الحكومية حتى عام 1992. في نفس العام، عُين أول رئيس للبعثة الدبلوماسية لجمهورية أرمينيا في الجمهورية العربية السورية، حيث أسس السفارة وساهم في إقامة علاقات ودية. في عام 1998، عاد إلى يريفان وتولى منصب سفير للمهام الخاصة في وزارة الخارجية الأرمينية، مع استئناف نشاطه العلمي والتعليمي في جامعة يريفان الحكومية. في عام 2001، انضم إلى لجنة المصالحة الأرمينية-التركية. في عام 2003، ترك العمل في وزارة الخارجية للتركيز على البحث العلمي والتدريس. في عام 2007، أسس مركز الدراسات الحضارية والثقافية في جامعة يريفان الحكومية. في عام 2012، حصل على لقب أستاذ. من 1980 إلى 1985، كان محاضرًا مدعوًا في قسم الدراسات العربية بجامعة يريفان الحكومية، ومن 1985 إلى 1987 مساعدًا، ومن 1987 إلى 1992 رئيس القسم. من 1989 إلى 1991، كان رئيس تحرير وكالة “أرمينفاكس”. من 1990 إلى 1992، كان خبيرًا رئيسيًا لشؤون الشرق الأوسط في إدارة رئيس أرمينيا. من 1992 إلى 1998، كان سفير أرمينيا في سوريا. من 1998 إلى 2003، كان سفيرًا بصلاحيات كاملة في وزارة الخارجية الأرمينية. منذ عام 1998 وحتى الآن، يعمل أستاذًا مشاركًا في قسم الدراسات العربية بجامعة يريفان الحكومية. من 1999 إلى 2005، درّس في قسم العلوم الاجتماعية بجامعة يريفان الحكومية للغات باسم ف. بريوسوف. منذ عام 2001، يعمل في معهد إعلام القوقاز. منذ عام 2007، يدير مركز الدراسات الحضارية والثقافية بجامعة يريفان الحكومية. من 2008 إلى 2012، كان مستشارًا لرئيس جامعة يريفان الحكومية للغات. منذ عام 2010، عضو في مجلس تحرير مجلة “اللغة، المجتمع، الثقافة”. منذ عام 2011، عضو في جمعية دراسات القوقاز. هوفهانيسيان مؤلف حوالي 110 أعمال علمية بلغات مختلفة في مجالات الدراسات العربية، الإسلاميات، الفلسفة، العلوم السياسية، والعلاقات الدولية، بما في ذلك ثلاث دراسات أحادية:
– “علاقات الفكر الفلسفي الأرمني في العصور الوسطى بالفلسفة العربية-الإسلامية” (بالعربية، القاهرة، 1989)
– “برنامج دورة خاصة عن القرآن، التفاسير، والأحاديث” (يريفان، 1987)
– “كتاب الشعر والشعراء لابن قتيبة” (يريفان، مطبعة جامعة يريفان الحكومية، 1986)
– “دليل منهجي للندوات حول تاريخ الأدب العربي” (يريفان، 1983)
– “برنامج دورة محاضرات حول تاريخ الأدب العربي” (يريفان، 1980)
قام بدراسة نظم القيم، مقدمًا قيم الثقافة العربية-الإسلامية ما قبل الإسلامية وفي العصور الوسطى إلى الخطاب العلمي. كشفت أبحاثه عن أنماط التكيف في الثقافة العربية-الإسلامية من خلال تحليل القرآن والمصادر المبكرة من العصور الوسطى. طور مفاهيم تتعلق بدور أرمينيا والشعب الأرمني في العالم المعاصر، بما في ذلك مفاهيم “نظام البحار الثلاثة” و”الدولة الشبكية”. داويت هوفهانيسيان هو أحد مؤسسي المدرسة المنهجية الأرمينية للألعاب التنظيمية-النشاطية، وقد ألف ونظم أكثر من عشرين لعبة تتناول قضايا أرمينيا وجنوب القوقاز. وهو عضو في منظمات دولية، بما في ذلك الجمعية الأمريكية للدراسات الدولية والأكاديمية الدولية “ترانسينت”. في عام 2023، حصل على ميدالية مخيتار غوش. ساهمت أعمال داويت هوفهانيسيان بشكل كبير في تطوير الدراسات العربية والإسلامية في أرمينيا.

—