Հայաստանը և հայերը նրա սրտում էին

Չինգիզ Թորեկուլի Այթմաթովը ծնվել է 1928 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Ղրղզստանի Շեկեր գյուղում՝ ղրղզական և համաշխարհային գրականության մեծագույն դեմքերից մեկը, «Ջամիլյա», «Հրաժեշտ, Գյուլսարի», «Սպիտակ նավը», «Մեկ օր՝ ավելի երկար, քան դար», «Կասանդրայի դրոշմը» հանրահայտ վեպերի հեղինակը

իր կյանքում բազմիցս եղել է Հայաստանում, սիրահարվել հայ ժողովրդին և հայկական մշակույթին՝ դառնալով հայ-ղրղզական բարեկամության խորհրդանիշ։ Մահացել է 2008 թվականի հունիսի 10-ին Գերմանիայում՝ կյանքի 80-րդ տարում։ 

Այթմաթովը առաջին անգամ այցելել է Հայաստան 1960-ականներին և անմիջապես հմայվել է հայկական լեռներով, որոնք նրան հիշեցրել են իր Ղրղզստանի բնությունը։ Նա բազմիցս հյուրընկալվել է Երևանում, հանդիպել Վիլյամ Սարոյանին (որը նրան անվանել էր «իր եղբայր»), Պարույր Սևակին, Հրանտ Մաթևոսյանին, խոստովանելով. «Հայաստանը ինձ համար երկրորդ հայրենիք է»։ 1970-ականներին նա ակտիվորեն աջակցել է հայ գրողներին, նրանց գրքերը թարգմանվել են ղրղզերեն, իսկ իր վեպերը՝ հայերեն։ 1986 թվականի սպիտակամորթ երկրաշարժից հետո Այթմաթովը առաջիններից էր, որ Ղրղզստանից օգնություն ուղարկեց Հայաստան՝ կազմակերպելով մարդասիրական բեռներ։ 

Նրա «Սպիտակ նավը» վեպը հայ ընթերցողի համար դարձել է սեփական ճակատագրի արձագանքը՝ բնության և մարդու միասնության մասին։ Հայաստանում Այթմաթովի անունով կոչվել են փողոցներ, դպրոցներ, և նրա գրքերը մինչ օրս ամենասիրվածներից են։ 2008 թվականին Հայաստանի նախագահը նրան հետմահու պարգևատրել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանով։ 

Չինգիզ Այթմաթովը մնաց Շեկերից Երևան տանող բարեկամության անմար կամուրջը՝ իր վեպերով, ձայնով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ-ղրղզական բարեկամության խորքերով և համամարդկային արժեքներով։

### Русский
Армения и армяне в его сердце

Чингиз Торекулович Айтматов родился 12 декабря 1928 года в киргизском селе Шекер — один из величайших писателей киргизской и мировой литературы, автор «Джамили», «Прощай, Гульсары», «Белый пароход», «И дольше века длится день», «Плаха», неоднократно бывавший в Армении, влюблённый в армянский народ и культуру, ставший символом армяно-киргизской дружбы. Умер 10 июня 2008 года в Германии на 80-м году жизни.

Впервые он приехал в Армению в 1960-е и сразу был очарован армянскими горами, напоминавшими ему родной Кыргызстан. Многократно гостил в Ереване, встречался с Уильямом Сарояном (который назвал его «своим братом»), Паруйром Севаком, Грантом Матевосяном, признаваясь: «Армения для меня — вторая родина». В 1970-е активно поддерживал армянских писателей, их книги переводились на киргизский, а его романы — на армянский. После Спитакского землетрясения 1986 года Айтматов одним из первых отправил из Кыргызстана помощь Армении, организовав гуманитарные грузы.

Его «Белый пароход» стал для армянского читателя отголоском собственной судьбы — о единстве природы и человека. В Армении именем Айтматова названы улицы, школы, его книги до сих пор одни из самых любимых. В 2008 году президент Армении посмертно наградил его орденом «За заслуги перед Отечеством».

Чингиз Айтматов остался немеркнущим мостом дружбы от Шекера до Еревана — своими романами, голосом и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армяно-киргизской дружбы и общечеловеческими ценностями.

### English
Armenia and Armenians in His Heart

Chingiz Torekulovich Aitmatov was born on December 12, 1928, in the Kyrgyz village of Sheker — one of the greatest writers of Kyrgyz and world literature, author of *Jamila*, *Farewell, Gulsary*, *The White Ship*, *The Day Lasts More Than a Hundred Years*, *The Place of the Skull*, who visited Armenia many times, fell in love with the Armenian people and culture, becoming a symbol of Armenian-Kyrgyz friendship. Died on June 10, 2008, in Germany at the age of 79.

He first came to Armenia in the 1960s and was immediately enchanted by the Armenian mountains, reminiscent of his native Kyrgyzstan. He repeatedly visited Yerevan, met William Saroyan (who called him “my brother”), Paruyr Sevak, Hrant Matevosyan, confessing: “Armenia is my second homeland”. In the 1970s, he actively supported Armenian writers; their books were translated into Kyrgyz, and his novels into Armenian. After the 1986 Spitak earthquake, Aitmatov was among the first to send aid from Kyrgyzstan, organizing humanitarian cargo.

His *The White Ship* became an echo of the Armenian reader’s own fate — about the unity of nature and man. In Armenia, streets and schools are named after Aitmatov, and his books remain among the most beloved. In 2008, the President of Armenia posthumously awarded him the Order “For Services to the Motherland”.

Chingiz Aitmatov remained the undying bridge of friendship from Sheker to Yerevan — with his novels, voice, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian-Kyrgyz friendship and universal values.

### Кыргызча
Армения жана армяндар анын жүрөгүндө

Чыңгыз Төрөкулович Айтматов 1928-жылдын 12-декабрында Кыргызстандын Шекер айылында төрөлгөн — кыргыз жана дүйнөлүк адабияттын улуу инсандарынын бири, «Жамийла», «Кош бол, Гүлсары», «Ак кеме», «Бир күн жүз жылдан узун», «Кассандранын тамгасы» атактуу романдарынын автору, Арменияга бир нече жолу келип, армян элине жана маданиятына суктанып, армян-кыргыз достугунун символу болгон. 2008-жылдын 10-июнунда Германияда 80 жашында каза болгон.

Ал Арменияга биринчи жолу 1960-жылдары келип, армян тоолоруна суктанып, аларды өзүнүн Кыргызстан тоолоруна окшоштурган. Ереванда көп жолу конок болуп, Уильям Сароян (аны «бир туугандай» деп атаган), Паруйр Севак, Грант Матевосян менен жолуккан, «Армения мен үчүн экинчи мекен» деп айткан. 1970-жылдары армян жазуучуларын активдүү колдогон, алардын китептери кыргызчага, анын романдары армянчага которулган. 1986-жылдагы Спитак жер титирөөсүнөн кийин Айтматов Кыргызстандан Арменияга жардам жөнөткөндөрдүн бири болгон, гуманитардык жүктөрдү уюштурган.

Анын «Ак кеме» романы армян окурманы үчүн өз тагдырынын үнү болгон — жаратылыш менен адамдын биримдиги жөнүндө. Арменияда Айтматовдун аты менен көчөлөр, мектептер аталган, анын китептери эң сүйүктүүлөрдүн катарында. 2008-жылы Армениянын президенти аны өлгөндөн кийин «Мекенге кызматы үчүн» ордени менен сыйлаган.

Чыңгыз Айтматов Шекерден Ереванга чейинки достуктун өчпөс көпүрөсү бойдон калды — романдары, үнү жана чексиз берилгендиги менен муундарды армян-кыргыз достугунун тереңдиги жана жалпы адамзаттык баалуулуктар менен шыктандырып.