Միկայել Գալուստի Տումանյան ծնվել է 1886 թվականի փետրվարի 29-ին Բելոգորսկում (Ղրիմ, Ռուսական կայսրություն)՝ հայ խորհրդային բուսաբան, ԱԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1943), ով իր հետազոտություններով մեծ ներդրում ունեցավ վայրի և մշակովի ցորենի ծագման, էվոլյուցիայի և բարելավման գիտության մեջ։

Նրա գիտական աշխատանքները նվիրված են եղել բույսերի ձևավորման հարցերին, դաշտային պայմաններում աճեցվող մշակաբույսերի օնտոգենեզում տեղի ունեցող փոփոխությունների օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Հայաստանում բացահայտել և ուսումնասիրել է մի քանի տեսակի վայրի ցորեն։ Այդ հետազոտությունները նպաստել են մշակովի ցորենի ծագման և զարգացման հարցերի պարզաբանմանը, Հայաստանում աճեցվող հին տեղական սորտերի (սպիտակհատ, գալգալոս, կարմիր սուլֆահատ, կարմիր կունդիկ և այլն) բարելավմանը։

Միկայել Տումանյանը եղել է Զաքավկասյան ֆեդերացիայի ԿԳԿ անդամ (1935–1937), ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության տեղակալ (1944–1947)։ Լենինականի դաշտային տեխնիկումը կրում է նրա անունը, իսկ Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտում հաստատվել է ակադեմիկոս Տումանյանի անվան ուսանողական կրթաթոշակ։

Միկայել Գալուստի Տումանյանը մնաց Ղրիմից Երևան տանող հայկական բուսաբանության կամուրջը՝ իր բացահայտումներով, գիտական խորքայնությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին ցորենի և հայկական գյուղատնտեսության խորքերով։

Русский

первооткрыватель дикой пшеницы и классик армянской ботаники

Микаэл Галустович Туманян родился 29 февраля 1886 года в Белогорске Симферопольского уезда Крыма — выдающийся армянский советский ботаник, академик АН СССР (1943), чьи исследования внесли огромный вклад в науку о происхождении, эволюции и улучшении пшеницы.

Его научные работы посвящены вопросам формообразования растений, закономерностям изменений в онтогенезе полевых культур. В Армении он открыл и изучил несколько видов дикой пшеницы. Эти исследования способствовали выяснению происхождения и развития культурной пшеницы, улучшению местных древних сортов пшеницы, возделываемых в Армении (спитакхат, галгалос, красный сульфахат, красный кундик и др.).

Микаэл Туманян был членом ЦИК Закавказской федерации (1935–1937), заместителем Председателя Президиума Верховного Совета СССР (1944–1947). Ленинаканский полевой техникум носит его имя, в Армянском сельскохозяйственном институте учреждена студенческая стипендия имени академика Туманяна.

Микаэл Галустович Туманян остался мостом армянской ботаники от Крыма до Еревана — своими открытиями, научной глубиной и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами пшеницы и армянского сельского хозяйства.

English

Discoverer of Wild Wheat and Classic of Armenian Botany

Mikael Galustovich Tumanyan was born on February 29, 1886, in Belogorsk, Simferopol district, Crimea — outstanding Armenian Soviet botanist, academician of the Academy of Sciences of the USSR (1943), whose research made a huge contribution to the science of origin, evolution and improvement of wheat.

His scientific works were devoted to the issues of plant formation, patterns of changes in the ontogenesis of field crops. In Armenia he discovered and studied several species of wild wheat. These studies contributed to clarifying the issues of origin and development of cultivated wheat, improving local ancient wheat varieties grown in Armenia (spitakhat, galgalos, red sulfakhat, red kundik, etc.).

Mikael Tumanyan was a member of the Central Executive Committee of the Transcaucasian Federation (1935–1937), Deputy Chairman of the Presidium of the Supreme Soviet of the USSR (1944–1947). The Leninakan Field College bears his name, and a student scholarship named after Academician Tumanyan was established at the Armenian Agricultural Institute.

Mikael Galustovich Tumanyan remained the bridge of Armenian botany from Crimea to Yerevan — with his discoveries, scientific depth and boundless dedication, inspiring generations with the depths of wheat and Armenian agriculture.

1. Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ վայրի ցորենի հայտնաբերող և հայկական բուսաբանության դասական / Микаэл Галустович Туманян — первооткрыватель дикой пшеницы и классик армянской ботаники / Mikael Galustovich Tumanyan — Discoverer of Wild Wheat and Classic of Armenian Botany
2. Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ Ղրիմից Երևան՝ ցորենի գիտության կամուրջ / Микаэл Галустович Туманян — от Крыма до Еревана: мост науки о пшенице / Mikael Galustovich Tumanyan — From Crimea to Yerevan: Bridge of Wheat Science
3. Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ ԱԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս և գյուղատնտեսության նվիրյալ / Микаэл Галустович Туманян — академик АН СССР и преданный сельскому хозяйству / Mikael Galustovich Tumanyan — Academician of the Academy of Sciences of the USSR and Devoted to Agriculture
4. Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ սպիտակհատի, գալգալոսի և հայկական ցորենի բարելավող / Микаэл Галустович Туманян — улучшатель спитакхата, галгалоса и армянской пшеницы / Mikael Galustovich Tumanyan — Improver of Spitakhat, Galgalos and Armenian Wheat
5. Միկայել Գալուստի Տումանյան՝ հայկական բուսաբանության և գիտության լույսը / Микаэл Галустович Туманян — свет армянской ботаники и науки / Mikael Galustovich Tumanyan — Light of Armenian Botany and Science

Լև Կոնստանտինի Ատամանովը (իսկական անունը՝ Լևոն Կոնստանտինի Ատամանյան) ծնվել է 1905 թվականի փետրվարի 8 (21)-ին Մոսկվայում՝ խորհրդային մուլտիպլիկացիոն կինոյի հիմնադիրներից

ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1964), ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1978), «Շունն ու կատուն» (1938)՝ առաջին հայկական մուլտֆիլմի, «Ձյունե թագուհին» (1957), «Ալվան ծաղիկը» (1952), «Դեղին արագիլը» (1950), «Ոսկե այծքաղ» (1954) հանրահայտ մուլտֆիլմերի ռեժիսոր։ Մահացել է 1981 թվականի փետրվարի 12-ին Մոսկվայում՝ կյանքի 76-րդ տարում։ 

1926 թվականին ավարտել է Առաջին պետֆիլմդպրոցը, 1928 թվականին աշխատել «Պետզինֆիլմ»-ում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1936–1948 թվականներին աշխատել է Հայաստանում՝ նկարահանելով հայկական մուլտիպլիկացիայի առաջին քայլերը՝ «Շունն ու կատուն» (1938) և «Կախարդական գորգ» (1948)։ 1949 թվականից՝ «Սոյուզմուլտֆիլմ»-ի ռեժիսոր։ Նրա ֆիլմերը բազմիցս պարգևատրվել են Կաննի, Վենետիկի և այլ միջազգային փառատոներում։ ամենաբարձր մրցանակներով։ 

Լև Ատամանովը մնաց Մոսկվայից Երևան տանող մանկության հրաշքի կամուրջը՝ իր մուլտֆիլմերով, երևակայությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով մի քանի սերունդ հայ և համաշխարհային երեխաների՝ «Ձյունե թագուհու», «Ալվան ծաղկի» և «Շան ու կատվի» հավերժական աշխարհով։

—

### Русский 
волшебный отец армянской и советской  мультипликации

Лев Константинович Атаманов (настоящее имя — Левон Константинович Атаманян) родился 21 февраля (8 февраля по старому стилю) 1905 года в Москве — один из основоположников советской мультипликации, заслуженный деятель искусств РСФСР (1964), народный артист РСФСР (1978), режиссёр первого армянского мультфильма «Собака и кот» (1938), а также легендарных «Жёлтый аист» (1950), «Аленький цветочек» (1952), «Золотая антилопа» (1954), «Снежная королева» (1957). Умер 12 февраля 1981 года в Москве на 76-м году жизни.

Окончил Первый государственный кинотехникум в 1926 году, работал ассистентом режиссёра, участник Великой Отечественной войны. В 1936–1948 годах работал в Армении, сняв первые шаги армянской мультипликации — «Собака и кот» (1938) и «Волшебный ковёр» (1948). С 1949 — режиссёр «Союзмультфильма». Его фильмы неоднократно получали главные призы в Каннах, Венеции и других фестивалях.

Лев Атаманов остался мостом волшебства от Москвы до Еревана — своими мультфильмами, фантазией и безграничной преданностью, вдохновляя поколения армянских и мировых детей вечным миром «Снежной королевы», «Аленького цветочка» и «Собаки и кота».

—

### English 
Magical Father of Armenian And Soviet Animation

Lev Konstantinovich Atamanov (real name Levon Konstantinovich Atamanyan) was born on February 21 (February 8 old style), 1905, in Moscow — one of the founders of Soviet animation, Honored Artist of the RSFSR (1964), People’s Artist of the RSFSR (1978), director of the very first Armenian animated film *The Dog and the Cat* (1938), and legendary classics *The Scarlet Flower* (1952), *The Snow Queen* (1957), *The Golden Antelope* (1954), *The Yellow Stork* (1950). Died on February 12, 1981, in Moscow at the age of 76.

Graduated from the First State Film School in 1926, worked as assistant director, participant in the Great Patriotic War. In 1936–1948 worked in Armenia, creating the first steps of Armenian animation — *The Dog and the Cat* (1938) and *The Magic Carpet* (1948). From 1949 — director at Soyuzmultfilm. His films repeatedly won top prizes at Cannes, Venice and other festivals.

Lev Atamanov remained the bridge of magic from Moscow to Yerevan — with his animated films, imagination and boundless dedication, inspiring generations of Armenian and world children with the eternal world of *The Snow Queen*, *The Scarlet Flower* and *The Dog and the Cat*.

—

Կարապետ (Կարո) Պետրոսի Հայրապետյանը ծնվել է 1942 թվականի փետրվարի 20-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ ջութակահար, ռաբիս ոճի առաջատար կատարողներից մեկը։

Նրա ծնողները՝ Պետրոսն ու Հռիփսիմեն, ծագումով Արևմտյան Հայաստանից էին, ապա տեղափոխվել են Ֆրանսիա, որտեղ ամուսնացել են 1933 թվականին։ 1936 թվականին նրանք վերադարձել են Հայաստան, և 1942 թվականին ծնվել է նրանց երկար սպասված զավակը՝ Կարապետը, ով կնքվել է Պետրոսի հոր՝ Կարապետի անունով։ Կարոյի երաժշտական տաղանդը դրսևորվել է վաղ մանկությունից, նա նվագել է բազմաթիվ գործիքներ։ Ջութակահարի մասին ֆիլմ դիտելուց հետո ծնողները նրան տարել են ջութակի դասերի։ Երաժշտական կրթություն է ստացել Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում, ապա ուսումը շարունակել է Մոլդովայում։ Նա ջազմեն Վահագն Հայրապետյանի հայրն է։ Կարոն առաջինն էր, որ ջութակը կիրառեց ռաբիս ոճում՝ այն բարձրացնելով թատերական բեմի գագաթներ։ Նրա ստեղծագործական ժառանգությունն ընդգրկում է մի շարք ալբոմներ, այդ թվում՝ *Concert In Armenia* (1990), *The Magic Bow* (1994), *Կախարդական ջութակ* (1996), *The Best of Garo Hayrabedian* (1996), *Memories* և *Music Palace* (1998)։ Նա նկարահանվել է «Երջանկության մեխանիկան» գեղարվեստական ֆիլմի դրվագներից մեկում և «Սոլո» վավերագրական ֆիլմում (1986, «Երևան» ստուդիա, ռեժիսոր Ա. Ավանեսով), որը նվիրված է նրա ստեղծագործական կյանքին։ Կարապետ Հայրապետյանի մասին խոսվել է նաև Ռուշան Փիլոսյանի երաժշտական-գրական հաղորդման ժամանակ («Ղրիմ» հեռուստառադիոընկերություն)։ Ցավոք, նա վաղաժամ մահացել է 1997 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Երևանում։ Կարապետ Հայրապետյանի ներդրումը հայ երաժշտության մեջ, հատկապես ռաբիս ժանրում, անգնահատելի է, և նրա ջութակի կախարդական հնչյունները շարունակում են ոգեշնչել երաժիշտներին և հանդիսատեսին։

—

### Русский
Мастер магической  скрипки

Карапет (Каро) Петросович Айрапетян родился 20 февраля 1942 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский скрипач, один из ведущих исполнителей в стиле рабиза. Его родители, Петрос и Рипсиме, происходили из Западной Армении, затем переехали во Францию, где поженились в 1933 году. В 1936 году они вернулись в Армению, где в 1942 году родился долгожданный сын, названный Карапетом в честь деда по отцовской линии. Музыкальный талант Каро проявился с раннего детства, он играл на многих инструментах. После просмотра фильма о скрипаче родители отвели его на уроки скрипки. Музыкальное образование получил в Ереванской консерватории имени Комитаса, затем продолжил обучение в Молдове. Он является отцом джазмена Вагана Айрапетяна. Каро стал первым, кто применил скрипку в жанре рабиза, подняв его до вершин театральной сцены. Его творческое наследие включает ряд альбомов, таких как *Concert In Armenia* (1990), *The Magic Bow* (1994), *Кахардакан джутак* (1996), *The Best of Garo Hayrabedian* (1996), *Memories* и *Music Palace* (1998). Он снялся в эпизоде художественного фильма «Механика счастья» и в документальном фильме «Соло» (1986, студия «Ереван», режиссёр А. Аванесов), посвящённом его творческой жизни. О Карапете Айрапетяне также говорилось в музыкально-литературной передаче Рушана Филосова на телерадиокомпании «Крым». К сожалению, он рано ушёл из жизни 10 октября 1997 года в Ереване. Вклад Карапета Айрапетяна в армянскую музыку, особенно в жанр рабиза, неоценим, а волшебные звуки его скрипки продолжают вдохновлять музыкантов и слушателей.

—

### English
Master of the Magic Violin

Karapet (Karo) Petrosovich Hayrapetyan was born on February 20, 1942, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. An Armenian violinist, he was one of the leading performers in the rabiz genre. His parents, Petros and Hripsime, originally from Western Armenia, moved to France, where they married in 1933. In 1936, they relocated to Armenia, and in 1942, their long-awaited son was born, named Karapet after his paternal grandfather. Karo’s musical talent emerged in early childhood, and he played various instruments. Inspired by a film about a violinist, his parents enrolled him in violin lessons. He received his musical education at the Komitas State Conservatory in Yerevan and later continued his studies in Moldova. He is the father of jazz musician Vahan Hayrapetyan. Karo was the first to introduce the violin into the rabiz genre, elevating it to the heights of theatrical stages. His creative legacy includes several albums, such as *Concert In Armenia* (1990), *The Magic Bow* (1994), *Kakhardakan Jutak* (1996), *The Best of Garo Hayrabedian* (1996), *Memories*, and *Music Palace* (1998). He appeared in an episode of the feature film *The Mechanics of Happiness* and starred in the documentary *Solo* (1986, Yerevan Studio, directed by A. Avanesov), dedicated to his creative life. Karapet Hayrapetyan was also featured in Rushan Filosov’s musical-literary program on the Crimea TV and Radio Company. Tragically, he passed away prematurely on October 10, 1997, in Yerevan. Karapet Hayrapetyan’s contribution to Armenian music, particularly in the rabiz genre, is invaluable, and the magical sounds of his violin continue to inspire musicians and audiences alike.

—

Լև Կոնստանտինի Ատամանովը (իսկական անունը՝ Լևոն Կոնստանտինի Ատամանյան) մահացել է 1981 թվականի փետրվարի 12-ին Մոսկվայում՝ կյանքի 76-րդ տարում, թողնելով հետևում խորհրդային և հայկական մուլտիպլիկացիայի անմար հրաշքները՝ 

ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1978), ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1964), «Շունն ու կատուն» (1938)՝ առաջին հայկական մուլտֆիլմի, «Ձյունե թագուհին» (1957), «Ալվան ծաղիկը» (1952), «Դեղին արագիլը» (1950), «Ոսկե այծքաղ» (1954) հանրահայտ մուլտֆիլմերի ռեժիսոր։ Ծնվել է 1905 թվականի փետրվարի 8 (21)-ին Մոսկվայում։ 

1926 թվականին ավարտել Առաջին պետֆիլմդպրոցը, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1936–1948 թվականներին աշխատել Հայաստանում՝ նկարահանելով հայկական մուլտիպլիկացիայի առաջին քայլերը՝ «Շունն ու կատուն» (1938) և «Կախարդական գորգ» (1948)։ 1949 թվականից՝ «Սոյուզմուլտֆիլմ»-ի ռեժիսոր։ Նրա ֆիլմերը բազմիցս պարգևատրվել են Կաննի, Վենետիկի և այլ միջազգային փառատոներում։ 

Լև Ատամանովը մնաց Մոսկվայից Երևան տանող մանկության հրաշքի կամուրջը՝ իր մուլտֆիլմերով, երևակայությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով մի քանի սերունդ հայ և համաշխարհային երեխաների՝ «Ձյունե թագուհու», «Ալվան ծաղկի» և «Շան ու կատվի» հավերժական աշխարհով։

—

### Русский
Сказочный мост ведущий  от Москвы до Еревана

Лев Константинович Атаманов (настоящее имя — Левон Константинович Атаманян) скончался 12 февраля 1981 года в Москве на 76-м году жизни, оставив немеркнущее волшебство советской и армянской мультипликации как народный артист РСФСР (1978), заслуженный деятель искусств РСФСР (1964), режиссёр первого армянского мультфильма «Собака и кот» (1938), а также легендарных «Снежная королева» (1957), «Аленький цветочек» (1952), «Жёлтый аист» (1950), «Золотая антилопа» (1954). Родился 21 февраля (8 февраля по старому стилю) 1905 года в Москве.

Окончил Первый государственный кинотехникум в 1926 году, участник Великой Отечественной войны. В 1936–1948 годах работал в Армении, сняв первые шаги армянской мультипликации — «Собака и кот» (1938) и «Волшебный ковёр» (1948). С 1949 — режиссёр «Союзмультфильма». Его фильмы неоднократно получали главные призы в Каннах, Венеции и других фестивалях.

Лев Атаманов остался мостом волшебства от Москвы до Еревана — своими мультфильмами, фантазией и безграничной преданностью, вдохновляя поколения армянских и мировых детей вечным миром «Снежной королевы», «Аленького цветочка» и «Собаки и кота».

—

### English
Magical Father of Armenian And Soviet Animation

Lev Konstantinovich Atamanov (real name Levon Konstantinovich Atamanyan) passed away on February 12, 1981, in Moscow at the age of 76, leaving an undying magic of Soviet and Armenian animation as People’s Artist of the RSFSR (1978), Honored Artist of the RSFSR (1964), director of the very first Armenian animated film *The Dog and the Cat* (1938), and legendary classics *The Scarlet Flower* (1952), *The Snow Queen* (1957), *The Golden Antelope* (1954), *The Yellow Stork* (1950). Born on February 21 (February 8 old style), 1905, in Moscow.

Graduated from the First State Film School in 1926, participant in the Great Patriotic War. In 1936–1948 worked in Armenia, creating the first steps of Armenian animation — *The Dog and the Cat* (1938) and *The Magic Carpet* (1948). From 1949 — director at Soyuzmultfilm. His films repeatedly won top prizes at Cannes, Venice and other festivals.

Lev Atamanov remained the bridge of magic from Moscow to Yerevan — with his animated films, imagination and boundless dedication, inspiring generations of Armenian and world children with the eternal world of *The Snow Queen*, *The Scarlet Flower* and *The Dog and the Cat*.

—

Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան ծնվել է 1912 թվականի  փետրվարի 7-ին նոր օրացույցովՂազախում (Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն)՝ հայ ակադեմիկոս, մանկավարժ, հասարակական և պետական գործիչ, ով իր կյանքը նվիրել է հայկական կրթության, մշակույթի և գիտության զարգացմանը։

1933–1937 թվականներին սովորել է Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, ապա ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1941-ին Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է բանակ՝ ծառայելով սպայական կազմում։ Պատերազմի ավարտից հետո նշանակվել է հանրապետության կառավարությանն առընթեր կուլտուր-լուսավորական հիմնարկների կենտրոնական մեթոդական կաբինետի վարիչի տեղակալ, ապա՝ վարիչ։ Աշխատել է «Սովետական դպրոց» թերթի խմբագիր, Հայաստանի կոմկուսի կենտկոմի դպրոցական բաժնի վարիչ։

1955–1973 թվականներին եղել է Հայկական ԽՍՀ լուսավորության մինիստր։ 1973-ից մինչև կյանքի վերջը՝ մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով, երկու Կարմիր դրոշի շքանշանով և այլ պարգևներով։

Նրա անունով է կոչվում Երևանի №112 փորձարարական ավագ դպրոցը, իսկ 2012 թվականի ապրիլի 18-ին Երևանի ավագանու որոշմամբ համաձայնություն է տրվել Երևան քաղաքի Թումանյան փողոց 39 շենք հասցեում տեղադրելու նրա հուշատախտակը։

Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյանը մնաց Ղազախից Երևան տանող հայկական կրթության և մշակույթի կամուրջը՝ իր պետական, մանկավարժական և հասարակական նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին կրթության, գիտության և հայրենասիրության խորքերով։

Русский

министр просвещения АрмССР и академик

Шаварш Степанович Симонян родился 7 февраля 1912 года в Казахе (Елизаветпольская губерния, Российская империя) — армянский академик, педагог, общественный и государственный деятель, посвятивший свою жизнь развитию армянского образования, культуры и науки.

В 1933–1937 годах учился в педагогическом институте им. Х. Абовяна, затем служил в Советской армии. В 1941 году во время Великой Отечественной войны был призван в армию, служил в офицерском составе. После окончания войны назначен заместителем, а затем руководителем центрального методического кабинета культурно-просветительских учреждений при правительстве республики. Работал редактором газеты «Советская школа», заведующим школьным отделом ЦК Компартии Армении.

В 1955–1973 годах был министром просвещения Армянской ССР. С 1973 года до конца жизни — директор Научно-исследовательского института педагогических наук.

Награждён орденом Ленина, двумя орденами Красного Знамени и другими наградами.

Его именем названа экспериментальная старшая школа №112 в Ереване, а 18 апреля 2012 года решением Ереванского совета депутатов дано согласие на установку мемориальной доски по адресу: Ереван, улица Туманяна, 39.

Шаварш Степанович Симонян остался мостом армянского образования и культуры от Казаха до Еревана — своим государственным, педагогическим и общественным подвигом, вдохновляя поколения глубинами образования, науки и патриотизма.

English

Minister of Education of the Armenian SSR and Academician

Shavarsh Stepan Simonyan was born on January February 7 1912 in Kazah (Elizavetpol province, Russian Empire) — Armenian academician, pedagogue, public and state figure who devoted his life to the development of Armenian education, culture, and science.

In 1933–1937 studied at the pedagogical institute named after Kh. Abovyan, then served in the Soviet army. In 1941 during the Great Patriotic War was drafted into the army, serving in the officer corps. After the war was appointed deputy, then head of the central methodological office of cultural-educational institutions under the government of the republic. Worked as editor of the newspaper “Soviet School”, head of the school department of the Central Committee of the Communist Party of Armenia.

In 1955–1973 served as Minister of Education of the Armenian SSR. From 1973 until the end of his life — director of the Scientific Research Institute of Pedagogical Sciences.

Awarded the Order of Lenin, two Orders of the Red Banner, and other awards.

A experimental senior school No. 112 in Yerevan is named after him, and on April 18, 2012, by decision of the Yerevan Council of Deputies, permission was given to install a memorial plaque at the address: Yerevan, Tumanyan Street, 39.

Shavarsh Stepan Simonyan remained the bridge of Armenian education and culture from Kazah to Yerevan — with his state, pedagogical, and public dedication, inspiring generations with the depths of education, science, and patriotism.

1. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ ՀԽՍՀ լուսավորության մինիստր և ակադեմիկոս / Шаварш Степанович Симонян — министр просвещения АрмССР и академик / Shavarsh Stepan Simonyan — Minister of Education of the Armenian SSR and Academician
2. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ Ղազախից Երևան՝ հայկական կրթության նվիրյալ / Шаварш Степанович Симонян — от Казаха до Еревана: преданный армянскому образованию / Shavarsh Stepan Simonyan — From Kazah to Yerevan: Devoted to Armenian Education
3. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ ՀՀ մշակույթի և գիտության վաստակավոր գործիչ / Шаварш Степанович Симонян — заслуженный деятель культуры и науки Армении / Shavarsh Stepan Simonyan — Honored Worker of Culture and Science of Armenia
4. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ մանկավարժ և պետական գործիչ / Шаварш Степанович Симонян — педагог и государственный деятель / Shavarsh Stepan Simonyan — Pedagogue and Statesman
5. Շավարշ Ստեփանի Սիմոնյան՝ հայկական դպրոցի և մշակույթի կերտող / Шаварш Степанович Симонян — творец армянской школы и культуры / Shavarsh Stepan Simonyan — Creator of the Armenian School and Culture

Գուսան Աշոտը (Աշոտ Հայրապետի Դադալյան) ՝ մահացել է 1989 թվականի հունվարի 28-ին  Երևանում հայ ժողովրդի սիրված գուսան, երաժիշտ, բանաստեղծ և երգիչ, ով դարձավ հայկական մշակույթի խորհրդանիշ:

Նրա կյանքը նման էր մի գեղեցիկ մեղեդու՝ լի դժվարություններով, սակայն նաև անսահման ստեղծագործական ոգով: Վաղ տարիքում կորցնելով մորը՝ Աշոտը ստիպված էր աշխատել որպես հովիվ, բայց նրա սիրտը միշտ ձգվում էր դեպի երաժշտությունն ու բանաստեղծությունը: 1921 թվականին նա կարճ ժամանակով տեղափոխվեց Բաքու, սակայն շուտով վերադարձավ հայրենի Գորիս՝ իր արմատներին: 1948 թվականին նա հաստատվեց Երևանում, որտեղ ծաղկեց նրա ստեղծագործական կարիերան:

Գուսան Աշոտը հայ գուսանական արվեստի վառ ներկայացուցիչ էր, ով շարունակեց Սայաթ-Նովայի, Ջիվանիի և Շերամի ավանդույթները: Նա ստեղծեց ավելի քան 500 երգ, որոնք ներառում էին սիրային բալլադներ, հայրենասիրական հիմներ և ժողովրդական մեղեդիներ: Նրա երգերը կատարում էին հայկական երաժշտության մեծեր՝ Շարա Տալյան, Ռուբեն Մաթևոսյան, Օֆելյա Համբարձումյան և ուրիշներ: Նրա «Ծովաստղիկ» երգը, կատարված Ֆլորա Մարտիրոսյանի կողմից, 1978 թվականին Համբուրգի միջազգային փառատոնում հաղթանակ տարավ և 15 տարի շարունակ Հայաստանում համարվում էր տարվա լավագույն երգ:

Աշոտը ոչ միայն երգեր էր գրում, այլև բանաստեղծություններ, որոնք հրատարակվեցին մի քանի ժողովածուներում: Նրա ստեղծագործությունները խորապես արտացոլում էին հայ ժողովրդի կյանքը, սերը, բնությունը և պայքարը: Իր կյանքի ընթացքում նա արժանացավ բազմաթիվ պարգևների, այդ թվում՝ Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչման (1967): 2005 թվականին Գորիսում նրա պատվին հուշարձան կանգնեցվեց, որը մինչ օրս մնում է նրա ժառանգության խորհրդանիշ:

Գուսան Աշոտը մահացավ 1989 թվականի հունվարի 28-ին Երևանում, բայց նրա երգերն ու բանաստեղծությունները շարունակում են ապրել հայ ժողովրդի սրտերում՝ ոգեշնչելով նոր սերունդներին: Նա մնաց որպես հայկական հոգու ճիչ, որի մեղեդիները հնչում են հավերժ:

---

Голос Души Армении

Ашот Айрапетович Дадалян (Гусан Ашот) скончался 28 января 1989 года в Ереване — легендарный армянский гусан, певец, музыкант и поэт, чьё творчество стало неотъемлемой частью армянской культуры. Его жизнь была подобна яркой мелодии, полной испытаний, но озарённой неиссякаемой страстью к искусству. Потеряв мать в раннем возрасте, Ашот был вынужден работать пастухом, однако его душа всегда стремилась к музыке и поэзии. В 1921 году он ненадолго переехал в Баку, но вскоре вернулся в родной Горис, к своим корням. В 1948 году Ашот обосновался в Ереване, где его талант раскрылся в полной мере.

Гусан Ашот продолжил традиции великих армянских ашугов, таких как Саят-Нова, Дживани и Шерам. Он создал более 500 песен, от лирических баллад до патриотических гимнов, которые исполняли звёзды армянской сцены — Шара Талян, Рубен Матевосян, Офелия Амбарцумян и многие другие. Его песня «Цовастгик» в исполнении Флоры Мартиросян завоевала первое место на международном фестивале в Гамбурге в 1978 году и на протяжении 15 лет считалась лучшей песней года в Армении.

Ашот не только сочинял музыку, но и писал стихи, опубликованные в нескольких сборниках. Его произведения глубоко отражали жизнь армянского народа, любовь, природу и борьбу. За свою карьеру он получил множество наград, включая звание Народного артиста Армянской ССР (1967). В 2005 году в Горисе был установлен памятник в его честь, который стал символом его бессмертного наследия.

Гусан Ашот ушёл из жизни 28 января 1989 года в Ереване, но его песни и стихи продолжают жить, вдохновляя новые поколения. Его творчество — это голос армянской души, мелодии которой звучат вечно.

---

Gusan Ashot: The Voice of Armenia’s Soul

Ashot Hayrapeti Dadalyan died  on January 28 1989 in Yerevan — a legendary Armenian gusan, singer, musician, and poet whose work became a cornerstone of Armenian culture. His life was like a vibrant melody, filled with challenges yet illuminated by an unquenchable passion for art. Losing his mother at a young age, Ashot was forced to work as a shepherd, but his heart always gravitated toward music and poetry. In 1921, he briefly moved to Baku but soon returned to his native Goris, to his roots. In 1948, he settled in Yerevan, where his creative career flourished.

Gusan Ashot carried forward the traditions of great Armenian ashugs like Sayat-Nova, Djivani, and Sheram. He composed over 500 songs, ranging from lyrical ballads to patriotic anthems, performed by Armenia’s finest artists, including Shara Talyan, Ruben Matevosyan, and Ofelia Hambardzumyan. His song “Tsovastghik,” performed by Flora Martirosyan, won first place at an international festival in Hamburg in 1978 and was considered Armenia’s song of the year for 15 consecutive years.

Beyond music, Ashot wrote poetry, published in several collections, deeply reflecting the life, love, nature, and struggles of the Armenian people. Throughout his career, he received numerous accolades, including the title of People’s Artist of the Armenian SSR (1967). In 2005, a monument was erected in his honor in Goris, standing as a testament to his enduring legacy.

Gusan Ashot passed away on January 28, 1989, in Yerevan, but his songs and poems continue to resonate, inspiring new generations. His work remains the eternal voice of Armenia’s soul, with melodies that echo through time.

Աբիգ Համազասպի Ավագյան ծնվել է 1919 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Թեհրանում (Իրան)՝ հայ արձակագիր, գրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1949-ից), ով իր ստեղծագործություններով դարձավ իրանահայ և հայաստանաբնակ գրականության վառ դեմքերից մեկը։

Նախնական կրթություն է ստացել Թեհրանի հայկական, պարսկական, ֆրանսիական դպրոցներում և ամերիկյան քոլեջում։ 1939-ին զորակոչվել է բանակ և որպես ռազմական օդաչու ծառայել մինչև 1941 թվականը։ 1946-ին ներգաղթել է Հայաստան։ 1957-ին ավարտել է ԽՍՀՄ գրողների միության առընթեր գրական բարձրագույն դասընթացները (Մոսկվա)։ 1959–1983 թվականներին որպես խորհրդական աշխատել է Հայաստանի գրողների միությունում։

Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել և առանձին գրքով լույս են տեսել ռուսերեն։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

Հիմնական գործերից են՝

• «Պատմվածքներ» (1950),
• «Վաղը» (վեպ, 1951),
• «Շիկացած հող» (վեպ, 1955),
• «Նազելի Դալարյան» (վեպ, 1959),
• «Բենդ գյուղի վերջին բնակիչը» (1962),
• «Հարավային տենդ» (1971),
• «Եղել է, չի եղել» (1973),
• «Հարված» (վիպակ և պատմվածքներ, 1978),
• «Մարդը անապատում» (1981),
• «Վերջին հանգրվան» (պատմվածքներ, վիպակ, 1982)։

Աբիգ Համազասպի Ավագյանը մնաց Թեհրանից Երևան տանող իրանահայ գրականության կամուրջը՝ իր վեպերով, պատմվածքներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ արձակի խորքերով և հայրենասիրությամբ։

Русский
Абиг Амазаспович Авагян родился 14 сентября 1919 года в Тегеране (Иран) — армянский прозаик, писатель, член Союза писателей СССР (с 1949), ставший одной из ярких фигур ирано-армянской и армянской литературы.

Начальное образование получил в армянских, персидских, французских школах и американском колледже Тегерана. В 1939 году был призван в армию и служил военным лётчиком до 1941 года. В 1946 году репатриировался в Армению. В 1957 году окончил Высшие литературные курсы при Союзе писателей СССР (Москва). В 1959–1983 годах работал консультантом в Союзе писателей Армении.

Его произведения переведены и изданы отдельными книгами на русском языке. Награждён орденом «Знак Почёта».

Основные произведения:

• «Рассказы» (1950),
• «Завтра» (роман, 1951),
• «Раскалённая земля» (роман, 1955),
• «Назели Даларян» (роман, 1959),
• «Последний житель села Бенда» (1962),
• «Южная лихорадка» (1971),
• «Было, не было» (1973),
• «Удар» (повесть и рассказы, 1978),
• «Человек в пустыне» (1981),
• «Последняя пристань» (рассказы, повесть, 1982).

Абиг Амазаспович Авагян остался мостом ирано-армянской литературы от Тегерана до Еревана — своими романами, рассказами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской прозы и патриотизмом.

English

From Tehran to Yerevan: Bridge of Armenian Prose

Abig Hamazasp Avagyan was born on September 14, 1919, in Tehran (Iran) — Armenian prose writer, member of the Union of Writers of the USSR (since 1949), who became one of the prominent figures of Iranian-Armenian and Armenian literature.

Received primary education in Armenian, Persian, French schools and the American college in Tehran. In 1939 drafted into the army and served as a military pilot until 1941. In 1946 repatriated to Armenia. In 1957 graduated from the Higher Literary Courses under the Union of Writers of the USSR (Moscow). In 1959–1983 worked as a consultant in the Union of Writers of Armenia.

His works were translated and published separately in Russian. Awarded the Order of the Badge of Honor.

Main works:

• “Stories” (1950),
• “Tomorrow” (novel, 1951),
• “Red-Hot Earth” (novel, 1955),
• “Nazeli Dalaryan” (novel, 1959),
• “The Last Resident of Bend Village” (1962),
• “Southern Fever” (1971),
• “It Was, It Was Not” (1973),
• “Strike” (novella and stories, 1978),
• “Man in the Desert” (1981),
• “The Last Haven” (stories, novella, 1982).

Abig Hamazasp Avagyan remained the bridge of Iranian-Armenian literature from Tehran to Yerevan — with his novels, stories, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian prose and patriotism.

1. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ իրանահայ արձակագիր և «Շիկացած հող»-ի հեղինակ / Абиг Амазаспович Авагян — ирано-армянский прозаик и автор «Раскалённой земли» / Abig Hamazasp Avagyan — Iranian-Armenian Prose Writer and Author of Red-Hot Earth
2. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ Թեհրանից Երևան՝ հայ արձակի կամուրջ / Абиг Амазаспович Авагян — от Тегерана до Еревана: мост армянской прозы / Abig Hamazasp Avagyan — From Tehran to Yerevan: Bridge of Armenian Prose
3. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ «Վաղը» և «Նազելի Դալարյան» վեպերի հեղինակ / Абиг Амазаспович Авагян — автор романов «Завтра» и «Назели Даларян» / Abig Hamazasp Avagyan — Author of the Novels Tomorrow and Nazeli Dalaryan
4. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ իրանահայ գրականության և հայրենասիրության նվիրյալ / Абиг Амазаспович Авагян — преданный ирано-армянской литературе и патриотизму / Abig Hamazasp Avagyan — Devoted to Iranian-Armenian Literature and Patriotism
5. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ սփյուռքահայ արձակի և հայ գրականության դեմք / Абиг Амазаспович Авагян — лицо диаспорной армянской прозы и литературы Армении / Abig Hamazasp Avagyan — Figure of Diaspora Armenian Prose and Armenian Literature

Հրանտ Նազարյանց մահացել է 1962 թվականի հունվարի 25-ին Բարիում (Իտալիա)՝ 76 տարեկան հասակում, թողնելով հայ և եվրոպական գրականության պատմության մեջ անմոռանալի հետք՝ որպես ֆուտուրիզմի առաջին տեսաբաններից մեկը և սփյուռքահայ գրականության վառ դեմք։ Ծնվել է 1886 թվականի հունվարի 8-ին Սկյուտարում (Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն)։

Կրթություն է ստացել Պերպերյան վարժարանում։ 1900-ին մեկնել է արտասահման՝ Իտալիա և Ֆրանսիա, որտեղ տարվել է սիմվոլիզմով։ Վերադառնալով Կոստանդնուպոլիս՝ 1902–1903 թվականներից սկսել է տպագրել բանաստեղծություններ։ 1908-ին Տիգրան Զավենի հետ խմբագրել է «Սուրհանդակ» հանդեսը, 1909-ին՝ Գարեգին Կուզիկյանի հետ «Նոր հոսանք» պարբերականը։ 1911–1912 թվականներին Լիպարիտ Նազարյանցի, Ռուբեն Զարդարյանի և Լևոն Շանթի հետ խմբագրել է «Ազատամարտ» շաբաթաթերթի «Բագին» գրական հավելվածը։

Աշխատակցել է բազմաթիվ պարբերականների՝ «Մասիս», «Լոյս», «Շանթ», «Ազատամարտ», «Բիւզանդիոն», «Արևելք», «Հայրենիք», «Մանզումէի էֆքեար», «Արեւելեան մամուլ», «Հայ գրականութիւն», «Գարուն» և այլն, ինչպես նաև ֆրանսերեն ու իտալերեն մամուլին։

1910-ին իր ծախքով հրատարակել է Հերանուշ Արշակյանի բանաստեղծությունները և Եղիա Տեմիրճիպաշյանի սիրային նամակները։ Նույն թվականին գրել է «Ֆ. Մառինէտտի և ապագայապաշտութիւնը» գիրքը՝ ֆուտուրիզմին նվիրված առաջին ուսումնասիրություններից մեկը։ 1912-ին լույս է տեսել նրա հայերեն միակ բանաստեղծական ժողովածուն՝ «Խաչուած երազներ»։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո տեղափոխվել է Իտալիա և հաստատվել Բարիում, որտեղ շարունակել է գրական աշխատանքը՝ հրատարակելով Պետրոս Դուրյանի, Արշակ Չոպանյանի մասին գրքեր, թարգմանելով հայ բանաստեղծություններ իտալերեն, գրելով «Հայաստան. իր մարտիրոսությունն ու պահանջները» և «Հայ տաղասացներ» գրքերը։ 1919-ին գրել է «Տիեզերական ողբերգության մեծ երգը», 1920-ին՝ «Վահագն» և «Հայելին» ժողովածուները։ 1920-ից Ռոբերտո Սարվազիի հետ խմբագրել է «Fantasma» ամսագիրը։

Հրանտ Նազարյանցը մնաց Կոստանդնուպոլսից Բարի տանող հայ-եվրոպական գրականության կամուրջը՝ իր բանաստեղծություններով, թարգմանություններով և ֆուտուրիզմի տեսությամբ ոգեշնչելով սերունդներին սփյուռքահայ գրականության և համաշխարհային արվեստի խորքերով։

Русский

армянский поэт, высоко оценённый итальянскими писателями

Грант Назарянц скончался 25 января 1962 года в Бари (Италия) в возрасте 76 лет — армянский поэт, теоретик футуризма, оставивший яркий след в истории диаспорной армянской и европейской литературы. Родился 8 января 1886 года в Скутари (Константинополь, Османская империя).

Образование получил в местной Перперьянской школе. В 1900 году уехал за границу — в Италию и Францию, где увлёкся символизмом. Вернувшись в Константинополь, с 1902–1903 годов начал публиковать стихи. В 1908 году вместе с Тиграном Завеном редактировал журнал «Сурханdak», в 1909 году с Гарегини Кузикяном — периодическое издание «Нор хосанк». В 1911–1912 годах вместе с Липаритом Назарянцем, Рубеном Зардаряном и Левоном Шантом редактировал литературное приложение «Багин» к еженедельнику «Азатамарт».

Сотрудничал с множеством периодических изданий — «Масис», «Луйс», «Шант», «Азатамарт», «Бюзандион», «Аревелк», «Айреник», «Манзумеи эфкяр», «Аревелеан мамул», «Хай граканутюн», «Гарун» и другими, а также с французской и итальянской прессой.

В 1910 году за свой счёт издал стихи Херануш Аршакян и любовные письма Егиа Темирчибашяна. В том же году написал книгу «Ф. Т. Маринетти и футуризм» — одно из первых исследований футуризма в мировой литературе. В 1912 году вышел его единственный армянский поэтический сборник «Распятые мечты».

После Первой мировой войны переехал в Италию и обосновался в Бари, где продолжил литературную деятельность — издал книги о Петросе Дуряне и Аршаке Чопаняне, переводил армянскую поэзию на итальянский, написал «Армения: её мученичество и требования» и «Армянские трубадуры». В 1919 году написал «Великую песнь космической трагедии», в 1920 году — сборники «Ваагн» и «Зеркало». С 1920 года вместе с Роберто Сарвази редактировал журнал «Fantasma».

Грант Назарянц остался мостом армянско-европейской литературы от Константинополя до Бари — своими стихами, переводами и теорией футуризма, вдохновляя поколения глубинами диаспорной армянской литературы и мирового искусства.

English

Armenian Poet Highly Praised by Italian Writers

Hrand Nazariantz died on January 25, 1962, in Bari (Italy) at the age of 76 — Armenian poet, theorist of futurism, who left a vivid mark in the history of diaspora Armenian and European literature. Born on January 8, 1886, in Scutari (Constantinople, Ottoman Empire).

Education received at the local Perperyan school. In 1900 went abroad — to Italy and France, where he became fascinated with symbolism. Returning to Constantinople, from 1902–1903 began publishing poems. In 1908 together with Tigran Zaven edited the magazine “Surhandak”, in 1909 with Garegin Kuzikyan — the periodical “Nor Hosank”. In 1911–1912 together with Liparit Nazariantz, Ruben Zardaryan and Levon Shant edited the literary supplement “Bagin” to the weekly “Azatamart”.

Collaborated with numerous periodicals — “Masis”, “Luys”, “Shant”, “Azatamart”, “Byuzandion”, “Arevelk”, “Hayrenik”, “Manzumei efkyar”, “Arevelean mamul”, “Hay grakanutyun”, “Garun” and others, as well as French and Italian press.

In 1910 at his own expense published poems of Heranush Arshakyan and love letters of Yeghia Temirchipashyan. In the same year wrote the book “F. T. Marinetti and Futurism” — one of the first studies of futurism in world literature. In 1912 his only Armenian poetry collection “Crucified Dreams” was published.

After World War I moved to Italy and settled in Bari, where he continued literary work — published books on Petros Durian and Arshak Chopanyan, translated Armenian poetry into Italian, wrote “Armenia: its martyrdom and demands” and “Armenian Troubadours”. In 1919 wrote “The Great Song of Cosmic Tragedy”, in 1920 — collections “Vahagn” and “Mirror”. From 1920 together with Roberto Sarvazi edited the magazine “Fantasma”.

Hrand Nazariantz remained the bridge of Armeno-European literature from Constantinople to Bari — with his poems, translations, and theory of futurism, inspiring generations with the depths of diaspora Armenian literature and world art.

1. Հրանտ Նազարյանց՝ ֆուտուրիզմի հայ տեսաբան և սփյուռքահայ բանաստեղծ / Грант Назарянц — армянский теоретик футуризма и поэт диаспоры / Hrand Nazariantz — Armenian Theorist of Futurism and Diaspora Poet
2. Հրանտ Նազարյանց՝ Կոստանդնուպոլսից Բարի՝ հայ-իտալական գրականության կամուրջ / Грант Назарянц — от Константинополя до Бари: мост армяно-итальянской литературы / Hrand Nazariantz — From Constantinople to Bari: Bridge of Armeno-Italian Literature
3. Հրանտ Նազարյանց՝ «Խաչուած երազներ»-ի և «Ֆ. Մառինէտտի և ապագայապաշտութիւնը»-ի հեղինակ / Грант Назарянц — автор «Распятые мечты» и «Ф. Т. Маринетти и футуризм» / Hrand Nazariantz — Author of Crucified Dreams and F. T. Marinetti and Futurism
4. Հրանտ Նազարյանց՝ իրանահայ գրականության և եվրոպական ավանգարդի նվիրյալ / Грант Назарянц — преданный ирано-армянской литературе и европейскому авангарду / Hrand Nazariantz — Devoted to Iranian-Armenian Literature and European Avant-Garde
5. Հրանտ Նազարյանց՝ հայ բանաստեղծը, ում գնահատեցին իտալացի գրողները / Грант Назарянц — армянский поэт, высоко оценённый итальянскими писателями / Hrand Nazariantz — Armenian Poet Highly Praised by Italian Writers

Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան ծնվել է 1891 թվականի հունվարի 25-ին Շուշիում (Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն)՝ հայ խորհրդային մաթեմատիկոս, ինժեներ-մեխանիկ, պրոֆեսոր (1930), ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1940), ով իր գիտական և մանկավարժական գործունեությամբ հիմք դրեց հայկական տեսական մեխանիկայի դպրոցին։

1912 թվականին ավարտել է Խարկովի համալսարանը, 1915-ին՝ Դոնի (այժմ՝ Նովոչերկասկի) պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1918–1920 թվականներին դասախոսել է Թիֆլիսի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1920–1926 թվականներին աշխատել է Բաքվում՝ որպես Ադրբեջանի ժողտնտխորհի նախագահի մեքենաշինության գծով խորհրդատու, դասախոսել Բաքվի նավթի ինստիտուտում և Ադրբեջանի պետական համալսարանում։ 1926 թվականից դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում՝ 1930–1959 թվականներին տեսական մեխանիկայի ամբիոնի վարիչ։ 1930–1956 թվականներին դասախոսել է նաև Երևանի պոլիտեխնիկական և մանկավարժական ինստիտուտներում։ Միաժամանակ ղեկավարել է Ձորագետի և Քանաքեռի հէկերի կառուցման ու շահագործման աշխատանքները։

Նրա անմիջական մասնակցությամբ հիմնադրվել են Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի նյութերի դիմադրության և Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի կիրառական մեխանիկայի ամբիոնները։

Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյանը մնաց Շուշիից Երևան տանող հայկական մեխանիկայի և տեսական գիտության կամուրջը՝ իր դասախոսական նվիրումով, գիտական խորքայնությամբ և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին մաթեմատիկայի և ինժեներության խորքերով։

Русский

от Шуши до Еревана: лидер армянской инженерной школы

Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян родился 25 января 1891 года в Шуши (Елизаветпольская губерния, Российская империя) — армянский советский математик, инженер-механик, профессор (1930), заслуженный деятель науки и техники Армянской ССР (1940), заложивший основы армянской школы теоретической механики.

В 1912 году окончил Харьковский университет, в 1915 году — Донской (ныне Новочеркасский) политехнический институт. В 1918–1920 годах преподавал в Тифлисском политехническом институте. В 1920–1926 годах работал в Баку — консультантом председателя Азербайджанского Совнархоза по машиностроению, преподавал в Бакинском нефтяном институте и Азербайджанском государственном университете. С 1926 года преподавал в Ереванском государственном университете, в 1930–1959 годах — заведующий кафедрой теоретической механики. В 1930–1956 годах преподавал также в Ереванском политехническом и педагогическом институтах. Одновременно руководил строительством и эксплуатацией Джорагетской и Канакерской ГЭС.

При его непосредственном участии были основаны кафедры сопротивления материалов Ереванского политехнического института и прикладной механики Армянского сельскохозяйственного института.

Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян остался мостом армянской механики и теоретической науки от Шуши до Еревана — своим преподавательским подвигом, научной глубиной и бесконечной любовью, вдохновляя поколения глубинами математики и инженерного дела.

English

From Shushi to Yerevan: Leader of the Armenian Engineering School

Ashot Movses Ter-Mkrtchyan was born on January 25, 1891, in Shushi (Elizavetpol province, Russian Empire) — Armenian Soviet mathematician, engineer-mechanic, professor (1930), Honored Worker of Science and Technology of the Armenian SSR (1940), who laid the foundations of the Armenian school of theoretical mechanics.

In 1912 graduated from Kharkov University, in 1915 — from the Don (now Novocherkassk) Polytechnic Institute. In 1918–1920 taught at the Tiflis Polytechnic Institute. In 1920–1926 worked in Baku — consultant to the Chairman of the Azerbaijan Council of National Economy for mechanical engineering, taught at the Baku Oil Institute and Azerbaijan State University. Since 1926 taught at Yerevan State University, in 1930–1959 — head of the Department of Theoretical Mechanics. In 1930–1956 also taught at Yerevan Polytechnic and Pedagogical Institutes. Simultaneously supervised the construction and operation of the DzoraGet and Kanaker hydroelectric power stations.

With his direct participation, the departments of strength of materials at Yerevan Polytechnic Institute and applied mechanics at the Armenian Agricultural Institute were established.

Ashot Movses Ter-Mkrtchyan remained the bridge of Armenian mechanics and theoretical science from Shushi to Yerevan — with his teaching dedication, scientific depth and boundless love, inspiring generations with the depths of mathematics and engineering.

1. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ հայ մեխանիկայի և տեսական գիտության հիմնադիրներից մեկը / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — один из основоположников армянской механики и теоретической науки / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — One of the Founders of Armenian Mechanics and Theoretical Science
2. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ Շուշիից Երևան՝ հայ ինժեներական դպրոցի առաջնորդ / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — от Шуши до Еревана: лидер армянской инженерной школы / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — From Shushi to Yerevan: Leader of the Armenian Engineering School
3. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ պրոֆեսոր և ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — профессор и заслуженный деятель науки АрмССР / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — Professor and Honored Worker of Science of the Armenian SSR
4. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ Ձորագետի և Քանաքեռի հէկերի ղեկավար / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — руководитель Джорагетской и Канакерской ГЭС / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — Supervisor of DzoraGet and Kanaker Hydroelectric Power Stations
5. Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան՝ հայկական տեսական մեխանիկայի նվիրյալ / Ашот Мовсесович Тер-Мкртчян — преданный армянской теоретической механике / Ashot Movses Ter-Mkrtchyan — Devoted to Armenian Theoretical Mechanics