Հայկական գազվորված ըմպելիք – Армянский газированный напиток – Armenian carbonated drink

Թոփ 5 հայկական ավանդական ըմպելիքներ – Топ-5 традиционных Армянских напитков – Top 5 Traditional Armenian Drinks

Թոփ 5 հայկական ավանդական ըմպելիքներ

Հայկական մշակույթը հայտնի է իր վառ խոհանոցով, հարուստ համերով և ավանդույթներով: Ինչ վերաբերում է խմիչքներին, ապա Հայաստանը կարող է պարծենալ ավանդական խմիչքների համեղ բազմազանությամբ, որոնք խնամքով պահպանվել են դարեր շարունակ: Մածունից պատրաստված թարմացնող ըմպելիքներից մինչև եզակի գազավորված ըմպելիքներ ու բուսական թուրմեր․ հայկական ավանդական ըմպելիքները հնարավորություն են տալիս հայացք գցել երկրի խոհարարական ժառանգությանը և զովացուցիչ ու բուրավետ ըմպելիքներ պատրաստելու արվեստին:

Հայկական խմիչքները իրենց ուրույն տեղն են զբաղեցնում հայ ժողովրդի սրտում և օջախներում: Դրանք ոչ միայն հագեցնում են ծարավը, այլեւ կապ են ապահովում Հայաստանի հողի, պատմության ու մշակութային ինքնության։ Յուրաքանչյուր խմիչք ունի իր ուրույն իր պատմությունը՝ արտացոլելով երկրի գյուղատնտեսական առատությունը և ժողովրդի հնարամտությունը՝ թարմացնող ու սննդարար ըմպելիքներ ստեղծելու գործում:

Այս հոդվածում մենք ճամփորդելու ենք հայկական ավանդական խմիչքների տիրույթով։ Կիմանանք այնպիսի սիրելի ըմպելիքների ստեղծման բարդությունների և ավանդույթների մասին, ինչպիսիք են թանը՝ մածունից պատտրաստված խմիչքը և Ջերմուկը՝ բնական հանքային ջուրը, որը հայտնի է իր մաքրությամբ ու օգտակար հատկություններով: Նաև կծանոթանանք թարխունին՝ հայկական գազավորված ըմպելիքին, որը սիրված է ողջ երկրում։

Բացի այդ, մենք կծանոթանանք չրի կոմպոտ պատրաստելու արվեստին՝ հայկական ավանդական ըմպելիք, որը ներծծված է արևահամ մրգերի բույրով։ Բացի այդ, կծանոթանանք դեղաբույսերի թուրմերին, որոնք հայկական ընտանիքներում վաղուց են գնահատվել իրենց բուժիչ հատկություններով և համեղ բույրերով։

Միացե՛ք մեզ, բացահայտելու այս ավանդական հայկական ըմպելիքների էությունը լի պատմությամբ, մշակույթով և այն բոլոր բարիքները համտեսելու ցանկությամբ, որն առաջարկում են Հայաստանի այգիներն ու ավանդույթները: Պատրաստվեք հագեցնել ձեր ծարավը հայկական ժառանգության յուրահատուկ բույրերով և ընկղմվել հայկական խմիչքների թարմացնող աշխարհում:

1. Թան. հայկական յուրօրինակ մածունից պատրաստված ըմպելիք

Հայկական ավանդական խմիչքների շարքում չի կարելի անտեսել մածունից պատրաստված սիրված ու յուրահատուկ ըմպելիքը՝ թանը։ Թանն իր ուրույն տեղն է զբաղեցնում հայկական մշակույթում և խոհանոցում՝ առաջարկելով թարմացնող և թթվաշ համ, որը կգերի ձեր համային զգայարանները:
Ծագումը և նշանակությունը
Թանը, որը որոշ շրջաններում հայտնի է նաև «աիրան» անվամբ, հայկական խոհարարական ավանդույթներում երկար պատմություն ունի։
Թանի ծագումը սովորաբար կապում են հնագույն ժամանակների հետ, երբ հայերը բացահայտեցին ֆերմենտացված մածունի օգտակար հատկությունները։
Այս ավանդական ըմպելիքը վաղուց գնահատվել է իր թարմացնող հատկությունների, մարսողունակության և շոգ ամռանը սառեցնող ազդեցության համար:
Պատրաստման գործընթացը
Թանի պատրաստումը սկսվում է մածունի խմորումից, ինչը հաղորդում է ընդգծված տտիպ համ և յուղալի հյուսվածք:
Հայկական ավանդական թանը պատրաստվում է տնական մածունից, որն ինդիվիդուալ բնույթ է հաղորդում, և օգտագործվում են բարձրորակ բաղադրիչներ։
Թան պատրաստելու համար մածունը նոսրացնում են ջրով և ինտենսիվ խառնում, մինչև ստացվի հարթ և փրփրուն զանգված։
Ըստ պատրաստման որոշ տարբերակների՝ թանը կարող է համալրվել աղով կամ խոտաբույսերով՝ համն
ուժեղացնելու համար:
Համը և հատկությունները
Թանն ունի յուրահատուկ համային հավասարակշռություն՝ համատեղելով մածունի բնական տտիպ համը նուրբ յուղալիի հետ:
Ըմպելիքի տեքստուրան հարթ և թեթև է, ինչը թանը վերածում է հիանալի թարմացնող տարբերակի՝ շոգ օրերին ծարավը հագեցնելու և զովանալու համար:
Թանի տտիպ բաղադրիչները հաճելի և կազդուրիչ զգացողությւոն են առաջացնում՝ դարձնելով այն հիանալի
հավելում տարբեր ուտեստների կամ առանձին խմիչքի համար:
Մշակութային նշանակություն
Հայ հասարակության մեջ թանը ունի խորը մշակութային նշանակություն և հաճախ համարվում է հյուրընկալության և ընկերասիրության խորհրդանիշ։
Հաճախ կարելի է տեսնել, թե ինչպես են թանը մատուցում ընտանեկան հավաքույթներին, տոներին և ավանդական խնջույքներին, ինչը վկայում է հայկական հյուրընկալության մեջ նրա անբաժանելի դերի մասին։
Հայկական սեղանին թանի առկայությունը վկայում է այն մասին, որ հայերը գնահատում են իրենց խոհարարական ժառանգությունը և ձգտում են պահպանել ավանդական համերը:
Առողջության համար օգուտները
Թանը շատ օգտակար է առողջության համար՝շնորհիվ իր հիմնական բաղադրիչի՝ մածուն-յոգուրտի:
Յոգուրտը պրոբիոտիկների հարուստ աղբյուր է, որոնք նպաստում են մարսողությանը և աղիքների առողջությանը: Բացի այդ, այն հարուստ է էական սննդանյութերով, այդ թվում՝ կալցիումով, սպիտակուցներով և վիտամիններով, որոնք նպաստում են առողջությանը:

Եզրափակելով, հարկ է նշել, թանն արտացոլում է հայ ժողովրդի սերը մածունից պատրաստված ըմպելիքների և խոհարարական ավանդույթների հանդեպ և դրանք պահպանելու ձգտումը։ Թանը կարելի է օգտագործել և՛ ավանդական ուտեստների հետ, և՛ որպես առանձին ըմպելիք ծարավը հագեցնելու նպսատակով․ այն համեղ և եզակի արտադրանք է հայկական խմիչքների շարքում:

2. Ջերմուկ՝ բնական հանքային ջուր

Հայաստանի ունեցած բազմաթիվ գանձերի շարքում գեղատեսիլ բնապատկերների հիանալի նվեր է բնական հանքային ջուրը՝ Ջերմուկը։ Իր մաքրությամբ, բուժիչ հատկություններով և թարմացնող համով հայտնի Ջերմուկը հանրահայտ հայկական ըմպելիքի համբավ է ձեռք բերել:
Աղբյուրը և ծագումը
Ջուրն իր անունը ստացել է Հայաստանի լեռներում գտնվող առողջարանային Ջերմուկ քաղաքից։ Այստեղ կան հանքային հարուստ աղբյուրներ, որոնցից էլ ծնվում է այս բնական էլիքսիրը։
Հանքային ջուրը ծագում և հոսում է ստորգետնյա աղբյուրներից, որտեղ այն անցնում է ժայռերի շերտերի միջով՝ ճանապարհին կլանելով օգտակար հանածոները։
Առանձնահատկություններ և առավելություններ
Ջերմուկը հայտնի է իր բացառիկ հանքային բաղադրությամբ, ինչով էլ պայմանավորված են նրա յուրահատուկ համն ու օգտակար հատկությունները։
Այն բնական գազավորված հեղուկ է, ինչը նրան հաղորդում է փրփրուն և թարմացնող բնույթ։ Ջերմուկը պարունակում է հանքանյութերի եզակի համադրություն, այդ թվում՝ կալցիում, մագնեզիում, կալիում և բիկարբոնատներ, որոնք նպաստում են նրա բուժիչ հատկություններին։ Համարվում է, որ Ջերմուկը բարելավում է մարսողությանը, ընդհանուր ինքնազգացողությունը, օգնում է պահպանել երիկամների և միզածորային համակարգի առողջությունը:
Մշակութային և պատմական նշանակություն
Ջերմուկը կարևոր մշակութային և պատմական նշանակություն ունի հայերի և Հայաստանի համար։ Ջերմուկի աղբյուրները դարեր շարունակ գնահատվել և գրավել են զբոսաշրջիկներինէ իրենց բուժիչ հատկություններով և երիտասարդացնող ազդեցությամբ։
Ջերմուկ քաղաքը հայտնի հանգստավայր է, ամբողջ երկրի տարբեր ծայրերից ժամանում են զբոսաշրջիկներ վայելելու բնական հանքային ջրի ազդեցությունը: Ջերմուկը դարձել է հայկական լեռնաշխարհի առողջության, մաքրության խորհրդանիշ։
Խմելու ջուր Ջերմուկ
Այս ջուրը կարելի է օգտագործել բնական տեսքով, սառեցված կամ սենյակային ջերմաստիճանում՝ վայելելու նրա թարմեցնող համն ու հարուստ հանքային բաղադրությունը:
Հաճախ խորհուրդ է տրվում օգտագործել չափավոր՝ օգտակար հատկությունները լիարժեք գնահատելու և միներալ մակարդակը պահպանելու համար։
Հայաստանի շատ հաստատություններում Ջերմուկ ջուրը ներառված է խմիչքների տեսականու մեջ, ինչը հյուրերին և տեղի բնակիչներին թույլ է տալիս գնահատել նրա յուրահատուկ որակները:
Հասանելիություն
Ջերմուկը գնահատվում է ոչ միայն Հայաստանում, այլեւ միջազգային ճանաչում է ստացել։ Այն կարելի է գտնել աշխարհի տարբեր շուկաներում և մասնագիտացված խանութներում, ինչը թույլ է տալիս մարդկանց վայելել այս ջրի համն ու առողջարար հատկությունները, անկախ գտնվելու վայրից:

3. Թարխուն՝ հայկական գազային ըմպելիք թարխունով

Երբ խոսքը վերաբերում է յուրահատուկ և տարբերվող հայկական խմիչքներին, թարխունն իր ուրույն տեղն ունի։ Թրմված թարխունի բուրավետ խոտաբույսով այս կենսունակ գազավորված ըմպելիքը անպայման կգերի իր թարմեցնող համով և մշակութային նշանակությամբ:
Ծանոթություն թարխունի հետ
Թարխունը հայկական ավանդական գազավորված զովացուցիչ ըմպելիք է, որի անվանումն առաջացել է հայերեն թարխուն բառից։ Այս գազավորված ըմպելիքը հայտնի է իր վառ կանաչ գույնով և յուրահատուկ բուսական բույրով, որն առաջանում է թարխունի թուրմից։
Մշակութային նշանակություն
Թարխունը խոր արմատներ ունի հայկական մշակույթում և դարերի ընթացքում օգտագործվել է որպես թարմեցնող և կազդուրիչ ըմպելիք: Այն հաճախ օգտագործվում է տոնական միջոցառումների, ընտանեկան հավաքների և հատուկ տոնակատարությունների ժամանակ։
Յուրահատուկ համ
Թարխունի ամենատարբերվող բաղադրիչն անկասկած յուրահատուկ համն է։ Այն ունի քաղցր բուսական նրբերանգ: Թարխունի բուսական բաղադրիչները լրացվում են անիսոնի նրբերանգներով՝ տալով թարխունին բնորոշ հաստատուն համ:
Թարխունի պատրաստումը
Թարխունի պատրաստման գործընթացի բաղկացուցիչ մասն է թարխունի տերևները քաղցր օշարակի մեջ թրջելը և գազավորված ջրի հետ խառնելը:
Թարխունի համը թուրմերի շնորհիվ համակցվում է քաղցր օշարակի հետ, և արդյունքում ստացվում է հավասարակշռված ու թարմացնող գազավորված ըմպելիք։
Թարմացնող և ունիվերսալ
Թարխունի յուրահատուկ համն ու փրփուրը հիանալի տարբերակ են ծարավը հագեցնելու և հաճելի սառեցնող էֆեկտ ստանալու համար:
Այն կարելի է վայելել առանձին սառույցով կամ որպես այլ կոկտեյլի հավելում` յուրահատուկ երանգ հաղորդելով ավանդական ըմպելիքների բաղադրատոմսերին:
Տարածաշրջանային առանձնահատկություններ
Թեև թարխունն առաջին հերթին ասոցացվում է հայկական խոհանոցի հետ, սակայն դրա տարատեսկաները առկա են նաև հարևան երկրներում՝ Վրաստանում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում։ Յուրաքանչյուր տարածաշրջան ունի իրեն հատուկ բաղադրատոմսերն ու համային պրոֆիլները՝ այդպիսով հաղորդելով բազմազանություն սիրված խմիչքին:
Հասանելիություն
Թարխուն կարելի է գտնել հայկական մթերային խանութներում, սննդամթերքի մասնագիտացված շուկաներում և նույնիսկ որոշ միջազգային սուպերմարկետներում, որոնք մասնագիտացած են հայկական և արևելաեվրոպական ապրանքների մեջ:
Կան նաև թարխունի օշարակ կամ խտանյութեր, որոնց շնորհիվ այս սիրված գազավորված խմիչքը հնարավոր է ստանալ նաև տնային պայմաններում:

4. Չրի կոմպոտ՝ ավանդական հայկական ըմպելիք

Հայկական ավանդական խմիչքների շարքում, որպես սիրված և անուշաբույր տարբերակ, առանձնահատուկ տեղ է գրավում չրի կոմպոտը։ Չորացրած մրգերի կոմպոտը հայկական ավանդական ըմպելիք է, որը պատրաստվում է չորացրած մրգերը բազմակի թրջելու միջոցով, ինչի արդյունքում դրանց համային հատկությունները փոխանցվում են հեղուկին և վերածվում համեղ մրգային ըմպելիքի։ Բերքահավաքի առատ սեզոնին մրգերի պահածոյացման այս դարավոր սովորույթը հայկական ընտանիքներում դարձել է տարածված սովորույթ։
Պատրաստման գործընթացը
Նախ խնամքով ընտրվում են չոր մրգեր՝ ծիրան, սալորաչիր, խնձոր կամ կեռաս։ Չրերը դնում են կաթսայի մեջ և լցնում ջրով, որպեսզի թրջվեն ու չորանան։
Անուշաբույր համեմունքները, ինչպիսիք են դարչինը, մեխակը կամ հիլը, կարելի է ավելացնել՝ պատրաստելու ընթացքում խիտ համ և բուրմունք հաղորդելունպատակով:
Անուշաբույր թուրմ
Չորացրած մրգերը ջրազրկելով ազատվում են իրենց բնական շաքարից՝ ստեղծելով քաղցր և անուշահոտ թուրմ: Տարատեսակ մրգերի համադրումը կոմպոտի յուրաքանչյուր խմբաքանակին հաղորդում է յուրահատուկ համ։ Թրման գործընթացում չրի և համեմունքների համերը միաձուլվում են, արդյունքում վերածվելով ներդաշնակ և անուշաբույր ըմպելիքի:
Մատուցում և օգտագործում
Չրի կոմպոտը կարելի է մատուցել սառեցված կամ սենյակային ջերմաստիճանում՝ կախված նախասիրությունից: Այն հաճախ օգտագործվում է որպես զովացուցիչ ըմպելիք ամառվա շոգ օրերին կամ որպես հանգստացնող և ջերմացնող ըմպելիք՝ առավել ցուրտ ամիսներին:
Կոմպոտը կարելի է մատուցել հենց բնական վիճակում, ներառելով չորացված մրգեր համի լրացուցիչ հարստության համար:
Սննդային հատկություններ
Չորացրած մրգերի կոմպոտը ոչ միայն բնական քաղցրություն է հաղորդում ըմպելիքին, այլեւ ունի մի շարք սննդարար հատկություններ։
Չիրը հարուստ է բջջանյութով, վիտամիններով և հանքանյութերով՝ կոմպոտը դարձնելով հագեցնող և առողջարար։ Բացի այդ, թրման գործընթացի ընթացքում մրգերը պահպանում են իրենց առողջարար սննդանյութերի մի մասը:
Մշակութային նշանակություն
Չրի կոմպոտը հայկական ընտանիքներում մշակութային կարևոր նշանակություն ունի հատկապես տոների և ընտանեկան տոնակատարությունների ժամանակ։ Այն բերրիության և սեզոնային մրգերի պահպանման խորհրդանիշն է՝ ամբողջ տարվա ընթացքում օգտագործելու նպատակով։
Վայելելով այդ կոմպոտի անգամ մեկ գավաթը, դուք կինտեգրվեք հայկական խոհարակական ավանդույթներին և կըմբոշխնեք սերնդեսերունդ փոխանցվող համն ու բույրը:

5. Հայկական բուսական թուրմեր

Հայաստանի հարուստ բնական լանդշաֆտներն ու բազմազան բուսական աշխարհը նպաստել են հայկական մշակույթում բուսական թուրմերի պատրաստման երկարամյա ավանդույթի ձևավորմանը: Տեղական տարատեսակ խոտաբույսերից պատրաստված բուրավետ և բուժիչ ըմպելիքները վաղուց են գնահատվել իրենց հարուստ համի և բուժիչ հատկությունների շնորհիվ։
Մշակութային նշանակություն
Հայկական բուսական թուրմերը կարևոր տեղ են գրավում հայկական մշակույթում և ավանդական բժշկության մեջ։
Բուսական թուրմերի պատրաստումն ու օգտագործումը դարեր շարունակ եղել է հայկական սովորույթների անքակտելի, արմատավորելով հավատը դրանց բուժիչ և երիտասարդացնող ազդեցության նկատմամբ։
Հանրաճանաչ հայկական խոտաբույսեր
Հայաստանցիները կարող է հպարտանալ տեղական դեղաբույսերի լայն տեսականիով, որոնք լայնորեն օգտագործվում են բուսական թուրմեր պատրաստելու համար:
Անանուխը, երիցուկը, եղեսպակը, ուրցը և կիտրոնի վերբենան ամենատարածված խոտաբույսերից են, որոնք օգտագործվում են բուրավետ և բուժիչ թուրմեր պատրաստելու նպատակով:
Թուրմեր պատրաստելու եղանակներ
Հայկական բուսական թուրմերը սովորաբար պատրաստվում են չոր կամ թարմ խոտաբույսերը տաք ջրի մեջ թրջելով։ Թրման գործընթացում դեղաբույսերն արտազատում են յուղեր և բուժիչ միացություններ, ինչի արդյունքում ստացվում է բուրավետ և հանգստացնող ըմպելիք:
Առողջարար հատկությունները
Հայկական բուսական թուրմերը հայտնի են բազմաթիվ օգտակար հատկություններով։ Անանուխի թուրմերը գնահատվում են իրենց մարսողական հատկությամբ, երիցուկի թուրմերը՝ հանգստացնող, իսկ եղեսպակի թուրմերը՝ հակաբակտերիալ հատկությամբ: Յուրաքանչյուր խոտաբույս ​​ունի բուժիչ հատկությունների եզակի համակցում։
Բույրեր և համեր
Հայկական խոտաբույսերի թուրմերը կգոհացնեն Ձեր զգայարանները դյութիչ բույրերով և համերով: Անանուխի թուրմերը թարմեցնող և զովացուցիչ են, երիցուկի թուրմերն ունեն նուրբ ծաղկային համային նրբերանգներ, իսկ եղեսպակինը՝ վառ արտահատված տտիպություն: Այս բուրավետ թուրմերը ոչ միայն հաճելի է խմելու համար, այլև կազդուրում են հոգին և մարմինը:
Մատուցում և օգտագործում
Հայկական բուսական թուրմերը կարելի է օգտագործել ինչպես տաք, այնպես էլ սառը վիճակում՝ կախված անձնական նախասիրությունից։ Տաք թուրմերը սովորաբար օգտագործվում են որպես հանգստացնող ըմպելիք, մինչդեռ սառը թուրմերը տարածված են ամառվա շոգ ամիսներին իրենց թարմեցնող հատկությունների շնորհիվ:
Բուսական թուրմերը հաճախ մատուցվում են առանձին կամ համադրված մեղրի հետ՝ քաղցրություն հաղորդելու նպատակով:
Ավանդական և ժամանակակից օգտագործումը
Բուսական թուրմերը կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայկական մշակույթի տարբեր ասպեկտներում՝ ավանդական բժշկությունից մինչև կենցաղ: Դրանք գտագործվում են օրգանիզմի ընդհանուր բարելավման նպատակով՝ հանդիսանալով ամենօրյա կյանքի անբաժանելի մաս:

////

Топ-5 традиционных Армянских напитков

Армянская культура известна своей яркой кухней, богатыми вкусами и традициями. Что касается напитков, Армения может похвастаться восхитительным разнообразием традиционных напитков, которые бережно сохранялись на протяжении веков. От освежающих йогуртовых напитков до уникальных газированных напитков и травяных настоев — армянские традиционные напитки предлагают заглянуть в кулинарное наследие страны и искусство приготовления освежающих и ароматных напитков.

Армянские напитки занимают особое место в сердцах и домах армянского народа. Они не только утоляют жажду, но и обеспечивают связь с землей, историей и культурной самобытностью Армении. Каждый напиток имеет свою собственную уникальную историю, отражающую сельскохозяйственное изобилие страны и изобретательность народа в создании освежающих и питательных напитков.

В этой статье мы совершим путешествие в мир традиционных армянских напитков. Мы узнаем о тонкостях и традициях создания таких любимых напитков, как тан, напиток из йогурта, и джермук, натуральная минеральная вода, известная своей чистотой и полезными свойствами. Мы также познакомимся с тархуном, армянским газированным напитком, любимым по всей стране.

Кроме того, мы научимся искусству приготовления компота из сухофруктов, традиционного армянского напитка, пропитанного ароматом солнечных фруктов. Кроме того, мы познакомимся с травяными настоями, которые издавна ценятся в армянских семьях за свои целебные свойства и восхитительные ароматы.

Присоединяйтесь к нам, чтобы открыть для себя суть этих традиционных армянских напитков, полных истории, культуры и желания попробовать все вкусности, которые могут предложить сады и традиции Армении. Приготовьтесь утолить жажду уникальными ароматами армянского наследия и погрузиться в освежающий мир армянских напитков.

1. Тан: уникальный армянский йогуртовый напиток

Среди традиционных армянских напитков нельзя обойти вниманием любимый и уникальный напиток из йогурта — тан. Тан занимает особое место в армянской культуре и кухне, предлагая освежающий и кисловатый вкус, который очарует ваши вкусовые рецепторы.
Происхождение и значение
Тан, также известный в некоторых регионах как «айран», имеет давнюю историю в армянских кулинарных традициях.
Происхождение тана обычно связывают с древними временами, когда армяне открыли для себя полезные свойства ферментированного йогурта.
Этот традиционный напиток издавна ценится за свои освежающие свойства, усвояемость и охлаждающий эффект в жаркое лето.
Процесс приготовления
Приготовление тана начинается с ферментации йогурта, что придает ему выраженный терпкий вкус и кремовую текстуру.
Традиционный армянский тан готовится из домашнего йогурта, что придает ему индивидуальный характер, и используются высококачественные ингредиенты.
Для приготовления тана йогурт разбавляют водой и интенсивно размешивают до получения однородной и пенистой массы.
В некоторых вариантах приготовления в тан могут добавлять соль или травы для усиления вкуса.
Вкус и свойства
Тан обладает уникальным вкусовым балансом, сочетая в себе натуральный терпкий вкус йогурта с нежной кремообразностью.
Текстура напитка гладкая и легкая, что делает тан прекрасным освежающим вариантом для утоления жажды и охлаждения в жаркие дни.
Терпкие ингредиенты тана создают приятное и бодрящее ощущение, что делает его прекрасным дополнением к различным блюдам или отдельным напитком.
Культурное значение
В армянском обществе тан имеет глубокое культурное значение и часто считается символом гостеприимства и дружелюбия.
Часто можно увидеть, как тан подают на семейных встречах, праздниках и традиционных застольях, что свидетельствует о его неотъемлемой роли в армянском гостеприимстве.
Присутствие тана на армянском столе свидетельствует о том, что армяне ценят свое кулинарное наследие и стремятся сохранить традиционные вкусы.
Польза для здоровья
Тан очень полезен для здоровья, благодаря своему основному ингредиенту — мацуну-йогурту.
Йогурт — богатый источник пробиотиков, которые способствуют пищеварению и здоровью кишечника. Кроме того, он богат необходимыми питательными веществами, включая кальций, белок и витамины, которые способствуют здоровью.

В заключение стоит отметить, что тан отражает любовь армянского народа к напиткам на основе йогурта и кулинарным традициям и их стремление сохранить их. Тан можно употреблять как с традиционными блюдами, так и в качестве отдельного напитка для утоления жажды; это вкусный и уникальный продукт среди армянских напитков.

2. Джермук – природная минеральная вода

Среди многочисленных сокровищ Армении, прекрасным даром живописных ландшафтов является природная минеральная вода Джермук. Известная своей чистотой, целебными свойствами и освежающим вкусом, Джермук снискал славу популярного армянского напитка.
Источник и происхождение
Вода получила свое название от курортного города Джермук, расположенного в горах Армении. Здесь есть богатые минералами источники, из которых рождается этот природный эликсир.
Минеральная вода берет свое начало и течет из подземных источников, где она проходит через слои горных пород, впитывая по пути полезные минералы.
Особенности и преимущества
Джермук известен своим исключительным минеральным составом, который обусловлен его уникальным вкусом и полезными свойствами.
Это естественно газированная жидкость, что придает ей игристый и освежающий характер. Джермук содержит уникальное сочетание минералов, включая кальций, магний, калий и бикарбонаты, которые способствуют ее целебным свойствам. Считается, что Джермук улучшает пищеварение, общее самочувствие и помогает поддерживать здоровье почек и мочевыводящих путей.
Культурно-историческое значение
Джермук имеет важное культурно-историческое значение для армян и Армении. Источники Джермука ценились на протяжении веков и привлекали туристов своими целебными свойствами и омолаживающим эффектом.
Город Джермук является известным курортом, туристы со всей страны приезжают, чтобы насладиться действием природной минеральной воды. Джермук стал символом здоровья, чистоты армянского нагорья.
Питьевая вода Джермук
Эту воду можно употреблять в натуральном виде, охлажденной или комнатной температуры, чтобы насладиться ее освежающим вкусом и богатым минеральным составом.
Часто рекомендуется употреблять ее в умеренных количествах, чтобы в полной мере оценить полезные свойства и поддерживать уровень минералов.
Во многих заведениях Армении вода Джермук включена в ассортимент напитков, что позволяет гостям и местным жителям оценить ее уникальные качества.
Доступность
Джермук ценится не только в Армении, но и получил международное признание. Ее можно найти на различных рынках и в специализированных магазинах по всему миру, что позволяет людям наслаждаться вкусом и полезными свойствами этой воды, независимо от их местонахождения.

3. Тархун: армянский газированный напиток с эстрагоном

Когда дело доходит до уникальных и самобытных армянских напитков, эстрагон занимает свое особое место. Настоянный на ароматной траве эстрагоне, этот яркий газированный напиток обязательно очарует своим освежающим вкусом и культурным значением.
Введение в эстрагон
Эстрагон — традиционный армянский газированный безалкогольный напиток, название которого происходит от армянского слова тархун. Этот газированный напиток известен своим ярко-зеленым цветом и уникальным травяным ароматом, который исходит от настойки эстрагона.
Культурное значение
Эстрагон имеет глубокие корни в армянской культуре и использовался как освежающий и бодрящий напиток на протяжении веков. Его часто подают во время праздничных мероприятий, семейных посиделок и особых торжеств.
Уникальный вкус
Самым отличительным компонентом эстрагона, несомненно, является его уникальный вкус. Он имеет сладкую травяную нотку. Растительные компоненты эстрагона дополняются анисовыми нотками, что придает эстрагону его характерный стойкий вкус.
Приготовление эстрагона
Неотъемлемой частью процесса приготовления эстрагона является замачивание листьев эстрагона в сладком сиропе и смешивание их с газированной водой.
Вкус эстрагона сочетается со сладким сиропом благодаря настоям, и в результате получается сбалансированный и освежающий газированный напиток.
Освежающий и универсальный
Уникальный вкус и пена эстрагона являются прекрасным вариантом для утоления жажды и получения приятного охлаждающего эффекта.
Его можно употреблять отдельно со льдом или в качестве дополнения к другим коктейлям, придавая неповторимый оттенок традиционным рецептам напитков.
Региональные особенности
Хотя эстрагон в первую очередь ассоциируется с армянской кухней, его разновидности встречаются и в соседних странах: Грузии, России и Украине. Каждый регион имеет свои уникальные рецепты и вкусовые характеристики, тем самым добавляя разнообразие любимому напитку.
Наличие
Эстрагон можно найти в армянских продуктовых магазинах, на специализированных продовольственных рынках и даже в некоторых международных супермаркетах, которые специализируются на армянских и восточноевропейских продуктах.
Также доступны сиропы и концентраты эстрагона, позволяющие приготовить этот любимый газированный напиток дома.

4. Компот из сухофруктов: традиционный армянский напиток

Среди традиционных армянских напитков компот из сухофруктов занимает особое место как любимый и ароматный вариант. Компот из сухофруктов — традиционный армянский напиток, который готовится путем многократного замачивания сухофруктов, в результате чего их вкусовые свойства передаются жидкости и превращаются в восхитительный фруктовый напиток. Этот многовековой обычай сохранения фруктов в сезон обильного урожая стал обычным обычаем в армянских семьях.
Процесс приготовления
Сначала тщательно отбираются сухофрукты: абрикосы, чернослив, яблоки или вишня. Сухофрукты помещаются в кастрюлю и заливаются водой для замачивания и сушки.
Для придания насыщенного вкуса и аромата во время приготовления можно добавлять ароматные специи, такие как корица, гвоздика или кардамон.
Ароматный настой
Сухофрукты обезвоживаются для высвобождения их натуральных сахаров, создавая сладкий и ароматный настой. Сочетание разных фруктов придает каждой партии компота уникальный вкус. В процессе настаивания вкусы сухофруктов и специй смешиваются, в результате чего получается гармоничный и ароматный напиток.
Подача и использование
Сухой компот можно подавать охлажденным или комнатной температуры, в зависимости от предпочтений. Его часто используют как освежающий напиток в жаркие летние дни или как успокаивающий и согревающий напиток в холодные месяцы.
Компот можно подавать в натуральном виде, включая сухофрукты для дополнительного насыщения вкуса.
Пищевые свойства
Компот из сухофруктов не только придает напитку естественную сладость, но и обладает рядом питательных свойств.
Сухофрукты богаты клетчаткой, витаминами и минералами, что делает компот сытным и полезным. Кроме того, в процессе сушки фрукты сохраняют часть своих полезных питательных веществ.
Культурное значение
Компот из сухофруктов имеет важное культурное значение в армянских семьях, особенно во время праздников и семейных торжеств. Он является символом плодородия и сохранения сезонных фруктов для использования в течение всего года.
Попробовав хотя бы одну чашку этого компота, вы приобщитесь к армянским кулинарным традициям и насладитесь вкусом и ароматом, которые передаются из поколения в поколение.

5. Армянские травяные настои

Богатые природные ландшафты и разнообразная флора Армении способствовали формированию давней традиции травяных настоев в армянской культуре. Ароматные и лечебные напитки, приготовленные из различных местных трав, издавна ценятся за их богатый вкус и лечебные свойства.
Культурное значение
Армянские травяные настои занимают важное место в армянской культуре и традиционной медицине.
Приготовление и использование травяных настоев на протяжении веков было неотъемлемой частью армянских обычаев, прививая веру в их целебные и омолаживающие эффекты.
Популярные армянские травы
Армяне могут похвастаться большим разнообразием местных лекарственных трав, которые широко используются для приготовления травяных чаев.
Мята, ромашка, шалфей, чабрец и лимонная вербена являются одними из самых распространенных трав, используемых для приготовления ароматных и лечебных чаев.
Как заваривать чай
Армянские травяные чаи обычно готовятся путем замачивания сушеных или свежих трав в горячей воде. В процессе настаивания травы выделяют масла и целебные соединения, в результате чего получается ароматный и успокаивающий напиток.
Польза для здоровья
Армянские травяные чаи известны своими многочисленными полезными свойствами. Мятные чаи ценятся за свои пищеварительные свойства, ромашковые — за свои успокаивающие свойства, а шалфейные — за свои антибактериальные свойства. Каждая трава обладает уникальным сочетанием целебных свойств.
Ароматы и вкусы
Армянские травяные настои порадуют ваши чувства очаровательными ароматами и вкусами. Мятные настои освежают и охлаждают, ромашковые — имеют тонкие цветочные оттенки вкуса, а шалфей — ярко выраженную терпкость. Эти ароматные настои не только приятно пить, но и бодрят душу и тело.
Сервировка и использование
Армянские травяные настои можно употреблять как горячими, так и холодными, в зависимости от личных предпочтений. Горячие настои обычно используются как успокаивающий напиток, в то время как холодные настои популярны в жаркие летние месяцы из-за их освежающих свойств.
Травяные настои часто подают отдельно или в сочетании с медом для сладости.
Традиционное и современное использование
Травяные настои занимают важное место в различных аспектах армянской культуры, от традиционной медицины до повседневной жизни. Они используются для общего оздоровления организма, становясь неотъемлемой частью повседневной жизни.

////

Top 5 Traditional Armenian Drinks
Armenian culture is known for its vibrant cuisine, rich flavors, and traditions. When it comes to drinks, Armenia boasts a delicious variety of traditional beverages that have been carefully preserved for centuries. From refreshing yogurt drinks to unique carbonated drinks and herbal infusions, Armenian traditional drinks offer a glimpse into the country’s culinary heritage and the art of making refreshing and flavorful beverages.

Armenian drinks hold a special place in the hearts and homes of the Armenian people. They not only quench thirst, but also provide a connection to the land, history, and cultural identity of Armenia. Each drink has its own unique story, reflecting the country’s agricultural abundance and the people’s ingenuity in creating refreshing and nutritious beverages.

In this article, we will travel through the realm of traditional Armenian drinks. We will learn about the intricacies and traditions of creating such beloved beverages as tan, a drink made from yogurt, and Jermuk, a natural mineral water known for its purity and beneficial properties. We will also get acquainted with tarragon, an Armenian carbonated drink loved throughout the country.

In addition, we will learn the art of making dried fruit compote, a traditional Armenian drink imbued with the aroma of sunny fruits. In addition, we will get acquainted with herbal infusions, which have long been valued in Armenian families for their healing properties and delicious aromas.

Join us to discover the essence of these traditional Armenian drinks, full of history, culture, and the desire to taste all the goodies that Armenia’s gardens and traditions have to offer. Get ready to quench your thirst with the unique aromas of Armenian heritage and immerse yourself in the refreshing world of Armenian drinks.

1. Tan: A Unique Armenian Yogurt Drink

Among the traditional Armenian drinks, one cannot ignore the beloved and unique drink made from yogurt, tan. Tan holds a special place in Armenian culture and cuisine, offering a refreshing and sour taste that will captivate your taste buds.
Origin and Meaning
Tan, also known as “airan” in some regions, has a long history in Armenian culinary traditions.
The origin of tan is usually associated with ancient times, when Armenians discovered the beneficial properties of fermented yogurt.
This traditional drink has long been appreciated for its refreshing properties, digestibility, and cooling effect in hot summers.
The preparation process
The preparation of tan begins with the fermentation of yogurt, which gives it a pronounced tart taste and creamy texture.
Traditional Armenian tan is made from homemade yogurt, which gives it an individual character, and high-quality ingredients are used.
To make tan, yogurt is diluted with water and stirred vigorously until a smooth and frothy mass is obtained.
According to some preparation options, tan may be supplemented with salt or herbs to enhance the taste.
Taste and properties
Tan has a unique flavor balance, combining the natural tart taste of yogurt with a delicate creaminess.
The texture of the drink is smooth and light, which makes tan a great refreshing option to quench thirst and cool off on hot days.
The tart ingredients of tan create a pleasant and invigorating sensation, making it a great addition to various dishes or a separate drink.
Cultural significance
In Armenian society, tan has a deep cultural significance and is often considered a symbol of hospitality and friendliness.
One can often see tan being served at family gatherings, holidays, and traditional feasts, which testifies to its integral role in Armenian hospitality.
The presence of tan on the Armenian table is evidence that Armenians value their culinary heritage and strive to preserve traditional flavors.
Health Benefits
Tan is very beneficial for health, thanks to its main ingredient, matsun-yogurt.
Yogurt is a rich source of probiotics, which contribute to digestion and intestinal health. In addition, it is rich in essential nutrients, including calcium, protein, and vitamins, which contribute to health.

In conclusion, it is worth noting that tan reflects the love of the Armenian people for yogurt-based drinks and culinary traditions and their desire to preserve them. Tan can be used both with traditional dishes and as a separate drink to quench thirst; it is a delicious and unique product among Armenian beverages.

2. Jermuk – Natural Mineral Water

Among the many treasures of Armenia, a wonderful gift of picturesque landscapes is the natural mineral water Jermuk. Known for its purity, healing properties and refreshing taste, Jermuk has gained fame as a popular Armenian drink.
Source and origin
The water got its name from the resort town of Jermuk, located in the mountains of Armenia. There are mineral-rich springs here, from which this natural elixir is born.
Mineral water originates and flows from underground springs, where it passes through layers of rocks, absorbing beneficial minerals along the way.
Features and advantages
Jermuk is known for its exceptional mineral composition, which is due to its unique taste and beneficial properties.
It is a naturally carbonated liquid, which gives it a sparkling and refreshing character. Jermuk contains a unique combination of minerals, including calcium, magnesium, potassium, and bicarbonates, which contribute to its healing properties. Jermuk is believed to improve digestion, overall well-being, and help maintain the health of the kidneys and urinary tract.
Cultural and historical significance
Jermuk has important cultural and historical significance for Armenians and Armenia. The springs of Jermuk have been valued for centuries and have attracted tourists with their healing properties and rejuvenating effect.
The city of Jermuk is a famous resort, tourists from all over the country come to enjoy the effects of natural mineral water. Jermuk has become a symbol of health, cleanliness of the Armenian highlands.
Drinking water Jermuk
This water can be consumed in its natural form, chilled, or at room temperature to enjoy its refreshing taste and rich mineral composition.
It is often recommended to use it in moderation to fully appreciate the beneficial properties and maintain mineral levels.
In many establishments in Armenia, Jermuk water is included in the assortment of drinks, which allows guests and local residents to appreciate its unique qualities.
Availability
Jermuk is appreciated not only in Armenia, but also has gained international recognition. It can be found in various markets and specialized stores around the world, which allows people to enjoy the taste and health benefits of this water, regardless of their location.

3. Tarkhun: Armenian Carbonated Drink with Tarragon

When it comes to unique and distinctive Armenian drinks, tarragon has its own place. Infused with the aromatic herb tarragon, this vibrant carbonated drink is sure to captivate with its refreshing taste and cultural significance.
Introduction to Tarragon
Tarragon is a traditional Armenian carbonated soft drink, whose name comes from the Armenian word tarkhun. This carbonated drink is known for its bright green color and unique herbal aroma, which comes from tarragon tincture.
Cultural Significance
Tarragon has deep roots in Armenian culture and has been used as a refreshing and invigorating drink for centuries. It is often served during festive events, family gatherings, and special celebrations.
Unique Flavor
The most distinctive component of tarragon is undoubtedly its unique flavor. It has a sweet herbal note. The herbal components of tarragon are complemented by aniseed notes, giving tarragon its characteristic persistent taste.
Tarragon Preparation
An integral part of the tarragon preparation process is soaking tarragon leaves in a sweet syrup and mixing them with carbonated water.
The flavor of tarragon is combined with the sweet syrup thanks to the infusions, and the result is a balanced and refreshing carbonated drink.
Refreshing and universal
The unique flavor and foam of tarragon are a great option for quenching thirst and getting a pleasant cooling effect.
It can be enjoyed separately with ice or as an addition to other cocktails, giving a unique shade to traditional drink recipes.
Regional characteristics
Although tarragon is primarily associated with Armenian cuisine, its varieties are also found in neighboring countries: Georgia, Russia, and Ukraine. Each region has its own unique recipes and flavor profiles, thus adding variety to the beloved beverage.
Availability
Tarragon can be found in Armenian grocery stores, specialty food markets, and even some international supermarkets that specialize in Armenian and Eastern European products.
There are also tarragon syrups or concentrates available, making this beloved carbonated beverage possible at home.

4. Dried Fruit Compote: A Traditional Armenian Drink

Among the traditional Armenian drinks, dried fruit compote occupies a special place as a favorite and aromatic option. Dried fruit compote is a traditional Armenian drink that is prepared by repeatedly soaking dried fruits, as a result of which their flavor properties are transferred to the liquid and turned into a delicious fruit drink. This centuries-old custom of preserving fruits during the abundant harvest season has become a common custom in Armenian families.
Preparation process
First, dried fruits are carefully selected: apricots, prunes, apples or cherries. The dried fruits are placed in a pot and filled with water to soak and dry.
Aromatic spices such as cinnamon, cloves or cardamom can be added to impart a rich flavour and aroma during preparation.
Aromatic infusion
Dried fruits are dehydrated to release their natural sugars, creating a sweet and aromatic infusion. The combination of different fruits gives each batch of compote a unique flavour. During the infusion process, the flavours of the dried fruit and spices meld, resulting in a harmonious and aromatic drink.
Serving and use
Dried compote can be served chilled or at room temperature, depending on preference. It is often used as a refreshing drink on hot summer days or as a soothing and warming drink in the colder months.
The compote can be served in its natural state, including dried fruit for an extra richness of flavour.
Nutritional properties
Dried fruit compote not only adds a natural sweetness to the drink, but also has a number of nutritional properties.
Dried fruits are rich in fiber, vitamins, and minerals, making the compote filling and healthy. In addition, during the drying process, the fruits retain some of their healthy nutrients.
Cultural significance
Dried fruit compote has an important cultural significance in Armenian families, especially during holidays and family celebrations. It is a symbol of fertility and the preservation of seasonal fruits for use throughout the year.
By enjoying even one cup of this compote, you will be integrated into Armenian culinary traditions and enjoy the taste and aroma that have been passed down from generation to generation.

5. Armenian Herbal Infusions

Armenia’s rich natural landscapes and diverse flora have contributed to the formation of a long-standing tradition of herbal infusions in Armenian culture. Aromatic and medicinal beverages made from a variety of local herbs have long been valued for their rich flavor and medicinal properties.
Cultural Significance
Armenian herbal infusions occupy an important place in Armenian culture and traditional medicine.
The preparation and use of herbal infusions has been an integral part of Armenian customs for centuries, instilling a belief in their healing and rejuvenating effects.
Popular Armenian Herbs
Armenians can boast a wide variety of local medicinal herbs, which are widely used to make herbal teas.
Mint, chamomile, sage, thyme, and lemon verbena are among the most common herbs used to make fragrant and medicinal teas.
How to Make Teas
Armenian herbal teas are typically made by steeping dried or fresh herbs in hot water. During the infusion process, the herbs release oils and medicinal compounds, resulting in a fragrant and soothing drink.
Health Benefits
Armenian herbal teas are known for their many beneficial properties. Mint teas are valued for their digestive properties, chamomile teas for their soothing properties, and sage teas for their antibacterial properties. Each herb has a unique combination of medicinal properties.
Aromas and Flavors
Armenian herbal infusions will delight your senses with enchanting aromas and flavors. Mint infusions are refreshing and cooling, chamomile infusions have delicate floral flavor nuances, and sage has a bright pronounced tartness. These fragrant infusions are not only pleasant to drink, but also invigorate the soul and body.
Serving and Use
Armenian herbal infusions can be consumed both hot and cold, depending on personal preference. Hot infusions are usually used as a soothing drink, while cold infusions are popular during the hot summer months due to their refreshing properties.
Herbal infusions are often served alone or combined with honey for sweetness.
Traditional and modern uses
Herbal infusions occupy an important place in various aspects of Armenian culture, from traditional medicine to everyday life. They are used for the general improvement of the body, becoming an integral part of everyday life.

Ա. Բաքիխանովի «Դրախտային ծաղկանոց» -О ПЕРЕСЕЛЕНИИ ТУРОК В КАРАБАХ – Abbasguli Agha Bakikhanov’s “Gulustani-Iram”

Ա. Բաքիխանովի «Դրախտային ծաղկանոց» աշխատությունը և ադրբեջանական կեղծարարությունները

Աբբաս-Կուլի-աղա Բաքիխանովը (1794–1847 թթ.), ըստ ադրբեջանական պատմաբանների, համարվում է ադրբեջանական գիտական պատմագրության հիմնադիրը։ Նրա անունով է կոչվում Ադրբեջանի Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիայի պատմության ինստիտուտը։

Մի քանի խոսք նրա կենսագրության մասին. Ա. Բաքիխանովը Բաքվի խան Միրզա Մուհամմադի որդին էր։ Իր ժամանակների համար ստացել է լավ կրթություն։ Բացի տեղական թյուրքերենից`տիրապետել է պարսկերեն, արաբերեն, ռուսերեն և ֆրանսերեն լեզուներին։ 1819 թ․-ից գտնվել է ռուսական ծառայության մեջ։ Մասնակցել է 1826-1828 թթ. ռուս-պարսկական և 1828–1829 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմներին։ Գրել է գեղարվեստական ու պատմագրական աշխատություններ, աշխատել է նաև որպես թարգմանիչ:

Նրա ամենհայտնի ստեղծագործություններից մեկը համարվում է «Գյուլիստան-ի Իրամ» («Դրախտային ծաղկանոց») (Gülüstani-İrəm, 1841 թ.) պատմագրական երկը։ Հարկ է ընդգծել, որ նա այդ աշխատությունը գրել է պարսկերեն։ Գիրքը 1844 թ. թարգմանվել է ռուսերեն՝ «Կովկասի արևելյան մասի պատմություն» վերնագրով։ Գրքի ադրբեջաներեն թարգմանությունը  լույս է ընծայվել միայն 1951 թ.։

Ադրբեջանական պատմագրությունը փորձում է այդ աշխատությունը ներկայացնել որպես Ադրբեջանի ամբողջական պատմության շարադրման առաջին փորձ։ Խնդիրն այն է, որ աշխատությունը կարող է համարվել աղբյուր Շիրվանի, Դաղստանի և հարակից որոշ տարածքների պատմության շարադրման համար, սակայն ոչ Ադրբեջանի, քանզի մինչ այդ «Ադրբեջան պետություն» չկար տարածաշրջանում, իսկ Ադրբեջան պատմաաշխարհագրական հասկացությունը վերաբերում էր Արաքս գետից հարավ գտնվող իրանական երկրամասին։ 

Հեղինակը, հենվելով միջնադարյան արևելյան աղբյուրների վրա, առաջին գլխում շարադրում է տարածաշրջանի հին շրջանի համառոտ պատմությունը։ Երկրորդ գլուխը ներկայացնում է տարածաշրջանի պատմությունն արաբական տիրապետության ժամանակաշրջանում։ Առանձին անդրադարձ կա նաև 9-րդ դարի Բաբեկի հակաարաբական ապստամբությանը։ Երրորդ գլխում համառոտ շարադրվում է տարածաշրջանի պատմությունը Հուլաղյանների, Թիմուրյանների տիրապետության օրոք, ինչպես նաև Շիրվանշահերի պատմությունը։ Կան նաև տեղեկություններ կարա-կոյունլուների և ակ-կոյունլուների մասին։ Չորրորդ գլուխը նվիրված է Սեֆյանների տերությանը, Նադիր շահին, թուրք-պարսկական պատերազմներին, դեպի Կովկաս ռուսական արշավանքներին։ Վերջին՝ հինգերորդ գլխում շարադրված են Նադիր շահի սպանությունից հետո տեղի ունեցած իրադարձությունները մինչև Գյուլիստանի հաշտության պայմանագրի կնքումը։ Գրքի վերջաբանում հեղինակն անդրադառնում է Շիրվանի և հարակից տարածքների անվանի մարդկանց կենսագրությանը։

Չնայած ադրբեջանցիները Ա․ Բաքիխանովին համարում են իրենց պատմագրության հիմնադիրը, սակայն նրա հրատարակված գրքերում տեղ գտած մեկնաբանություններում փորձում են կեղծել պատմական իրադարձությունները` դրանք ներկայացնելով ադրբեջանական պետական քարոզչության նախանշած հրահանգներին համահունչ։ Այդ առումով հատկապես «փայլել» է ադրբեջանցի հայտնի պատմաշինարար Զիյա Բունիյաթովը (1921-1997 թթ․)[1], որի ջանքերի շնորհիվ 1991 թ․ Բաքվում ռուսերեն լույս ընծայված Բաքիխանովի «Գյուլիստան-ի Իրամ» գիրքը[2] քննադատվել է հայտնի իրանագետներ Վիլլեմ Ֆլորի և Հասան Ջավադիի կողմից: Վերջիններս նշում են գրքում տեղ  գտած մի շարք կեղծարարությունների մասին[3]։

Իսկ ինչու՞ էին Բունիյաթովը և մյուս ադրբեջանցի պատմաբանները միտումնավոր աղավաղում Բաքիխանովի գրած աշխատությունը։ Խնդիրն այն է, որ Ա․ Բաքիխանովն իր աշխատության մեջ բազմիցս հիմնվում է նաև հայ պատմիչների թողած տեղեկությունների վրա, բացի այդ` նշում հայերի և Հայաստանի մասին՝ սկսած հնագույն ժամանակներից մինչև իր ապրած օրերը։ Դա, իհարկե, որևէ կերպ չի կարող տեղավորվել ադրբեջանական պաշտոնական, գաղափարախոսական կեղծ պատմագրության մեջ, որտեղ հիմնականում առաջ է քաշվում այն կեղծ թեզը, թե իբր հայերը եկվորներ են և որևէ էական դերակատարում չեն ունեցել տարածաշրջանում։

Արդյունքում ստացվում է, որ Բաքիխանովը մի կողմից ադրբեջանական գիտական պատմագրության հիմնադիրն է, մյուս կողմից նա ժամանակակից ադրբեջանական ազգայնամոլական, հայատյաց պատմագիտական հայեցակարգից շեղվել էր դեռևս 19-րդ դարի առաջին կեսին։ Իհարկե, 19-րդ դարում ապրած Բաքիխանովը պատկերացում անգամ չուներ, որ ինքն ադրբեջանցի է և որ պետք է դառնար ադրբեջանական գիտական պատմագրության հիմնադիրը։ 

Մի քանի օրինակներ  Բաքիխանովի գրքից` Հայաստանի և հայերի մասին:

Այսպես` ըստ Ա. Բաքիխանովի` հին Հայաստանի սահմանները անցել են Կուր գետով[4]։ Այստեղ, իհարկե, որևէ խոսք չկա Ադրբեջանի մասին։ Խոսքը վերաբերում է միայն Հայաստանին, Վրաստանին և Աղվանքին:

Բաքիխանովի գրքում տեղ են գտել նաև Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի և հայոց արքա Տրդատի պատմությունը, Էջմիածնի կառուցումը և այլ իրադարձություններ՝ կապված Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու հետ[5]։ Հեղինակը միանգամայն արդարացիորեն այդ ամենը ներկայացնում է որպես վաղ միջնադարյան Հայոց պետության կարևորագույն պատմություն։ Իհարկե, չկա որևէ խոսք Ադրբեջանի մասին։    

Բաքիխանովը գրում է նաև, որ սելջուկյան սուլթան Մելիք-շահի (1072-1092 թթ.) որդի Մուհամմադի կառավարման ներքո էին գտնվում Սիրիան, Դիյար-Բաքրը, Ադրբեջանը (որի ներքո հեղինակը հասկանում էր պատմական Ատրպատականի տարածքը), Մուղանը, Հայաստանը և Շիրվանը[6]։ Այստեղ հեղինակը հստակ տարբերակում է Ատրպատականը, Հայաստանը, Շիրվանը, Մուղանը` որպես առանձին երկրամասեր։  

Գրքի մեկ այլ հատվածում Ա. Բաքիխանովը, հիշատակելով ռուս-թուրքական համաձայնագիրը տարածաշրջանի երկրների վերաբերյալ, նշում է, որ Օսմանյան տերության ենթակայության տակ են մնում Հայաստանը, Վրաստանը և Շիրվանի տարածքների մի մասը[7]։ Որևէ խոսք չկա Ադրբեջանի մասին Հարավային Կովկասում:

Գրքի մեկ այլ հատվածում, նկարագրելով Արցախում տեղի ունացած դեպքերը, Բաքիխանովը նշում է, որ Մելիք-Շահնազարի օգնությամբ ջևանշիր ցեղի սարըջալլու ճյուղի ցեղապետ Փանահ խանը հաստատվում է Շուշիում՝ պայքար սկսելով տեղի հայ մելիքների հետ[8]։ Այս հատվածը նույնպես չի տեղավորվում ադրբեջանական կեղծ պատմագրության թեզերի մեջ, որոնց համաձայն, հայերն, իբրև թե, Արցախի տարածքում հաստատվել են 19-րդ դարում և որևէ իշխանություն չեն ունեցել այնտեղ։ 

Մեկ այլ հատվածում Բաքիխանովը նշում է, որ ղաջարները ջելաիրյան թյուրքերի այն ցեղերից  էին, որոնց դեռևս մոնղոլական Հուլաղու խանն էր տեղափոխել Իրան։  Նրանց թիվը նշվում է մոտ 200.000 ընտանիք։ Այնուհետև Լենկ Թեմուրը նրանց մի մասին՝ մոտ 50.000 ընտանիքի, տարածքներ է տրամադրում Հարավային Կովկասում[9]։ Բաքիխանովը նշում է, որ նրանցից շատերը հետագայում` Սեֆյանների օրոք, պետական պաշտոններ էին զբաղեցնում և կառավարում էին Հայաստանն ու  Շիրվանը։ Այսպիսով, չկա ոչ մի խոսք Ադրբեջանի մասին, իսկ տարածաշրջանում, ըստ Բաքիխանովի, կան միայն Հայաստանը և Շիրվանը։

Թյուրքախոս ցեղերի զանգվածային հաստատումը Հարավային Կովկասի տարածքում, ըստ հեղինակի, տեղի է ունեցել միայն 14-րդ դարում։

Գրքի վերջաբանում Բաքիխանովը, նշելով իր ճանապարհորդությունների մասին, գրում է իր այցելած տարածքների մասին։ Նա գրում է, որ ինքը եղել է Շիրվանում, Հայաստանում, Դաղստանում, Չերքեզիայում, Վրաստանում, Անատոլիայում և Ադրբեջանում[10]։ Այստեղ գրքի հեղինակը կրկին առանձնացնում է Շիրվանն Ադրբեջանից, որի տակ նա հասկանում էր պատմական իրանական Ատրպատականը։

Այսպիսով` 19-րդ դարի առաջին կեսին ստեղծագործած շիրվանցի թյուրքախոս  պատմագիր Բաքիխանովն, իրենից անկախ, պատասխանում է ադրբեջանցի կեղծարարներին, հերքում նրանց առաջ քաշած կեղծ թեզերը` իբրև թե հին ադրբեջանական պետության, հայերի՝ եկվոր լինելու, ինչպես նաև Արցախի` իբրև թե ոչ հայկական լինելու մասին։

[1] Այդ տխրահռչակ «պատմաբանի» մասին հետաքրքիր հիշողություն է թողել խորհրդային նշանավոր արևելագետ Իգոր Դյակոնովը։ Նկարագրելով խորհրդային տարիներին Բաքվում իր պատվին կազմակերպված երեկույթը, Ի. Դյակոնովը նշում է, որ հանդիպմանը ներկա էր նաև մեկը, որը հետագայում հայտն դարձավ միջնադարյան մուսուլմանական աղբյուրներից մեկի հրատարակմամբ՝  խնամքով այդտեղից վերացնելով հայերի մասին բոլոր հիշատակությունները։ Ի. Դյակոնովն այդ գրքում մեկ այլ հետաքրքիր դիտարկում է անում՝ հիշատակելով, որ չնայած Ադրբեջանում պատրաստվում էին նշել գրող Նիզամիի հոբելյանը, սակայն միջնադարյան այդ հեղինակը իրանցի էր, այլ ոչ թե ադրբեջանցի։ Տե՛ս Дьяконов И. М., Книга воспоминаний, СПб., 1995, с. 731.

[2]  Гюлистан-и Ирам, Баку, Элм, 1991, 304 с. 

[3] The Heavenly Rose-Garden: A History of Shirvan & Daghestan. Abbas-Kuli-Aga Bakikhanov, Willem Floor, Hasan Javadi, Mage Publishers, 2009.

[4] Տե՛ս Гюлистан-и Ирам, 1991, с. 11։

[5] Տե՛ս Гюлистан-и Ирам, 1991, с. 24։

[6] Տե՛ս Гюлистан-и Ирам, 1991, с. 37։

[7] Տե՛ս Гюлистан-и Ирам, 1991, с. 67։

[8] Տե՛ս Гюлистан-и Ирам, 1991, с. 77։

[9] Տե՛ս Гюлистан-и Ирам, 1991, с. 85։

[10] Տե՛ս Гюлистан-и Ирам, 1991, с. 142։

О ПЕРЕСЕЛЕНИИ ТУРОК В КАРАБАХ из самих азербайджанских исторических источников

О ПЕРЕСЕЛЕНИИ ТУРОК В КАРАБАХ из самих азербайджанских исторических источников.

Азербайджанский так называеимый историик Зия Буниятов, при переводе на русский язык преднамеренно искажая сочинение Аббас Кули-ага Бакиханова, «Гюлистани Ирем» вычеркнул из текста оригинала не только то, что потомок Аргун хана эмир Теймур, затем и Шах Исмаил из Сирии, Ирака и Турции перевезли на Кавказ 250 тысяч турок и поселили их в Эриване, Гандже и Карабахе, где они со временем размножились, но из книги им также было вычеркнуто и упоминание о территориях, населённых армянами. Тем самым не только фальсифицируя историю, но и не уважая мнение самого Бакиханова, чьё имя носит азербайджанская Академия наук, где он работал директором института истории. Кстати, Буниятов так же перевёл на русский язык статьи двух известных кавказоведов Доусти и Роберта Хьюсена и, нимало не стесняясь, опубликовал их под своим именем. И, как обычно, в кардинально искажённом виде: там, где в оригинале значилось «Армения», он писал «Азербайджан». Авторы научно обосновывают: и князь Гасан-Джалал, и его предки считали себя чистокровными армянами. Далее там сказано, что все надписи Гасан-Джалала на построенном в 1238-м году монастыре Гандзасар и на других историко-архитектурных памятниках, находящихся в Карабахе, а также на его мече — он, к слову сказать, хранится в Эрмитаже, — так вот, все они сделаны на армянском языке, и ничего албанского там нет и быть не может. В переводе же всё наоборот. Точно так же Буниятов повёл себя с книгой немецкого путешественника Шилдербергера, подменив армянские топонимы тюркскими, Армению — Азербайджаном. Тот же лжеисторик Зия Буниятов, распространял циничную ложь о том, что армян из Персии переселил в Карабах Грибоедов. Сорок тысяч армян, да, в соответствии с Туркманчайским договором перебрались в Армению, в в том числе и в Карабах. Но их не выселили из родных мест, а наоборот, вернули туда, откуда их предков угнал шах Аббас, по приказу которого в 1604–1605 годах были разрушены сотни армянскихе сёл и городов, а их жители — триста пятьдесят тысяч армян насильно переселены во внутренние районы Персии. Примерно столько же угнал и Надир-шах в 1734. К слову сказать: Ровно сто сорок лет назад историк Макар Бархударянц объездил из конца в конец весь Карабах и в своем двухтомном труде «Арцах», изданном в Баку в 1884 году, пишет о том, что на территории Карабаха лежат в руинах три города, десять посёлков и триста шестьдесят деревень, перечисляя названия десятков и десятков селений, где прежде обитали армяне, а ныне – кочевые племена.

Азербайджанский ученый-просветитель, поэт и писатель, Аббас-Кули-ага Бакиханов (1794-1846) в своей книге “Гюлистан-и Ирам”, рассказывает о переселении 50 тысяч тюркских семей (ок. 250 тысяч человек) в Армению :

“Каджары – это племя Джалаирских тюрок (1) из числа тех 200 тысяч семейств (2), которые были переселены Хулагу-ханом (внуком Чингиз-хана) в Персию (3). В Ма’асири-и султанийе (истории Каджаров) сказано: Сартак – один из влиятельных людей этого племени, был наставником Аргун-хана и правителем Хорасана и Табаристана. Он имел сына по имени Каджар, от которого и пошло это племя. Часть каджаров некогда переселилась в Анатолию и Сирию. Эмир Теймур (Тамерлан) переселил (4) 50 тысяч (5) семейств каджаров в Кавказский край и поселил их в Эриване, Гандже и Карабаге (6), где они в течение времени еще более умножились. Это от них произошли эриванские и ганджинские ханы, из которых последние, по имени Зиядоглы, раньше были владыками земель от Худаферинского моста до деревни Шулавер, что выше Красного моста в Грузии…”

Справка :

1) Джалаир – регион в южной Сибири и северной Монголии, в Алтае. Именно этот регион, автор считает родиной тюрок-каджаров.

2) 200 тысяч семей – это 1 миллион человек.

То есть 1 миллион тюрок из одного этого племени, были переселены из Алтая в Персию

3) Хулагу хан жил в 1217-1265 годах.

Именно в этот период, согласно автору, 1 миллион тюрок переселились из Алтая в Персию.

4) Тамерлан правил в 1370-1405 годах.

Именно в это время, по мнению автора, 50 тысяч каджарских семей были переселены в Армению.

5) 50 тысяч семейств – это 250 тысяч тюрок.

То есть 250 тысяч тюрок, по мнению автора, в 1370-1405 годах, были переселены в Армению.

6) Эриван, Гянджа и Карабах, согласно книге Аббас Кули ага Бакиханова – это земли Армении, где жили армяне и которые были захвачены тюрками, привезенными монголами из Алтая.

Abbasguli Agha Bakikhanov’s “Gulustani-Iram” and Azerbaijani forgeries

Abbasgulu Agha Bakikhanov (1794-1847) is considered by Azerbaijani historians to be the founder of Azerbaijani scientific historiography. The Institute of History of the National Academy of Sciences of the Republic of Azerbaijan is named after him.

A few words about his biography (life), A. Bakikhanov was the son of Mirza Muhammad, the Baku khan. He received a good education for his time. In addition to the local Turkish language, he knew Persian, Arabic, Russian and French perfectly. He was in the Russian service since 1819. He participated in the Russian-Persian wars of 1826-1828 and the Russian-Turkish wars of 1828-1829. He wrote literary and historical works, and also worked as a translator.

One of his most important works is considered to be the historical work ” Gulustani- Iram ” (1841) . It should be emphasized that he wrote this work in Persian . The book was translated into Russian in 1844 under the title ” History of the Eastern Part of the Caucasus “ . The Azerbaijani translation of the book was published only in 1951.

Azerbaijani historiography tries to present that work as the first attempt to write a complete history of Azerbaijan . The point is that that work can be considered a source for writing the history of Shirvan , Dagestan and some surrounding territories , but not for Azerbaijan , because until then there was no ” Azerbaijani state ” in the region , and the historical – geographical concept of Azerbaijan considered the territory of Iran located south of the Araz River .

The author describes the history of the region in the ancient period in the first chapter of the book, based on medieval Eastern sources. The second chapter describes the history of the region during the Arab rule. Separate reference is made to the 9th century Babak’s rebellion against the Arabs.

The third chapter describes a brief history of the region during the rule of the Elkhanids and Timurids, as well as the history of the Shirvanshahs (compose). There is information about the Qara-Qoyunlu and Agh-Qoyunlu. The fourth chapter is devoted to the Safavid state, Nadir Shah, the Ottoman-Iranian wars, and the Russian campaigns in the Caucasus. The last, fifth chapter describes the events that occurred after the assassination of Nadir Shah until the signing of the Gulistan peace treaty. At the end of the book, the author refers to the biographies of famous people from Shirvan and the surrounding areas.

Although Azerbaijanis consider A. Bakikhanov the founder of historiography, they try to falsify historical events by presenting them in their published books in accordance with the instructions of Azerbaijani state propaganda. In this regard, the famous Azerbaijani historian Ziya Bunyadov (1921-1997) [1] “shone” in particular, and as a result of his efforts, the book “Gulustani-Iram” [2], published in Russian in Baku in 1991, was criticized by famous Iranian scholars Willem Flora and Hasan Javad.

The latter point out a number of forgeries contained in the book [3] .

Why do Bunyadov and other Azerbaijani historians deliberately falsify the work written by Bakikhanov? The point is that Bakikhanov in his works repeatedly relies on information left by Armenian historians, in addition, he mentions Armenians and Armenia from ancient times to the days of his own life (to name a few). Of course, this cannot in any way be accommodated in the official, ideologically false historiography of Azerbaijan, where the false thesis is put forward that Armenians are supposedly immigrants and do not play any significant role in the region.

As a result , Bakikhanov is , on the one hand , the founder of Azerbaijani scientific historiography , and on the other hand , he left the modern Azerbaijani nationalist , anti – Armenian historical concept of the first half of the 19th century . Of course , Bakikhanov , who lived in the 19th century , did not even know that he himself was an Azerbaijani and should be the founder of Azerbaijani historiography .

Some examples about Armenia and Armenians from Bakikhanov’s book.

Thus, according to Bakikhanov, the borders of ancient Armenia passed through the Kura River [ 4] . Of course, there is no mention of Azerbaijan here. It is only about Armenia, Georgia, and Albania .

Bakikhanov’s book also includes the story of Saint Gregory the Illuminator and the Armenian Tsar Trdat, the construction of Echmiadzin, and other events related to the declaration of Christianity as the state religion in Armenia [5] .

The author quite rightly presents all this as the most important stage of the early medieval Armenian state. Of course, there is not a word about Azerbaijan.

Bakikhanov also writes that Syria, Diyarbakır, Azerbaijan (by which he means the territory of historical Atropatena), Mughan, Armenia, Shirvan [6] were under the rule of Muhammad, the son of the Seljuk sultan Malikshah (1072-1092). Here, the author clearly distinguishes Atropatena, Armenia, Shirvan, and Mughan as separate countries.

In another part of the book, Bakikhanov, referring to the Russian-Turkish treaty on the countries of the region, notes that Armenia, Georgia, and part of the territories of Shirvan [7] remained under the control of the Ottoman Empire. There is not a word about Azerbaijan in the South Caucasus.

In another part of the book, describing the events in Artsakh, Bakikhanov notes that with the help of Malik Shahnazar, Panahali Khan, a member of the Javanshir dynasty (the head of the Sarajalu tribe), settled in Shushi and began to lead the local Armenians to fight against the meliks . [ 8] This part also does not fit into the false theses of Azerbaijani historiography, according to which Armenians supposedly settled in the territory of Artsakh in the 19th century and did not have power.

In another part, Bakikhanov notes that the Qajars and Jalayrs were among the tribes of the Turks that Hulagu Khan had already brought to Iran. Their number is mentioned as approximately 200 thousand families. After that, Amir Temur gave some of them territories in the South Caucasus [9] , 50 thousand families . Bakikhanov notes that many of them later worked in state positions during the Safavid era and ruled Armenia and Shirvan. Thus, there is not a word about Azerbaijan, and according to Bakikhanov, there is only Armenia and Shirvan in the region. According to the author, the massive settlement of Turkic-speaking tribes in the South Caucasus occurred only in the 14th century.

At the end of the book, Bakikhanov writes about his travels and the places he visited. He writes that he himself visited Shirvan, Armenia, Dagestan, Circassia, Georgia, Anatolia, and Azerbaijan . [10] Here, the author of the book again distinguishes Shirvan from Azerbaijan, referring to the historical Iranian Atropatenan (see below).

Thus, Bakikhanov, a Turkic-speaking historian from Shirvan, who was active in the first half of the 19th century, gives a response to Azerbaijani falsifiers that contradicts his own administration, refuting their false theses about the ancient Azerbaijani state, Armenians as migrants (who came from elsewhere), and Artsakh as an alleged Armenian territory.

[1] The prominent Soviet orientalist Igor Dyakonov left an interesting memoir about this famous “historian” (note). Describing the event organized in his honor in the Soviet years, I. Dyakonov notes that the meeting was also attended by a famous person who published one of the medieval Muslim sources,thelatterhavingcarefullydeletedallreferencestoArmenians fromthissource.Inthatbook,I.Dyakonovinteresting,emphasizing that although Azerbaijan is preparing to celebrate the anniversary of the writer Nizami, this medieval author is not Azerbaijani, but Iranian.

See Dyakonov I. M., book of memories, SPb., 1995, p. 731.

[2] Gulistan-i Iram, Baku, Elm, 1991, 304 p.

[3] The Heavenly Rose-Garden: A History of Shirvan Daghstan. Abbas-Kuli-Aga Bakikhanov, Willem Floor, Hasan Javadi, Mage Publishers, 2009/

[4] See Gulistan-i Iram, 1991, c. 11.

[5] See Gulistan-i Iram, 1991, c. 24.

[6] See Gulistan-i Iram, 1991, c. 37.

[7] See Gulistan-i Iram, 1991, c. 67.

[8] See Gulistan-i Iram, 1991, p. 77.

[9] See Gulistan-i Iram, 1991, c. 85.

[10] See Gulistan-i Iram, 1991, c. 142.

«Гюлюстани-Ирам» Аббасгули Аги Бакиханова и азербайджанские подделки

Аббасгулу Ага Бакиханов (1794-1847) по мнению азербайджанских историков является основоположником азербайджанской научной историографии. Его имя присвоено Институту истории Национальной академии наук Азербайджанской Республики.

Несколько слов о его биографии (жизни). А. Бакиханов был сыном Мирзы Мухаммеда, бакинского хана. Для своего времени он был хорошо образован. Помимо местного турецкого языка, он свободно говорил на персидском, арабском, русском и французском языках. На русской службе с 1819 года. Участвовал в русско-персидских войнах 1826–1828 годов и русско-турецких войнах 1828–1829 годов. Он писал художественные и исторические произведения, а также работал переводчиком.

Одним из важнейших его произведений считается исторический труд « Гюлистани- Ирам » (1841) . Следует подчеркнуть , что свои произведения он писал на персидском языке . Книга была переведена на русский язык в 1844 году под названием « История восточной части Кавказа » . Азербайджанский перевод книги был опубликован лишь в 1951 году.

Азербайджанская историография пытается представить этот труд как первую попытку написать полную историю Азербайджана. Дело в том , что это произведение можно считать источником для написания истории Ширвана , Дагестана и некоторых прилегающих территорий , но не Азербайджана , поскольку до этого времени в регионе не существовало « азербайджанского государства » , а историко – географическое понятие Азербайджана включало иранскую территорию , расположенную к югу от реки Араз .​​​​​​​

В первой главе книги автор описывает древнюю историю региона, основываясь на средневековых восточных источниках. Во второй главе описывается история региона во времена арабского правления. Отдельно упоминается восстание Бабака против арабов в IX веке.

В третьей главе описывается (составляется) краткая история региона в период правления Эльханидов и Тимуридов, а также история Ширваншахов. Имеются сведения о Кара-Коюнлу и Аг-Коюнлу. Четвертая глава посвящена государству Сефевидов, Надир-шаху, османо-иранским войнам и русским походам на Кавказ. В последней, пятой главе описываются события, происходившие после убийства Надир-шаха до подписания Гюлистанского мирного договора. В конце книги автор ссылается на биографии известных людей Ширвана и окрестностей.

Хотя азербайджанцы считают А. Бакиханова основоположником историографии, в своих комментариях к изданным им книгам они пытаются фальсифицировать исторические события, представляя их в соответствии с указаниями азербайджанской государственной пропаганды. В этом плане особенно «блистал» известный азербайджанский историк Зия Буниятов (1921-1997) [1] . В результате его усилий книга «Гюлистани-Ирам», изданная на русском языке в Баку в 1991 году [2] , подверглась критике со стороны известных иранистов Виллема Флоры и Хасана Джавада.

Последние указывают на ряд подделок, содержащихся в книге [3] .

Почему Буниятов и другие азербайджанские историки намеренно фальсифицируют труд Бакиханова? Дело в том, что Бакиханов в своих трудах неоднократно опирается на сведения, оставленные армянскими историками, и, кроме того, упоминает армян и Армению с древнейших времен до своего времени (и это лишь некоторые из них). Это, конечно, никак не может быть учтено в официальной, идеологически ложной историографии Азербайджана, которая в частности выдвигает ложный тезис о том, что армяне были иммигрантами и не играли никакой существенной роли в регионе.

В результате Бакиханов является , с одной стороны , основоположником азербайджанской научной историографии , а с другой стороны , он отошел в сторону от современной азербайджанской националистической , антиармянской исторической концепции первой половины XIX века . Конечно , Бакиханов , живший в XIX веке , даже не знал , что он сам является азербайджанцем и должен быть основоположником азербайджанской историографии .​​​​​​​​​​​​​

Несколько примеров об Армении и армянах из книги Бакиханова.

Таким образом , по мнению Бакиханова , границы древней Армении проходили по реке Кура [ 4 ] . Конечно, об Азербайджане здесь нет ни слова. Мы говорим только об Армении, Грузии и Албании.

В книгу Бакиханова также включена история святого Григория Просветителя и армянского царя Трдата, строительство Эчмиадзина и другие события, связанные с объявлением христианства государственной религией в Армении [5] .

Автор совершенно справедливо представляет все это как важнейший этап развития раннесредневекового армянского государства. Конечно, об Азербайджане нет ни слова.

Бакиханов также пишет, что Сирия, Диярбакыр, Азербайджан (под которым автор подразумевает территорию исторической Атропатены), Мугань, Армения, Ширван [6] находились под властью Мухаммеда, сына сельджукского султана Меликшаха (1072-1092). Здесь автор четко различает Атропатену, Армению, Ширван и Мугань как отдельные страны.

В другой части книги Бакиханов, ссылаясь на российско-турецкое соглашение о странах региона, отмечает, что Армения, Грузия и часть территорий Ширвана [7] остаются под контролем Османской империи. На Южном Кавказе нет ни слова об Азербайджане.

В другой части книги, описывая события в Арцахе, Бакиханов отмечает, что при помощи Малика Шахназара Панахали-хан, член династии Джаванширов (глава племени Сараджалу), обосновался в Шуши и начал руководить местными армянами в борьбе против меликов [ 8] . Эта часть также не вписывается в ложные тезисы азербайджанской историографии, согласно которым армяне якобы поселились на территории Арцаха в XIX веке и не имели власти.

В другой части Бакиханов отмечает, что каджары и джалаиры были среди тюркских племен, которых Хулагу-хан привел в Иран. Их численность оценивается примерно в 200 тысяч семей. После этого Амир Темур отдал им часть территорий на Южном Кавказе [9] , в том числе 50 тысяч семей. Бакиханов отмечает, что многие из них впоследствии занимали государственные должности в эпоху Сефевидов и правили Арменией и Ширваном. Так, об Азербайджане нет ни слова, а в регионе, по словам Бакиханова, есть только Армения и Ширван. По мнению автора, массовое расселение тюркоязычных племен на Южном Кавказе произошло лишь в XIV веке.

В конце книги Бакиханов описывает свои путешествия и места, которые он посетил. Он пишет, что сам побывал в Ширване, Армении, Дагестане, Черкесии, Грузии, Анатолии и Азербайджане [10] . Здесь автор книги неоднократно отделяет Ширван от Азербайджана, и когда он это говорит, он имеет в виду историческую иранскую Атропатену (рассмотрим).

Так, тюркоязычный историк из Ширвана Бакиханов, работавший в первой половине XIX века, дает ответ азербайджанским фальсификаторам, противоречащий его собственной администрации, опровергая их ложные тезисы о древнем азербайджанском государстве, армянах как переселенцах (пришедших из других мест) и Арцахе как якобы армянской территории.

[1] Известный советский востоковед Игорь Дьяконов оставил интересные воспоминания об этом знаменитом «историке» (примечание).,честьв советские годы, И. встречеДьяконовсредневековыхмусульманскихисточников,которыйтщательноудалилизэтогоисточникавсеупоминанияобармянах.I. В этой книге Дьяков высказывает интересную мысль, подчеркивая, что хотя Азербайджан готовится отметить юбилей писателя Низами, этот средневековый автор не азербайджанский, а иранский.

См., Дьяконов И. М., Книга воспоминаний, СПб., 1995, с. 731.

[2] Гулистан-и Ирам, Баку, Элм, 1991, 304 с.

[3] Небесный розовый сад: История Ширванского Дагестана. Аббас-Кули-Ага Бакиханов, Виллем Флор, Хасан Джавади, Mage Publishers, 2009/

[4] См. Гулистан-и Ирам, 1991, гл. 11.

[5] См. Гулистан-и Ирам, 1991, гл. 24.

[6] См. Гулистан-и Ирам, 1991, гл. 37.

[7] См. Гулистан-и Ирам, 1991, гл. 67.

[8] См. Гулистан-и Ирам, 1991, гл. 77.

[9] См. Гулистан-и Ирам, 1991, гл. 85.

[10] См. Гулистан-и Ирам, 1991, гл. 142.

bbasquli ağa Bakıxanovun «Gülüstani-İrəm» əsəri və azərbaycan saxtakarlıqları

Abbasquli ağa Bakıxanovun «Gülüstani-İrəm» əsəri və azərbaycan saxtakarlıqları

Abbasqulu ağa Bakıxanov (1794-1847) azərbaycan tarixçilərinə görə Azərbaycan elmi tarixşünaslığının banisi hesab olunur. Azərbaycan Respublikasının Milli Elmlər Akademiyasının tarix institutu onun adını daşıyır.

Onun tərcümeyi-halı (həyat) haqqında bir neçə kəlmə, A. Bakıxanov Bakı xanının Mirzə Məhəmmədin oğlu idi. Dövrünə görə yaxşı təhsil almışdır. Yerli türk dilindən başqa, fars, ərəb,rus və fransız dillərini mükəmməl bilirdi. 1819 ildən etibarən rus xidmətində idi. 1826-1828 illər rus-fars və 1828-1829 illər rus-türk müharibələrinə iştirak edibdir. Bədii və tarixi əsərlər yazıbdır, eləcə də tərcüməçi kimi çalışıb.

Onun ən mühüm əsərlərindən biri «Gülüstani-İrəm» (1841 il) tarixi əsər hesab olunur.Vurğulamaq lazımdır ki, o həmin əsəri fars dilində yazmışdır. Kitab 1844 ilində «Qafqazın şərq hissəsinin tarixi» başlığı ilə rus dilinə tərcümə edilib. Kitabın azərbaycanca tərcüməni sadəcə 1951-ci ildə nəşr edilmişdir.

Azərbaycan tarixşünaslıq həmin əsəri Azərbaycanın tam tarixini yazma ilk cəhdi kimi təqdim etməyə çalışır. Məsələ ondadır ki, Şirvan, Dağıstan və ətrafdakı bəzi ərazilərinin tarixini yazmağa həmin əsər mənbə kimi hesab edilə bilər,lakin Azərbaycan üçün deyil, çünki o vaxta qədər bölgədə «Azərbaycan dövlət» yox idi, Azərbaycan tarixi-coğrafi konsepsiyası isə Araz çayından cənubda yerləşən İran ərazisini nəzərdə tuturdu.

Müəllif orta əsr şərqi mənbələrinə əsaslanaraq kitabın birinci fəslində bölgənin qədim dövrünün tarixini təsvir edir. İkinci fəsli ərəb hakimiyyəti dövründə bölgənin tarixini təsvir edir. 9-cu əsr Babəkin ərəblərə qarşı üsyanına ayrıca istinad edilir.

Üçüncü fəslində Elxanilər, Teymurilər hakimiyyəti dövründə bölgənin qısa tarixi, eləcə də Şirvanşahların tarixi təsvir edilir (bəstələmək). Qaraqoyunlular və Ağqoyunlular haqqında məlumatlar var.Dördüncü fəsil Səfəvilər dövlətinə, Nadir şaha, Osmanlı-İran müharibələrinə, Qafqaza rus yürüşlərinə həsr olunmuş. Sonuncu, beşinci fəslində Nadir şahın öldürülməsindən sonra Gülüstan sülh müqaviləsinin imzalandığına qədər baş verən hadisələr təsvir edilibdir. Kitabın sonunda müəllif Şirvanın və ətrafdakı ərazilərinin məşhur insanların tərcümayi-hallarına istinad edir.

Azərbaycanlılar A. Bakıxanovu tarixşünaslığın banisi hesab etdiklərinə baxmayaraq onun nəşr olunmuş kitablarında yer almış şərhlərində tarixi hadisələrini azərbaycan dövlət təbliğatının göstərişlərinə uyğun olaraq təqdim edərək tarixi hadisələrini saxtalaşdırmağa çalışırlar. Bu baxımdan xüsusi ilə azərbaycanlı məşhur tarix qurucusu Ziya Bünyadov (1921-1997 illər)[1] «parladı», onun göstərdiyi səyləri nəticəsində 1991 ildə Bakıda rus dilində nəşr edilmiş «Gülüstani-İrəm» kitabı[2] məşhur iranşünaslar Villem Flora və Həsən Cavad tərəfindən tənqid edilib.

Sonuncular kitabda yer alan bir sıra saxtakarlıqları qeyd edirlər[3].

Bünyadov və azərbaycanlı diğər tarixçilər nədən qəsdən Bakıxanovun yazdığı əsərini saxtalaşdırırlar? Məsələ ondadır ki, Bakıxanov öz əsərlərində dəfələrcə erməni tarixçilərin qoyub getdiyi məlumatlarına da əsaslanır, bundan başqa qədim zamanlardan yaşadığı günlərinə qədər ermənilər və Ermənistan haqqında qeyd edir (adını çəkmək). Bu, əlbəttə ki, heç bir şəkildə Azərbaycan rəsmi, ideoloji saxta tarixşünaslığında yerləşə bilməz, orada xüsusiylə güyə ermənilər immiqrant olduğu və bölgədə heç əhəmiyyətli rol oynamadığı haqqında saxta tezisi irəliyə sürülür.

Nəticədə belə olur ki, Bakıxanov bir tərəfdən Azərbaycan elmi tarixşünaslığının banisidir, digər tərəfdən o hələ 19-cu əsrin birinci yarısında müasir azərbaycan millətçi, ermənilərə nifrətçilik tarixi konsepsiyasından kənara çıxmışdır. Əlbəttə 19-cu əsrdə yaşamış Bakıxanovun həttə xəbəri yox idi ki, özü azərbaycanlıdır və Azərbaycan tarixşünaslığının banisi olmalıdır.

Ermənistan və ermənilər haqqında bəzi nümunələr Bakıxanovun kitabından.

Belə, Bakıxanova görə qədim Ermənistanın sərhədləri Kür çayından keçərdi[4]. Əlbəttə burada Azərbaycan haqqında heç bir kəlmə (söz) yoxdur. Söz sadəcə Ermənistandan, Gürcüstandan, Albaniyadan gedir.

Bakıxanovun kitabında eləcə də Müqəddəs Qriqor Lusavoriçin və Ermənistan çarı Trdatın hekayəsi, Eçmiadzinin tikintisi, Ermənistanda xristianlığı dövlət dini elan edilməsi ilə bağlı[5] başqa hadisələr yer alıbdırlar.

Müəllif olduqca haqlı olaraq bütün bunu erkən orta əsrlər Erməni dövlətinin ən vacib mərhələsi kimi təqdim edir. Azərbaycan haqqında əlbəttə heç bir kəlmə yoxdur.

Bakıxanov eləcə də yazır ki, Suriya, Diarbakır, Azərbaycan (deyincə müəllif tarixi Atropatenanın ərazisini nəzərə alır) Muğan, Ermənistan, Şirvan[6] Səlcuq sultanı Məlikşahın (1072-1092) oğlu Muhammedin idarə altında idilər. Burada müəllif Atropatenanı, Ermənistanı, Şirvanı, Muğanı ayrı-ayrı ölkələr kimi aydın şəkildə fərqləndirir.

Kitabın digər bir hissəsində Bakıxanov bölgənin ölkələri üzrə rus-türk müqaviləyə istinad edərək qeyd edir ki, Ermənistan, Gürcüstan, Şirvan ərazilərinin bir hissəsi[7] Osmanlı imperiyasının tabeliyində qalırlar. Cənubi Qafqazda Azərbaycan haqqında bir kəlmə yoxdur.

Kitabın başqa bir hissəsində Artsaxda baş verən hadisələrini təsvir edərək Bakıxanov qeyd edir ki, Məlik Şahnazarın köməyi ilə Cavanşirlər sülaləsinə mənsub olan (Saracalu qəbilə başçısı) Pənahəli xan Şuşidə yerləşərək yerli erməni meliklərə qarşı mübarizə aparmağa başlayır[8]. Bu hissə də azərbaycan tarixşünaslığın saxta tezislərinə sığmır, ona ğörə güyə ermənilər Artsax ərazisində 19-cu əsrdə yerləşiblər və hakimiyyəti olmadı.

Digər bir hissədə Bakıxanov qeyd edir ki, qacarlar cəlairlər türklərin hələ Hülakü xanın İrana daşıdığı qəbilələrindən idilər. Onların sayı təxminən 200 min ailə qeyd edilir. Ondan sonra Əmir Teymur onların bir qisminə 50 min ailəyə Cənubi Qafqazda [9] ərazilər verir. Bakıxanov qeyd edir ki, onlardan çoxu sonradan Səfəvilər dövründə dövlət vəzifələrində çalışmışdırlar və Ermənistanı, Şirvanı idarə edirdilər. Beləliklə, Azərbaycan haqqında bir kəlmə yoxdur, Bakıxanova görə isə bölgədə sadəcə Ermənistan və Şirvan var. Müəllifə görə türk dilli qəbilələrin kütləvi şəkildə Cənubi Qafqaz ərazisində yerləşməsi sadəcə 14-cü əsrdə baş veribdir.

Kitabın sonunda Bakıxanov öz səyahətləri haqqında qeyd edərək, ziyarət etdiyi əraziləri haqqında yazır. O yazır ki, özü Şirvanda, Ermənistanda, Dağıstanda, Çərkəzdə, Gürcüstanda, Anadoluda və Azərbaycanda olubdur[10]. Burada kitabın müəllifi təkrardan Şirvanı Azərbaycandan ayrı tutur, bunu deyincə o tarixi İran Atropatenana istinad edirdi (nəzərə almaq).

Beləliklə, 19-cu əsr birinci yarısında yaradıcılıqla məşğul olan şirvanlı türk dilli tarixçisi Bakıxanov azərbaycanlı saxtakarlara öz idarəsinə zidd cavab verir, qədim Azərbaycan dövləti, ermənilərin miqrant (başqa yerdən gəldiyi), eləcə də Artsaxın güyə erməni ərazi olmadığı haqqındakı onların saxta tezislərini təkzib edir.

[1] Həmin məşhur «tarixçi» haqqında Sovet görkəmli şərqşünas İgor Dyakonov maraqlı bir xatirə buraxıb (qeyd buraxmaq). Sovet illərində öz şərəfinə təşkil olunan tədbirini təsvir edərək İ. Dyakonov qeyd edir ki, görüşdə eləcə də orta əsr müsəlman mənbələrindən birini yayımlanan məşhur biri iştirak edirdi, sonuncu həmin mənbədən ermənilərə aid bütün istinadları diqqətlə silibdi. İ. Dyakov həmin kitabda Azərbaycanda yazıçı Nizaminin ildönümünü qeyd etməyə hazırlaşdığına baxmayaraq orta əsr bu müəllif azərbaycanlı olmadığını, iranlı olduğunu vurğulayaraq maraqlı bir fikir bildirir.

Bax, Дьяконов И. М.,книга воспоминаний, СПб.,1995,с. 731.

[2] Гюлистан-и Ирам, Баку, Элм, 1991, 304 с.

[3] The Hevanely Rose-Garden: A History of Shirvan Daghstan. Abbas-Kuli-Aga Bakikhanov, Willem Floor, Hasan Javadi, Mage Publishers, 2009/

[4] Bax, Гюлистан-и Ирам, 1991, c. 11.

[5] Bax, Гюлистан-и Ирам, 1991, c. 24.

[6] Bax, Гюлистан-и Ирам, 1991, c. 37.

[7] Bax, Гюлистан-и Ирам, 1991, c. 67.

[8] Bax, Гюлистан-и Ирам, 1991, c. 77.

[9] Bax, Гюлистан-и Ирам, 1991, c. 85.

[10] Bax, Гюлистан-и Ирам, 1991, c. 142.