Կարապետ (Կարո) Պետրոսի Հայրապետյանը ծնվել է 1942 թվականի փետրվարի 20-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ ջութակահար, ռաբիս ոճի առաջատար կատարողներից մեկը։

Նրա ծնողները՝ Պետրոսն ու Հռիփսիմեն, ծագումով Արևմտյան Հայաստանից էին, ապա տեղափոխվել են Ֆրանսիա, որտեղ ամուսնացել են 1933 թվականին։ 1936 թվականին նրանք վերադարձել են Հայաստան, և 1942 թվականին ծնվել է նրանց երկար սպասված զավակը՝ Կարապետը, ով կնքվել է Պետրոսի հոր՝ Կարապետի անունով։ Կարոյի երաժշտական տաղանդը դրսևորվել է վաղ մանկությունից, նա նվագել է բազմաթիվ գործիքներ։ Ջութակահարի մասին ֆիլմ դիտելուց հետո ծնողները նրան տարել են ջութակի դասերի։ Երաժշտական կրթություն է ստացել Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում, ապա ուսումը շարունակել է Մոլդովայում։ Նա ջազմեն Վահագն Հայրապետյանի հայրն է։ Կարոն առաջինն էր, որ ջութակը կիրառեց ռաբիս ոճում՝ այն բարձրացնելով թատերական բեմի գագաթներ։ Նրա ստեղծագործական ժառանգությունն ընդգրկում է մի շարք ալբոմներ, այդ թվում՝ *Concert In Armenia* (1990), *The Magic Bow* (1994), *Կախարդական ջութակ* (1996), *The Best of Garo Hayrabedian* (1996), *Memories* և *Music Palace* (1998)։ Նա նկարահանվել է «Երջանկության մեխանիկան» գեղարվեստական ֆիլմի դրվագներից մեկում և «Սոլո» վավերագրական ֆիլմում (1986, «Երևան» ստուդիա, ռեժիսոր Ա. Ավանեսով), որը նվիրված է նրա ստեղծագործական կյանքին։ Կարապետ Հայրապետյանի մասին խոսվել է նաև Ռուշան Փիլոսյանի երաժշտական-գրական հաղորդման ժամանակ («Ղրիմ» հեռուստառադիոընկերություն)։ Ցավոք, նա վաղաժամ մահացել է 1997 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Երևանում։ Կարապետ Հայրապետյանի ներդրումը հայ երաժշտության մեջ, հատկապես ռաբիս ժանրում, անգնահատելի է, և նրա ջութակի կախարդական հնչյունները շարունակում են ոգեշնչել երաժիշտներին և հանդիսատեսին։

—

### Русский
Мастер магической  скрипки

Карапет (Каро) Петросович Айрапетян родился 20 февраля 1942 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский скрипач, один из ведущих исполнителей в стиле рабиза. Его родители, Петрос и Рипсиме, происходили из Западной Армении, затем переехали во Францию, где поженились в 1933 году. В 1936 году они вернулись в Армению, где в 1942 году родился долгожданный сын, названный Карапетом в честь деда по отцовской линии. Музыкальный талант Каро проявился с раннего детства, он играл на многих инструментах. После просмотра фильма о скрипаче родители отвели его на уроки скрипки. Музыкальное образование получил в Ереванской консерватории имени Комитаса, затем продолжил обучение в Молдове. Он является отцом джазмена Вагана Айрапетяна. Каро стал первым, кто применил скрипку в жанре рабиза, подняв его до вершин театральной сцены. Его творческое наследие включает ряд альбомов, таких как *Concert In Armenia* (1990), *The Magic Bow* (1994), *Кахардакан джутак* (1996), *The Best of Garo Hayrabedian* (1996), *Memories* и *Music Palace* (1998). Он снялся в эпизоде художественного фильма «Механика счастья» и в документальном фильме «Соло» (1986, студия «Ереван», режиссёр А. Аванесов), посвящённом его творческой жизни. О Карапете Айрапетяне также говорилось в музыкально-литературной передаче Рушана Филосова на телерадиокомпании «Крым». К сожалению, он рано ушёл из жизни 10 октября 1997 года в Ереване. Вклад Карапета Айрапетяна в армянскую музыку, особенно в жанр рабиза, неоценим, а волшебные звуки его скрипки продолжают вдохновлять музыкантов и слушателей.

—

### English
Master of the Magic Violin

Karapet (Karo) Petrosovich Hayrapetyan was born on February 20, 1942, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. An Armenian violinist, he was one of the leading performers in the rabiz genre. His parents, Petros and Hripsime, originally from Western Armenia, moved to France, where they married in 1933. In 1936, they relocated to Armenia, and in 1942, their long-awaited son was born, named Karapet after his paternal grandfather. Karo’s musical talent emerged in early childhood, and he played various instruments. Inspired by a film about a violinist, his parents enrolled him in violin lessons. He received his musical education at the Komitas State Conservatory in Yerevan and later continued his studies in Moldova. He is the father of jazz musician Vahan Hayrapetyan. Karo was the first to introduce the violin into the rabiz genre, elevating it to the heights of theatrical stages. His creative legacy includes several albums, such as *Concert In Armenia* (1990), *The Magic Bow* (1994), *Kakhardakan Jutak* (1996), *The Best of Garo Hayrabedian* (1996), *Memories*, and *Music Palace* (1998). He appeared in an episode of the feature film *The Mechanics of Happiness* and starred in the documentary *Solo* (1986, Yerevan Studio, directed by A. Avanesov), dedicated to his creative life. Karapet Hayrapetyan was also featured in Rushan Filosov’s musical-literary program on the Crimea TV and Radio Company. Tragically, he passed away prematurely on October 10, 1997, in Yerevan. Karapet Hayrapetyan’s contribution to Armenian music, particularly in the rabiz genre, is invaluable, and the magical sounds of his violin continue to inspire musicians and audiences alike.

—

Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան ծնվել է 1945 թվականի հունվարի 24-ին Թբիլիսիում՝ հայ երաժշտագետ, մանկավարժ, արվեստագիտության դոկտոր (1999), պրոֆեսոր (2001), ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2009), ով իր գիտական և մանկավարժական գործունեությամբ մեծ ներդրում է ունեցել 20-րդ դարի հայ երաժշտության ուսումնասիրության և դասավանդման գործում։

1969 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտության տեսության բաժինը (ղեկավար՝ պրոֆեսոր Ռ. Աթայան)։ 1971–1974 թվականներին սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրայում (ղեկավար՝ պրոֆեսոր Գ. Տիգրանով)։ 1974 թվականից դասավանդում է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտության տեսության ամբիոնում։

1975 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Հայ երաժշտության 20-րդ դարի 60-ական թվականների զարգացման առանձնահատկությունները» թեմայով։ 1999 թվականին Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն՝ «Հայ երաժշտությունը 20-րդ դարի համատեքստում» թեմայով։ 1978 և 1988 թվականներին Մոսկվայի կոնսերվատորիայում անցել է որակավորման բարձրացման դասընթացներ։ 2004 թվականից՝ Մոսկվայի Միջազգային երաժշտական միության անդամ։

Ուսումնասիրությունները նվիրված են 20-րդ դարի հայ երաժշտության գեղագիտության և տեսության հարցերին։ Հեղինակ է մի շարք գիտական աշխատությունների, այդ թվում՝ «Вопросы современной армянской музыки (60-е годы)» (1983), «Армянская музыка в контексте XX века» (2002), «Арам Хачатурян. Научный справочник» (2004), «Armenian Music and Composers» (2004)։

Սվետլանա Կորյունի Սարգսյանը մնաց Թբիլիսիից Երևան տանող հայ երաժշտագիտության կամուրջը՝ իր գիտական խորքայնությամբ, մանկավարժական նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին 20-րդ դարի հայ երաժշտության խորքերով և գեղագիտական մտածողությամբ։

Русский

преданная теории и эстетике армянской музыки

Светлана Корюновна Саргсян родилась 24 января 1945 года в Тбилиси — армянский музыковед, педагог, доктор искусствоведения (1999), профессор (2001), заслуженный деятель культуры Республики Армения (2009), которая внесла большой вклад в изучение и преподавание армянской музыки XX века.

В 1969 году окончила отделение теории музыки Ереванской государственной консерватории им. Комитаса (руководитель — профессор Р. Атаян). В 1971–1974 годах училась в аспирантуре Санкт-Петербургской консерватории (руководитель — профессор Г. Тигранов). С 1974 года преподаёт на кафедре теории музыки Ереванской государственной консерватории им. Комитаса.

В 1975 году в Санкт-Петербургской консерватории защитила кандидатскую диссертацию на тему «Особенности развития армянской музыки 1960-х годов XX века». В 1999 году в Московской государственной консерватории защитила докторскую диссертацию на тему «Армянская музыка в контексте XX века». В 1978 и 1988 годах прошла курсы повышения квалификации в Московской консерватории. С 2004 года — член Международного музыкального союза в Москве.

Её исследования посвящены эстетике и теории армянской музыки XX века. Автор ряда научных трудов, в том числе «Вопросы современной армянской музыки (60-е годы)» (1983), «Армянская музыка в контексте XX века» (2002), «Арам Хачатурян. Научный справочник» (2004), «Armenian Music and Composers» (2004).

Светлана Корюновна Саргсян осталась мостом армянского музыковедения от Тбилиси до Еревана — своей научной глубиной, педагогической преданностью и безграничной любовью, вдохновляя поколения глубинами армянской музыки XX века и эстетическим мышлением.

English

Devoted to the Theory and Aesthetics of Armenian Music

Svetlana Koryuni Sargsyan was born on January 24, 1945, in Tbilisi — Armenian musicologist, pedagogue, Doctor of Art Studies (1999), Professor (2001), Honored Worker of Culture of the Republic of Armenia (2009), who made a significant contribution to the study and teaching of 20th-century Armenian music.

In 1969 graduated from the Department of Music Theory at Yerevan Komitas State Conservatory (supervisor — Professor R. Atayan). In 1971–1974 studied in the postgraduate program at Saint Petersburg Conservatory (supervisor — Professor G. Tigranov). Since 1974 has been teaching at the Department of Music Theory at Yerevan Komitas State Conservatory.

In 1975 defended a candidate dissertation at Saint Petersburg Conservatory on “Peculiarities of the Development of Armenian Music in the 1960s of the 20th Century”. In 1999 defended a doctoral dissertation at Moscow State Conservatory on “Armenian Music in the Context of the 20th Century”. In 1978 and 1988 completed advanced training courses at Moscow Conservatory. Since 2004 — member of the International Music Union in Moscow.

Her research is devoted to the aesthetics and theory of 20th-century Armenian music. Author of several scientific works, including “Questions of Contemporary Armenian Music (1960s)” (1983), “Armenian Music in the Context of the 20th Century” (2002), “Aram Khachaturian. Scientific Reference” (2004), “Armenian Music and Composers” (2004).

Svetlana Koryuni Sargsyan remained the bridge of Armenian musicology from Tbilisi to Yerevan — with her scientific depth, pedagogical dedication, and boundless love, inspiring generations with the depths of 20th-century Armenian music and aesthetic thought.

1. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ 20-րդ դարի հայ երաժշտության գիտնական և մանկավարժ / Светлана Корюновна Саргсян — учёный и педагог армянской музыки XX века / Svetlana Koryuni Sargsyan — Scholar and Pedagogue of 20th-Century Armenian Music
2. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ և արվեստագիտության դոկտոր / Светлана Корюновна Саргсян — заслуженный деятель культуры РА и доктор искусствоведения / Svetlana Koryuni Sargsyan — Honored Worker of Culture of RA and Doctor of Art Studies
3. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ Թբիլիսիից Երևան՝ հայ երաժշտագիտության կամուրջ / Светлана Корюновна Саргсян — от Тбилиси до Еревана: мост армянского музыковедения / Svetlana Koryuni Sargsyan — From Tbilisi to Yerevan: Bridge of Armenian Musicology
4. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ «Հայ երաժշտությունը 20-րդ դարի համատեքստում»-ի հեղինակ / Светлана Корюновна Саргсян — автор «Армянская музыка в контексте XX века» / Svetlana Koryuni Sargsyan — Author of Armenian Music in the Context of the 20th Century
5. Սվետլանա Կորյունի Սարգսյան՝ հայ երաժշտության տեսության և գեղագիտության նվիրյալ / Светлана Корюновна Саргсян — преданная теории и эстетике армянской музыки / Svetlana Koryuni Sargsyan — Devoted to the Theory and Aesthetics of Armenian Music

Հովհաննես Հարությունի Չեքիջյանը ծնվել է 1928 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Ստամբուլում՝ խորհրդային երգչախմբային դիրիժոր, կոմպոզիտոր, մանկավարժ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1978), ԽՍՀՄ (1975) և Հայկական ԽՍՀ (1971) պետական մրցանակների դափնեկիր, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր (1982), Հայաստանի ազգային հերոս (2017), ով իր կյանքը նվիրել է հայկական երգչախմբային արվեստի զարգացմանը՝ դառնալով Հայաստանի պետական ակադեմիական երգչախմբի գլխավոր դիրիժոր (1961–ից), «Գարնանային անուրջներ», «Տոնական ձոն» վոկալ-սիմֆոնիկ պոեմների հեղինակ։ 

Սովորել է Ստամբուլի Մխիթարյան դպրոցում, Saint Michel ֆրանսիական քոլեջում, Ստամբուլի և Փարիզի կոնսերվատորիաներում՝ աշակերտելով Ժոն Ֆուրնեին, ստացել ինժեներ-քիմիկոսի որակավորում։ 1946–1960 թվականներին եղել Ստամբուլի պետական երգչախմբի գլխավոր դիրիժորի տեղակալ և օպերայի երաժշտական ղեկավար։ 1961 թվականից ապրել և աշխատել Հայաստանում՝ ղեկավարելով ակադեմիական երգչախումբը, կատարելով դասական և ժամանակակից հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ, ժողովրդական երգեր, օպերաներից հատվածներ, հյուրախաղերով ելույթ ունենալով արտասահմանում։ Դասավանդել Երևանի երաժշտական ուսումնարանում և կոնսերվատորիայում։ 

Հովհաննես Չեքիջյանը մնաց Ստամբուլից Երևան տանող երգչախմբային արվեստի կամուրջը՝ իր դիրիժորությամբ, ստեղծագործություններով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական երաժշտության խորքերով և ժողովրդական երգի գեղեցկությամբ։


### Русский
Патриот армянского хорового искусства

Ованес Арутюнович Чекиджян родился 23 декабря 1928 года в Стамбуле — советский хоровой дирижёр, композитор, педагог, народный артист СССР (1978), лауреат Государственных премий СССР (1975) и Армянской ССР (1971), профессор Ереванской консерватории им. Комитаса (1982), Национальный герой Армении (2017), посвятивший жизнь развитию армянского хорового искусства, главный дирижёр Государственного академического хора Армении (с 1961), автор вокально-симфонических поэм «Весенние грёзы», «Праздничное посвящение».

Учился в стамбульской школе Мхитарян, французском колледже Saint Michel, консерваториях Стамбула и Парижа у Жана Фурне, получил квалификацию инженера-химика. В 1946–1960 — заместитель главного дирижёра Государственного хора Стамбула и музыкальный руководитель оперы. С 1961 жил и работал в Армении, руководил академическим хором, исполнял классику и произведения современных армянских композиторов, народные песни, отрывки из опер, гастролировал за рубежом. Преподавал в Ереванском музыкальном училище и консерватории.

Ованес Чекиджян остался мостом хорового искусства от Стамбула до Еревана — своим дирижированием, сочинениями и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской музыки и красотой народной песни.



### English
Patriot of Armenian Choral Art

Hovhannes Harutyuni Chekijyan was born on December 23, 1928, in Istanbul — Soviet choral conductor, composer, pedagogue, People’s Artist of the USSR (1978), laureate of USSR (1975) and Armenian SSR (1971) State Prizes, professor of Yerevan Komitas State Conservatory (1982), National Hero of Armenia (2017), who devoted his life to the development of Armenian choral art, chief conductor of the Armenian State Academic Choir (since 1961), author of vocal-symphonic poems *Spring Dreams*, *Festive Dedication*.

Studied at Istanbul Mkhitaryan school, French Saint Michel college, conservatories of Istanbul and Paris under Jean Fournet, received qualification as chemical engineer. In 1946–1960 — deputy chief conductor of Istanbul State Choir and musical director of opera. Since 1961 lived and worked in Armenia, led the academic choir, performed classics and works of contemporary Armenian composers, folk songs, opera excerpts, toured abroad. Taught at Yerevan music school and conservatory.

Hovhannes Chekijyan remained the bridge of choral art from Istanbul to Yerevan — with his conducting, compositions, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian music and the beauty of folk song.

Լևոն Սարկիսի Օգանեզովը մահացել է 2025 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Նյու Յորքում՝ կյանքի 85-րդ տարում, երկարատև հիվանդությունից հետո, թողնելով հետևում ռուսական էստրադայի և ջազի անմար ժառանգությունը՝

որպես Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստ, դասական պիանիստ, ակկոմպանիատոր, ով իր կյանքը նվիրել է բեմին՝ աշխատելով Կլավդիա Շուլժենկոյի, Վալենտինա Տոլկունովայի, Անդրեյ Միրոնովի, Լարիսա Գոլուբկինայի, Մաքսիմ Գալկինի, Վլադիմիր Վինոկուրի, Իոսիֆ Կոբզոնի հետ, ղեկավարելով նրանց նվագախմբերը, խաղալով «Հրաժեշտ, կոնֆերանսյե» ներկայացման մեջ և ստեղծելով հարյուրավոր ռոմանսների, ջազային նոմերների ծրագրեր։ Ծնվել է 1940 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Մոսկվայի Պերովո թաղամասում՝ կոշկակար Սարկիսի և տնային տնտեսուհի մոր ընտանիքում՝ վեց երեխաների մեջ։ 

Չորս տարեկանից զբաղվել է երաժշտությամբ, 10 տարի սովորել Մոսկվայի Չայկովսկու անվան կոնսերվատորիայի կենտրոնական երաժշտական դպրոցում, ավարտել Մոսկվայի կոնսերվատորիան դասական պիանիստի որակավորմամբ և վերջին կուրսում արդեն աշխատել Մոսկոնցերտում որպես դժուրային կոնցերտմայստեր։ 18 տարեկանում փոխարինել է հիվանդ Նաում Վալտերին՝ ակկոմպանելով տենոր Միխայիլ Ալեքսանդրովիչին Միությունների տան սյունազարդ դահլիճում։ Հաղթել է մի քանի դաշնամուրային մրցույթներում։ Հյուրախաղերով ելույթ է ունեցել ցիգանական կոլեկտիվների հետ, աշխատել «Ռոմեն» թատրոնում։ 1970 թվականին Նիկոլայ Նիկիտսկու հետ պատրաստել է ռոմանսների մեծ ծրագիր՝ բացելով Էստրադայի թատրոնի սեզոնը։ Համագործակցել է Իգոր Բուտմանի հետ ջազային նոմերներում։ 2003 թվականին Ալեքսանդրա Գրիշկինայի հետ պատրաստել է հին ռուսական քաղաքային և ցիգանական ռոմանսների ցիկլ և Ռոսինիի արիաների ծրագիր։ 

Լևոն Օգանեզովը մնաց Մոսկվայի Պերովոյից Նյու Յորք տանող երաժշտական կամուրջը՝ իր պիանոյով, ջազով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական արյան ջերմությամբ և էստրադայի գեղեցկությամբ։



### Русский
Джазовая легенда с армянской душой

Левон Саркисович Оганезов скончался 13 декабря 2025 года в Нью-Йорке на 85-м году жизни после продолжительной болезни, оставив немеркнущее наследие российской эстрады и джаза как народный артист России, классический пианист, аккомпаниатор, работавший с Клавдией Шульженко, Олегом Анофриевым, Валентиной Толкуновой, Андреем Мироновым, Ларисой Голубкиной, Максимом Галкиным, Владимиром Винокуром (пять лет партнёрство), Иосифом Кобзоном (руководил оркестром), игравший в спектакле «Прощай, конферансье» в Театре сатиры. Родился 25 декабря 1940 года в московском районе Перово в семье мастера-обувщика Саркиса и домохозяйки, воспитывавшей шестерых детей.

С четырёх лет занимался музыкой, 10 лет учился в Центральной музыкальной школе при Московской консерватории им. Чайковского, окончил консерваторию как классический пианист и на последнем курсе уже работал дежурным концертмейстером в Москонцерте. В 18 лет заменил заболевшего Наума Вальтера на концерте в Колонном зале Дома Союзов, аккомпанируя тенору Михаилу Александровичу. Побеждал на нескольких фортепианных конкурсах. Гастролировал с цыганскими коллективами, работал в театре «Ромэн». В 1970 году с Николаем Никитским подготовил большую программу романсов, открывшую сезон в Театре эстрады. Сотрудничал с Игорем Бутманом в джазовых номерах. В 2003 году с Александрой Гришкиной подготовил цикл старинных русских городских и цыганских романсов и программу из арий Россини.

Левон Оганезов остался музыкальным мостом от Перова до Нью-Йорка — своим пианино, джазом и безграничной преданностью, вдохновляя поколения теплом армянской крови и красотой эстрады.



### English
Jazz Legend with Armenian Soul

Levon Sarkisovich Oganesov passed away on December 13, 2025, in New York at the age of 85 after a prolonged illness, leaving an undying legacy of Russian variety and jazz as People’s Artist of Russia, classical pianist, accompanist who worked with Klavdiya Shulzhenko, Oleg Anofriyev, Valentina Tolkunova, Andrei Mironov, Larisa Golubkina, Maxim Galkin, Vladimir Vinokur (five years of partnership), Joseph Kobzon (led the orchestra), performed in the play *Farewell, Conférencier* at the Satire Theater. Born on December 25, 1940, in Moscow’s Perovo district to shoemaker Sarkis and housewife raising six children.

From age four engaged in music, studied 10 years at the Central Music School at Tchaikovsky Moscow Conservatory, graduated as classical pianist and on the last course worked as duty concertmaster at Mosconcert. At 18 replaced ill Naum Walter at a concert in the Column Hall of the House of Unions, accompanying tenor Mikhail Alexandrovich. Won several piano competitions. Toured with Gypsy ensembles, worked at Romen Theater. In 1970 with Nikolai Nikitsky prepared a large romance program opening the season at the Variety Theater. Collaborated with Igor Butman in jazz numbers. In 2003 with Alexandra Grishkina prepared a cycle of old Russian urban and Gypsy romances and a program of Rossini arias.

Levon Oganesov remained the musical bridge from Perovo to New York — with his piano, jazz, and boundless dedication, inspiring generations with the warmth of Armenian blood and the beauty of variety art.

1924 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Երևանում հիմնադրվեց Հայաստանի սիմֆոնիկ նվագախումբը (այժմ՝ Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ), որը դարձավ հայկական երաժշտական մշակույթի կարևորագույն կենտրոններից մեկը:

Այս իրադարձությունը խորհրդանշում էր խորհրդային Հայաստանում սիմֆոնիկ արվեստի սկիզբը և հայկական երաժշտության զարգացման նոր փուլը: Նվագախումբը ստեղծվեց Երևանի կոնսերվատորիայի կատարողական բաժնի դասախոսների և առաջատար ուսանողների ուժերով՝ Արշակ Ադամյանի ղեկավարությամբ: Առաջին համերգը տեղի ունեցավ 1925 թվականի մարտի 20-ին, և այդ օրը համարվում է նվագախմբի պաշտոնական ծննդյան օր:

**Նախապատմություն** 
1920-ական թվականներին խորհրդային Հայաստանում զարգանում էր երաժշտական կրթությունը: Երևանի կոնսերվատորիան (հիմնադրվել 1923 թ.) դարձավ սիմֆոնիկ նվագախմբի հիմքը: Արշակ Ադամյանը (1884-1952), որպես կոնսերվատորիայի ռեկտոր և դիրիժոր, հավաքեց լավագույն երաժիշտներին՝ ստեղծելով առաջին պրոֆեսիոնալ սիմֆոնիկ կոլեկտիվը: Նվագախումբը սկսեց կատարել հայկական և համաշխարհային դասական երաժշտություն՝ դառնալով բոլոր հետագա սիմֆոնիկ կոլեկտիվների հիմքը:

**Գործունեություն և նշանակություն** 
Նվագախումբը ներկայացրել է Արամ Խաչատրյանի, Էդվարդ Միրզոյանի, Ալեքսանդր Հարությունյանի, Առնո Բաբաջանյանի և այլ հայ կոմպոզիտորների գործերը: Հյուրախաղերով ելույթներ է ունեցել ԱՄՆ-ում, Եվրոպայում, Ասիայում: Համագործակցել է Դավիթ Օյստրախի, Սվյատոսլավ Ռիխտերի, Մստիսլավ Ռոստրոպովիչի, Էմիլ Գիլելսի, Յուրի Բաշմետի, Պլասիդո Դոմինգոյի, Սերգեյ Նակարյակովի և այլ ականավոր երաժիշտների հետ: 2014 թվականին ստացել է «ազգային» կարգավիճակ: Այժմ ղեկավարում է Էդուարդ Թոփչյանը:

**Հետևանքները հայկական մշակույթի համար** 
Նվագախումբը դարձավ Հայաստանի երաժշտական դեսպանը՝ տարածելով հայկական երաժշտություն աշխարհում և պահպանելով դասական ժառանգությունը: Որպես  հայկական արվեստի վերածնունդը խորհրդային շրջանում:

**Արագ փաստեր**
– **Հիմնադրում**: 1924 թ. դեկտեմբերի 10 (պաշտոնական առաջին համերգ՝ 1925 թ. մարտի 20)
– **Առաջին ղեկավար**: Արշակ Ադամյան
– **Ներկայիս ղեկավար**: Էդուարդ Թոփչյան
– **Կարգավիճակ**: Ազգային (2014 թվականից)

(Աղբյուրներ՝ Հայաստանի Պատմության Թանգարանի արխիվներ, ՀԱՖՆ-ի պաշտոնական կայք):

—

### Русская версия

Рождение Филармонии: Музыкальный Триумф Армении

10 декабря 1924 года в Ереване был основан Симфонический оркестр Армении (ныне Национальный филармонический оркестр Армении), ставший одним из важнейших центров армянской музыкальной культуры. Это событие символизировало начало симфонического искусства в советской Армении и новый этап развития армянской музыки. Оркестр был создан силами преподавателей и ведущих студентов исполнительского факультета Ереванской консерватории под руководством Аршака Адамяна. Первый концерт состоялся 20 марта 1925 года, и этот день считается официальной датой рождения оркестра.

**Предыстория** 
В 1920-х годах в советской Армении развивалось музыкальное образование. Ереванская консерватория (основана в 1923 году) стала основой симфонического оркестра. Аршак Адамян (1884–1952), ректор консерватории и дирижёр, собрал лучших музыкантов, создав первый профессиональный симфонический коллектив. Оркестр начал исполнять армянскую и мировую классическую музыку, став основой для всех последующих симфонических коллективов.

**Деятельность и значение** 
Оркестр представил произведения Арама Хачатуряна, Эдварда Мирзояна, Александра Арутюняна, Арно Бабаджаняна и других армянских композиторов. Выступал на гастролях в США, Европе, Азии. Сотрудничал с Давидом Ойстрахом, Святославом Рихтером, Мстиславом Ростроповичем, Эмилем Гилельсом, Юрием Башметом, Пласидо Доминго, Сергеем Накаряковым и другими выдающимися музыкантами. В 2014 году получил статус “национального”. Сейчас руководит Эдуард Топчян.

**Последствия для армянской культуры** 
Оркестр стал музыкальным послом Армении, распространяя армянскую музыку по миру и сохраняя классическое наследие. Как  возрождение армянского искусства в советский период.

**Краткие факты**
– **Основание**: 10 декабря 1924 г. (официальный первый концерт — 20 марта 1925 г.)
– **Первый руководитель**: Аршак Адамян
– **Текущий руководитель**: Эдуард Топчян
– **Статус**: Национальный (с 2014 г.)

(Источники: Архивы Музея истории Армении, официальный сайт НАФО).

—

### English Version

Birth of the Philharmonic: Armenia’s Musical Triumph

On December 10, 1924, the Symphony Orchestra of Armenia (now the National Philharmonic Orchestra of Armenia) was founded in Yerevan, becoming one of the most important centers of Armenian musical culture. This event symbolized the beginning of symphonic art in Soviet Armenia and a new phase in the development of Armenian music. The orchestra was formed by the efforts of lecturers and leading students of the performing faculty of the Yerevan Conservatory under the leadership of Arshak Adamyan. The first concert took place on March 20, 1925, and this date is considered the official birthday of the orchestra.

**Background** 
In the 1920s, musical education developed in Soviet Armenia. The Yerevan Conservatory (founded in 1923) became the foundation for the symphony orchestra. Arshak Adamyan (1884–1952), rector of the conservatory and conductor, gathered the best musicians, creating the first professional symphony collective. The orchestra began performing Armenian and world classical music, becoming the basis for all subsequent symphony collectives.

**Activities and Significance** 
The orchestra presented works by Aram Khachaturian, Edward Mirzoyan, Alexander Harutyunyan, Arno Babajanian, and other Armenian composers. It toured the USA, Europe, and Asia. Collaborated with David Oistrakh, Sviatoslav Richter, Mstislav Rostropovich, Emil Gilels, Yuri Bashmet, Plácido Domingo, Sergei Nakariakov, and other renowned musicians. In 2014, it received “national” status. Currently led by Eduard Topchyan.

**Consequences for Armenian Culture** 
The orchestra became Armenia’s musical ambassador, spreading Armenian music worldwide and preserving classical heritage. As revival of Armenian art in the Soviet period.

**Key Facts**
– **Foundation**: December 10, 1924 (official first concert — March 20, 1925)
– **First Leader**: Arshak Adamyan
– **Current Leader**: Eduard Topchyan
– **Status**: National (since 2014)

(Sources: Archives of the History Museum of Armenia, official website of the NAPO).

—

Ռաֆայել Արամի Մանգասարյանը մահացել է 1997 թվականի հոկտեմբերի 31-ին հայկական երաժշտության մեծագույն աստղերից մեկը:

Այս անմահ մաեստրոն, ով ծնվել էր 1927 թվականի հունվարի 1-ին Թիֆլիսում՝ Վրաստանի ԽՍՀ-ում, թողեց անջնջելի հետք հայկական մշակույթում՝ իր կախարդական ձեռքերով կյանք տալով սիմֆոնիկ նվագախմբերին և երաժշտությանը:

Ռաֆայելի ճանապարհը սկսվել էր Երևանի կոնսերվատորիայում: 1951 թվականին նա ավարտել էր լարային բաժինը պրոֆեսոր Կ. Դոմբաևի դասարանում, իսկ 1963-ին՝ դիրիժորականը՝ Միքայել Մալունցյանի ղեկավարությամբ: Այս կրթությունը դարձել էր հիմքը նրա փայլուն կարիերայի համար: 1966 թվականից սկսած՝ որպես դիրիժոր, 1969-ից՝ գլխավոր դիրիժոր, իսկ 1974-ից՝ գեղարվեստական ղեկավար, նա ղեկավարել էր Հայաստանի հեռուստատեսության և ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախումբը: Նրա կատարողական արվեստը հատկանշվում էր երաժշտական կերպարների ժամանակակից մեկնաբանությամբ՝ լցված հուզմունքով և խորությամբ, որը հմայում էր հանդիսատեսին:

Մանգասարյանը չէր սահմանափակվել միայն Հայաստանով: Նա համերգներով հանդես էր եկել ԽՍՀՄ-ի բազմաթիվ քաղաքներում և Չեխոսլովակիայում (1952-1970 թթ.), որտեղ նրա ելույթները դարձել էին երաժշտական տոն: Բացի այդ, 1951 թվականից նա դասավանդել էր Երևանի կոնսերվատորիայում, իսկ 1977-ից՝ որպես պրոֆեսոր, փոխանցելով իր գիտելիքները նոր սերնդին և դաստիարակելով ապագա մաեստրոներ:

Նրա նվաճումները ճանաչվել էին բարձր պարգևներով՝ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1979) և ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ (1983): Այսօր Ռաֆայել Մանգասարյանի անվանական աստղը փայլում է Նվիրյալների արահետում՝ հիշեցնելով նրա անմահ ժառանգության մասին: Մաեստրոն ոչ միայն դիրիժոր էր, այլև հոգու սիմֆոնիայի ստեղծող, ով մնացել է հայկական երաժշտության սրտում հավերժ:

#### Версия на русском 

Волшебник нот, ожививший армянскую симфонию

31 октября 1997 года в Ереване скончался  один из величайших звёзд армянской музыки — Рафаэль Арамович Мангасярян. Этот бессмертный маэстро, родившийся 1 января 1927 года в Тифлисе (Грузинская ССР), оставил неизгладимый след в армянской культуре, своими волшебными руками оживляя симфонические оркестры и музыку.

Путь Рафаэля начался в Ереванской консерватории: в 1951 году он окончил струнное отделение в классе профессора К. Домбаева, а в 1963-м — дирижёрское у Михаила Малунцяна. Эта основа стала фундаментом его блестящей карьеры. С 1966 года как дирижёр, с 1969-го — главный дирижёр, а с 1974-го — художественный руководитель, он возглавлял симфонический оркестр Армянского телевидения и радио. Его исполнительское искусство отличалось современным ощущением интерпретации музыкальных образов — полным эмоций и глубины, завораживающим аудиторию.

Мангасярян не ограничивался Арменией: он выступал с концертами в городах СССР и Чехословакии (1952–1970), где его выступления становились настоящим музыкальным праздником. Кроме того, с 1951 года он преподавал в Ереванской консерватории, а с 1977-го — как профессор, передавая знания новым поколениям и воспитывая будущих маэстро.

Его достижения отмечены высокими наградами: Народный артист Армянской ССР (1979) и Государственная премия Армянской ССР (1983). Сегодня именная звезда Рафаэля Мангасяряна сияет на Аллее посвящённых, напоминая о его бессмертном наследии. Маэстро был не просто дирижёром, а создателем симфонии души, навсегда оставшимся в сердце армянской музыки.

#### English Version

The Note Wizard Who Brought Armenian Symphony to Life

On October 31, 1997, in Yerevan, one of the greatest stars of Armenian music faded away — Rafael Aramovich Mangasaryan. This immortal maestro, born on January 1, 1927, in Tiflis (Georgian SSR), left an indelible mark on Armenian culture, breathing life into symphonic orchestras and music with his magical hands.

Rafael’s journey began at the Yerevan Conservatory: in 1951, he graduated from the string department under Professor K. Dombaev, and in 1963, from the conducting department under Mikhail Maluntsyan. This education became the foundation of his brilliant career. Starting in 1966 as a conductor, in 1969 as chief conductor, and from 1974 as artistic director, he led the Symphony Orchestra of Armenian Television and Radio. His performing art was characterized by a contemporary sense of interpreting musical images — filled with emotion and depth that captivated audiences.

Mangasaryan was not limited to Armenia: he performed concerts in cities across the USSR and Czechoslovakia (1952–1970), where his appearances became true musical celebrations. Additionally, from 1951, he taught at the Yerevan Conservatory, and from 1977 as a professor, passing on his knowledge to new generations and nurturing future maestros.

His achievements were recognized with high honors: People’s Artist of the Armenian SSR (1979) and the State Prize of the Armenian SSR (1983). Today, Rafael Mangasaryan’s named star shines on the Walk of the Dedicated, reminding us of his immortal legacy. The maestro was not just a conductor but a creator of the soul’s symphony, forever etched in the heart of Armenian music.

  Թագուհի Շահնազարյան-Զարյանը՝ հայ դաշնակահարուհի,  ծնվել է  1887 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Կոստանդնուպոլսում, Օսմանյան կայսրություն:

Նրա երաժշտական տաղանդը և կրթական նվիրվածությունը նրան դարձրին հայ երաժշտական մշակույթի կարևոր դեմքերից մեկը, իսկ նրա կյանքը, որը ներառում էր ճանապարհորդություններ, համերգներ և անձնական դրամաներ, արտացոլում է հայ սփյուռքի բարդ ճակատագիրը: 
Թագուհին ծնվել է հայտնի մտավորական ընտանիքում՝ «Հայրենիք» օրաթերթի հիմնադիր Հովհաննես Շահնազարի եղբոր ընտանիքում: Վաղ տարիքից նա ցուցաբերել է երաժշտական տաղանդ, և նրա ծնողները խրախուսել են նրա կրթությունը: Նա սովորել է Վենետիկի հեղինակավոր Բենեդետտո Մարչելլո երաժշտանոցում, որտեղ կատարելագործել է դաշնամուրի, հարմոնիայի և երաժշտության տեսության իր հմտությունները: Վենետիկ ճանապարհորդելու ժամանակ «Մոնտենեգրո» նավում նա ծանոթացել է հայտնի գրող Կոստան Զարյանի հետ: Նրանց սիրավեպը արագ զարգացել է, և 1912 թվականին նրանք ամուսնացել են: 
Ամուսնությունից հետո Թագուհին վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղ դասավանդել է ամերիկյան քոլեջում և հանդես եկել համերգներով՝ ներկայացնելով դասական երաժշտություն և հայկական մեղեդիներ: 1916-1921 թվականներին նա ընտանիքի հետ բնակվել է Իտալիայում, որտեղ շարունակել է երաժշտական գործունեությունը: 1921-1922 թվականներին նրանք կրկին վերադարձել են Կոստանդնուպոլիս, սակայն 1922 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել են Հայաստան: Երևանի պետական կոնսերվատորիայում Թագուհին դասավանդել է դաշնամուր, հարմոնիա և երաժշտության տեսություն՝ նպաստելով երիտասարդ երաժիշտների կրթությանը: Նա նաև հանդես է եկել մենահամերգներով՝ գերելով հանդիսատեսին իր նուրբ կատարողական ոճով: 
1924 թվականին Թագուհին վերադարձել է Եվրոպա, որտեղ ելույթ է ունեցել բազմաթիվ համերգներով՝ ներկայացնելով հայ և եվրոպական երաժշտության լավագույն նմուշները: Ցավոք, նրա անձնական կյանքը բարդ ընթացք է ունեցել: 1929 թվականին Կոստան Զարյանը լքել է նրան՝ ամուսնանալով ամերիկացի նկարչուհի Ֆրանսիս Բրուքսի հետ: Այս բաժանումը խորապես ազդել է Թագուհու վրա, սակայն նա ցուցաբերել է արտասովոր կամքի ուժ: Կյանքի վերջին տարիներին նա մանրամասն գրի է առել իր և Կոստան Զարյանի համատեղ կյանքի պատմությունը, ինչպես նաև գրողի կյանքի 1930-ական թվականներից հետո տեղի ունեցած իրադարձությունները: Այս հուշերը դարձել են արժեքավոր վավերագրեր՝ լույս սփռելով Զարյանի կյանքի և ստեղծագործական ճանապարհի վրա: 
1936 թվականին Թագուհին հաստատվել է Հռոմում, որտեղ շարունակել է երաժշտական և կրթական գործունեությունը: Նա դասավանդել է երաժշտություն, կազմակերպել համերգներ և աջակցել հայ համայնքին: Նրա երեք երեխաները՝ Վահեն, Արմենը և Նվարդը, նույնպես ժառանգել են մոր սերը արվեստի հանդեպ: Թագուհի Շահնազարյան-Զարյանի երաժշտական ժառանգությունը, նրա նվիրվածությունը հայ մշակույթին և անձնական կյանքի դժվարություններին դիմակայելու ուժը նրան դարձնում են հայ երաժշտության պատմության ոգեշնչող կերպար: 

Виртуоз Армянской Музыки
Тагуи Шахназарян-Зарян — армянская пианистка, родилась  28 октября 1887 года в Константинополе, Османская империя. Её музыкальный талант и преданность образованию сделали её одной из ключевых фигур армянской музыкальной культуры, а её жизнь, полная путешествий, концертов и личных драм, отражает сложную судьбу армянской диаспоры. 
Тагуи родилась в известной интеллектуальной семье, в доме брата Ованеса Шахназаря, основателя газеты «Айреник». С юных лет она проявляла музыкальные способности, и её родители поощряли её обучение. Она училась в престижной консерватории Бенедетто Марчелло в Венеции, где совершенствовала своё мастерство игры на фортепиано, гармонии и теории музыки. Во время поездки в Венецию на корабле «Монтенегро» она познакомилась с известным писателем Костаном Заряном. Их роман стремительно развивался, и в 1912 году они поженились. 
После замужества Тагуи вернулась в Константинополь, где преподавала в американском колледже и выступала с концертами, исполняя классическую музыку и армянские мелодии. В 1916–1921 годах она с семьёй жила в Италии, продолжая музыкальную деятельность. В 1921–1922 годах они вернулись в Константинополь, но в 1922 году переехали в Армению. В Ереванской государственной консерватории Тагуи преподавала фортепиано, гармонию и теорию музыки, внося вклад в образование молодых музыкантов. Она также выступала с сольными концертами, покоряя публику утончённым стилем исполнения. 
В 1924 году Тагуи вернулась в Европу, где дала множество концертов, представляя лучшие образцы армянской и европейской музыки. К сожалению, её личная жизнь была омрачена трудностями. В 1929 году Костан Зарян покинул её, женившись на американской художнице Фрэнсис Брукс. Это расставание глубоко повлияло на Тагуи, но она проявила необыкновенную силу духа. В последние годы жизни она подробно записала историю своей совместной жизни с Заряном, а также события его жизни после 1930-х годов. Эти мемуары стали ценным документом, проливающим свет на жизнь и творческий путь писателя. 
В 1936 году Тагуи обосновалась в Риме, где продолжила музыкальную и педагогическую деятельность. Она преподавала музыку, организовывала концерты и поддерживала армянскую общину. Её трое детей — Ваэ, Армен и Нвард — унаследовали её любовь к искусству. Музыкальное наследие Тагуи Шахназарян-Зарян, её преданность армянской культуре и стойкость перед личными трудностями делают её вдохновляющей фигурой в истории армянской музыки. 

Virtuoso of Armenian Music
Taguhi Shahrazaryan-Zaryan —an Armenian pianist born on October 28, 1887, in Constantinople, Ottoman Empire. Her musical talent and dedication to education established her as a key figure in Armenian musical culture, while her life, filled with travels, concerts, and personal challenges, reflects the complex fate of the Armenian diaspora. 
Taguhi was born into a prominent intellectual family, the household of the brother of Hovhannes Shahnazar, founder of the Hayrenik newspaper. From a young age, she displayed musical talent, and her parents encouraged her education. She studied at the prestigious Benedetto Marcello Conservatory in Venice, where she honed her skills in piano, harmony, and music theory. While traveling to Venice aboard the Montenegro ship, she met the renowned writer Kostan Zaryan. Their romance blossomed quickly, and they married in 1912. 
After her marriage, Taguhi returned to Constantinople, where she taught at the American College and performed concerts, presenting classical music and Armenian melodies. From 1916 to 1921, she lived with her family in Italy, continuing her musical pursuits. In 1921–1922, they returned to Constantinople, but in 1922, they relocated to Armenia. At the Yerevan State Conservatory, Taguhi taught piano, harmony, and music theory, contributing to the education of young musicians. She also performed solo concerts, captivating audiences with her refined style. 
In 1924, Taguhi returned to Europe, where she gave numerous concerts, showcasing the finest examples of Armenian and European music. Unfortunately, her personal life was marked by hardship. In 1929, Kostan Zaryan left her to marry American artist Frances Brooks. This separation deeply affected Taguhi, but she demonstrated remarkable resilience. In her final years, she meticulously documented her life with Zaryan and the events of his life after the 1930s. These memoirs became valuable historical records, shedding light on the writer’s life and creative journey. 
In 1936, Taguhi settled in Rome, where she continued her musical and teaching activities. She taught music, organized concerts, and supported the Armenian community. Her three children—Vahe, Armen, and Nvard—inherited her passion for the arts. Taguhi Shahrazaryan-Zaryan’s musical legacy, her devotion to Armenian culture, and her strength in facing personal challenges make her an inspiring figure in the history of Armenian music.

Լևոն Արամի Գրիգորյանը մահացել է 2001 թվականի հոկտեմբերի 7-ին։ Հայ թավջութակահար, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1961)։ Ծնվել է 1915 թվականի հունիսի 18-ին Թիֆլիսում, Ռուսական կայսրություն։ 1939 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան։ 1941-1944 թվականներին եղել է Հայֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի թավջութակահար

1944-1948 թվականներին՝ Հայֆիլհարմոնիայի դաշնամուրային եռյակի անդամ, 1945-1949 թվականներին՝ պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի թավջութակահարների խմբի կոնցերտմայստեր։ 1945-1992 թվականներին դասավանդել է Երևանի կոնսերվատորիայում (1977 թվականից՝ պրոֆեսոր) և երաժշտական դպրոցներում։ 1992 թվականից ապրել է Հունգարիայում, ապա՝ Իսպանիայում։ Գրել է թավջութակի և նվագախմբի համար կոնցերտ, թավջութակի պիեսներ, ինչպես նաև մշակումներ և փոխադրումներ։ Նրա նշանավոր աշակերտներից է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր Մեդեա Աբրահամյանը։ Երբ անվանի թավջութակահար, Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Ս. Ն. Կնուշևիցկին լսել է Մեդեա Աբրահամյանի նվագը, նա հիացմունքով ասել է Լևոն Գրիգորյանին. «Հնարավոր է, որ ես Ձեզանից լավ եմ նվագում, բայց Դուք ավելի լավ մանկավարժ եք, քան ես»։ Լևոն Գրիգորյանի ներդրումը հայ երաժշտական արվեստում և մանկավարժությունում անգնահատելի է։ Նրա ստեղծագործություններն ու դասավանդման մեթոդները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ թավջութակային արվեստի զարգացման վրա։

### Русский
Учитель Медеи Абрамян

Левон Арамович Григорян умер 7 октября 2001 года. Армянский виолончелист, заслуженный артист Армянской ССР (1961). Родился 18 июня 1915 года в Тифлисе, Российская империя. В 1939 году окончил Московскую консерваторию. В 1941–1944 годах был виолончелистом симфонического оркестра Армфилармонии, в 1944–1948 годах — участником фортепианного трио Армфилармонии, в 1945–1949 годах — концертмейстером группы виолончелистов государственного симфонического оркестра. В 1945–1992 годах преподавал в Ереванской консерватории (с 1977 года — профессор) и в музыкальных школах. С 1992 года жил в Венгрии, затем в Испании. Написал концерт для виолончели с оркестром, пьесы для виолончели, а также обработки и переложения. Среди его выдающихся учеников — народная артистка Армянской ССР, профессор Медея Абрамян. Когда известный виолончелист, профессор Московской консерватории С. Н. Кнушевицкий услышал игру Медеи Абрамян, он с восхищением сказал Левону Григоряну: «Возможно, я играю лучше вас, но вы лучший педагог, чем я». Вклад Левона Григоряна в армянское музыкальное искусство и педагогику неоценим. Его произведения и методы преподавания оказали значительное влияние на развитие армянского виолончельного искусства.

### English
Teacher of Medea Abrahamyan

Levon Aramovich Grigoryan died on October 7, 2001. An Armenian cellist and Honored Artist of the Armenian SSR (1961). Born on June 18, 1915, in Tiflis, Russian Empire. He graduated from the Moscow Conservatory in 1939. From 1941 to 1944, he was a cellist in the Armenian Philharmonic’s symphony orchestra, from 1944 to 1948, a member of the Armenian Philharmonic’s piano trio, and from 1945 to 1949, the concertmaster of the state symphony orchestra’s cello section. From 1945 to 1992, he taught at the Yerevan Conservatory (professor from 1977) and in music schools. From 1992, he lived in Hungary, then in Spain. He composed a concerto for cello and orchestra, cello pieces, and arrangements. Among his notable students was Medea Abrahamyan, People’s Artist of the Armenian SSR and professor. When renowned cellist and Moscow Conservatory professor S. N. Knushevitsky heard Abrahamyan’s performance, he told Grigoryan with admiration: “I may play better than you, but you are a better teacher than I am.” Levon Grigoryan’s contribution to Armenian musical art and pedagogy is invaluable. His compositions and teaching methods significantly influenced the development of Armenian cello art.

Պերճ Նահապետյանը ծնվել է 1980 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Երևանում, հայ մեծանուն թմբուկահար։

Ավարտել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի կուլտուրայի ֆակուլտետի կինո-ֆոտո բաժինը։ 8 տարի զբաղվել է ձյուդո մարզաձևով՝ արժանանալով բազմաթիվ պատվոգրերի։ 4 տարի խաղացել է Ուրախների և հնարամիտների ակումբում (ՈւՀԱ)։ 1997 թվականին սովորել է թմբկահար Արմեն Ավետիսյանի մոտ, այնուհետև զբաղվել է ինքնակրթությամբ։ Կարիերայի սկզբում նվագել է «Western» և այլ ռոք խմբերում։ 2005 թվականից ելույթ է ունենում «Արտ Վոիսիս» ջազ խմբի կազմում։ Աշխատել է հայ երաժշտության բազմաթիվ աստղերի հետ՝ Անդրե, Արամո, Անի Քրիստի, Հայկո, Սիրուշո, Արամ MP3 և այլք։ Համագործակցել է նաև ջազ և ռոք երաժիշտների հետ, ինչպիսիք են Լևոն Մալխասյանը, «Gor & friends», «Գրուվ ին Բենդ», «Նուզ» և այլ խմբեր։ Պերճը նվագել է բազմաթիվ հեռուստանախագծերում, ներառյալ «Հայսուպերսթար», «Իքս Ֆակտոր», «Նոստալջի», «Կենդանի մատյան», «Երկու աստղ»։ Մասնակցել է միջազգային երաժշտական փառատոների, իսկ 2009 թվականին «Արտ Վոիսիս» խմբի հետ Բուխարեստում ջազ փառատոնում արժանացել է «Գրան Պրի» մրցանակի։ Աշխատել է արտասահմանյան երաժիշտների և երգիչների հետ։ Լոս Անջելեսում մասնակցել է Քրիս Քոլեմանի մասնավոր դասընթացներին՝ նվագելով գոսպել երաժշտություն։ 2019 թվականից անդամակցում է «Տամա» հարվածային գործիքների միջազգային ընկերությանը։ Պերճ Նահապետյանի բազմակողմանի տաղանդը նրան դարձրել է հայ երաժշտական ասպարեզի նշանակալի դեմքերից մեկը։

### Русский
Барабанщик «Арт Войсис

Перч Наапетян родился 26 сентября 1980 года в Ереване. Окончил факультет культуры Ереванского государственного педагогического университета имени Х. Абовяна по специальности кино-фотоискусство. В течение 8 лет занимался дзюдо, получив множество наград. 4 года участвовал в Клубе весёлых и находчивых (КВН). В 1997 году учился у барабанщика Армена Аветисяна, затем занимался самообразованием. На начальном этапе карьеры играл в рок-группах, таких как «Western» и других. С 2005 года выступает в составе джазовой группы «Арт Войсис». Работал с известными армянскими артистами, включая Андре, Арамо, Ани Кристи, Айко, Сирушо, Арама MP3 и других. Сотрудничал с джазовыми и рок-музыкантами, такими как Левон Малхасян, «Gor & friends», «Groove in Band», «Nuz» и другими. Перч участвовал в телепроектах, таких как «Хайсуперстар», «Икс Фактор», «Ностальгия», «Живая летопись», «Две звезды». Выступал на международных музыкальных фестивалях, а в 2009 году с группой «Арт Войсис» получил Гран-при на джазовом фестивале в Бухаресте. Работал с зарубежными музыкантами и вокалистами, посещал частные курсы у Криса Коулмена в Лос-Анджелесе, где играл госпел-музыку. С 2019 года является членом международной компании ударных инструментов «Тама». Многогранный талант Перча Наапетяна сделал его одной из ключевых фигур армянской музыкальной сцены.

### English
Drummer of “Art Voices”

Perch Nahapetyan was born on September 26, 1980, in Yerevan. He graduated from the Faculty of Culture at the Yerevan State Pedagogical University named after Kh. Abovyan, specializing in cinema and photography. For 8 years, he practiced judo, earning numerous awards. He spent 4 years participating in the Club of the Funny and Inventive (KVN). In 1997, he studied under drummer Armen Avetisyan and later pursued self-education. Early in his career, he played in rock bands such as “Western” and others. Since 2005, he has performed with the jazz band “Art Voices.” He has worked with many Armenian music stars, including Andre, Aramo, Ani Christy, Hayko, Sirusho, Aram MP3, and others, as well as jazz and rock musicians like Levon Malkhasyan, “Gor & friends,” “Groove in Band,” “Nuz,” and other groups. Perch has performed in numerous TV projects, including *HaySuperstar*, *X Factor*, *Nostalgia*, *Living Chronicle*, and *Two Stars*. He has participated in international music festivals, and in 2009, with “Art Voices,” he won the Grand Prix at a jazz festival in Bucharest. He has collaborated with foreign musicians and singers and attended private lessons with Chris Coleman in Los Angeles, where he played gospel music. Since 2019, he has been a member of the international percussion company “Tama.” Perch Nahapetyan’s versatile talent has made him a significant figure in the Armenian music scene.

Ֆելիքս Հենրիկի Խաչատրյանը ծնվել է 1978 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ։ Նա հայ հաղորդավար և ռեփեր է։

Սովորել է Երևանի թիվ 33, 178 և 68 միջնակարգ դպրոցներում։ 1990-1995 թվականներին սովորել և աշխատել է Երևանի «Մետրո» թատրոնում, ապա՝ Էդգար Էլբակյանի անվան արտիստական թատրոնում։ 1995-1999 թվականներին սովորել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում։ 1996 թվականից աշխատել է Հայաստանի Երգի պետական թատրոնում։ Ուսանողական տարիներին ելույթ է ունեցել որպես երգիչ և հանդիսավար։ 2001-2009 թվականներին աշխատել է Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությունում, «Նոր ալիք» և «Սիգմա TV» ընկերություններում՝ վարելով «Օտար խաղեր», «Թեժ տասնյակ», «Երկու աստղ» և այլ հաղորդումներ։ 2008-2013 թվականներին եղել է «Արմենիա» հեռուստաընկերության հաղորդավար՝ վարելով «Ֆորտ Բոյարդ», «3 պատ», «Բարի լույս, հայեր», «Հեռուստախոհանոց» և այլ նախագծեր։ 2017-2018 թվականներին Հանրային հեռուստաընկերությամբ վարել է «Սիրո բանաձև», իսկ 2021-ին՝ «Դիմակահանդես» հեռուստանախագիծը։ 2010 թվականին հիմնել է «3.33» հիփ-հոփ խումբը և 2011-ին թողարկել «Խաչբառ» ալբոմը։ Ֆելիքսն ամուսնացած է նկարչուհի Գոհար Պարույրյանի հետ, և 2018 թվականին ծնվել է նրանց որդին։ Ֆելիքս Խաչատրյանի բազմակողմանի գործունեությունը նպաստել է հայկական հեռուստատեսության և երաժշտության զարգացմանը։

### Русский

Многоликий деятель армянской культуры

Феликс Генрикович Хачатрян родился 7 сентября 1978 года в Ереване, Армянская ССР. Он армянский телеведущий и рэпер. Учился в ереванских школах № 33, 178 и 68. В 1990–1995 годах учился и работал в ереванском театре «Метро», затем в Артистическом театре имени Эдгара Элбакяна. В 1995–1999 годах обучался в Ереванском государственном институте театра и кино. С 1996 года работал в Государственном театре песни Армении. В студенческие годы выступал как певец и ведущий. В 2001–2009 годах работал на Общественном телевидении Армении, каналах «Новая волна» и «Сигма TV», ведя программы «Чужие игры», «Горячая десятка», «Две звезды» и другие. В 2008–2013 годах был ведущим на телеканале «Армения», где вёл проекты «Форт Боярд», «3 стены», «Доброе утро, армяне», «Телевизионная кухня» и другие. В 2017–2018 годах вёл программу «Формула любви» на Общественном телевидении, а в 2021 году — телепроект «Маскарад». В 2010 году основал хип-хоп группу «3.33» и в 2011 году выпустил альбом «Кроссворд». Феликс женат на художнице Гоар Паруйрян, в 2018 году у них родился сын. Многогранная деятельность Феликса Хачатряна внесла значительный вклад в развитие армянского телевидения и музыки.

### English

A Multifaceted Figure in Armenian Culture

Felix Henrikovich Khachatryan was born on September 7, 1978, in Yerevan, Armenian SSR. He is an Armenian television host and rapper. He studied at Yerevan schools No. 33, 178, and 68. From 1990 to 1995, he studied and worked at the Yerevan “Metro” Theatre, later at the Edgar Elbakyan Artistic Theatre. From 1995 to 1999, he attended the Yerevan State Institute of Theatre and Cinema. Since 1996, he has worked at the State Song Theatre of Armenia. During his student years, he performed as a singer and host. From 2001 to 2009, he worked at Armenia’s Public Television, “New Wave,” and “Sigma TV,” hosting programs such as “Foreign Games,” “Top Ten,” “Two Stars,” and others. From 2008 to 2013, he was a host at “Armenia” TV, leading projects like “Fort Boyard,” “3 Walls,” “Good Morning, Armenians,” “TV Kitchen,” and more. In 2017–2018, he hosted “Formula of Love” on Public Television, and in 2021, the “Masquerade” TV project. In 2010, he founded the hip-hop group “3.33” and released the album “Crossword” in 2011. Felix is married to artist Gohary Paruyryan, and their son was born in 2018. Felix Khachatryan’s versatile work has significantly contributed to the development of Armenian television and music.