Հայ Երաժշտության Շնորհալի Դաշնակահարուհի

  Թագուհի Շահնազարյան-Զարյանը՝ հայ դաշնակահարուհի,  ծնվել է  1887 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Կոստանդնուպոլսում, Օսմանյան կայսրություն:

Նրա երաժշտական տաղանդը և կրթական նվիրվածությունը նրան դարձրին հայ երաժշտական մշակույթի կարևոր դեմքերից մեկը, իսկ նրա կյանքը, որը ներառում էր ճանապարհորդություններ, համերգներ և անձնական դրամաներ, արտացոլում է հայ սփյուռքի բարդ ճակատագիրը: 
Թագուհին ծնվել է հայտնի մտավորական ընտանիքում՝ «Հայրենիք» օրաթերթի հիմնադիր Հովհաննես Շահնազարի եղբոր ընտանիքում: Վաղ տարիքից նա ցուցաբերել է երաժշտական տաղանդ, և նրա ծնողները խրախուսել են նրա կրթությունը: Նա սովորել է Վենետիկի հեղինակավոր Բենեդետտո Մարչելլո երաժշտանոցում, որտեղ կատարելագործել է դաշնամուրի, հարմոնիայի և երաժշտության տեսության իր հմտությունները: Վենետիկ ճանապարհորդելու ժամանակ «Մոնտենեգրո» նավում նա ծանոթացել է հայտնի գրող Կոստան Զարյանի հետ: Նրանց սիրավեպը արագ զարգացել է, և 1912 թվականին նրանք ամուսնացել են: 
Ամուսնությունից հետո Թագուհին վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղ դասավանդել է ամերիկյան քոլեջում և հանդես եկել համերգներով՝ ներկայացնելով դասական երաժշտություն և հայկական մեղեդիներ: 1916-1921 թվականներին նա ընտանիքի հետ բնակվել է Իտալիայում, որտեղ շարունակել է երաժշտական գործունեությունը: 1921-1922 թվականներին նրանք կրկին վերադարձել են Կոստանդնուպոլիս, սակայն 1922 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել են Հայաստան: Երևանի պետական կոնսերվատորիայում Թագուհին դասավանդել է դաշնամուր, հարմոնիա և երաժշտության տեսություն՝ նպաստելով երիտասարդ երաժիշտների կրթությանը: Նա նաև հանդես է եկել մենահամերգներով՝ գերելով հանդիսատեսին իր նուրբ կատարողական ոճով: 
1924 թվականին Թագուհին վերադարձել է Եվրոպա, որտեղ ելույթ է ունեցել բազմաթիվ համերգներով՝ ներկայացնելով հայ և եվրոպական երաժշտության լավագույն նմուշները: Ցավոք, նրա անձնական կյանքը բարդ ընթացք է ունեցել: 1929 թվականին Կոստան Զարյանը լքել է նրան՝ ամուսնանալով ամերիկացի նկարչուհի Ֆրանսիս Բրուքսի հետ: Այս բաժանումը խորապես ազդել է Թագուհու վրա, սակայն նա ցուցաբերել է արտասովոր կամքի ուժ: Կյանքի վերջին տարիներին նա մանրամասն գրի է առել իր և Կոստան Զարյանի համատեղ կյանքի պատմությունը, ինչպես նաև գրողի կյանքի 1930-ական թվականներից հետո տեղի ունեցած իրադարձությունները: Այս հուշերը դարձել են արժեքավոր վավերագրեր՝ լույս սփռելով Զարյանի կյանքի և ստեղծագործական ճանապարհի վրա: 
1936 թվականին Թագուհին հաստատվել է Հռոմում, որտեղ շարունակել է երաժշտական և կրթական գործունեությունը: Նա դասավանդել է երաժշտություն, կազմակերպել համերգներ և աջակցել հայ համայնքին: Նրա երեք երեխաները՝ Վահեն, Արմենը և Նվարդը, նույնպես ժառանգել են մոր սերը արվեստի հանդեպ: Թագուհի Շահնազարյան-Զարյանի երաժշտական ժառանգությունը, նրա նվիրվածությունը հայ մշակույթին և անձնական կյանքի դժվարություններին դիմակայելու ուժը նրան դարձնում են հայ երաժշտության պատմության ոգեշնչող կերպար: 

Виртуоз Армянской Музыки
Тагуи Шахназарян-Зарян — армянская пианистка, родилась  28 октября 1887 года в Константинополе, Османская империя. Её музыкальный талант и преданность образованию сделали её одной из ключевых фигур армянской музыкальной культуры, а её жизнь, полная путешествий, концертов и личных драм, отражает сложную судьбу армянской диаспоры. 
Тагуи родилась в известной интеллектуальной семье, в доме брата Ованеса Шахназаря, основателя газеты «Айреник». С юных лет она проявляла музыкальные способности, и её родители поощряли её обучение. Она училась в престижной консерватории Бенедетто Марчелло в Венеции, где совершенствовала своё мастерство игры на фортепиано, гармонии и теории музыки. Во время поездки в Венецию на корабле «Монтенегро» она познакомилась с известным писателем Костаном Заряном. Их роман стремительно развивался, и в 1912 году они поженились. 
После замужества Тагуи вернулась в Константинополь, где преподавала в американском колледже и выступала с концертами, исполняя классическую музыку и армянские мелодии. В 1916–1921 годах она с семьёй жила в Италии, продолжая музыкальную деятельность. В 1921–1922 годах они вернулись в Константинополь, но в 1922 году переехали в Армению. В Ереванской государственной консерватории Тагуи преподавала фортепиано, гармонию и теорию музыки, внося вклад в образование молодых музыкантов. Она также выступала с сольными концертами, покоряя публику утончённым стилем исполнения. 
В 1924 году Тагуи вернулась в Европу, где дала множество концертов, представляя лучшие образцы армянской и европейской музыки. К сожалению, её личная жизнь была омрачена трудностями. В 1929 году Костан Зарян покинул её, женившись на американской художнице Фрэнсис Брукс. Это расставание глубоко повлияло на Тагуи, но она проявила необыкновенную силу духа. В последние годы жизни она подробно записала историю своей совместной жизни с Заряном, а также события его жизни после 1930-х годов. Эти мемуары стали ценным документом, проливающим свет на жизнь и творческий путь писателя. 
В 1936 году Тагуи обосновалась в Риме, где продолжила музыкальную и педагогическую деятельность. Она преподавала музыку, организовывала концерты и поддерживала армянскую общину. Её трое детей — Ваэ, Армен и Нвард — унаследовали её любовь к искусству. Музыкальное наследие Тагуи Шахназарян-Зарян, её преданность армянской культуре и стойкость перед личными трудностями делают её вдохновляющей фигурой в истории армянской музыки. 

Virtuoso of Armenian Music
Taguhi Shahrazaryan-Zaryan —an Armenian pianist born on October 28, 1887, in Constantinople, Ottoman Empire. Her musical talent and dedication to education established her as a key figure in Armenian musical culture, while her life, filled with travels, concerts, and personal challenges, reflects the complex fate of the Armenian diaspora. 
Taguhi was born into a prominent intellectual family, the household of the brother of Hovhannes Shahnazar, founder of the Hayrenik newspaper. From a young age, she displayed musical talent, and her parents encouraged her education. She studied at the prestigious Benedetto Marcello Conservatory in Venice, where she honed her skills in piano, harmony, and music theory. While traveling to Venice aboard the Montenegro ship, she met the renowned writer Kostan Zaryan. Their romance blossomed quickly, and they married in 1912. 
After her marriage, Taguhi returned to Constantinople, where she taught at the American College and performed concerts, presenting classical music and Armenian melodies. From 1916 to 1921, she lived with her family in Italy, continuing her musical pursuits. In 1921–1922, they returned to Constantinople, but in 1922, they relocated to Armenia. At the Yerevan State Conservatory, Taguhi taught piano, harmony, and music theory, contributing to the education of young musicians. She also performed solo concerts, captivating audiences with her refined style. 
In 1924, Taguhi returned to Europe, where she gave numerous concerts, showcasing the finest examples of Armenian and European music. Unfortunately, her personal life was marked by hardship. In 1929, Kostan Zaryan left her to marry American artist Frances Brooks. This separation deeply affected Taguhi, but she demonstrated remarkable resilience. In her final years, she meticulously documented her life with Zaryan and the events of his life after the 1930s. These memoirs became valuable historical records, shedding light on the writer’s life and creative journey. 
In 1936, Taguhi settled in Rome, where she continued her musical and teaching activities. She taught music, organized concerts, and supported the Armenian community. Her three children—Vahe, Armen, and Nvard—inherited her passion for the arts. Taguhi Shahrazaryan-Zaryan’s musical legacy, her devotion to Armenian culture, and her strength in facing personal challenges make her an inspiring figure in the history of Armenian music.