Հայաստանի Երաժշտական Դեսպան

1924 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Երևանում հիմնադրվեց Հայաստանի սիմֆոնիկ նվագախումբը (այժմ՝ Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ), որը դարձավ հայկական երաժշտական մշակույթի կարևորագույն կենտրոններից մեկը:

Այս իրադարձությունը խորհրդանշում էր խորհրդային Հայաստանում սիմֆոնիկ արվեստի սկիզբը և հայկական երաժշտության զարգացման նոր փուլը: Նվագախումբը ստեղծվեց Երևանի կոնսերվատորիայի կատարողական բաժնի դասախոսների և առաջատար ուսանողների ուժերով՝ Արշակ Ադամյանի ղեկավարությամբ: Առաջին համերգը տեղի ունեցավ 1925 թվականի մարտի 20-ին, և այդ օրը համարվում է նվագախմբի պաշտոնական ծննդյան օր:

**Նախապատմություն** 
1920-ական թվականներին խորհրդային Հայաստանում զարգանում էր երաժշտական կրթությունը: Երևանի կոնսերվատորիան (հիմնադրվել 1923 թ.) դարձավ սիմֆոնիկ նվագախմբի հիմքը: Արշակ Ադամյանը (1884-1952), որպես կոնսերվատորիայի ռեկտոր և դիրիժոր, հավաքեց լավագույն երաժիշտներին՝ ստեղծելով առաջին պրոֆեսիոնալ սիմֆոնիկ կոլեկտիվը: Նվագախումբը սկսեց կատարել հայկական և համաշխարհային դասական երաժշտություն՝ դառնալով բոլոր հետագա սիմֆոնիկ կոլեկտիվների հիմքը:

**Գործունեություն և նշանակություն** 
Նվագախումբը ներկայացրել է Արամ Խաչատրյանի, Էդվարդ Միրզոյանի, Ալեքսանդր Հարությունյանի, Առնո Բաբաջանյանի և այլ հայ կոմպոզիտորների գործերը: Հյուրախաղերով ելույթներ է ունեցել ԱՄՆ-ում, Եվրոպայում, Ասիայում: Համագործակցել է Դավիթ Օյստրախի, Սվյատոսլավ Ռիխտերի, Մստիսլավ Ռոստրոպովիչի, Էմիլ Գիլելսի, Յուրի Բաշմետի, Պլասիդո Դոմինգոյի, Սերգեյ Նակարյակովի և այլ ականավոր երաժիշտների հետ: 2014 թվականին ստացել է «ազգային» կարգավիճակ: Այժմ ղեկավարում է Էդուարդ Թոփչյանը:

**Հետևանքները հայկական մշակույթի համար** 
Նվագախումբը դարձավ Հայաստանի երաժշտական դեսպանը՝ տարածելով հայկական երաժշտություն աշխարհում և պահպանելով դասական ժառանգությունը: Որպես  հայկական արվեստի վերածնունդը խորհրդային շրջանում:

**Արագ փաստեր**
– **Հիմնադրում**: 1924 թ. դեկտեմբերի 10 (պաշտոնական առաջին համերգ՝ 1925 թ. մարտի 20)
– **Առաջին ղեկավար**: Արշակ Ադամյան
– **Ներկայիս ղեկավար**: Էդուարդ Թոփչյան
– **Կարգավիճակ**: Ազգային (2014 թվականից)

(Աղբյուրներ՝ Հայաստանի Պատմության Թանգարանի արխիվներ, ՀԱՖՆ-ի պաշտոնական կայք):

—

### Русская версия

Рождение Филармонии: Музыкальный Триумф Армении

10 декабря 1924 года в Ереване был основан Симфонический оркестр Армении (ныне Национальный филармонический оркестр Армении), ставший одним из важнейших центров армянской музыкальной культуры. Это событие символизировало начало симфонического искусства в советской Армении и новый этап развития армянской музыки. Оркестр был создан силами преподавателей и ведущих студентов исполнительского факультета Ереванской консерватории под руководством Аршака Адамяна. Первый концерт состоялся 20 марта 1925 года, и этот день считается официальной датой рождения оркестра.

**Предыстория** 
В 1920-х годах в советской Армении развивалось музыкальное образование. Ереванская консерватория (основана в 1923 году) стала основой симфонического оркестра. Аршак Адамян (1884–1952), ректор консерватории и дирижёр, собрал лучших музыкантов, создав первый профессиональный симфонический коллектив. Оркестр начал исполнять армянскую и мировую классическую музыку, став основой для всех последующих симфонических коллективов.

**Деятельность и значение** 
Оркестр представил произведения Арама Хачатуряна, Эдварда Мирзояна, Александра Арутюняна, Арно Бабаджаняна и других армянских композиторов. Выступал на гастролях в США, Европе, Азии. Сотрудничал с Давидом Ойстрахом, Святославом Рихтером, Мстиславом Ростроповичем, Эмилем Гилельсом, Юрием Башметом, Пласидо Доминго, Сергеем Накаряковым и другими выдающимися музыкантами. В 2014 году получил статус “национального”. Сейчас руководит Эдуард Топчян.

**Последствия для армянской культуры** 
Оркестр стал музыкальным послом Армении, распространяя армянскую музыку по миру и сохраняя классическое наследие. Как  возрождение армянского искусства в советский период.

**Краткие факты**
– **Основание**: 10 декабря 1924 г. (официальный первый концерт — 20 марта 1925 г.)
– **Первый руководитель**: Аршак Адамян
– **Текущий руководитель**: Эдуард Топчян
– **Статус**: Национальный (с 2014 г.)

(Источники: Архивы Музея истории Армении, официальный сайт НАФО).

—

### English Version

Birth of the Philharmonic: Armenia’s Musical Triumph

On December 10, 1924, the Symphony Orchestra of Armenia (now the National Philharmonic Orchestra of Armenia) was founded in Yerevan, becoming one of the most important centers of Armenian musical culture. This event symbolized the beginning of symphonic art in Soviet Armenia and a new phase in the development of Armenian music. The orchestra was formed by the efforts of lecturers and leading students of the performing faculty of the Yerevan Conservatory under the leadership of Arshak Adamyan. The first concert took place on March 20, 1925, and this date is considered the official birthday of the orchestra.

**Background** 
In the 1920s, musical education developed in Soviet Armenia. The Yerevan Conservatory (founded in 1923) became the foundation for the symphony orchestra. Arshak Adamyan (1884–1952), rector of the conservatory and conductor, gathered the best musicians, creating the first professional symphony collective. The orchestra began performing Armenian and world classical music, becoming the basis for all subsequent symphony collectives.

**Activities and Significance** 
The orchestra presented works by Aram Khachaturian, Edward Mirzoyan, Alexander Harutyunyan, Arno Babajanian, and other Armenian composers. It toured the USA, Europe, and Asia. Collaborated with David Oistrakh, Sviatoslav Richter, Mstislav Rostropovich, Emil Gilels, Yuri Bashmet, Plácido Domingo, Sergei Nakariakov, and other renowned musicians. In 2014, it received “national” status. Currently led by Eduard Topchyan.

**Consequences for Armenian Culture** 
The orchestra became Armenia’s musical ambassador, spreading Armenian music worldwide and preserving classical heritage. As revival of Armenian art in the Soviet period.

**Key Facts**
– **Foundation**: December 10, 1924 (official first concert — March 20, 1925)
– **First Leader**: Arshak Adamyan
– **Current Leader**: Eduard Topchyan
– **Status**: National (since 2014)

(Sources: Archives of the History Museum of Armenia, official website of the NAPO).

—